SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Innan þeirra marka sem tilgreind eru 1922 svo sem þeim er nánar lýst hér framar og að því<br />
marki sem land hefur komið undan jökli síðan hafa eigendur Kvískerja farið með umráð og hagnýtingu<br />
Breiðármerkur á sama hátt og gildir um eignarland almennt. Svo sem að framan greinir er<br />
hugsanlegt að samningur Hofs- og Fellsmanna 1854 hafi ekki falið það í sér að sameina hluta<br />
Breiðármerkur við Fell og að eigendur Fells á síðari tíma geti leitt rétt frá Hofsmönnum, Gísla<br />
Halldórssyni eða á annan hátt, sbr. þinglýstar yfirlýsingar þar að lútandi og kröfugerð í máli þessu.<br />
Með hliðsjón af því sem að framan greinir um eignarréttindi Kvískerjamanna telst hins vegar nægjanlega<br />
sýnt fram á tilvist beins eignarréttar til eyðijarðarinnar Breiðármerkur. Skiptir þá ekki máli<br />
hvernig eignarhaldi og eignarhlutföllum kann að vera háttað að öðru leyti. Þess gerist því ekki þörf<br />
að rannsaka frekar grundvöll fyrir eignartilkalli annarra enda er þá komið út fyrir hlutverk óbyggðanefndar,<br />
sbr. 7. gr. þjóðll., nr. 58/1998. Engar heimildir eru um að land innan marka Breiðármerkur<br />
hafi mismunandi eignarréttarlega stöðu og verða staðhættir, gróðurfar eða nýtingarmöguleikar ekki<br />
taldir hafa úrslitaáhrif í því sambandi.<br />
Sá jökuljaðar, sem blasað hefur við þegar merkjum var lýst í jökul 1922, hefur gengið til baka.<br />
Land, sem þá var hulið jökli, er því jökullaust nú. Þetta á m.a. við um svæðið framan við Breiðamerkurfjall<br />
sem umkringt var jökli frá því um 1700 og til 1946. Sá jökuljaðar, sem líkur eru á að<br />
landnám hafi miðast við, hefur hins vegar síðar gengið mjög fram. Land, sem nú er hulið jökli,<br />
hefur því verið jökullaust á þeim tíma. Þetta á m.a. við um svæðið austan við Kárahrygg. Engin leið<br />
er að ákvarða með nokkurri vissu hvaða landsvæði hafa horfið undir jökul frá landnámi. Þá hefur<br />
óbyggðanefnd komist að þeirri niðurstöðu, sbr. kafla 9.3., að þegar merki jarðar eru miðuð við jaðar<br />
jökuls og þeim því ekki lýst nema að takmörkuðu leyti í landamerkjabréfi beri að miða við stöðu<br />
jökuljaðarsins við gildistöku þjóðlendulaga 1. júlí 1998, sbr. 22. gr. þjóðll. Um réttarstöðu þess<br />
jökulsvæðis ofan Breiðármerkur, sem til meðferðar er í máli þessu, vísast til kafla 10.12.<br />
Af hálfu íslenska ríkisins hefur ekki verið sýnt fram á að land innan tilgreindra landamerkja<br />
eyðijarðarinnar Breiðármerkur sé þjóðlenda. Rannsókn óbyggðanefndar leiðir einnig til þeirrar<br />
niðurstöðu að þar sé um eignarland að ræða, sbr. einnig umfjöllun í kafla 9.6., án þess þó að tekin<br />
sé afstaða til þess hver fari með þau eignarréttindi eða hver séu mörk milli eignarlanda, sbr. 7. gr.<br />
laga nr. 58/1998.<br />
Það er því niðurstaða óbyggðanefndar að land eyðijarðarinnar Breiðármerkur, svo sem því er að<br />
framan lýst, að jökuljaðri eins og hann var við gildistöku þjóðlendulaga 1. júlí 1998, teljist ekki til<br />
þjóðlendu í skilningi 1. gr., sbr. einnig a-lið 7. gr., laga nr. 58/1998.<br />
10.12. Vatnajökull og önnur landsvæði í Öræfum<br />
Kröfugerð eigenda jarðanna Skaftafells II, Svínafells, Kvískerja og Fjalls tekur til hluta af því<br />
svæði á Vatnajökli sem til meðferðar er í máli þessu. Kröfum um beinan eignarrétt inn fyrir jökulrönd<br />
er hafnað í öllum tilvikum, sjá nánar í köflum 10.3., 10.4., 10.9. og 10.10.<br />
Um afmörkun þess landsvæði, sem til meðferðar er í máli þessu, vísast til kafla 2.3. Jafnframt<br />
ber að vísa til kafla 10.3. þar sem komist er að þeirri niðurstöðu að skilja beri landsvæði það á<br />
Skeiðarársandi og Skeiðarárjökli, sem ágreiningur eigenda Núpsstaðar og Skaftafells stendur um,<br />
frá því máli sem hér er til úrlausnar og fjalla um það í sama máli og jörðin Núpsstaður í Vestur-<br />
Skaftafellssýslu. Sama máli gegnir um landskika þann syðst og vestast á Skeiðarársandi sem undanskilinn<br />
er í kröfugerð eiganda Núpsstaðar.<br />
Þá hefur verið hafnað þeirri almennu kröfu jarðeigenda að merki jarðar gagnvart jökli skuli<br />
miðuð við jökuljaðarinn eins og hann er á hverjum tíma. Grundvallast sú niðurstaða á því að löggjafinn<br />
hafi ekki álitið að jökulrönd væri í eðli sínu afmörkun á eignarlandi og þjóðlendu. Breytingar<br />
á stöðu jökuls ættu því ekki að hafa í för með sér að eignarland breyttist í þjóðlendu og öfugt.<br />
Um eignarréttarlega stöðu þess lands, sem hulið er jökli, fer þannig eftir sömu reglum og um önnur<br />
landsvæði. Jafnframt hefur óbyggðanefnd komist að þeirri niðurstöðu, sbr. kafla 10.3.-10.11., að<br />
þegar merki jarðar eru miðuð við jaðar jökuls og þeim því ekki lýst nema að takmörkuðu leyti í<br />
155