SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
156<br />
landamerkjabréfi beri að miða við stöðu jökuljaðarsins við gildistöku þjóðlendulaga 1. júlí 1998,<br />
sbr. 22. gr. þjóðll. Um nánari rökstuðning fyrir þessum niðurstöðum vísast til umfjöllunar um jökla<br />
í kafla 9.3.<br />
Eftir er þá að taka afstöðu til eignarréttarlegrar stöðu annarra hluta Vatnajökuls sem til meðferðar<br />
eru í máli þessu, sbr. kafla 2.3., miðað við stöðu hans samkvæmt framangreindu. Kröfugerð<br />
íslenska ríkisins felur í sér að umræddur hluti Vatnajökuls sé þjóðlenda, sbr. kafla 3.1.1. Aðrir hafa<br />
ekki gert kröfu um eignarréttindi á þessu svæði. Málsmeðferð óbyggðanefndar einskorðast þó ekki<br />
við kröfur aðila heldur ber nefndin sjálfstæða rannsóknarskyldu, sbr. 5. mgr. 10. gr. laga nr.<br />
58/1998. Jafnframt er þá eftir að gera grein fyrir afstöðu óbyggðanefndar til eignarréttarlegrar stöðu<br />
annars lands sem til meðferðar er í máli þessu en kröfugerð íslenska ríkisins tekur ekki til.<br />
Af hálfu íslenska ríkisins er því haldið fram að glöggt komi fram í heimildum um landnám í<br />
Öræfum, að hálendi, fjöll, öræfi og jöklar hafi ekki verið numin til eignar. Hæstiréttur hafi gert<br />
ríkari sönnunarkröfur um beinan eignarrétt að slíku landi en öðru landi á mörkum byggðar. Jöklar<br />
hafi aldrei talist til eiginlegra almenninga þar sem þeir hafi ekki verið ekki nytjaland. Jöklarnir hafi<br />
hins vegar flokkast með öræfum og verið einskismanns land en eftir lögtöku þjóðlendulaga verði<br />
að gera kröfu til þess að þeir teljist þjóðlenda.<br />
Vísindamenn hafa slegið því föstu að Vatnajökull sé stærri nú en á landnámstíma, sbr. kafla 5.4.<br />
Þá hefur óbyggðanefnd komist að þeirri niðurstöðu að fremur séu líkur til að land í Öræfum hafi<br />
verið numið frá sjávarmáli að þáverandi jökulbrún, a.m.k. að langstærstum hluta, sbr. kafla 10.2.<br />
Ætla má því að jökull hafi gengið yfir land sem numið var í öndverðu. Lega jökuls á landnámstíma<br />
verður hins vegar ekki ákvörðuð með nokkurri vissu og því ekki unnt að afmarka þau eignarréttindi<br />
sem þar kann að hafa verið stofnað til. Staðhættir og sönnunarstaða leiða því til sambærilegrar<br />
niðurstöðu og ef eignarréttur hefði verið gefinn eftir, sbr. kafla 9.3.<br />
Ekkert bendir til þess að á umræddum hluta Vatnajökuls hafi á síðari tíma stofnast til beins eða<br />
óbeins eignarréttar fyrir löggerninga, hefð eða með öðrum hætti.<br />
Það er því niðurstaða óbyggðanefndar að landsvæði þetta innan jaðars Vatnajökuls, svo sem það<br />
er afmarkað hér á eftir, teljist þjóðlenda í skilningi 1. gr., sbr. einnig a-lið 7. gr. laga nr. 58/1998:<br />
Dregin er lína frá þeim stað þar sem lína á milli punkta 2 og 3 sker jökuljaðar og þaðan í punkta 3, 8<br />
og 4 í kröfugerð eiganda Núpsstaðar, þ.e. á milli sunnanverðs jaðars Skeiðarárjökuls og vestanverðs<br />
jaðars Skeiðarárjökuls, vestur af punkti í 694 metra hæð yfir sjávarmáli fremst á Súlnatindum (punktur<br />
4 í sömu kröfugerð). Þaðan er dregin lína meðfram jökuljaðrinum, í Grænafjall austanvert, Svíahnúk<br />
eystri og þaðan í stefnu á miðja Breiðubungu. Þá er dregin lína frá Kaplaklifi í Mávabyggðum<br />
(punktur 2 í kröfugerð vegna Fells í máli nr. 2/2001 hjá óbyggðanefnd, Suðursveit) og síðan áfram í<br />
norður, hornrétt á framangreinda línu á Vatnajökli, milli Svíahnúks og Breiðubungu. Þar sem þessar<br />
tvær línur skerast er hornmark. Úr hornmarkinu er framangreindri línu í Kaplaklif fylgt þangað (punktur<br />
2 í máli 2/2001) og þaðan haldið áfram að jaðri Breiðamerkurjökuls, í stefnu á punkt 29 (sbr. punkt<br />
1 í máli 2/2001). Frá framangreindum punkti við jaðar Breiðármerkurjökuls er jaðri Vatnajökuls fylgt,<br />
að teknu tilliti til úrlausna óbyggðanefndar um eignarréttarlega stöðu austurhluta Fjallsjökuls og vesturhluta<br />
Breiðamerkurjökuls (sjá kafla 10.10), Ærfjalls (sjá kafla 10.9), Rauðakambs (sjá kafla 10.4.)<br />
og fremsta hluta Svínafellsjökuls (sjá kafla 10.3), þar til kemur að framangreindum skurðarpunkti við<br />
jaðar Skeiðarárjökuls. Að því leyti sem fylgt er jökuljaðri er miðað við stöðu jökuls eins og hann var<br />
við gildistöku þjóðlendulaga 1. júlí 1998, sbr. 22. gr. þjóðll.<br />
Loks telur óbyggðanefnd ekkert benda til þess að utan kröfusvæðis íslenska ríkisins í Öræfum<br />
sé að finna landsvæði sem þarfnist frekari rannsóknar, sbr. kafla 4.2. um rannsóknarskyldu<br />
óbyggðanefndar. Í því sambandi skal tekið fram að í köflum 10.3.-10.11. er fjallað um viðkomandi<br />
jarðir í heild sinni en ekki einungis þann hluta þeirra sem kröfugerð ríkisins tekur til. Þá eru engar