Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
146<br />
fyrir ofan austasta Lyngdalsmýraroddann. Þessi þúfa er hornmark milli Klausturhóla, Bjarkar og Þóroddsstaða.<br />
Þaðan sjónhending í þúfuna í Stelpuhæð, sem er hornmark milli Bjarkar, Þóroddsstaða og<br />
Svínavatns; þaðan sjónhending í þúfuna í Stóruhólahæð; úr þeirri þúfu aptur sjónhending í þúfuna á<br />
Miðmarkahrigg; sem er hornmark milli jarðanna Bjarkar, Svínavatns og Stærribæjar; úr þeirri þúfu<br />
aptur sjónhending í þúfuna á „Smalaskála“, sem er hornmark milli jarðanna Bjarkar, Stærribæjar og<br />
Brjánsstaða; þaðan sjónhending í þúfuna á Hlauphól, sem er hornmark milli jarðanna Bjarkar,<br />
Minniborgar og Stóruborgar, þaðan sjónhending í fyrstnefnda þúfu á Skógarholtum. 1<br />
Heimildir benda ekki til annars en að búseta hafi verið nokkuð samfelld á jörðinni Björk frá því<br />
hennar er fyrst getið. Í afsals- og veðmálabókum kemur fram að eftir gerð landamerkjabréfsins<br />
hefur jörðin framselst með hefðbundnum hætti og verið veðsett. 2<br />
6.4. Búrfell<br />
Í máldaga sem með nokkurri óvissu er talinn frá 1269 segir um kirkjuna á Búrfelli að hún sé helguð<br />
með guði Maríu drottningu, Blasíusi biskupi og Þorláki biskupi og eigi heimaland hálft. Ekki er<br />
þess getið hver eigi hinn helming heimalands en tekið fram að biskup eigi forræði kirkjufjár sem<br />
nánar er tilgreint í máldaganum. Þar virðist einvörðungu um að ræða lausamuni og kirkjugripi. 3 Í<br />
Vilkinsmáldaga frá 1397 er ekki minnst á þetta forræði biskups. 4 Í máldaga sem talinn er frá árunum<br />
1553-1554 er komist svo að orði að kirkjan á Búrfelli eigi hálft heimaland og síðar er bætt við: „hun<br />
er Skalholltz eign“. 5 Frá lokum 16. aldar var Búrfell leigujörð Skálholtsstóls. 6 Það bendir til að<br />
biskupsstóllinn hafi átt kaupahlutann og síðan öðlast forræði yfir jörðinni allri.<br />
Í jarðabókunum 1597, 1686 og 1695 er Búrfell skráð sem eign Skálholtsstóls og einnig í<br />
Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns (1708). Búrfell var talið 33 hndr. og 80 álnir árið<br />
1686 en 33 hndr. og 40 álnir árið 1695. 7 Þegar jörðin var seld á stólsjarðauppboði 29. sept. 1794<br />
var hún metin á 47 hndr. 8 Samkvæmt Jarðatali Johnsens 1847 var Búrfell 47 hndr. að dýrleika. Þar<br />
er einnig nefnd hjáleigan Búrfellskot og mun hennar fyrst getið í jarðabók 1803. 9 Hún mun vera<br />
sama hjáleiga og nefnd er Suðurhjáleiga í Jarðabók Árna Magnússonar og Páls Vídalíns. 10 Í Nýrri<br />
jarðabók 1861 er Búrfell ásamt hjáleigunni talið 41,7 hndr. að dýrleika. 11<br />
Landamerkjabréf Búrfells var undirritað 20. október 1884 og samþykkt vegna Ásgarðs, Efribrúar,<br />
Miðengis, Hæðarenda og Klausturhóla. Bréfið var þinglesið 6. júní 1885:<br />
Úr þúfu í Þrengslás (sem skal endurbyggjast) bein stefna norður í há Grensás, og áframhaldandi bein<br />
stefna í stein þann sem stendur á Nónhólataglinu, svo í klett þann sem stendur austan undir Tjarnarhólum<br />
og nefndur er „Hestur“, þaðan í Gildruhólinn, svo í Hnífhól, þaðan bein stefna um Sauðadalinn<br />
í Gilfarveg, sem liggur niður úr Búrfellsfjalli úr vatninu á Vatnsásnum. Úr Vatnsásnum áframhaldandi<br />
11 Skjal nr. 71.<br />
12 Skjal nr. 219. Sbr. Sunnlenskar byggðir 3, s. 128.<br />
13 Íslenskt fornbréfasafn. 2. b. Kaupmannahöfn 1893. S. 63.<br />
14 Íslenskt fornbréfasafn. 4. b. Kaupmannahöfn 1897. S. 90.<br />
15 Íslenskt fornbréfasafn. 12. b. Reykjavík 1923-1932. S. 661.<br />
16 Bréfabók Guðbrands byskups Þorlákssonar. Reykjavík 1919-42. S. 283.<br />
17 Björn Lárusson 1967, s. 115.<br />
18 Skjöl nr 56 og 57. Dagsetningin er í skjali nr. 57 sem er samantekt Páls Lýðssonar. Skv. annarri heimild var jörðin seld<br />
8. sept. 1798 (Kirkjueignir á Íslandi 1597-1984. II. Skrár. Október 1992. S. 77). Þar er miðað við útgáfudag sölubréfs<br />
konungs (sbr. einnig Jarðatal 1847, s. 420).<br />
19 Jarðatal 1847, s. 71.<br />
10 Sbr. Sunnlenskar byggðir 3, s. 134.<br />
11 Ný jarðabók 1861, s. 25.