SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
íngu Fellsins eigenda og ábúenda svo lengi elstu menn til muna og heyrt hafa. Ofan og framanskrifaða<br />
lögfestu staðfestum við undirskrifaðir.<br />
Uppsölum sama ár og dag sem fyrr greinir<br />
Gísli Þorsteinsson Th. Einarsson<br />
Framan og ofanskrifaða lögfestu höfum við undirskrifaðir lögformlega birt við Kálfafellsstaðar kyrkju<br />
fyrir kyrkju söfnuðinum til staðfestu okkar nöfn<br />
B Jonsson J. Bjarnason<br />
Lesið fyrir manntalsþíngheimi að Hofi í Öræfum 5 maí 1852 og var lögfestunni mótmælt af öllum<br />
hlutaðeigendum er þar voru til staðar. 1<br />
Samkvæmt þessari lögfestu lá a.m.k. Breiðármerkurfjara innan landamerkja Fells, og hlaut því<br />
að koma til ágreinings við Hofsmenn sem vildu draga mörkin austar, við Jökulsá. Árið 1854 var<br />
komist að eftirfarandi samkomulagi:<br />
ad öll grasnit initjar og virkilegur eignarréttur Skal hereptir einasta til heira Felli i Sudursveit, allt ad<br />
austur mörkum Fjallsfjöru, sem eru á millum Breidumerkurfjöru og Fjallsfjöru, og Skal þadann af<br />
Fjörunni sjónhending tekinn beina Stefnu i Svörturák sem er á joklinum uppundann Breidá og undann<br />
hvorri hun rennur. Svo Skulu og Hofs eigendur og ábuendur njóta alls vestann meiginn vid nemda<br />
Bre‹i›dá og til greindu stefnulinu Fjalls og fjöru á milli og so lángt vestur sem treista ser land ad helga.<br />
Med þessum samningi er so öll þræta uti utaf nemdu þrætuplássi, daud og maktarlaus firir alda og<br />
óborna, og malefnid þannig leitt til likta med óriufannlegum Dómskrapti. 2<br />
Ljóst er af heimildum að Skálholtsrekinn forni hefur ekki fylgt með við sölu á kóngshluta<br />
Breiðármerkur. Í bréfi sem Vilhjálmur Finsen land- og bæjarfógeti ritaði 7. mars 1857 tilkynnti<br />
hann að konungur hefði með bréfi til háyfirvaldanna á Íslandi 29. september 1848 heimilað eiganda<br />
Skálholtskirkju að selja öll ítök og reka kirkjunnar. Í samræmi við leyfi konungs lýsti Vilhjálmur<br />
nú yfir því fyrir sína hönd og vegna meðerfingja í dánarbúi biskupsekkjunnar, Valgerðar Jónsdóttur,<br />
að hann seldi séra Þorsteini Einarssyni á Kálfafellsstað og Gísla Þorsteinssyni hreppstjóra á Uppsölum<br />
„svokallada Breidamerkurfjöru á Breidamerkursandi í Austurskaptafells Sýslu, einsog innan<br />
þeirra ummerkja, sem þessi fjara, med reka af hval og sérhverjum vid, híngadtil hefir verid notud<br />
af Skalholtskirkju eigendum og þeirra umbodsmönnum“. 3<br />
Sá reki sem hér var fjallað um, hinn forni Skálholtsreki, var hvalur og tré, stærri en 6 álnir. Hins<br />
vegar ríkti óvissa um hvað orðið hafði um minni rekann sem Ögmundur Pálsson biskup seldi undan<br />
Skálholtsdómkirkju 1525 (sbr. hér framar). Séra Þorsteinn Einarsson spurðist fyrir um það í bréfi<br />
til Vilhjálms Finsens 2. maí 1858 hvort minni rekinn hefði ef til vill komist í eigu samkaupanda<br />
síns, Gísla Þorsteinssonar á Uppsölum. Í svari við fyrirspurn séra Þorsteins vísaði Vilhjálmur<br />
Finsen til heimilda sem honum hefði tekist að afla um þetta mál. Nefndi hann m.a. umboðsbréf frá<br />
Steingrími Jónssyni biskupi, dags. 31. ágúst 1844, þar sem Gísla Þorsteinssyni var falið að líta eftir<br />
með reka Skálholtskirkju og afleggja árlega reikning til biskupsins. Síðan segir Vilhjálmur orðrétt:<br />
Þetta umboðsbréf er steypt öldungis í sama móti, sem umboðsbréfin frá kirkjunnar fyrrverandi eigendum,<br />
hvaraf afskriptir enn eru til frá Biskups Hannesar tíð, og í öllum bréfunum útþrykkilega tilgreint,<br />
1 Skjal nr. 2 (51).<br />
2 Skjal nr. 2 (32). Sbr. skjal nr. 2 (31).<br />
3 Skjal nr. 2 (29). Torfhildur Hólm, dóttir séra Þorsteins á Kálfafellsstað, mun síðar hafa eignast hlut föður síns í fjörunni<br />
(Skálholtsrekann) því að hún seldi Fellsmönnum hálfa Breiðármerkurfjöru árið 1891.<br />
69