RULLANDI FISKI- LOYVIR GEVA FÁMANNA- VELDI
RULLANDI FISKI- LOYVIR GEVA FÁMANNA- VELDI
RULLANDI FISKI- LOYVIR GEVA FÁMANNA- VELDI
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Nr. 46 · 5. mars 2012 INNANLANDS<br />
5<br />
til fámannaveldi<br />
ganga út í 2008, síðani í 2009,<br />
2010 - tað vil siga, at ”rull andi<br />
prinsippið” varð grund fest. So í<br />
2007 varð ”rull andi prinsippið”<br />
strik að aftur, og loyvini vórðu<br />
ásett at vara í 10 ár, tað vil siga at<br />
tey vórðu uppsøgd til 2018, sum<br />
er freistin, sum sitandi samgonga<br />
feg in vil strika.<br />
Ætlanirnar hjá samgonguni<br />
Kári Petersen viðgjørdi æt lanirnar<br />
hjá sitandi sam gongu og<br />
síðani, hvørjar avleiðingarnar<br />
verða av teim um ætlanum, sum<br />
fyri liggja politiskt.<br />
Samgonguskjalið hjá Sambandsflokkinum,<br />
Fólk a flokk inum,<br />
Sjálv stýr is flokk inum og<br />
Mið flokk inum sigur, at loyvini<br />
skulu gevast tíðaravmarkað og<br />
rullandi. Fólkaflokkur in, sum<br />
eigur lands stýrissessin við<br />
fiskivinnumálum, vil hava loyvini<br />
at vera rullandi í 12 ár.<br />
Rullandi merkir, at loyv ini í<br />
prinsippinum auto matiskt verða<br />
endurnýggj að í 12 ár í senn. Og<br />
sjálvt um Løgtingið kann uppsiga<br />
loyvini við 12 ára freist, so<br />
kann løgtingið eis ini broyta<br />
hugsan í upp sagnartíðarskeiðinum<br />
og end urnýggja<br />
loyvini, so tey aft ur galda í 12 ár.<br />
- Loyvini verða tískil í veruleikanum<br />
so gott sum óuppsigilig,<br />
og brúks rætt urin verður<br />
so langur og torførur at siga upp,<br />
at hann nærum er ein ognarrættur,<br />
segði Kári Peter sen.<br />
Ogn Føroya fólks<br />
Kári Petersen viðgjørdi eis ini<br />
ásetingina í lógini um, at<br />
tilfeingið er ogn Før oya fólks.<br />
Hann segði, at tá loyvir verða<br />
latin í long tíðarskeið - 10 ella 12<br />
ár - og harafturat rullandi, so<br />
verður ásetingin um, at livandi<br />
tilfeingið er ogn Føroya fólks í<br />
veruleikanum sett úr gildi. Og tá<br />
lands stýrið gevur persónum loyvi<br />
í mong ár, so loyvir lands stýrið<br />
eisini hesum per sóni at selja<br />
rættindini í tíð arskeiðinum.<br />
Soleiðis er tað blivið til, at teir<br />
per sónar, sum selja skip við loyvum,<br />
fáa allan pening in, sum<br />
loyvini eru verd, og loyvini eru<br />
so nógvar ferðir meira verd enn<br />
skipini, sum loyvini verða seld<br />
sam an við.<br />
Kári Petersen vísti á eina andsøgn<br />
í lógini um vinnu ligan<br />
fiskiskap, tí sam stund is sum grein<br />
2 sigur, at tilf eingið er ogn<br />
Føroya fólks, so sigur grein 7, at<br />
loyv ini verða givin fyri 10 ár, og<br />
at hetta er tað sama sum, at<br />
løgtingið tekur ogn arrættin frá<br />
Føroya fólki og gevur hann til<br />
ein stakligar.<br />
Risastórir handlar<br />
Kári Petersen legði fram tøl, sum<br />
vístu, hvussu stór ir handlar hava<br />
verið gjørd ir í fiskivinnuni tey<br />
seinastu árini, har reiðarar hava<br />
fing ið ómetaliga stórar upphæddir<br />
við at selja loyv ini, sum<br />
teir hava fing ið ókeypis frá<br />
landinum.<br />
Krú n borg var mett at hava eitt<br />
virði uppá 150 milión ir krónur,<br />
men varð seld fyri 350, tí<br />
keyparin vildi rinda loyvishavaranum<br />
200 milli ónir krónur<br />
fyri veiði rætt indini, sum fylgdu<br />
við. Vest urvón var 40 miliónir<br />
krón ur vert, men varð selt fyri<br />
80 miliónir. Partrol arin<br />
Columbus, sum bara hev ði eitt<br />
virði uppá 300.000 krónur, varð<br />
seld ur fyri heilar 7 mió, tí loyv ini<br />
vóru so dýrabar, og somu tøl eru<br />
fyri handilin við partrolaranum,<br />
Norna gesti. Polarhav (nú<br />
Hamra nes) og Stjørnan (nú<br />
Breiða nes) høvdu eitt virði uppá<br />
12 mió hvør, men vórðu seld fyri<br />
25 mió hvør. Trolbátarnir,<br />
Tindur og Skarðhamar, høvdu<br />
eitt mett virði uppá 500.000 í<br />
part, men vórðu seldir fyri 6<br />
milliónir krónur hvør. Línubáturin,<br />
Grani, var held ur ikki<br />
verdur meira enn hálva millión,<br />
men kort ini seldur fyri 14 mió.<br />
kr. Mascot varð seldur fyri 21<br />
mió,, hóast metta virð ið bara var<br />
4 mió. Og par trol ararnir,<br />
Fjalshamar og Nónhamar, vórðu<br />
eisini seld ir fyri meira enn tað<br />
tví falda av veruliga virð i num, 15<br />
mió. hvør, hóast metta virðið<br />
bara var 7 mió.<br />
Kári Petersen upplýsti, at<br />
hann hevði hesi tølini frá kønum<br />
fólki í vinnuni.<br />
Skuldartung vinna<br />
Tað hevur stórar avleið ing ar, at<br />
aktørarnir í fiski vinnuni selja<br />
skip við upp blástum virði vegna<br />
fiski rættindini, sum hanga við.<br />
Skuldin í flotanum er tvífaldað<br />
hesi seinastu átta ár ini, úr 1599<br />
mió krónum í 2002 til 3022 mió<br />
krónur í 2010.<br />
- Skipini eru sera dýr - fleiri<br />
ferðir virðið á skip u num sjálvum,<br />
og soleiðis verð ur eitt stórt<br />
tilfeingis gjald rindað til tann,<br />
sum fer úr vinnuni. Hann fær<br />
sera nógv burturúr, meðan tann,<br />
sum heldur fram í vinnuni, ella<br />
sum kemur inn í vinnuna, verður<br />
sera skuldarbundin, segði Kári<br />
Petersen.<br />
Niðurstøðan av ”rull andi<br />
prinsippinum”, sum varð<br />
grundfest í lógina í 1998, er,<br />
sambært Kára Pet ersen, at<br />
privatir aktør ar í vinnuni hava<br />
goldið 6-700 milliónir krónur í<br />
til feingisgjaldi til aðrar privat ar<br />
aktørar í tíð ar skeiði num.<br />
– Tann, sum eigur ti lfeing<br />
ið, Føroya fólk, fær<br />
einki, tað er ómøguligt<br />
at koma inn í vinnuna,<br />
tí eitt stórt til feingisgjald<br />
skal gjald ast til<br />
reiðaran, sum hev ur<br />
loyvini um hendi<br />
- Tann, sum eigur ti l feing ið,<br />
Føroya fólk, fær einki, tað er<br />
ómøguligt at koma inn í vinnuna,<br />
tí eitt stórt tilfeingisgjald skal<br />
gjald ast til reiðaran, sum hev ur<br />
loyvini um hendi, skuld in í<br />
flotanum er tví faldað eftir átta<br />
árum, og nógv feløg eru skuldarbundin<br />
og geva lítið og einki<br />
yvirskot, segði hann.<br />
Hann legði eisini tøl fram,<br />
sum meta um virðið á<br />
veiðirættum í mun til av kastið<br />
hjá ymsu skipa bólk u num.<br />
Ikki óvæntað eru tað<br />
uppisjóvarskipini, sum skara<br />
framúr.<br />
Pelagisku avkastini er so stór<br />
nú, at ein reiðari við 50 mió<br />
krónum í egin pen ingi kann<br />
keypa eitt skip fyri 250 mió<br />
krónur og eiga hvønn møtrikk í<br />
tí eft ir bert 6-7 árum. Árliga avkastið<br />
liggur um 30-40 pro sent.<br />
Kári Petersen vísti ein lista<br />
yvir skipini í pelagisku vinnuni,<br />
har veruliga virð ið á skipunum,<br />
var sett upp. Tilsamans eru<br />
Tróndur í Gøtu, Finnur Fríði,<br />
Jupi ter, Saksaberg, Norðborg,<br />
Christ ian í Grótinum, Fag raberg,<br />
Næraberg og At lants farið<br />
verd 980 milli ónir krónur, Men<br />
við veiði loyvunum eru tey verd<br />
mill um 2 og 2,5 milliardir<br />
krónur, sambært tølunum.<br />
- Í TV2 var eitt innslag um ein<br />
føroying, sum eig ur skip í<br />
Danmark, segði Kári Petersen<br />
sum eitt dømi.<br />
- Skip hansara við veiði loyvi<br />
er vert 1,2 milliard krónur, hóast<br />
skipið sjálvt bara er 200 milliónir<br />
krón ur vert, segði hann.<br />
Útlendingar eiga og ráða í<br />
tí dulda<br />
Kári Petersen vísti eisini á,<br />
hvussu reiðarí í Føroyum sleppa<br />
sær undan lógar av mark ingini<br />
um, at út lend ingar ikki kunnu<br />
eiga meira enn eitt vist í<br />
føroyskari fiskivinnu.<br />
- Í nøkrum feløgum við<br />
útlendskum eigarum verða lán<br />
frá útlendskum eigar um ofta<br />
kallað ”skuld til at knýtt feløg”.<br />
Feløg kun nu hava sera lítlan<br />
egin pening, viðhvørt niður í 0,05<br />
prosent, meðan út lend ingar veita<br />
stóran láns kapital.<br />
- Um fremmanda fígg ing in er<br />
99,9 prosent, og egin fíggingin er<br />
minni enn 0,1 prosent, so kann<br />
ein ivast í, um ræðisrætturin er á<br />
føroyskum hondum. Hjá onkrum<br />
feløgum er skuld til atknýtt feløg<br />
rættiliga stuttfreistað, og hetta<br />
merk ir, at útlendski lán veit arin<br />
kann seta føroyska part inum<br />
treytir, segði Kári Petersen og<br />
siteraði lóg ina:<br />
”Lógin um vinnuligan fiskiskap,<br />
grein 7, sigur, at før oyingar<br />
skulu eina minst 2/3 av<br />
partapeninginum, og hava minst<br />
2/3 av av gerðarrættinum”.<br />
Kári Petersen tosaði eisini<br />
nógv um miðsavn ing av valdi og<br />
ávaraði staði liga um gongdina,<br />
sum er. Hann segði, at longu nú<br />
er stór niðsavning farin fram við<br />
stórum reiðaríum sum JFK,<br />
Varðanum og Fram herja.<br />
- Miðsavningin fer at halda<br />
fram og styrkjast við rullandi<br />
loyvum, segði hann.<br />
- Prísurin á veiðirætt ind um<br />
fer nógv upp, og nøk ur fá fara at<br />
eiga milli ardir, tí veiðirættindini<br />
kunnu seljast saman við skip -<br />
unum fyri milliardir. Tey, sum<br />
sambært lógini eiga fiskatilfeingið,<br />
Føroya fólk, fáa einki<br />
burturav, og fiskivinnan verður<br />
sera skuld arbundin. Bara út lendingar<br />
fara at kunna bjóða uppá<br />
tey stóru skip ini, og tí er vandi<br />
fyri, at út lendingar fáa ræði og<br />
kunnu taka vinningin úr vinn uni,<br />
um teir ynskja tað. Og so fara<br />
nøkur heilt fá at hava allan<br />
avgerðarrætt í vinnu lívinum á<br />
sjógvi og á landi. Og vit fáa<br />
oligarki, seg ði Kári Petersen.<br />
Nógv fólk var og lýddi á<br />
serfrøðingarnar, sum røddu<br />
um tilfeingið, sum sambært<br />
lógini um vinnuligan fiskiskap<br />
er “ogn Føroya fólks”. Millum<br />
áhoyrararnar vóru nógvir<br />
andstøðulimir, løgmaður,<br />
løgmansstjórin, fyrrverandi og<br />
núverandi landsstýrismaðurin<br />
við fiskivinnumálum og<br />
aðalstjórin í Fiskimálaráðnum,<br />
sum hevur kontrasignerað<br />
umstrídda lógaruppskotið hjá<br />
Jákupi Mikkelsen um rullandi<br />
veiðirættindi í 12 ár<br />
Mynd: Bjartur Vest<br />
SETT UPP: REGIN DAVIDSEN