SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
SKÐRSLA ÌBYGGžANEFNDAR - Óbyggðanefnd
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
verið byggðar á eldri heimildum svo sem lögfestum, máldögum og eldri landamerkjabréfum. Svo<br />
sé einnig í Öræfum, svo sem síðar verði rakið. Þessum lýsingum hafi síðan verið gefið aukið vægi<br />
með þinglýsingu og eftirlitsskyldu valdsmanna sem landeigendur telji að leiði til þess að þarna<br />
verði til fullkomnar heimildir um landamerkin og þannig eignarrétt þinglýstra eigenda. Þessi landamerki<br />
og þetta fyrirkomulag beri að virða að mati landeigenda. Þess sé krafist að land sem í tugi<br />
ára hafi verið talið innan þinglýstra landamerkja jarða eða eftir atvikum í sameign einhvers tiltekins<br />
fjölda jarða teljist eignarland.<br />
Á því sé byggt að venjuréttur og hefðarsjónarmið leiði einnig til þess að allt land innan landamerkja<br />
jarða teljist eignarland og í því sambandi vísað til úrskurða óbyggðanefndar í Árnessýslu.<br />
8.3.4. Hefðarreglur leiði til þeirrar niðurstöðu að allt land í Öræfum sé eignarland<br />
Því er haldið fram að hefðarreglur leiði til þeirrar niðurstöðu að allt land í Öræfum sé eignarland.<br />
Hefð megi rekja allt til rómaréttar og sé hún vissulega skyld námi þannig að segja megi að hefð<br />
hafi tekið við þegar eiginlegu landnámi taldist lokið. Lengi hafi verið óvissa um hvort hefðarréttur<br />
gilti hér á landi. Í erindisbréfi til biskupa frá 1. júlí 1746 hafi verið kveðið á um að á 100 árum mætti<br />
hefða eignir og réttindi sem verið hefðu kirkjueign. Víða sjái þess stað að út frá því hafi verið<br />
gengið að hefðarreglur Norsku eða Dönsku laga (1683 og 1687) hafi gilt hér á landi. Einnig sé vikið<br />
að hefðarreglum í nokkrum tilskipunum, sbr. konungsbréf frá 18. apríl 1761, nýbýlatilskipuninni<br />
frá 1776 og tilskipun frá 17. apríl 1833 viðvíkjandi óðalsrétt á Íslandi.<br />
Landsyfirréttur hafi í dómi sínum þann 5 maí 1830 ótvírætt gengið út frá því að hefðarreglur<br />
Norsku laga giltu á íslandi þó að rétturinn hafi síðar í dómi frá 19. desember 1887 hafnað hefðarreglum.<br />
Hefð hafi síðan fyrst og fremst gildi sem eignarheimild eftir gildistöku laga nr. 46/1905.<br />
Ákvæði 1. gr. hefðarlaga frá 1905 sé ætlað að taka af öll tvímæli um að hefð verði unnin á verðmæti<br />
enda þótt það hafi verið opinber eign. Að þessu leyti sé ákvæðinu ekki ætlað að takmarka svið<br />
hefðar heldur þvert á móti að rýmka það. Samkvæmt því megi fremur segja að úr því að hefðarlög<br />
heimili eignarhefð lands sem sé í opinberri eigu, þeim mun fremur hljóti að vera unnt að hefða land<br />
sem ekki sé eignarrétti háð. Í fyrri Landmannaafréttardóminum sé beinlínis gert ráð fyrir því að<br />
eignarhefð geti unnist á landi sem sé afréttareign. Sama megi lesa út úr 3. gr. þjóðlendulaga in fine.<br />
Gaukur Jörundsson telji að eignarhefð verði unnin á landi, hvort heldur sé afréttur eða almenningur<br />
sé skilyrðum hefðar á annað borð fullnægt en telji að gera verði strangari kröfur um not ef um<br />
eigendalaust landsvæði sé að tefla.<br />
Því sé alls ekki haldið fram að umþrætt landsvæði í Öræfum hafi verið eigendalaust land fram<br />
eftir öldum heldur liggi fyrir að landið hafi verið numið. Sjónarmiðin um hefð séu því til staðfestingar<br />
náminu, þ.e. til þess að festa í sessi eignarrétt þessara aðila.<br />
Gaukur Jörundsson telji jafnframt að slaka beri á kröfum til eignarhalds eftir því sem verðmætið<br />
og allar aðstæður gefi minna tilefni til víðtækra umráða og fjölbreyttra nota. Í H 1997 2792 (Laugavellir)<br />
hafi eignarhefð verið viðurkennd enda þótt not hefðanda, sem jafnframt studdi rétt sinn við<br />
kaupsamning, hefðu verið sambærileg afréttarnotum, þ.e. beit og eftir atvikum önnur þrengri nýting.<br />
Í H 1939 28 (Einarsnes) hafi eignarhefð einnig talist fullnuð enda þótt eignarheimild væri sögð<br />
glötuð og ekki annar grundvöllur fyrir hendi en takmörkuð not.<br />
Venjuréttur og hefð falli hér saman og eigi að leiða til þess að allar eignarheimildir landsins í<br />
Öræfum tilheyri jörðunum sem það land hafi nýtt öldum saman. Hluti af þessu landi hafi verið í<br />
opinberri eigu og hafi landeigendur keypt það af ríkinu.<br />
8.3.5. Landnámsmörk í Öræfum<br />
Í greinargerðinni er þessu næst vikið að landnámsmörkum í Öræfum. Ríkið haldi því fram í greinargerð<br />
sinni að miða beri eignarlönd við landnámsmörk en sá sé munurinn að landeigendur telji að<br />
landsvæði það, sem deilt sé um í þessu máli, hafi allt verið numið í öndverðu. Vísað er í Landnámu,<br />
99