You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
178<br />
afréttinum. Afrétturinn hafi verið nýttur til fulls allt frá landnámsöld eftir því sem mögulegt var<br />
hverju sinni af eigendum jarða í hreppnum en hreppsfélagið hafi farið með málefni afréttarins fyrir<br />
hönd jarðeigenda allt frá stofnun hreppsfélagsins.<br />
Að því er varðar það land, sem fyrrverandi Grímsneshreppur eignaðist úr landi Laugarvatnsjarðarinnar<br />
árið 1917 og úr landi Þingvallajarðarinnar árið 1897, er á því byggt að það sé fullkomin<br />
eign Grímsnes- og Grafningshrepps. Land þetta hafi tilheyrt ofangreindum jörðum og verið fullkomið<br />
eignarland þegar hreppurinn eignaðist það og lagði það til afréttarins.<br />
Að því er varðar land jarða í Grímsnesi, sem liggja að Lyngdalsheiði, er á því byggt að það sé<br />
undirorpið beinum eignarrétti og er í þeim efnum vísað til ýmissa þinglýstra eignaryfirfærslugerninga<br />
og landamerkjalýsingar jarðanna. Þar sem ríkisvaldið hafi ekki gert kröfur vegna heimalanda<br />
þessara jarða verði að álykta að ríkisvaldið viðurkenni að jarðirnar séu undirorpnar beinum<br />
eignarrétti. Kröfur eigenda þessara jarða um að viðurkenndur verði beinn eignarréttur þeirra að<br />
jörðunum séu hins vegar ítrekaðar.<br />
Auk ofangreinds er af hálfu jarðeigenda o.fl. byggt á landamerkjalýsingu afréttarlandsins og<br />
þeirra jarða, sem í hlut eigi. Enn fremur að ríkisvaldið hafi margsinnis viðurkennt þannig að bindandi<br />
sé að umrætt land, innan landamerkja, sé undirorpið beinum eignarrétti og því verði ekki<br />
hnekkt nú, mörg hundruð árum síðar.<br />
Við setningu landamerkjalaga nr. 5/1882 og síðar nr. 41/1919 hafi ætlun löggjafans verið sú að<br />
framkvæmdarvaldið hefði frumkvæði að því að gengið yrði frá landamerkjum jarða, þau skráð og<br />
að leyst yrði úr ágreiningi um þau, væri hann fyrir hendi. Þannig sé í 6. gr. laganna frá 1919 lögð<br />
ákveðin eftirlitsskylda á embættismenn þannig að við gildistöku þeirra laga hafi valdsmönnunum,<br />
hverjum í sínu umdæmi, borið að rannsaka hvort landamerkjum hefði verið þinglýst. Allt til ársins<br />
1981 hafi verið gert ráð fyrir að sérstakur dómstóll, landamerkjadómstóll, skæri úr ágreiningi um<br />
landamerki. Löggjafarvaldið hafi með þessu viljað tryggja að landamerki væru sem skýrust og að<br />
um þau þyrfti ekki að deila. Með landamerkjalögunum hafi átt að koma góðri skipan á þessi mál í<br />
eitt skipti fyrir öll og hafi fyrirmælum laganna verið fylgt og landamerkjalýsingar gerðar fyrir nær<br />
allar jarðir. Landamerkjalögin frá 1882 hafi ekki kveðið á um það hvaða land eða hver landgæði<br />
fylgdu jörðum eða öðrum fasteignum enda hafi ekki verið um það deilt. Alkunna hafi verið að<br />
eignarlöndum fylgdi fullkominn eignarréttur og að afréttarlönd væru í sameign eigenda þeirra jarða<br />
sem afrétturinn tilheyrði.<br />
Afréttir hafi á þessum tíma verið taldir undirorpnir fullkomnum eignarrétti sem einungis takmarkaðist<br />
af eignarrétti annarra landeigenda. Um þetta hafi ekki verið deilt enda hafi þetta sameiginlega<br />
land fyrst og fremst verið nýtt til beitar fyrir sauðfé og hesta.<br />
Í 1. gr. landamerkjalaganna sé mælt fyrir um að landeigendur eða fyrirsvarsmenn jarða þar sem<br />
eigi séu af völdum náttúrunnar glögg landamerki skuli setja slík merki, svo sem með girðingum,<br />
skurðum eða vötnum með hæfilegu millibili, enda hafi eigi áður verið sett greinileg merki sem<br />
löglega sé við haldið. Framangreind regla eigi m.a. við um merki milli jarða og afrétta eða annarra<br />
óbyggðra lendna ef sá sem land á að afrétti eða lendu krefst þess. Landamerkjalýsingar þær sem<br />
gerðar hafi verið í kjölfar landamerkjalaganna 1882, hafi víða verið byggðar á eldri heimildum svo<br />
sem lögfestum, máldögum og eldri landamerkjabréfum. Þessum lýsingum hafi síðan verið gefið<br />
aukið vægi með þinglýsingum og eftirlitsskyldu valdsmanna sem leitt hafi til þess að um sé að ræða<br />
fullkomnar heimildir um landamerkin og þannig eignarrétt þinglýstra eigenda. Landamerki þessi<br />
og þetta fyrirkomulag beri að virða. Af hálfu hreppsins og jarðeigenda sé talið að ekki sé hægt að<br />
raska landamerkjum með því að setja meira en öld síðar lög, sem kveði á um eignarrétt ríkisvaldsins<br />
að stórum landsspildum, sem í meira en 100 ár hafi verið taldar innan þinglýstra landamerkja jarða<br />
eða eftir atvikum í sameign tiltekins fjölda jarða. Ríkisvaldið geti ekki slegið eign sinni á land sem<br />
sé undirorpið fullkomnum eignarrétti og hafi verið það í yfir 100 ár. Hér hljóti venjuréttur og<br />
hefðarsjónarmið að vega þungt.