SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
72<br />
Ef síðan kæmi ágreiningur um hreppamörkin, þá þarf ekki annað en lengd fjaranna: Fjalls- og Breiðamerkurfjöru<br />
í Hofshreppi, sem eiga til samans að vera tvenna níu hundruð faðma, tólfræð. 1<br />
Undir bréf þetta rita Ari Hálfdánarson, hreppstjóri Hofshrepps og Stefán Jónsson, hreppstjóri<br />
Borgarhafnarhrepps.<br />
Þetta bréf virðist hafa átt sér nokkurn aðdraganda. Árið 1922, 22. maí, ritaði Stefán Jónsson<br />
hreppstjóri á Kálfafelli, ónafngreindum frænda sínum bréf 2 , og verður af því ekki annað ályktað en<br />
að ráðgast hafi verið um landamerkin áður en þau voru skráð og þeim þinglýst. Í bréfi hreppstjórans<br />
segir m.a.<br />
Eg var útá Sandi þann dag sem þú komst austur í sæluhús og var komin útá Grjótfjöru sem svo er kölluð<br />
klukkan eitt og beið þar til klukkan að ganga þrjú, og reisti upp 2 mörk dálítið vestar á fjörunni<br />
heldur enn við Björn á Tvískerjum reistum þau í fyrra en gat samt ekki áttað mig neitt á fjall markinu<br />
nefnilega Máfabygðum vegna þoku, og veit ekki hvort þessi mörk sem ég reisti á ný sjeu hin réttu, eru<br />
máske of vestallega. …<br />
Þessi mörk sem við Björn á Tvískerjum hófum í fyrra eru að liggjindum nokkuð nærri sanni en mættu<br />
kanske vera svolítið vestar efað ætti að halda sig við Jökuls á þar sem hún rann til forna, þá mun hún<br />
hafa runnið vestan við Nýgræður og hafa það þá verið hreppa mörk samkvæmt því sem í landnámu<br />
segjir að Hrollaugur nam land austan frá Horni til Kvíár en gaf svo land milli Jökuls ár og Kvíár<br />
öðrum, og síðan hefur það land talist með Hofshreppi nefnilega Breiðármörk og er byggð 1587 til<br />
1709 og er sögð hálf kóngseign en hálf bænda eign og virðist fjaran eiga að vera 1800 faðma tólfræð<br />
og getur það vel staðið heima uppá lengdina frá Hnappavalla fjöru, ef Bakka fjara er 600 faðma,<br />
Tvískerja fjara 600 f. og Fjalls fjara 600 f. alt tólfræð hundruð – eða Fjallsfjara 900 faðma. Enn hvað<br />
hreppa mörkum við kemur þá ættu að vera sömu mörk milli Fells lands og Breiðumerkur lands<br />
samhljóða hreppa mörkunum, og hygg ég að réttustu mörkin sjeu þar sem Jökuls á rann til forna. 3 En<br />
ef þú álítur að Jökuls á hafi runnið um það bil sem við Björn reistum upp mörk í fyrra þá skrifa ég hiklaust<br />
undir þína skrá og hef það þá einsog þú segjer, læt þínglesa hana fyrst í mínum hreppi og sendi<br />
svo þér hana til þíng lesturs, og verður það þá hreppa markaskrá. En hin skráin þarf að þínglesast líka<br />
til þess að gild sje. 4<br />
Árið 1937 seldi Björgvin Vigfússon, fyrrverandi sýslumaður á Efra-Hvoli, Birni Pálssyni á<br />
Kvískerjum hálfa Breiðumörk (Breiðármörk) og hálfa Breiðumerkurfjöru með reka fyrir eitt hundrað<br />
krónur. 5 Kvískerjamenn hafa síðan talið fram þennan hluta Breiðármerkur sem sína eign. 6<br />
Björgvin Vigfússon var sýslumaður í Skaftafellssýslu 1905-1908. 7 Heimildir liggja ekki fyrir um<br />
það hvernig Björgvin eignaðist þennan hluta Breiðármerkur en þess má þó geta að hann var kvæntur<br />
Ragnheiði Ingibjörgu Einarsdóttur, alþingismanns Gíslasonar, sem áður er nefndur og var lang-<br />
1 Skjal nr. 2 (1).<br />
2 Sennilega Ara Hálfdánarsyni hreppstjóra á Fagurhólsmýri.<br />
3 Kenningar eru uppi um að takmörk Öræfabyggðar hafi í öndverðu verið á milli Jökulsár (Skeiðarár) og Kvíár og að<br />
annað byggðarlag hafi verið milli Kvíár og Jökulsár á Breiðamerkursandi. Nú eru mörkin milli Öræfasveitar og Suðursveitar<br />
við vörðu á fjörunni vestan við hornið á Nýgræðum sem bera á í Hálfdánaröldu uppi undir jökli og í Kaplaklif á<br />
Mávabyggðum (Lýður Björnsson, 1972: Saga sveitarstjórnar á Íslandi. 1. b. Reykjavík. S. 115-116).<br />
4 Skjal nr. 14 (3).<br />
5 Skjal nr. 14 (1). Í skjali 7 (4) er að nokkru rakið hvernig þessi bóndahluti Breiðármerkur framseldist frá miðri 19. öld.<br />
6 Sbr. skjöl nr. 14 (6-23).<br />
7 Hann fékk veitingu fyrir Skaftafellssýslu 19. desember 1904 og var skipaður sýslumaður í Rangárvallasýslu 10. september<br />
1907 frá 1. október sama ár en þjónaði Skaftafellssýslu til marsloka 1908 (Bogi Benediktsson, 1909-1915: Sýslumannaæfir.<br />
Með skýringum og viðaukum eftir Hannes Þorsteinsson. 4. b. Reykjavík. S. 678).