SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Fjörumörk eru að austan: Milli Hnappavallafjöru og Bakkafjöru: Staur austan til á Kvíármýri á að bera<br />
í stein framan í Kvíármýrar kambi, þaðan í klett, sem er milli vatnafjalla og Staðarfjalls. – Að vestan<br />
eru fjörumörk: Hvalbein sem er sett niður fyrir ofan álinn á að bera í Giltu og beina sjónhending í<br />
standberg, sem er vestan til í Hrafnakambi. 1<br />
Undir bréfið rituðu átta menn, allir ábúendur á Hnappavöllum (Hnappavöllum I-VI, auk Vesturhjáleigu<br />
og Austurhjáleigu). 2 Landamerkjalýsingu þessa samþykkti umráðamaður Sandfells að því<br />
er snerti mörkin milli Hnappavallafjöru og Bakkafjöru. Í lok bréfsins bæta tveir eigendur og ábúendur<br />
Hnappavalla (þ.e. Vestur- og Austurhjáleigu) þessu við: „Þess ber að geta, að Hnappavallahjáleiga<br />
á engjaítak í svonefndri húsfit í Fagurhólsmýrarlandi.“<br />
Á jörðinni hefur lengi verið margbýli. Árið 1703 voru þar tveir ábúendur og fjórir í byrjun 19.<br />
aldar að meðtöldum hjáleigubóndanum. 3 Í Fasteignabók 1922 eru nefnd átta býli á Hnappavallatorfunni,<br />
en þau eru sjö í Fasteignabók 1957. 4 Hnappavallatorfan skiptist nú í Hnappavelli I (Vesturhjáleigu),<br />
Hnappavelli II (Austurhjáleigu), Hnappavelli III (Miðbæ eystri), Hnappavelli IV (Miðbæ<br />
vestri), Hnappavelli V (fylgja nú Hnappavöllum VII), Hnappavelli VI (fylgja Hnappavöllum I og<br />
II að jöfnu) og Hnappavelli VII (Vestur-Hnappavelli). 5<br />
Heimildir benda ekki til annars en að nokkuð samfelld búseta hafi verið á Hnappavöllum frá því<br />
að jarðarinnar er fyrst getið. Í afsals- og veðmálabókum kemur fram að eftir gerð landamerkjabréfsins<br />
hefur jörðin framselst með hefðbundnum hætti og verið veðsett. 6<br />
6.8. Kvísker<br />
Kvísker koma fyrst fyrir í heimildum í máldaga Hnappavalla sem talinn er frá 1343. Þar segir að<br />
kirkjan eigi „j kviskæria land skog j millvm kambskardz oc vattarar [Vattarár] slykur sem hann er“. 7<br />
Kvísker voru ein þeirra jarða sem Teitur Þorleifsson lögmaður seldi Ögmundi biskupi Pálssyni<br />
1525. Jörðin var þá 6 hundruð að dýrleika. 8 Í jarðabók frá 1686 eru Kvísker skráð sem bændaeign<br />
og metin á 13 hundruð og 80 álnir en 6 hundruð árið 1697. 9 Þegar Jarðabók Ísleifs Einarssonar var<br />
gerð 1709 voru Kvísker komin í eyði, en „kunna þó að byggjast“ eins og þar stendur. 10 Tekið er fram<br />
að jörðin eigi rekafjöru „fyrir nokkrum parti lands síns“. Í Jarðatali Johnsens 1847 er jörðin sögð 6<br />
hundruð að dýrleika en samkvæmt Nýrri jarðabók 1861 var hún 6,1 hundrað. 11 Séra Páll M.<br />
Thorarensen, prestur í Sandfelli, segir um Kvísker árið 1839 að jörðin sé 4 hundruð að dýrleika.<br />
„Þessi jörð er sára heyskaparlítil, hrossaganga ónýt, en sauð[fé] má nokkuð hafa hér.“ 12<br />
Í gerðabók jarðamatsnefndar 1849 er þessi umsögn um jörðina:<br />
Tvísker bændaeign. Túnið er heldur stórt, en snögt, fóðrar 1 kú, eingiar eru miög litlar og erviðar, en<br />
hagar sérlega góðir að því sem þeir nema, en vetrarharðt og álítst jörðin að géta framfleytt 1 kú og 80<br />
fiár. Fiara fylgir iörðinni töluverðt laung og heldur rekasæl; selveiði er í Breiðamerkur ós og fær jörðin<br />
11 Skjal nr. 2 (9).<br />
12 Nöfn þessara manna eru í Byggðasögu Austur-Skaftafellssýslu 3, s. 17-23.<br />
13 Skjöl nr. 4 (57) og 2 (44). Byggðasaga Austur-Skaftafellssýslu 3, s. 61.<br />
14 Skjöl nr. 4 (21 og 24). Sbr. skjal nr. 11 (14).<br />
15 Sbr. skjal nr. 11.<br />
16 Skjöl nr. 4 (45-52). Byggðasaga Austur-Skaftafellssýslu 3, s. 15-21, 61.<br />
17 Íslenskt fornbréfasafn 2, s. 773.<br />
18 Íslenskt fornbréfasafn 9, s. 273. Í annarri heimild frá svipuðum tíma er jörðin sögð vera 3 hundruð (sama rit, s. 93).<br />
19 Björn Lárusson 1967, s. 333.<br />
10 Jarðabók Árna og Páls 13, s. 434.<br />
11 Jarðatal 1847, s. 5. Ný jarðabók 1861, s. 5. Þar er jörðin sögð hafa verið 4 hundruð að fornu mati. Í báðum þessum heimildum<br />
er jörðin nefnd Tvísker.<br />
12 Skaftafellssýsla 1997, s. 150-151.<br />
63