SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Hofs/Hofsness hafa um langa hríð haft réttmætar ástæður til að vænta þess að merkjum sé þar rétt<br />
lýst.<br />
Kemur þá til skoðunar hvort land innan framangreindra merkja jarðarinnar Hofs hafi mismunandi<br />
eignarréttarlega stöðu.<br />
Staðháttum á því landsvæði, sem hér er til umfjöllunar, er lýst hér að framan. Ástæða er til að<br />
gera einnig grein fyrir gróðurfari á síðustu áratugum. Á sunnanverðu því svæði, sem samkvæmt<br />
framangreindu telst innan landamerkja Hofs, er Skeiðarársandur. Nær óslitið gróðurlendi teygir sig<br />
nú frá Svínanesi í vestri austur að Vestari-Kvíá. Syðst á þessu gróðurbelti, næst sjó, eru stakir hólmar<br />
vaxnir melgresi og öðrum grastegundum. Ofar verður gróðurlendið samfelldara og þar sem er<br />
nægur jarðraki hefur myndast vatnagróður, flóar, mýrar og hálfdeigjur. Á þurrlendi, þar sem jarðvegur<br />
hefur myndast ofan á árframburðinum, er oftast graslendi en ofar á söndunum þar sem yfirborðið<br />
er gróft og þurrt og jarðvegur lítill, er landið ógróið eða þakið mosagróðri. Svo sem fram<br />
kemur í kafla 5.2. er talið víst að á fyrstu öldum Íslandsbyggðar hafi víða verið gróið land þar sem<br />
nú er sandauðn og Lómagnúpssandur, sem áður var nefndur svo, til muna minni en núverandi<br />
Skeiðarársandur.<br />
Fjörur tilheyrandi Hofi eru sérstaklega tilgreindar í landamerkjabréfi jarðarinnar og þær fara<br />
ekki að fullu saman við lýsingu landamerkja en sá háttur er algengur í Öræfum. Jörðinni tilheyra<br />
Tangafjara, sem er fyrir landi Hofs ásamt fleiri fjörum, Hofsfjara og Fjallsfjara sem báðar eru fyrir<br />
landi annarra jarða í Öræfum, austan við merki Hofs til þeirrar áttar. Í máli þessu hefur verið<br />
upplýst um þann almenna skilning jarðeigenda í Öræfum að í fjörueign fyrir landi annarrar jarðar<br />
felist einungis óbeinn eignarréttur, þ.e.a.s. ítaksréttur, svo sem til reka og selveiði. Fyrir landi Hofs<br />
eru fjörur Skaftafells og Svínafells en önnur ítök virðast ekki hafa verið í landi jarðarinnar. Engar<br />
vísbendingar eru um að fyrir landi Hofs sé að finna svokallaða almenningsfjöru, sbr. umfjöllun um<br />
fjörur í almennum niðurstöðum óbyggðanefndar.<br />
Á norðurhluta svæðisins er fjalllendi það og heiðarlönd sem að framan er lýst. Í fjalllendi Öræfa<br />
teygir mosagróðurinn sig nú oft upp í 500-600 m hæð þar sem ekki er of mikill halli eða lausar<br />
skriður. Við bestu gróðurskilyrði í fjalllendinu, s.s. í daldrögum og í snjódældum, er gróður fjölbreyttari<br />
og gróskumeiri. Fjalllendið ofan við Hof er nær alveg ógróið niður að undirhlíðum þess<br />
en í þeim er strjáll mosagróður. Talið er vafalaust að við upphaf landnáms hafi gróðurþekja í Öræfum,<br />
sem og á Íslandi í heild, verið mun meiri að víðáttu og grósku en nú er, sbr. kafla 5.2.<br />
Ekki eru heimildir um annað en að jörðin Hof hafi verið byggð og nýtt eftir búskaparháttum og<br />
aðstæðum á hverjum tíma. Innan þeirra marka, sem tilgreind eru 1922 og að því marki sem land<br />
hefur komið undan jökli síðan, hafa eigendur jarðarinnar farið með umráð og hagnýtingu og gert<br />
ráðstafanir með löggerningum á sama hátt og gildir um eignarland almennt. Fjalllendið upp við<br />
jökul og Skeiðarársandur hafa ekki verið þar undanskilin enda þótt nýting þar hafi verið takmörkuð.<br />
<strong>Óbyggðanefnd</strong> telur að tilvist fjöruítaka á sandinum styrki beinan eignarrétt þar, sbr. umfjöllun um<br />
ítök og fjörur í almennum niðurstöðum óbyggðanefndar.<br />
Ekki verður annað séð en að þetta eignarhald hafi verið án ágreinings eða athugasemda. Engar<br />
heimildir eru um að land innan marka jarðarinnar hafi mismunandi eignarréttarlega stöðu og verða<br />
staðhættir, gróðurfar eða nýtingarmöguleikar ekki taldir hafa úrslitaáhrif í því sambandi. Þá verður<br />
fyrirkomulag smölunar ekki talið hafa eignarréttarlega þýðingu.<br />
Sá jökuljaðar sem eigendur jarðarinnar Hofs gætu hafa horft til, þegar þeir lýstu merkjum í<br />
jökul, síðast 1922, hefur gengið til baka. Land, sem þá var hulið jökli, er því jökullaust nú. Sá jökuljaðar,<br />
sem líkur eru á að landnám hafi miðast við, hefur hins vegar síðar gengið fram. Land, sem<br />
nú er hulið jökli, hefur því verið jökullaust á þeim tíma. Engin leið er að ákvarða með nokkurri<br />
vissu hvaða landsvæði hafa horfið undir jökul frá landnámi. Þá hefur óbyggðanefnd komist að<br />
þeirri niðurstöðu, sbr. kafla 9.3., að þegar merki jarðar eru miðuð við jaðar jökuls og þeim því ekki<br />
lýst nema að takmörkuðu leyti í landamerkjabréfi beri að miða við stöðu jökuljaðarsins við gildis-<br />
137