SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
116<br />
Ekki er ljóst af lögbókunum hversu langt til sjávar netlög náðu enda mun það að nokkru hafa<br />
farið eftir aðstæðum eins og grunnsævi við sjávarstrendur. Lúðvík Kristjánsson getur sér þess til að<br />
netlög hafi verið miðuð við 6 þumlunga selmöskvalegg og hefur því mesta dýpt netlaga um fjöru<br />
verið 120 þumlungar eða 6 álnir. 1 Alin jafngilti um 47,7 sm svo að netlög hafa náð út að 2,9 m dýpi.<br />
Í skipan goðorðsmannsins Sæmundar Ormssonar um almenninga í Hornafirði, sem talin er frá<br />
um 1245, er því lýst yfir að land og fjöru skyldi helga 30 faðma þaðan frá sem efst féll í<br />
meðalflæðum. Rekald þar fyrir utan skyldi vera almenningur. 2 Talið hefur verið að Sæmundur hafi<br />
í skipan sinni verið að lýsa netlögum. 3 Í löggjöf frá miðbiki 19. aldar var miðað við 60 faðma (u.þ.b.<br />
112 metra) frá stórstraumsfjörumáli. 4 Í 20. aldar löggjöf hefur fyrst og fremst verið við það miðað<br />
að netlög séu 115 metrar á haf út miðað við stórstraumsfjörumál. 5 Sýnist nú óhætt að miða þau<br />
mörk sem meginreglu þó svo önnur viðmið gildi vissulega skv. þeim eldri lögum sem enn eru í<br />
gildi.<br />
Merki sjávarjarða til hafsins miðast annaðhvort við ytri mörk fjöru eða netlaga. Um þetta álitaefni<br />
er ekki þörf ítarlegrar umfjöllunar hér enda fjalla þjóðlendulögin einungis um land ofan sjávar.<br />
Ljóst er að strandlengja landsins tekur breytingum, á einum stað kann að verða landrof en á<br />
öðrum landauki. Dómstólar hafa lagt til grundvallar að eigandi sjávarjarðar eignist þann landauka<br />
sem til verður í fjöru og netlögum fyrir landi hans. 6 Það á a.m.k. við um þann landauka sem til<br />
verður af náttúrulegum ástæðum eða fyrir tilverknað þriðja manns. 7<br />
Með lögum nr. 73/1990 voru auðlindir hafsbotnsins utan netlaga og svo langt til hafs sem fullveldisréttur<br />
Íslands nær lýstar eign íslenska ríkisins, sbr. 1. gr. Netlög eru þar skilgreind með sama<br />
hætti og áður, sbr. 3. mgr. 2. gr., og ekki verður talið að ætlunin hafi verið að afnema til frambúðar<br />
áðurgreindan rétt sjávarjarða til landauka og fastsetja þar með í eitt skipti fyrir öll mörk sjávarjarða<br />
til hafsins. Vilji löggjafans til slíkrar breytingar hefði þurft að koma skýrt fram. Gildistaka laga nr.<br />
73/1990 hafði þannig ekki í för með sér að merki sjávarjarða til hafsins væru endanlega fastsett.<br />
Fjara og netlög færast út og inn í samræmi við landauka eða landtap, þ.e. breytt stórstraumsfjörumál,<br />
og landamerki þar með.<br />
9.6. Niðurstöður<br />
Af úrlausnum dómstóla fyrir gildistöku þjóðlendulaga 1998 var ljóst að tiltekin landsvæði á hálendi<br />
Íslands væru ekki í eigu sveitarfélaga eða ríkis. Jafnframt mátti ætla að svipað ætti við um fleiri<br />
landsvæði en þau sem komið höfðu til umfjöllunar dómstóla. Réttarstaða þessara landsvæða var því<br />
að miklu leyti óljós. Þörfin á skýrum reglum um eignarráð og forræði jókst hins vegar með aukinni<br />
og fjölbreyttari nýtingu.<br />
Þjóðlendulögin voru sett til að leysa úr þessum vanda. Með þeim er íslenska ríkið lýst eigandi<br />
slíkra svæða, þau kölluð þjóðlendur og óbyggðanefnd falið að greina á milli þeirra og eignarlanda.<br />
Jafnframt er gert ráð fyrir að innan þjóðlendu geti einstaklingar eða lögaðilar átt takmörkuð eignarréttindi<br />
og óbyggðanefnd falið að úrskurða um þau.<br />
1 Lúðvík Kristjánsson 1980, s. 203.<br />
2 Íslenskt fornbréfasafn 1, s. 536.<br />
3 Sbr. Þorgeir Örlygsson, 1993: „Er Hornafjörður almenningur?“ Tímarit Háskóla Íslands. 6. árg. nr. 6. Reykjavík. S. 33.<br />
4 Sbr. t.d. 3. gr. tilskipunar um veiði á Íslandi frá 20. júní 1849.<br />
5 Sjá t.d. 3. mgr. 2. gr. laga um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu, nr. 57/1998, 1. gr. laga um vernd, friðun og<br />
veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, nr. 64/1994, og 1. gr. laga um lax- og silungsveiði, nr. 76/1970.<br />
6 Sbr. H 1946 345. Sjá einnig Ólafur Lárusson, 1950: Eignaréttur I, s. 45 og Gaukur Jörundsson, 1982-83: Eignaréttur II,<br />
s. 136.<br />
7 Ekki verður ráðið af fyrirliggjandi réttarheimildum og fræðiskrifum að greinarmunur sé í þessu sambandi gerður á landauka<br />
sem til verður fyrir tilstilli fasteignareigandans sjálfs. Á það er þó bent að réttur fasteignareiganda í þessa veru geti<br />
ekki, í ljósi tækniframfara og nýrra viðhorfa, verið án takmarkana. Þær takmarkanir helgast þá af hagsmunum íslenska<br />
ríkisins, fullveldisrétti þess og eignarrétti, sbr. t.d. lög nr. 73/1990.