Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
198<br />
fjallahorn inn yfir há Skefilfjöll, þaðan í Skriðuhorn um Skriðuhnjúk, í há Sköflung, þaðan í Langafell<br />
síðan inn í Jökul.<br />
Í kafla 6.11.1. er einnig tekin upp yfirlýsing Böðvars Pálssonar hreppstjóra, um landamerki Grímsnesafréttar,<br />
dags. 2. maí 1979, og sú lýsing hans sem birt er í Sunnlenskum byggðum. Jafnframt er<br />
þar að finna lýsingu Böðvars Magnússonar á vesturmörkum sem birt er í Göngum og réttum. Að<br />
einstökum atriðum í þessum lýsingum verður vikið nánar hér á eftir, svo sem ástæða er talin til.<br />
Í fjallskilasamþykktum segir ekkert um merki afréttarins fyrr en í þeirri sem nú gildir, sbr. 2. gr.<br />
fjallskilasamþykktar fyrir Árnessýslu austan vatna, nr. 408/1996, þar sem segir svo:<br />
Afréttur Grímsneshrepps afmarkast af Hrafnabjörgum, Hlíðargjá og Gatfelli í Hrúðurkarla sem vesturmörk,<br />
en að austan ráða Skefilfjöll í Sköflung um Langafell í Klakk í Langjökli.<br />
Þannig var ekki gerð landamerkjalýsing um hinn upphaflega Grímsnesafrétt í kjölfar setningar<br />
landamerkjalaganna árið 1882 nema að því er varðar skiptalínu afréttarins 1920. Jafnframt árituðu<br />
fyrirsvarsmenn þáverandi Grímsneshrepps ekki þau landamerkjabréf aðliggjandi landsvæða sem<br />
gerð voru. Yfirlýsing oddvita frá 26. maí 1975 er fyrsta heildstæða lýsingin á merkjum núverandi<br />
Grímsnesafréttar. Hún er samin tæpum hundrað árum eftir gildistöku hinna upphaflegu landamerkjalaga<br />
og ekki verður séð að hún hafi fengið þá meðferð sem landamerkjalög mæla fyrir um<br />
varðandi landamerkjabréf. Á hana verður því að líta sem einhliða yfirlýsingu oddvita f.h. hreppsins<br />
á heildarlandamerkjum afréttarins. Með hliðsjón af lögskipuðu hlutverki hreppstjóra sem umboðsmanns<br />
sýslumanns verður hins vegar ekki talið að í lýsingu Böðvars Pálssonar 1979 felist yfirlýsing<br />
af hálfu hreppsins. Eina lögformlega lýsingin á merkjum Grímsnesafréttar í heild sinni er í 2.<br />
gr. Fjallskilareglugerðar, nr. 408/1996. Allar fimm framangreindar lýsingar eru samdar u.þ.b. öld<br />
eftir gildistöku landamerkjalaga og samningar Grímsneshrepps við Þingvallaprest 1896 og eiganda<br />
Laugarvatnsjarðarinnar 1917 lagðir þeim til grundvallar.<br />
Við mat á þýðingu þeirrar lýsingar sem fram kemur í fjallskilareglugerðinni er nauðsynlegt að<br />
kanna hvort efni hennar fær samrýmst öðrum gögnum um merki afréttarins eða aðliggjandi landsvæða.<br />
Með því móti verður annars vegar reynt að skilgreina merki hins upphaflega Grímsnesafréttar<br />
og hins vegar þess lands sem í hlut Grímsneshrepps kom við skiptingu afréttarins 1920.<br />
Hér verður fyrst fjallað um þann hluta hins upphaflega Grímsnesafréttar sem á mörk að makaskiptalandinu<br />
frá 1896 til norðurs og vesturs. Þar liggur að austan Laugardalsafréttur, að sunnan sá hluti<br />
úr jörðinni Laugarvatni sem hreppurinn keypti 1917 og að suðvestan jörðin Gjábakki í Þingvallahreppi.<br />
Verða fyrst könnuð mörk þessa landsvæðis við Gjábakka í Þingvallahreppi. Landamerkjabréf<br />
jarðarinnar er dags. 10. maí 1890 og þingl. 7. júní 1890. Samkvæmt því eru mörk jarðarinnar við<br />
hinn upphaflega Grímsnesafrétt og um leið þann hluta hans sem Grímsneshreppur hélt eftir 1920,<br />
um línu sem dregin er með stefnu úr Dímon í Stóru-Eldborg; þaðan í landsuðurshorn á Hrafnabjörgum,<br />
þaðan beint í útnorðurhorn sama fjalls; síðan í vörðu á Hlíðarstíg. Eldri gögn um merki<br />
Gjábakka að þessu leyti liggja ekki fyrir. Ákvæði 2. gr. fjallskilareglugerðarinnar, þar sem Hlíðargjá<br />
og Hrafnabjörg eru tilgreind sem syðsti punktur vesturmarka, fær samrýmst þessu og sama máli<br />
gegnir um lýsingar oddvita og hreppstjóra frá síðustu öld. Mörkum Grímsnesafréttar og Gjábakka<br />
er ekki lýst í elstu heimildum um afréttinn en ekkert í þeim mælir gegn framangreindri lýsingu í<br />
landamerkjabréfi Gjábakka. Landamerkjabréfi þessu var þinglýst og á lýsingu þess hefur verið<br />
byggt síðan án athugasemda yfirvalda eða ágreinings. Það bendir til þess að hún sé í samræmi við<br />
það sem almennt er talið gilda. Jafnframt er ljóst að hagsmunaaðilar hafa haft réttmæta ástæðu til<br />
að vænta þess að merkjum jarðarinnar við afréttinn sé rétt lýst. Líta verður svo á að landamerkjabréf<br />
jarðarinnar gildi til fyllingar ákvæði 2. gr. fjallskilareglugerðarinnar sem er mun ónákvæmara.<br />
Að vestan og norðan liggur land það sem Grímsneshreppur fékk í makaskiptum við Þingvalla-