SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
140<br />
Fjara tilheyrandi Fagurhólsmýri er sérstakleg tilgreind í landamerkjabréfi jarðarinnar og fer hún<br />
ekki saman við lýsingu landamerkja en sá háttur er algengur í Öræfum. Fyrir landi Fagurhólsmýrar<br />
eru, auk fjöru jarðarinnar sjálfrar, fjörur frá Sandfelli (Höfðavík), Hofi og Hofsnesi (Stúfur). Þá<br />
hefur Hnappavallahjáleiga átt engjaítak í Húsfit, sjávarmegin við Landálinn. Í máli þessu hefur<br />
verið upplýst um þann almenna skilning jarðeigenda í Öræfum að í fjörueign fyrir landi annarrar<br />
jarðar felist einungis óbeinn eignarréttur, þ.e.a.s. ítaksréttur, svo sem til reka og selveiði. Engar vísbendingar<br />
eru um að fyrir landi Fagurhólsmýrar sé að finna svokallaða almenningsfjöru, sbr.<br />
umfjöllun um fjörur í almennum niðurstöðum óbyggðanefndar.<br />
Á norðurhluta svæðisins er hálendi það og heiðarlönd sem að framan er lýst. Í fjalllendi Öræfa<br />
teygir mosagróðurinn sig nú oft upp í 500-600 m hæð þar sem ekki er of mikill halli eða lausar<br />
skriður. Við bestu gróðurskilyrði í fjalllendinu, s.s. í daldrögum og í snjódældum, er gróður fjölbreyttari<br />
og gróskumeiri. Fjalllendið ofan við Fagurhólsmýri er nær alveg ógróið niður að undirhlíðum<br />
þess. Í undirhlíðunum er strjáll mosagróður og unnið að uppgræðslu. Talið er vafalaust að<br />
við upphaf landnáms hafi gróðurþekja í Öræfum, sem og á Íslandi í heild, verið mun meiri að víðáttu<br />
og grósku en nú er, sbr. kafla 5.2.<br />
Ekki eru heimildir um annað en að jörðin Fagurhólsmýri hafi verið byggð og nýtt eftir búskaparháttum<br />
og aðstæðum á hverjum tíma. Innan þeirra marka, sem tilgreind eru í landamerkjabréfi<br />
1922, og að því marki, sem land hefur komið undan jökli síðan, hafa eigendur jarðarinnar farið með<br />
umráð og hagnýtingu og gert ráðstafanir með löggerningum á sama hátt og gildir um eignarland<br />
almennt. Fjalllendið upp við jökul og Skeiðarársandur hafa ekki verið þar undanskilin enda þótt<br />
nýting þar hafi verið takmörkuð. <strong>Óbyggðanefnd</strong> telur að tilvist ítaka á þessu svæði styrki beinan<br />
eignarrétt þar, sbr. umfjöllun um ítök í almennum niðurstöðum óbyggðanefndar.<br />
Ekki verður annað séð en að þetta eignarhald hafi verið án ágreinings eða athugasemda. Engar<br />
heimildir eru um að land innan marka jarðarinnar hafi mismunandi eignarréttarlega stöðu og verða<br />
staðhættir, gróðurfar eða nýtingarmöguleikar ekki taldir hafa úrslitaáhrif í því sambandi. Þá verður<br />
fyrirkomulag smölunar ekki talið hafa eignarréttarlega þýðingu.<br />
Sá jökuljaðar, sem eigendur jarðarinnar Fagurhólsmýrar gætu hafa horft til þegar þeir lýstu<br />
merkjum í jökul, síðast 1922, hefur gengið til baka. Land, sem þá var hulið jökli, er því jökullaust<br />
nú. Sá jökuljaðar, sem líkur eru á að landnám hafi miðast við, hefur hins vegar síðar gengið fram.<br />
Land, sem nú er hulið jökli, hefur því verið jökullaust á þeim tíma. Engin leið er að ákvarða með<br />
nokkurri vissu hvaða landsvæði hafa horfið undir jökul frá landnámi. Þá hefur óbyggðanefnd<br />
komist að þeirri niðurstöðu, sbr. kafla 9.3., að þegar merki jarðar eru miðuð við jaðar jökuls og<br />
þeim því ekki lýst nema að takmörkuðu leyti í landamerkjabréfi, beri að miða við stöðu jökuljaðarsins<br />
við gildistöku þjóðlendulaga 1. júlí 1998, sbr. 22. gr. þjóðll. Um réttarstöðu þess<br />
jökulsvæðis ofan Fagurhólsmýrar sem til meðferðar er í máli þessu vísast til kafla 10.12.<br />
Af hálfu íslenska ríkisins hefur ekki verið sýnt fram á að land innan tilgreindra landamerkja<br />
jarðarinnar Fagurhólsmýrar sé þjóðlenda. Rannsókn óbyggðanefndar leiðir einnig til þeirrar<br />
niðurstöðu að þar sé um eignarland að ræða, sbr. einnig umfjöllun í kafla 9.6., án þess þó að tekin<br />
sé afstaða til þess hver fari með þau eignarréttindi eða hver séu mörk milli eignarlanda, sbr. 7. gr.<br />
laga nr. 58/1998.<br />
Það er því niðurstaða óbyggðanefndar að land jarðarinnar Fagurhólsmýri, svo sem því er að<br />
framan lýst, að jökuljaðri eins og hann var við gildistöku þjóðlendulaga 1. júlí 1998, teljist ekki til<br />
þjóðlendu í skilningi 1. gr., sbr. einnig a-lið 7. gr., laga nr. 58/1998.<br />
10.8. Hnappavellir<br />
Hér verður fjallað um landsvæði það sem afmarkað er í landamerkjabréfi Hnappavalla, dags. 3. maí<br />
1890 og þingl. 14. maí 1891. Við þá umfjöllun verður ekki tekið tillit til síðari skiptingar lands<br />
innan þeirra merkja en jörðin skiptist nú í Hnappavelli I-VIII.