You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
196<br />
eru líkur til þess að landsvæði það, sem hér er til umfjöllunar, sé innan upphaflegs landnáms í<br />
Grímsneshreppi. Þá benda fyrirliggjandi gögn til þess að landamerkjum Þóroddsstaða sé rétt lýst í<br />
landamerkjabréfi, dags. 15. maí 1885. Ekki eru heimildir um annað en að jörðin hafi verið byggð<br />
og nýtt eftir búskaparháttum og aðstæðum á hverjum tíma.<br />
Svo sem að framan greinir tekur þjóðlendukrafa íslenska ríkisins ekki til jarðarinnar<br />
Þóroddsstaða. Jafnframt benda þau gögn málsins, sem hér hafa verið reifuð, ekki til annars en að<br />
þar sé um eignarland að ræða, sbr. einnig umfjöllun í kafla 10.6., án þess þó að tekin sé afstaða til<br />
þess hver fari með þau eignarréttindi eða hver séu mörk milli eignarlanda, sbr. 7. gr. laga nr.<br />
58/1998.<br />
Það er því niðurstaða óbyggðanefndar að landsvæði það sem afmarkað er í landamerkjabréfi<br />
Þóroddsstaða frá 15. maí 1885 teljist ekki þjóðlenda í skilningi 1. gr., sbr. einnig a-lið 7. gr., laga<br />
nr. 58/1998.<br />
11.11. Grímsnesafréttur<br />
Grímsnesafrétti má skipta í þrjá hluta sem eiga sér mismunandi uppruna. Þar er í fyrsta lagi um að<br />
ræða vesturhluta hins upphaflega Grímsnesafréttar, þ.e. land sunnan og norðan Skjaldbreiðar. Í<br />
öðru lagi er um að ræða land sem Grímsneshreppur eignaðist í makaskiptum við Þingvallaprest<br />
1896, þ.e. Skjaldbreið og landsvæði vestur og suðvestur af honum. Í þriðja lagi er um að ræða land<br />
úr jörðinni Laugarvatni sem Grímsneshreppur keypti 1917. Öll framangreind landsvæði komu í<br />
hlut Grímsneshrepps 1920 er Laugardalshreppur fékk eystri hluta hins upphaflega Grímsnesafréttar<br />
skipt út. Laugardalshreppur var hluti Grímsneshrepps til 1906 og afrétturinn því hinn sami áður.<br />
Tvö síðarnefndu landsvæðin hafa ekki verið lögð til Grímsnesafréttar með þeim formlega hætti sem<br />
mælt er fyrir um í lögum um afréttamálefni, fjallskil o.fl., nr. 42/1969, enda keypt fyrir gildistöku<br />
þeirra. Með vísan til skiptingar hins forna Grímsnesafréttar 1920 er litið svo á að þessi landsvæði<br />
hafi verið formlega lögð til afréttar. Með þau hefur hins vegar verið farið á sama hátt og aðra hluta<br />
Grímsnesafréttar. Loks er þess að geta að hreppurinn á hluta jarðarinnar Klausturhóla og nýtir sem<br />
afréttarland en um Klausturhóla er fjallað í kafla 11.8.<br />
Um vesturhluta hins upphaflega Grímsnesafréttar, þ.e. landið sunnan og norðan Skjaldbreiðar,<br />
er fjallað í kafla 11.11.1., en um afréttarland Þingvalla og Laugarvatns sem keypt var samkvæmt<br />
framangreindu í köflum 11.11.2. og 11.11.3., sbr. einnig mál nr. 1/<strong>2000</strong> (Þingvallahreppur) og<br />
3/<strong>2000</strong> (Laugardalshreppur).<br />
Land sunnan Langjökuls og ofan byggðar í Þingvalla-, Grímsnes-, Laugardals- og reyndar einnig<br />
Biskupstungnahreppi hefur lengi verið nýtt til sumarbeitar fyrir búfé. Þar á milli eru ekki skýr<br />
mörk af náttúrunnar hendi ef frá er talið Farið, sem rennur úr Hagavatni í Sandvatn. Áður en<br />
svokölluð Hlíðalönd í Biskupstungum voru girt af um 1930 og Farið varð að meiri farartálma en<br />
það hafði verið gat sauðfé runnið nokkuð hindrunarlaust frá Hvítá í austri allt vestur til Borgarfjarðardala.<br />
Af þessari ástæðu hafa upprekstraraðilar á svæðinu þurft að hafa samráð um smölun og<br />
fjallskil. Jafnframt eru lýsingar í eldri heimildum oft þannig að skýr mörk milli upprekstrarsvæða/afrétta<br />
einstakra hreppa verða ekki greind.<br />
11.11.1. Vesturhluti hins upphaflega Grímsnesafréttar<br />
Hér verður fjallað um vesturhluta hins upphaflega Grímsnesafréttar, að meðtöldum hluta Þórisjökuls<br />
og svæðinu allt upp að Langjökli, sbr. kafla 2.3. Nánar tiltekið er um að ræða tvö landsvæði,<br />
annað sunnan og suðaustan og hitt norðan þess lands sem Grímsneshreppur eignaðist í makaskiptum<br />
við Þingvallaprest 1896, þ.e. Skjaldbreiðs og landsvæði vestur og suðvestur af honum, sjá nánar<br />
í næsta kafla<br />
Kröfugerð íslenska ríkisins gerir ráð fyrir að landsvæði þessi verði viðurkennd þjóðlenda í eigu<br />
íslenska ríkisins að viðurkenndum rétti afréttareigenda til allra lagalegra afréttarnota, sjá nánar í