Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
152<br />
Heimildir benda ekki til annars en að búseta hafi verið nokkuð samfelld í Klausturhólum frá því<br />
að jarðarinnar er fyrst getið. Í afsals- og veðmálabókum kemur fram að eftir gerð landamerkjabréfsins<br />
hefur jörðin framselst með hefðbundnum hætti og verið veðsett. 1 Í því sambandi má geta þess<br />
að árið 1917 voru Klausturhólar seldir ábúanda jarðarinnar, Magnúsi Jónssyni, samkvæmt ráðherrabréfi<br />
og lögum nr. 50/1907, um sölu kirkjujarða. Klausturhólar voru seldir Grímsneshreppi<br />
með afsali sem undirritað var 4. september 1986 (þingl. 20. október). Sex árum síðar, 9. maí 1992,<br />
seldi hreppurinn ábúendum Klausturhóla jörðina til eignar en undanþeginn við söluna var Rauðhóll<br />
með þriggja hektara spildu. Jörðin var þó ekki öll seld því að samkvæmt afsalinu náðu mörk hins<br />
selda lands ekki lengra en „í há Nýpuhól, þá hugsast bein lína í stóran stein austarlega á Langamel<br />
sem er hornmark Klausturhóla, Hallkelshóla og Bjarkar“. 2 Landið þar fyrir ofan var því áfram eign<br />
hreppsins. 3 Býlin Hallkelshólar (I og II) voru stofnuð þar sem áður var hjáleigan Hólakot.<br />
Hallkelshólar I fengu nafntökuleyfi 1943 en Hallkelshólar II árið 1959. 4<br />
6.9. Neðra-Apavatn<br />
Kirkja var að Neðra-Apavatni á miðöldum. Í máldaga sem talinn er vera frá um 1220 segir að<br />
Maríukirkja að Apavatni eigi 10 hndr. í heimalandi. 5 Ekkert er hins vegar minnst á eignarhlut<br />
kirkjunnar í Vilkinsmáldaga 1397. 6 Í jarðabók frá lokum 16. aldar er Neðra-Apavatn skráð sem eign<br />
Skálholtsstóls og svo er einnig í jarðabókum eftir þann tíma. Í jarðabókum 1686 og 1695 er jörðin<br />
talin 40 hndr. að dýrleika svo að kirkjan hefur ekki átt nema fjórðung í heimalandi. 7 Ef miðað er<br />
við landskuld virðist dýrleiki jarðarinnar hafa verið óbreyttur í byrjun 18. aldar (1708) þegar<br />
Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns var gerð. Þá var kirkjan þar fyrir löngu horfin. 8<br />
Neðra-Apavatn var metið á 55 hndr. og 40 álnir þegar það var selt á stólsjarðauppboði 23.<br />
febrúar 1791. 9 Dýrleikinn er óbreyttur í Jarðatali Johnsens 1847 en í Nýrri jarðabók 1861 er jörðin<br />
talin 30,5 hndr.<br />
Landamerkjabréf Neðra-Apavatns var undirritað 2. júní 1890 og samþykkt vegna Þóroddsstaða,<br />
Efra-Apavatns, Bjarkar, Klausturhóla og Mosfells. Bréfið var þinglesið á manntalsþingi á Stóruborg<br />
6. júní sama ár:<br />
Úr Apármynni svo lengi sem Apaá ræður, fyrir norðan efra Smiðjuholt og úr áarbotninum þar beint í<br />
Stórhól og þaðan sjónhending í Þrasaborgir, úr Þrasaborgum sjónhending í „Markholt“ í þúfu á því,<br />
vestan undir nyrsta odda á Lingdalsmýrum, úr Markholti í þúfu á syðstu Lingdalshæð, þaðan sjónhending<br />
í þúfur á Melhól, mið Hoffmannahól, nyrsta Tjaldhól og beint í Morulækjarmynni, sem fellur<br />
í Stangarlæk, og ræður svo sá lækur merkjum út í Apavatn, sem svo ræður í fyrstnefnt Apármynni. 10<br />
Heimildir benda ekki til annars en að búseta hafi verið nokkuð samfelld á Neðra-Apavatni frá<br />
því að jarðarinnar er fyrst getið. Í afsals- og veðmálabókum kemur fram að eftir gerð landamerkjabréfsins<br />
hefur jörðin framselst með hefðbundnum hætti og verið veðsett.<br />
11 Sbr. skjöl nr. 61 (a-h), 65, 219.<br />
12 Sbr. skjöl nr. 61, 64 og 65. Afsalinu var þinglýst 15. júlí sama ár.<br />
13 Sbr. skjal nr. 63 (a).<br />
14 Skjal nr. 61 (3).<br />
15 Íslenskt fornbréfasafn. 1. b. Kaupmannahöfn 1857-76. S. 405.<br />
16 Íslenskt fornbréfasafn. 4. s. 91.<br />
17 Björn Lárusson 1967, s. 114.<br />
18 Jarðabók Árna og Páls 2, s. 325.<br />
19 Skjal nr. 98. Kirkjueignir á Íslandi 2, s. 80.<br />
10 Skjal nr. 92.