SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
142<br />
Hnappavalla og mörkum lýst eins. Eldri gögn um landamerki Kvískerja eru ekki fyrir hendi, sbr.<br />
kafla 10.9.<br />
Norðurmörk jarðarinnar koma þannig ekki skýrt fram í landamerkjabréfinu. <strong>Óbyggðanefnd</strong><br />
telur að staðsetning landamerkjapunkta skammt undan jökulsporðinum bendi til þess að eigendur<br />
jarðarinnar hafi litið svo á að merki hennar næðu allt að jökli enda náði hann nokkru sunnar á þeim<br />
tíma en nú. Því til stuðnings má jafnframt vísa til þess að mörkum gagnvart jökli er ekki lýst að<br />
öðru leyti. Jökullinn hefur afmarkað það land, sem máli skipti, með svo augljósum hætti að ekki<br />
var talið þurfa umfjöllunar við.<br />
Í kjölfar þess að landamerkjalög taka gildi 1882 er gert landamerkjabréf fyrir jörðina<br />
Hnappavelli. Fyrirliggjandi gögn benda ekki til annars en að landamerkjum hennar til sé þar rétt<br />
lýst svo langt sem sú lýsing nær. <strong>Óbyggðanefnd</strong> telur jafnframt að líta verði til þess að land á þessu<br />
svæði er afmarkað af jöklum hið efra og sjó hið neðra.<br />
Landamerkjabréf Hnappavalla er þinglesið, fært í landamerkjabók og á því byggt síðan um<br />
merki jarðarinnar án þess að séð verði að komið hafi fram athugasemdir yfirvalda eða ágreiningur<br />
við nágranna. Landamerkjabréf Fagurhólsmýrar og Kvískerja eru einnig þinglesin og þau eru árituð<br />
af hálfu Hnappavalla. Lýsingum þeirra ber saman við Hnappavallabréfið. Þetta bendir allt til þess<br />
að lýsing merkja hafi verið í samræmi við það sem almennt var talið gilda. Jafnframt er ljóst að<br />
eigendur Hnappavalla hafa um langa hríð haft réttmætar ástæður til að vænta þess að merkjum sé<br />
þar rétt lýst.<br />
Kemur þá til skoðunar hvort land innan framangreindra merkja jarðarinnar Hnappavalla hafi<br />
mismunandi eignarréttarlega stöðu.<br />
Staðháttum á því landsvæði, sem hér er til umfjöllunar, er lýst hér að framan. Ástæða er til að<br />
gera einnig grein fyrir gróðurfari á síðustu áratugum. Í fjalllendi Öræfa teygir mosagróðurinn sig<br />
nú oft upp í 500-600 m hæð þar sem ekki er of mikill halli eða lausar skriður. Við bestu gróðurskilyrði<br />
í fjalllendinu, s.s. í daldrögum og í snjódældum, er gróður fjölbreyttari og gróskumeiri. Fjalllendið<br />
ofan við Hnappavelli er nær alveg ógróið niður að undirhlíðum þess. Í undirhlíðunum er<br />
strjáll mosagróður. Talið er vafalaust að við upphaf landnáms hafi gróðurþekja í Öræfum, sem og<br />
á Íslandi í heild, verið mun meiri að víðáttu og grósku en nú er, sbr. kafla 5.2.<br />
Fjara tilheyrandi Hnappavöllum er sérstakleg tilgreind í landamerkjabréfi jarðarinnar og fer hún<br />
ekki saman við lýsingu landamerkja en sá háttur er algengur í Öræfum. Í máli þessu hefur verið<br />
upplýst um þann almenna skilning jarðeigenda í Öræfum að í fjörueign fyrir landi annarrar jarðar<br />
felist einungis óbeinn eignarréttur, þ.e.a.s. ítaksréttur, svo sem til reka og selveiði. Engar vísbendingar<br />
eru um að fyrir landi Hnappavalla sé að finna svokallaða almenningsfjöru, sbr. umfjöllun um<br />
fjörur í almennum niðurstöðum óbyggðanefndar.<br />
Ekki eru heimildir um annað en að jörðin Hnappavellir hafi verið byggð og nýtt eftir búskaparháttum<br />
og aðstæðum á hverjum tíma. Innan þeirra marka sem tilgreind eru 1890 og að því marki,<br />
sem land hefur komið undan jökli síðan, hafa eigendur jarðarinnar farið með umráð og hagnýtingu<br />
og gert ráðstafanir með löggerningum á sama hátt og gildir um eignarland almennt. Fjalllendið upp<br />
við jökul hefur ekki verið þar undanskilið enda þótt nýting þar hafi verið takmörkuð.<br />
Ekki verður annað séð en að þetta eignarhald hafi verið án ágreinings eða athugasemda. Engar<br />
heimildir eru um að land innan marka jarðarinnar hafi mismunandi eignarréttarlega stöðu og verða<br />
staðhættir, gróðurfar eða nýtingarmöguleikar ekki taldir hafa úrslitaáhrif í því sambandi. Þá verður<br />
fyrirkomulag smölunar ekki talið hafa eignarréttarlega þýðingu.<br />
Sá jökuljaðar, sem eigendur jarðarinnar Hnappavalla gætu hafa horft til þegar þeir lýstu<br />
merkjum í jökul 1891, hefur gengið til baka. Land, sem þá var hulið jökli, er því jökullaust nú. Sá<br />
jökuljaðar sem líkur eru á að landnám hafi miðast við hefur hins vegar síðar gengið fram. Land,<br />
sem nú er hulið jökli, hefur því verið jökullaust á þeim tíma. Engin leið er að ákvarða með nokkurri<br />
vissu hvaða landsvæði hafa horfið undir jökul frá landnámi. Þá hefur óbyggðanefnd komist að