Mësuesi - Ministria e Arsimit dhe Shkencës
Mësuesi - Ministria e Arsimit dhe Shkencës
Mësuesi - Ministria e Arsimit dhe Shkencës
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>Mësuesi</strong> 9 Cilësi në arsim<br />
Botim i përdyjavshëm i MASH nr. (2555) - nëntor 2010<br />
Nr. 9<br />
TRADITË&KULTURË<br />
“Njeriu që mund t’i thjeshtojë gjërat e vështira është mësuesi”<br />
E D I T O R I A L<br />
MËSUESI&NXËNËSI<br />
Emerson<br />
Cilësia e shkollimit <strong>dhe</strong> Projekti i Renditjes<br />
së Programeve të Universiteteve<br />
Nga fjala e Ministrit të <strong>Arsimit</strong> <strong>dhe</strong> <strong>Shkencës</strong>, Z. Myqerem Tafaj, në Konferencën:<br />
“Prezantimi i Projektit të Renditjes së Institucioneve Shqiptare të <strong>Arsimit</strong> të Lartë”<br />
Sistemi i <strong>Arsimit</strong> të Lartë në vendin tonë ka pësuar një transformim rrënjësor<br />
në shumë këndvështrime. Ai është tashmë i pakrahasueshëm me atë përpara një<br />
dekade. Ai është zgjeruar <strong>dhe</strong> ka arritur përmasa plotësisht të krahasueshme me<br />
vende evropiane, në raport me numrin e popullsisë. Është rritur numri IAL-ve,<br />
i fakulteteve e departamenteve, i drejtimeve <strong>dhe</strong> profileve të studimit. Sot IAL<br />
publike ofrojnë 181 degë e profile për ciklin e parë të studimeve, krahasuar me<br />
rreth 100 të tilla në vitin 2004. Reforma strukturore <strong>dhe</strong> kurrikulare, e orientuar<br />
nga standardet e procesit të Bolonjës, ka çuar në adaptimin e strukturës<br />
së studimit, të mbështetur në tri cikle <strong>dhe</strong> në një organizim të kurrikulave, të<br />
krahasueshëm me atë të shkollave evropiane. Tani që liberalizimi u përmbush,<br />
sfida jonë mbetet cilësia, prandaj motoja e këtij viti akademik, e shpallur nga<br />
ne, është cilësia.<br />
Cilësia e shkollimit është një sfidë afatgjatë për sistemin tonë arsimor në të gjitha<br />
nivelet e tij. Ajo do të përcaktojë shanset reale të çdo studenti në karrierën e<br />
tij. Cilësia do të përcaktojë se në çmasë shkollimi prodhon dije <strong>dhe</strong> mundëson<br />
punësimin e të rinjve.<br />
Rritja e cilësisë kërkon, në radhë të parë, investime më të mëdha për zhvillimin<br />
ARSIMI&REFORMA<br />
Na takon më shumë se kujtdo institucioni tjetër në qarkun e<br />
Korçës ne, Universitetit të saj, që të hulumtojmë, pasurojmë e<br />
prezantojmë sa më denjësisht, këto vlera, evoluimin ekonomik,<br />
social, politik, material e shpirtëror shumë të pasur të Korçës<br />
<strong>dhe</strong> trevave përreth tij, për të përmbushur më së miri një nga<br />
detyrimet e mëdha që kemi para qytetarëve e qytetit tonë.<br />
vijon në faqen 2<br />
Nga përurimi i shkollës së mesme të bashkuar “Gjergj Kastrioti” Baz - Dibër<br />
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010 1<br />
Zbatimi cilësor i kurrikulës në kopshte<br />
Arsimi parashkollor tek ne nuk është i detyrueshëm, por duke<br />
patur parasysh rëndësinë e ma<strong>dhe</strong> që kanë për zhvillimin e<br />
njeriut vitet e para të fëmijërisë, lind nevoja e zbatimit të një<br />
politike të re, e cila të parashikojë <strong>dhe</strong> të realizojë që grupi i tretë<br />
i arsimit parashkollor, pra grupmosha 5-6 vjeç, të përfshihet<br />
hap pas hapi në arsimin e detyruar.<br />
Ju pyesni, ne përgjigjemi<br />
SHKOLLA&KOMUNITETI<br />
Intervista e numrit:<br />
Intervistë me rektorin e universitetit<br />
“Fan Noli” Korçë, Prof.as.dr. Gjergji Mero<br />
Kushtet për të përfituar pensione mësuesit<br />
<strong>dhe</strong> pedagoget për vitin shkollor 2010 - 2011<br />
Përgjigjet Fadil KEPI, specialist për problemet sociale
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
2<br />
Përmajtja: faqe<br />
Programi “Cilësi <strong>dhe</strong> Barazi<br />
në Arsim”<br />
Investimi i realizuar në<br />
arsim, gjeneron cilësi<br />
Përurohen Impianti modern<br />
i prodhimit të fidanëve të<br />
ullirit <strong>dhe</strong> laboratorë, në<br />
Universitetin Bujqësor të<br />
Tiranës (UBT)<br />
Ministri Tafaj merr pjesë në<br />
takimin e katërt të Ditës së<br />
<strong>Arsimit</strong> Profesional<br />
Reforma <strong>dhe</strong> arsimi<br />
Sipërmarrësia <strong>dhe</strong> edukimi<br />
për sipërmarrësi<br />
Mësimdhënia përmes<br />
komunikimit<br />
<strong>Mësuesi</strong> <strong>dhe</strong> nxënësi<br />
Zbatimi cilësor<br />
i kurrikulës në kopshte<br />
Drejtuesi, frymëzues <strong>dhe</strong><br />
regjisor i drejtimit<br />
Arsimi kundër<br />
Korrupsionit<br />
Disa shpjegime për<br />
objektivat specifikë<br />
Mësimdhënia në orën e<br />
edukimit fizik.<br />
Ditët e pushimit<br />
<strong>dhe</strong> trajnimet e mësuesve<br />
Shkolla <strong>dhe</strong> Komuniteti<br />
PSIKO-DËSHMI<br />
Përjetësisht mirënjohje mësueses<br />
sonë të nderuar<br />
Shprehitë komunikative<br />
në shkollë<br />
<strong>Mësuesi</strong>t e shkollës<br />
“Demokracia” në Durrës<br />
presin miq nga Suedia<br />
Traditë & Kulturë<br />
Austria, shembull i mësimit<br />
të gjuhës amtare<br />
IKAP-i, në linjën e duhur<br />
për të qenë një institucion<br />
me parametra evropianë<br />
Për herë të parë në shtyp<br />
”Sindikata e parë e<br />
arsimtarëve të Shqiperise”<br />
Kushtet për të përfituar<br />
pensione mësuesit <strong>dhe</strong><br />
pedagoget për vitin<br />
shkollor 2010 - 2011<br />
2<br />
4<br />
5<br />
5<br />
7-8<br />
11-12<br />
13<br />
14-15<br />
15<br />
16<br />
17-18<br />
19-20<br />
21<br />
22<br />
23<br />
24-25<br />
26<br />
27-28<br />
28-29<br />
30-31<br />
Cilësia e shkollimit <strong>dhe</strong> Projekti i Renditjes së Programeve të Universiteteve<br />
e burimeve njerëzore në Arsimin e Lartë, për të siguruar numrin e mjaftueshëm të pedagogëve<br />
<strong>dhe</strong> me kualifikim adekuat shkencor <strong>dhe</strong> didaktik. Kualifikimi i shpejtë i profesoratit të ri mbetet<br />
detyrë parësore për ne. Ai do të vazhdoje të mbështetet më tej nëpërmjet Fondit të Ekselencës<br />
<strong>dhe</strong> programit “Brain Gain”. Kapacitetet hapësinore <strong>dhe</strong> laboratorët janë faktor tjetër përcaktues<br />
i cilësisë.<br />
Ne jemi të vetëdijshëm që liberalizimi ka ecur me ritme shumë më të shpejta se investimet. Sistemi<br />
i <strong>Arsimit</strong> të Lartë kërkon më shumë investime <strong>dhe</strong> realizimin më të shpejtë të tyre. Strategjia<br />
jonë e zgjerimit të kapaciteteve, përmes ndërtimit të kampuseve, është rruga më e sigurt për t’ju<br />
përgjigjur kërkesave në rritje, jo vetëm në fushën e mësimdhënies, por e<strong>dhe</strong> në kërkimin shkencor.<br />
Cilësia e <strong>Arsimit</strong> të Lartë varet shumë nga ajo e <strong>Arsimit</strong> Parauniversitar, në mënyrë të veçantë<br />
e arsimit të mesëm, sepse përcakton nivelin me të cilin pranohen studentët në ciklin e parë të<br />
studimeve.<br />
Implementimi i Maturës Shtetërore ka ndikuar pozitivisht në rritjen e cilësisë. Reforma e kurrikulës<br />
së gjimnazit, e cila është në vitin e dytë të zbatimit të saj <strong>dhe</strong> produkti i së cilës do të<br />
vlerësohet në vitin 2012, kur mbarojnë gjimnazistët e parë që kanë mësuar me kurrikulën e re,<br />
pritet të rrisë cilësinë <strong>dhe</strong> të zbusë atë ndryshim shumë të madh që ka shkaktuar profilizimi i<br />
shkollës së mesme në drejtim natyror <strong>dhe</strong> atë shoqëror. Implementimi jo i drejtë i këtij modeli<br />
në shumë shkolla të mesme ka bërë që nxënësit të mos orientohen sipas prirjeve, por thjesht më<br />
të mirët në profilin natyror <strong>dhe</strong> të tjerët në atë shoqëror. Kjo ka bërë që sot maturantët të jenë<br />
të disfavorizuar për vazhdimin e studimeve universitare në matematikë, në shkencat natyrore<br />
<strong>dhe</strong> teknike.<br />
Me maturën e këtij viti, sipas së cilës shkolla e mesme do të konsiderohet e përfunduar vetëm<br />
atëherë, kur maturanti ka kaluar me sukses të katër provimet e maturës <strong>dhe</strong> jo vetëm dy, si deri<br />
tani, i jepet fund pranimit në ciklin e parë të studimeve me dy standarde. Kjo do t’i shërbejë<br />
drejtpërdrejt rritjes së cilësisë në pranime.<br />
Miratimi i ligjit të profesioneve të rregulluara, i cili parashikon që të diplomuarit në fushat e<br />
shkencave mjekësore, teknike <strong>dhe</strong> në mësuesi, të licencohen për ushtrimin e profesionit vetëm<br />
pas një periu<strong>dhe</strong> praktike profesionale të mbikëqyrur <strong>dhe</strong> pas kalimit me sukses të një provimi<br />
kombëtar që njihet si Provimi i Shtetit. Ky provim, së bashku me praktikën profesionale, pritet<br />
të ndikojë dukshëm, jo vetëm në rritjen e cilësisë së studimeve universitare, por e<strong>dhe</strong> në vlerësimin<br />
e institucioneve të <strong>Arsimit</strong> të Lartë, pasi suksesi i të diplomuarve në Provimin e Shtetit do<br />
të përbëjë një nga indikatorët kryesorë në vlerësimin e jashtëm të cilësisë. Një ndër zhvillimet e<br />
reja në sistem është sigurimi i cilësisë.<br />
Ne jemi të vetëdijshëm që për ne, kjo është një fushë krejt e re. Vendi ynë është ndër vendet që e<br />
kanë nisur më vonë ngritjen e sistemit të sigurimit të cilësisë. Është mjaft pozitiv fakti që IAL-të<br />
tashmë kanë ngritur strukturat e promovimit të cilësisë <strong>dhe</strong> vlerësimit të brendshëm të saj. Zbatimi<br />
i Ligjit të <strong>Arsimit</strong> të Lartë ka bërë të mundur që të rriten e<strong>dhe</strong> kapacitetet e vlerësimit të cilësisë<br />
në shkallë vendi. Agjencia Publike e Akreditimit të <strong>Arsimit</strong> të Lartë <strong>dhe</strong> Këshilli i Akreditimit<br />
po fuqizohen. Këto janë institucione shumë të reja <strong>dhe</strong> konsolidimi i tyre kërkon bashkëpunim<br />
intensiv me strukturat homologe të vendeve të tjetra. Veprimtaria e këtyre institucioneve është<br />
e kushtëzuar nga bashkëpunimi, jo vetëm me strukturat e promovimit të cilësisë në shkollat e<br />
larta, por e<strong>dhe</strong> me ekspertët e pavarur që angazhohen në procesin e vlerësimit. Në kushtet e një<br />
vendi të vogël, si Shqipëria, nuk është e thjeshtë të gjendet një numër i mjaftueshëm ekspertësh<br />
që kanë nivelin e duhur të kualifikimit <strong>dhe</strong> janë jashtë konfliktit të interesit. Kjo kërkon që<br />
Agjencia Publike e Akreditimit të <strong>Arsimit</strong> të Lartë <strong>dhe</strong> Këshilli i Akreditimit të vazhdojnë të<br />
zhvillojnë intensivisht bashkëpunimin me agjencitë e huaja <strong>dhe</strong> me ekspertë të vendeve të tjera.<br />
Sot, kur oferta e programeve të studimit është rritur shumë, shtrohet si përparësi kryesore informimi<br />
i saktë <strong>dhe</strong> i plotë i studentëve, jo vetëm mbi anën sasiore, por mbi të gjitha, për anën<br />
cilësore të ofertës. Ky Projekt që po shpallim sot për renditjen e programeve të studimeve të<br />
shkollave të larta me mbështetjen e Bankës Botërore, në bashkëpunim me Centre for Higher<br />
Education -CHE (Qendra për Zhvillimin e <strong>Arsimit</strong> të Lartë), i shërben në radhë të parë studentëve,<br />
pra informimit të saktë të tyre. Renditja e programeve në katër fusha: drejtësi, ekonomi,<br />
shkenca politike e sociale <strong>dhe</strong> infermieri, duke i shërbyer informimit të studentëve, synon të<br />
realizojë një renditje të programeve <strong>dhe</strong> shkollave të larta, në bazë të disa kritereve të matshme,<br />
çka do të shërbejë si model për fushat e tjera të studimeve.<br />
Rezultatet e këtij Projekti do të jenë mësime bazë për politikëbërjen në Arsimin e Lartë <strong>dhe</strong> për<br />
vetë shkollat e larta si <strong>dhe</strong>, ajo që është shumë e rëndësishme, për tregun e punës. Punëdhënësit<br />
mbi bazën e këtij klasifikimi do të kenë mundësi të informohen mbi aftësitë që realizojnë<br />
programet e ndryshme të studimit në shkollat tona të larta. Rezultatet e këtij Projekti do të na<br />
shërbejnë ne për diagnostikimin e cilësisë. Ky Projekt do të pasohet nga një projekt tjetër i planifikuar<br />
për vitin 2011, i cili do të ketë si qëllim vlerësimin e përmbushjes së pragut të cilësisë<br />
që do të vendoset së bashku me universitetet. Do të jetë një prag realist, i pranuar nga të gjithë,<br />
i mbështetur në kuadrin ligjor <strong>dhe</strong> nënligjor <strong>dhe</strong> i orientuar nga standardet evropiane por, në të<br />
gjitha rastet, realist për Shqipërinë. Për këtë do të përdoren konkluzionet e raportit të analizës<br />
së implementimit të standardeve të Bolonjës, i cili është pjesë e një projekti që tashmë po përfundon<br />
<strong>dhe</strong>, brenda fundit të këtij muaji, ne do të kemi raportin final. Projekti i vlerësimit të<br />
përmbushjes së kritereve të cilësisë do t’i shërbejë drejtpërdrejt Reformës së Financimit të <strong>Arsimit</strong><br />
të Lartë, pasi ai do të përcaktojë se cilat shkolla të larta do të plotësojnë kushtin e cilësisë <strong>dhe</strong> do<br />
të kenë akses në skemën e re të financimit të AL.
<strong>Ministria</strong> e <strong>Arsimit</strong> <strong>dhe</strong> <strong>Shkencës</strong> në mbështetje<br />
të programit “Cilësi <strong>dhe</strong> Barazi në Arsim”<br />
<strong>Ministria</strong> e <strong>Arsimit</strong> <strong>dhe</strong> <strong>Shkencës</strong> në mbështetje<br />
të programit “Cilësi <strong>dhe</strong> Barazi në Arsim” organizoi<br />
Konferencën e tetë për rishikimin 6-mujor<br />
të realizimit të programit vjetor të reformës. Në<br />
prezantimin “Arritjet kryesore te reformës në<br />
sistemin arsimor për vitin 2010” Ministri i <strong>Arsimit</strong><br />
<strong>dhe</strong> <strong>Shkencës</strong>, z. Myqerem Tafaj , e cilësoi<br />
programin “Cilësi <strong>dhe</strong> Barazi në Arsim” si një<br />
sinonim të reformave arsimore <strong>dhe</strong> theksoi kategoritë<br />
e reformës së deritanishme arsimore: Aktet<br />
ligjore <strong>dhe</strong> nënligjore të arsimit të larte <strong>dhe</strong> atij<br />
parauniversitar, reforma kurrikulare, reformat institucionale,<br />
përmirësimi i kushteve të të nxënit<br />
<strong>dhe</strong> zhvillimi i kapaciteteve profesionale. Me tej,<br />
ministri Tafaj, shpjegoi objektivat e projektit CBA<br />
për vitin 2011 <strong>dhe</strong> të ardhmen e bashkëpunimit<br />
me Bankën Botërore, parë në këndvështrimin e<br />
strategjive të saj për arsimin, deri ne vitin 2020.<br />
Përfundoi rikonstruksioni i shkollës së mesme<br />
të bashkuar “Gjergj Kastrioti” - Baz, Dibër<br />
Në përurimin e shkollës merr pjesë e<strong>dhe</strong> Ministri i<br />
<strong>Arsimit</strong> <strong>dhe</strong> <strong>Shkencës</strong>, z. Myqerem Tafaj.<br />
Kryerja e punimeve <strong>dhe</strong> pajisja e shkollës me bazë<br />
materiale është realizuar nga Administrata Turke për<br />
Zhvillim “Tika” në bashkëpunim me Qeverinë e Republikës<br />
së Turqisë. Të pranishëm në ceremoninë e<br />
organizuar ishin Ministri i <strong>Arsimit</strong> <strong>dhe</strong> <strong>Shkencës</strong>, zoti<br />
Myqerem Tafaj, deputeti i Kuvendit të Shqipërisë, zoti<br />
Bedri Hoxha, Prefekti i Qarkut Dibër, zoti Xhafer Seiti,<br />
Sekretarja e Parë e Ambasadës Turke në Shqipëri, znj.<br />
Asli Umar, drejtues të Agjencisë për Zhvillim “Tika”,<br />
banorë të zonës etj. Shiritin e përurimit të shkollës së<br />
rehabilituar me fonde të qeverisë turke e preu Ministri<br />
i <strong>Arsimit</strong> <strong>dhe</strong> <strong>Shkencës</strong>, zoti Myqerem Tafaj <strong>dhe</strong><br />
Sekretarja e Parë e Ambasadës Turke në vendin tonë,<br />
znj. Asli Umar.<br />
Në fjalën e tij, zoti Tafaj, në emër të Qeverisë shqiptare,<br />
falënderoi <strong>dhe</strong> i shprehu mirënjohje Qeverisë turke për<br />
ndihmën <strong>dhe</strong> mbështetjen që i ka dhënë vendit tonë,<br />
kryesisht në sektorin e arsimit. Objekti që përurohet<br />
sot, - theksoi zoti Tafaj, - veç vlerës prej 14 milionë<br />
lekë, është një tregues real i kësaj mbështetjeje. <strong>Mësuesi</strong>t<br />
<strong>dhe</strong> nxënësit e kësaj shkolle do të dinë ta shndërrojnë<br />
këtë dhuratë në një investim serioz për të rritur cilësinë<br />
e mësimit. Qeveria shqiptare është e interesuar që<br />
çdo nxënës që mbaron arsimin 9-vjeçar të vazhdojë<br />
arsimin e mesëm të përgjithshëm, ose profesional, që<br />
maturantët të vazhdojnë studimet e larta <strong>dhe</strong> të dinë<br />
Ministri theksoi se objektivat e strategjive tona<br />
të zhvillimit të arsimit në të gjitha nivelet janë<br />
plotësisht në përputhje me strategjitë e Bankës<br />
Botërore për arsim, deri në 2020.<br />
Me pas, një pasqyrë e detajuar e progresit të deritanishëm<br />
e programit <strong>dhe</strong> planifikimit për vitin<br />
2011, u dha nga Sekretari i Përgjithshëm i Institucionit<br />
<strong>dhe</strong> nga drejtoritë përkatëse.<br />
të orientohen në përzgjedhjet e tyre, drejt kërkesave që<br />
ofron tregu i punës.<br />
Ministri Tafaj vlerësoi se treguesi i këtij viti, ku 91<br />
për qind e nxënësve që kanë mbaruar arsimin bazë<br />
vazhdojnë arsimin e mesëm, është një garanci që në<br />
rrethin e Matit, ashtu si kudo, do të arrihet objektivi<br />
i Qeverisë Berisha, për të bërë të mundur kalimin në<br />
arsimin e mesëm të detyruar.<br />
Ndërkohë, zoti Tafaj, zhvilloi një takim me maturantët<br />
e kësaj shkolle <strong>dhe</strong> foli për rëndësinë e liberalizimit të<br />
vizave <strong>dhe</strong> dinjitetit që duhet të tregojë çdo qytetar<br />
shqiptar për të respektuar kushtet e vëna nga BE për<br />
lëvizjen e lirë të shqiptarëve. Ai iu përgjigj interesit të<br />
maturantëve <strong>dhe</strong> shpjegoi hapësirat që krijohen për të<br />
rinjtë shqiptarë për të vazhduar studimet në universitetet<br />
më prestigjioze të Evropës.<br />
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010 3
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
4<br />
Investimi i realizuar në arsim, gjeneron cilësi<br />
Nga takimi i Presidentit të Republikës së Shqipërisë, zotit Bamir Topi,<br />
me nxënës e mësues të shkollës “Flatrat e dijes”, Fier.<br />
Presidenti i Republikës, Zoti Bamir Topi, morri<br />
pjesë në festimet e 10-vjetorit të Institucioneve<br />
Jopublike “ Flatrat e dijes”, Fier.<br />
Kreu i nderuar i shtetit tonë, shoqëruar nga<br />
drejtuesit e shkollës <strong>dhe</strong> presidenti i saj, Z.Viron<br />
Mihal KRIMÇE<br />
Gega, vizitoi mjediset e shkollës, klasat ku mësimi<br />
realizohet me tabelat interaktive, ndërvepruese<br />
multimediale. Më tej, mes emocioneve, ai vizitoi<br />
sallën e ekspozitës, sallën multimediale<br />
elektronike <strong>dhe</strong> hapësirat<br />
e tjera të edukimit të shkollës ku<br />
çdo gjë demonstron kulturë <strong>dhe</strong><br />
sistematikë bashkëqytetare. Pasi<br />
u përshëndet me miqtë e shumtë<br />
që mbushnin sheshin para shkollës<br />
<strong>dhe</strong>, pas prezantimit që i bëri<br />
arritjeve 10-vjeçare të shkollës,<br />
drejtori administrativ i saj, z.Viktor<br />
Mile, fjalën e mori Presidenti i Republikës.<br />
Ai theksoi gëzimin e Tij për<br />
arritjet e mrekullueshme të kësaj<br />
shkolle përgjatë dhjetë viteve <strong>dhe</strong><br />
garancinë që ajo jep për të ardhmen.<br />
Presidenti mbështeti <strong>dhe</strong><br />
inkurajoi fort nismën e drejtuesve<br />
<strong>dhe</strong> bashkëpunimin me prindërit e<br />
biznesin për investimin e madh të<br />
futjes në shkollë të kësaj mrekullie<br />
teknologjike, të tabelave interaktive. Vizioni<br />
i drejtuesve të shkollës, pasioni i mësuesve të<br />
talentuar për të përqafuar e për të përdorur<br />
këtë teknologji moderne, të ndërlikuar metodologjike<br />
interaktive, u përshëndet përzemërsisht<br />
nga kreu i shtetit. Midis të tjerave ai tha:<br />
“ Gjithmonë investimi i realizuar ku e si duhet<br />
gjeneron cilësi. Pas cilësisë imponohet e vjen<br />
pas gradualisht e<strong>dhe</strong> sasia. Më tej ky investim<br />
riciklon vlera e<strong>dhe</strong> më të larta edukative <strong>dhe</strong><br />
mësimore. Lum si këta fëmijë që i kanë këto<br />
mundësi sot !”.<br />
Duke ardhur nga bota intelektuale akademike,<br />
Presidenti theksoi e<strong>dhe</strong> vlerat e gjithanshme,<br />
çlodhëse, argëtuese <strong>dhe</strong> edukuese të tabelave<br />
ndërvepruese multimediale.<br />
Fjala e përzemërt <strong>dhe</strong> inkurajuese e Presidentit<br />
të Republikës, u mirëprit mes duartrokitjeve të<br />
qindra nxënësve, prindërve e mësuesve të shkollës.<br />
Ky inkurajim është për ata e për gjithë mësuesit<br />
e nxënësit fierak mbështetje për shtigje të reja në<br />
modernizimin teknologjik të punës mësimore <strong>dhe</strong><br />
edukative, si të vetmet garanci <strong>dhe</strong> hapësira që<br />
prodhojnë cilësi të lartë <strong>dhe</strong> sasi zhvilluese progresive.<br />
Drejtorët <strong>dhe</strong> mësuesit e ftuar panë <strong>dhe</strong><br />
mësuan për më mirë <strong>dhe</strong> për më tej në shkollat e<br />
tyre.<br />
Për mikun <strong>dhe</strong> të ftuarit e tjerë të nderuar nga<br />
institucionet <strong>dhe</strong> pushteti vendor i Fierit, grupi<br />
artistik <strong>dhe</strong> talentet e konservatorit të kësaj shkolle<br />
dhanë një program të pasur artistik-edukativ.
Përurohen impianti modern i prodhimit të fidanëve të<br />
ullirit <strong>dhe</strong> laboratorë, në Universitetin Bujqësor të Tiranës<br />
Në paraditen e sotme, Kryeministri Berisha, i shoqëruar nga<br />
ministri i <strong>Arsimit</strong> <strong>dhe</strong> <strong>Shkencës</strong>, Myqerem Tafaj, <strong>dhe</strong> ministri i<br />
Bujqësisë, Ushqimit <strong>dhe</strong> Mbrojtjes së Konsumatorit, Genc Ruli,<br />
përuroi, në prani të studentëve <strong>dhe</strong> pedagogëve të Universitetit<br />
Bujqësor të Tiranës (UBT), një impiant modern të prodhimit<br />
të fidanëve të ullirit, qendër e rëndësishme didaktike eksperimentale<br />
e këtij universiteti, si <strong>dhe</strong> dy laboratorë të agromjedisit<br />
<strong>dhe</strong> fiziologjisë së bimëve që do t’i shërbejnë drejtpërdrejt rritjes<br />
së cilësisë së mësimit <strong>dhe</strong> kërkimit shkencor, si <strong>dhe</strong> fuqizimit të<br />
transferimit të teknologjisë në fushën e bujqësisë.<br />
Kryeministri Berisha duke shprehur vlerësimin për punën e<br />
bërë në drejtim të modernizimit të mësimdhënies <strong>dhe</strong> kërkimit<br />
shkencor, garantoi se mbështetja e Qeverisë shqiptare për kërkimet<br />
shkencore do të vijë gjithmonë në rritje.<br />
Duke theksuar se vendi ka nevojë jetike për fermerin e shkolluar,<br />
Kryeministri u shpreh se Qeveria është e vendosur të investojë<br />
me të gjitha mjetet, për krijimin, organizmin <strong>dhe</strong> funksionimin<br />
e këtyre shkollave, me qëllim edukimin e fermerëve shqiptarë me<br />
njohuritë më moderne të fermës, të bujqësisë, të tregut bujqësor<br />
Ministri Tafaj merr pjesë në takimin<br />
e katërt të Ditës së <strong>Arsimit</strong> Profesional<br />
Ministri i <strong>Arsimit</strong> <strong>dhe</strong> <strong>Shkencës</strong>, z. Myqerem Tafaj, mori pjesë<br />
në takimin e katërt të Ditës së <strong>Arsimit</strong> Profesional me temë<br />
“Burimet njerëzore në TIK - Sa përputhet oferta <strong>dhe</strong> kërkesa<br />
në tregun e punës”.<br />
Në fjalën e tij, Ministri Tafaj ritheksoi se Teknologjia e Informacionit<br />
<strong>dhe</strong> Komunikimit (TIK) në Arsimin Profesional është<br />
prioritet i Qeverisë shqiptare. Vetëm këtë vit shkollor janë hapur<br />
degë të reja të TIK, në 12 shkolla profesionale <strong>dhe</strong> së bashku me<br />
5 ekzistueset, numri i nxënësve shkon në 600. Me mbështetjen<br />
e donatorëve janë marrë masat për përgatitjen <strong>dhe</strong> trajnimin e<br />
mësuesve për degën e TIK si <strong>dhe</strong> trajnime të mësuesve në Arsimin<br />
Profesional, për lëndë të kulturës profesionale.<br />
Më tej, Ministri Tafaj nënvizoi se nga buxheti i shtetit është akorduar<br />
fondi për pajisjen e 17 shkollave me laboratorë informatike.<br />
- Tregu ynë i punës ka nevojë për teknikë profesionist <strong>dhe</strong> është<br />
e rëndësishme, që në sistemin tonë arsimor është futur sistemi<br />
i post sekondar, - u shpreh z. Tafaj.<br />
Biznesi ynë duhet të jetë më i interesuar për nxënësit e përgatitur<br />
në degën e IT-së. Ne kërkojmë mbështetje nga biznesi, sidomos<br />
në hartimin e kurrikulave shkollore, në përputhje me nevojat e<br />
tyre si <strong>dhe</strong> në zhvillimin e praktikës profesionale në kompanitë<br />
apo bizneset.<br />
<strong>dhe</strong> të perspektivës së zhvillimit të tyre.<br />
“Ne së bashku po punojmë në projektin kombëtar të ullirit <strong>dhe</strong><br />
ju përgëzoj se sa me seriozitet të madh keni realizuar përfundimin<br />
e impiantit, i cili do të prodhojë rreth 500 mijë fidanë në<br />
vit, që të gjitha kultivarë të zonës së Tiranës, Krujës <strong>dhe</strong> Shqipërisë<br />
së Mesme, që listohen në krye të varieteteve, për shijen<br />
e tyre, për përqindjen e vajit për cilësinë e vajit, - tha midis të<br />
tjerash Z. Berisha”<br />
UBT është ndër përfituesit kryesorë të programeve të kërkimit<br />
shkencor <strong>dhe</strong> të fuqizimit të infrastrukturës laboratorike të<br />
MASH. Në tri vitet e fundit, UBT ka përfituar 13 laboratorë<br />
kërkimorë mësimor, në kuadër të projektit “Cilësi <strong>dhe</strong> Barazi në<br />
Arsim” si <strong>dhe</strong> projekte kërkimore, në kuadër të Programit Kombëtar<br />
të Bujqësisë, Ushqimit <strong>dhe</strong> Bioteknologjisë. Kryeministri<br />
Berisha, në fjalën e tij, i kushtoi rëndësi fuqizimit të kërkimit<br />
shkencor <strong>dhe</strong> transferimit të teknologjisë për ta kthyer UBT në<br />
një qendër të fuqishme të kërkimit, që i paraprin zhvillimit të<br />
shpejtë të bujqësisë <strong>dhe</strong> mbrojtjes së mjedisit, si <strong>dhe</strong> shtrirjes<br />
së rrjetit të shkollave të arsimit <strong>dhe</strong> formimit profesional në<br />
fushën e bujqësisë.<br />
Ministri Tafaj, ftoi gjithashtu bizneset, të hapin akademinë e<br />
tyre për formimin e specialistëve të IT-së, duke i siguruar se<br />
shteti do të mbështesë me pagat e profesorëve, ndërkohë që ata<br />
marrin përsipër formimin praktik të tyre.<br />
Të pranishëm në këtë takim , përfaqësuesit e biznesit shprehën<br />
gatishmërinë për të krijuar mundësi bashkëpunimi me shkollat<br />
profesionale, për të dhënë ndihmesën e tyre në përmirësimin e<br />
cilësisë në Arsimin Profesional.<br />
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010 5
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
6<br />
Universiteti i Korçës, në rrugën e zhvillimit cilësor<br />
Intervistë me rektorin e universitetit “Fan Noli” Korçë, Prof.as.dr. Gjergji Mero<br />
Po ju takojmë në një valë punë, kur sapo bëhet gati të<br />
fillojë punimet Konferenca Ndërkombëtare për Zhvillimin<br />
Ekonomik të Rajonit Juglindor, organizuar nga<br />
Fakulteti Ekonomik i këtij universiteti. Cila është tema<br />
e kësaj Konference?<br />
Kjo është një Konference,<br />
që Universiteti i<br />
Korçës, Fakulteti Ekonomik<br />
po organizojnë<br />
për një temë mjaft të<br />
mprehtë <strong>dhe</strong> aktuale<br />
për rajonin <strong>dhe</strong> vendin<br />
tonë, siç është ajo<br />
e integrimit sa më të<br />
shpejtë të Shqipërisë në<br />
familjen e ma<strong>dhe</strong> evropiane,<br />
ku ekonomia<br />
<strong>dhe</strong> zhvillimi i vendit<br />
zë kreun e vendit.<br />
Në të marrin pjesë<br />
një numër i konsiderueshëmpjesëmarrësish,<br />
jo vetëm nga universiteti ynë, por <strong>dhe</strong> nga universitete<br />
<strong>dhe</strong> institucione shkencore, brenda <strong>dhe</strong> jashtë vendit <strong>dhe</strong>, që<br />
do të sjellin frytin e kërkimeve <strong>dhe</strong> hulumtimeve për rajonin<br />
Juglindor të Shqipërisë, por <strong>dhe</strong> më gjerë, për mundësitë <strong>dhe</strong><br />
shanset që na jepen sot për ta integruar sa më shpejt Shqipërinë<br />
në Evropën e bashkuar.<br />
Korça, si rrallëkush tjetër qytet apo trevë në Shqipëri, zotëron<br />
burime, pasuri, vlera të mëdha ekonomike, humane e natyrore,<br />
historike, kulturore e turistike, aq të larmishme, sa të impresionojnë<br />
me këtë realitet që është, pa dyshim, fryt i traditës të<br />
konsoliduar kulturore, i ngjarjeve të rëndësishme evolucioniste<br />
kombëtare, arsimore e patriotike, duke u shfaqur potencialisht<br />
si një qytet i përparuar shumë dimesionalësh, me pasuri të<br />
papërsëritshme qytetarie, punëdashëse <strong>dhe</strong> respektuese ndaj<br />
ligjit <strong>dhe</strong> shtetit, menaxhuese <strong>dhe</strong> nikoqire e familjes, natyrës<br />
e mjedisit, edukatës <strong>dhe</strong> kulturës, miqësisë <strong>dhe</strong> racionalitetit<br />
material.<br />
Cili është roli i Universitetit “Fan Noli” në këtë trend zhvillimi<br />
ekonomik e shoqëror?<br />
Na takon më shumë se kujtdo institucioni tjetër në qarkun e<br />
Korçës ne, Universitetit të saj, që të hulumtojmë, pasurojmë e<br />
prezantojmë sa më denjësisht, këto vlera, evoluimin ekonomik,<br />
social, politik, material e shpirtëror shumë të pasur të Korçës<br />
<strong>dhe</strong> trevave përreth tij, për të përmbushur më së miri një nga<br />
detyrimet e mëdha që kemi para qytetarëve e qytetit tonë, para<br />
brezit të ri, ta evokojmë këtë pasuri të pa krahasueshme vlerash,<br />
t’ia mësojmë <strong>dhe</strong> transmetojmë atë, ashtu të pasur <strong>dhe</strong> të bukur<br />
brezave që do të vijnë.<br />
Le të pyesim më konkretisht. Cila është gjendja e shërbimeve<br />
universitare <strong>dhe</strong> post universitare qe ju ofroni për studentët?<br />
Ne jemi në përvjetorin e 40-të të krijimit të universitetit të cilin<br />
do ta festojmë me shumë aktivitete në vitin e ardhshëm, por<br />
e<strong>dhe</strong> në një moment mjaft të rëndësishëm në të cilin ndo<strong>dhe</strong>t<br />
arsimi i lartë në Shqipëri, atë të vlerësimit <strong>dhe</strong> rankimit të të<br />
gjithë universiteteve shqiptare, proces në të cilin kemi besimin<br />
<strong>dhe</strong> bindjen se universiteti ynë do të dalë me shumë sukses,<br />
bindje <strong>dhe</strong> besim të cilin e mbështesim te puna e vazhdueshme<br />
<strong>dhe</strong> me përkushtim që kanë bërë breza të tërë pedagogësh <strong>dhe</strong><br />
studentësh për t’i dhënë një performancë <strong>dhe</strong> dimension sa më<br />
bashkëkohor këtij institucioni. Jemi e<strong>dhe</strong> të vlerësuar gjithashtu<br />
e<strong>dhe</strong> nga <strong>Ministria</strong> e <strong>Arsimit</strong> <strong>dhe</strong> <strong>Shkencës</strong>. Kështu, na janë<br />
çelur masterat e degëve të mësuesisë <strong>dhe</strong> ky është një vlerësim<br />
i madh për ne. Por e<strong>dhe</strong> detyrim e angazhim më i madh, në<br />
punët tona. Jemi duke punuar e<strong>dhe</strong> për të përfituar programe të<br />
tjera në nivelin master, si ato të degëve të mësuesisë profesionale.<br />
Cilësia, një nocion i përditësuar në fjalorin e Shkollave të<br />
Larta shqiptare. Ç’vend zë universiteti juaj në këtë kërkesë<br />
cilësie?<br />
Në universitetin e Korçës po bëhen të gjitha përpjekjet për t’iu<br />
përgjigjur standardeve të cilësisë së lartë. Ajo është e gjithanshme<br />
<strong>dhe</strong> nga shumë drejtime.<br />
Këto ditë po inkurajojmë studentët që të marrin pjesë aktive<br />
në programet Erasmus Mundus <strong>dhe</strong> Tempus. Janë programe<br />
që synojnë <strong>dhe</strong> rrisin cilësinë e studentit. Jemi në kohën e aplikimeve<br />
<strong>dhe</strong> kemi rreth 20 bursa të tilla për t’i përfituar. Gjej<br />
rastin të përmend se me momentin e liberalizimit të vizave, kjo<br />
gjë është e<strong>dhe</strong> me e mundur <strong>dhe</strong> tejet e hapur <strong>dhe</strong> konkurruese<br />
për studentët tanë.<br />
Këto ditë u shpall <strong>dhe</strong> programi i renditjes së universiteteve <strong>dhe</strong><br />
shkollave të larta. Ne nuk na tremb rankimi, madje na motivon<br />
për më shumë punë <strong>dhe</strong> rezultate në rritje. Ajo çka do synojmë<br />
është cilësia e kurrikulave, programeve <strong>dhe</strong> stafet e pedagogëve.<br />
Nëse në këtë vit akademik, në degën e infermierisë kishim aplikantë<br />
me 5400 pikë, gjë që rrit vlerën e degës <strong>dhe</strong> programeve<br />
të studimit, të lidhura <strong>dhe</strong> me kërkesën e tregut të punës, në<br />
të ardhmen do ta synojmë këtë cilësi e<strong>dhe</strong> tek degët e mësuesisë.<br />
Tregu është i ndjeshëm në këtë aspekt, por e<strong>dhe</strong> forcimi i<br />
parametrave <strong>dhe</strong> filtrave tanë do jetë i tillë që të synojë rritjen<br />
e cilësisë së studentëve hyrës.<br />
Po flitet së fundi e<strong>dhe</strong> për Reformën e Financimit të Universiteteve.<br />
Cili është opinioni juaj?<br />
Së pari, do ndalem tek amendimet e Ligjit të <strong>Arsimit</strong> të Lartë<br />
që ishin domosdoshmëri për të përmbyllur tërë kornizën e<br />
studimeve në tri nivelet: Bachelor, Master, Doktoratura, ashtu<br />
sikurse janë e<strong>dhe</strong> në botë.<br />
Dua të theksoj, se si në të gjitha universitetet e vendit, e<strong>dhe</strong> tek<br />
ne, të gjithë studentet që përfundojnë studimet Bachelor, gëzojnë<br />
të drejtën e një diplome të mbyllur <strong>dhe</strong> janë të aftë për tregun<br />
e punës, përkundër mentalitetit frenues se janë cikël i hapur.<br />
Aq e vërtetë është kjo, sa që një pjesë e studentëve tanë janë<br />
të punësuar, pas këtij diplomimi, <strong>dhe</strong> kanë të hapur rrugën për<br />
t’u aftësuar në programe post-universitare, mastera profesionalë,<br />
si <strong>dhe</strong> në studime vertikale mastera të shkencës. Me masterat<br />
profesionalë, studentët do të jenë të aftë të vetëpunësohen në<br />
biznese private, por e<strong>dhe</strong> pranë kompanive të mëdha të lidhura<br />
me ekonominë, bujqësinë, ujërat, pyjet. Ne na bie për detyrë të<br />
çelim drejtime <strong>dhe</strong> programe të shkurtra studimi në këto fusha.<br />
Këta do të jenë mastera horizontale që e bëjnë atraktiv studentin<br />
për tregun e punës. Shpresojmë t’i përmbushim se shpejti<br />
kërkesat tona pranë MASH për t’i përfituar ato në të ardhmen.<br />
Natyrisht, që në një intervistë të tillë, nuk mund të rrokë të gjitha<br />
problemet që li<strong>dhe</strong>n me këto sfida që po kalon universiteti ynë,<br />
por kam bindjen se gjithë stafi i Universitetit <strong>dhe</strong>, në veçanti studentët,<br />
si pjesë përfituese e shërbimeve që ne ofrojmë, do të jenë më<br />
të angazhuar <strong>dhe</strong> më kërkues në të ardhmen.<br />
Ju faleminderit për intervistën!
ARSIMI & REFORMA<br />
Sipërmarrësia <strong>dhe</strong> edukimi për sipërmarrësi<br />
E rëndësishme është të mos kesh frikë të<br />
kapësh shansin. Të provosh, nuk është<br />
dështimi më i madh. Sapo gjen diçka të<br />
cilën dëshiron ta bësh, guxo, bëje <strong>dhe</strong><br />
bëje mirë.<br />
Në vendet anëtare të Bashkimit Evropian po ndihet<br />
gjithmonë e më shumë dëshira për një rilindje të shpirtit<br />
sipërmarrës. Evropa ka nevojë për sipërmarrës të rinj <strong>dhe</strong><br />
për një përtëritje të kulturës së pavarësisë. Kjo kërkesë<br />
për një kulturë sipërmarrëse është gjithmonë e lidhur me<br />
dëshirën për mbështetjen e të menduarit <strong>dhe</strong> të vepruarit<br />
sipërmarrës te të gjithë <strong>dhe</strong>, në veçanti tek të rinjtë, duke<br />
e bërë të hapur sistemin arsimor ndaj këtij formimi.<br />
E<strong>dhe</strong> në dokumentin “Strategjia e Europës 2020” (Europe<br />
2020 Strategy), theksohet se sistemet e edukimit<br />
<strong>dhe</strong> trajnimit duhet t`i fokusojnë kurrikulat e tyre tek<br />
krijimtaria, risia <strong>dhe</strong> sipërmarrja<br />
Inkurajimi i shpirtit të sipërmarrësisë është thelbësor<br />
për krijimin e vendeve të punës, rritjen e konkurrencës<br />
<strong>dhe</strong> zhvillimin ekonomik të një Evrope që synon drejt<br />
një shoqërie të dijes.<br />
Për të përmbushur rolin e tij, arsimi <strong>dhe</strong> formimi profesional<br />
duhet të reflektojnë ndryshimet në ekonomi<br />
<strong>dhe</strong> në shoqëri. Në këtë kuadër, edukimi për sipërmarrësinë<br />
që nënkupton një sens të iniciativës, aftësi për të<br />
shndërruar idetë në praktikë, krijimtaria <strong>dhe</strong> vetëbesimi,<br />
duhet të inkurajohen te të gjithë nxënësit e shkollave të<br />
mesme profesionale. Edukimi për sipërmarrësi duhet të<br />
bëhet pjesë normale e kornizës së kompetencave.<br />
Sipërmarrësia, në ditët e sotme pranohet gjerësisht si<br />
një kompetencë bazë, që mund të ofrohet nëpërmjet<br />
mësimit gjatë gjithë jetës. Këshilli i Evropës (Traktati<br />
i Lisbonës) <strong>dhe</strong> Karta Europiane e Bizneseve të Vogla<br />
vënë theksin në faktin që BE duhet të sigurojë aftësimin<br />
me kompetencat e biznesit <strong>dhe</strong> të sipërmarrësisë në të<br />
gjitha nivelet e arsimit <strong>dhe</strong> formimit, si <strong>dhe</strong> të zhvillojë<br />
skemat e formimit për menaxherët. Raporti i Këshillit<br />
të Evropës për Objektivat e Ardhshme të Sistemit të<br />
<strong>Arsimit</strong> (2001), identifikoi si drejtime kyçe përforcimin<br />
e lidhjeve në mes institucioneve arsimore <strong>dhe</strong> atyre të<br />
bizneseve, si <strong>dhe</strong> zhvillimin e shpirtit të sipërmarrësisë<br />
nëpërmjet sistemeve të arsimit <strong>dhe</strong> aftësimit. Kompetencat<br />
teknike <strong>dhe</strong> të biznesit nevojitet të ofrohen te<br />
ata individë, që zgjedhin të vetëpunësohen <strong>dhe</strong>/ose të<br />
fillojnë biznesin e tyre, ose që mendojnë ta bëjnë këtë<br />
në të ardhmen. Sidoqoftë, sipërmarrësia nuk duhet të<br />
konsiderohet vetëm si mjet për krijimin e bizneseve të<br />
reja, por si një qëndrim i përgjithshëm, që mund të<br />
aplikohet mirë nga të gjithë në jetën e përditshme <strong>dhe</strong><br />
në të gjitha aktivitetet e punës. Qëndrimi për ndërmarrësi<br />
mund të inkurajohet te të rinjtë, duke filluar që në<br />
shkollën fillore e në vazhdim.<br />
Marsela Robo, AKAFP<br />
E<strong>dhe</strong> në dokumentin “Strategjia e Evropës 2020” (Evrope<br />
2020 Strategy), theksohet se sistemet e edukimit<br />
<strong>dhe</strong> trajnimit duhet t`i fokusojnë kurrikulat e tyre tek<br />
krijimtaria, risia <strong>dhe</strong> sipërmarrja.<br />
Sipërmarrësia tashmë pranohet nga të gjithë si një çështje<br />
e rëndësishme, që duhet të mësohet që në bankat e<br />
shkollës.<br />
Sipërmarrësia, shpirti sipërmarrës <strong>dhe</strong> edukimi për<br />
sipërmarrësi<br />
Thënë me një fjali, sipërmarrësia i referohet aftësisë së<br />
një individi për të kthyer idetë në veprime konkrete. Ajo<br />
përfshin krijimtarinë, novacionin <strong>dhe</strong> marrjen përsipër<br />
të rrezikut të llogaritur, si <strong>dhe</strong> aftësinë për të planifikuar<br />
<strong>dhe</strong> menaxhuar projektet në mënyrë që të arrihen objektivat<br />
e vendosur. Kjo mbështet të gjithë veprimtarinë<br />
e përditshme si në shtëpi, ashtu <strong>dhe</strong> në shoqëri, i bën<br />
punonjësit më të vetëdijshëm për kontekstin e punës së<br />
tyre <strong>dhe</strong> më të aftë për t’i shfrytëzuar më mirë mundësitë<br />
e tyre <strong>dhe</strong> siguron një bazament të fortë për sipërmarrësit<br />
për të krijuar <strong>dhe</strong> çuar përpara një aktivitet social<br />
ose tregtar.<br />
Ekzistojnë dy koncepte për sipërmarrësinë:<br />
- Koncepti i ngushtë i sipërmarrjes si “aftësi për të filluar<br />
<strong>dhe</strong> çuar përpara një biznes”<br />
- Koncepti më i gjerë i sipërmarrjes si “aftësi komplekse<br />
për të ndërmarrë iniciativa, për t`u përballur me rreziqet<br />
<strong>dhe</strong> për të arritur suksesin gjatë jetës”.<br />
E rëndësishme është të kuptohet që sipërmarrja nuk<br />
është vetëm një kategori ekonomike <strong>dhe</strong> nuk duhet të<br />
li<strong>dhe</strong>t vetëm me temën e themelimit të ekzistencës. Të<br />
Nxënës të një shkolle profesionale në një panair të firmave ushtrimore<br />
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010 7
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
8<br />
menduarit <strong>dhe</strong> të vepruarit sipërmarrës vërehet në të<br />
gjithë sistemin funksional të shoqërisë që nga ekonomia,<br />
feja, shkenca, politika, edukimi deri te sporti. Parimisht<br />
vlen që çdo individ mund të jetë aktiv si sipërmarrës <strong>dhe</strong><br />
ai duhet të zotërojë aftësitë sipërmarrëse.<br />
Gama e gjerë e aftësive që shihen si sipërmarrëse <strong>dhe</strong><br />
që janë të dobishme për sipërmarrësit, përfshin si tipare<br />
(cilësi) personale ashtu e<strong>dhe</strong> aftësi të fituara.<br />
Natyrshëm lind pyetja nëse mund të transmetohet shpirti<br />
sipërmarrës ose sipërmarrësia <strong>dhe</strong> nëse po, atëherë si?<br />
Profesori amerikan i sipërmarrjes Brockhaus (1993, f.<br />
3) shpjegon mundësitë e edukimit sipërmarrës me një<br />
krahasim: “A mund të mësohet dikush që të bëhet artist?”<br />
Po, është e mundur t´u mësosh njerëzve teorinë e<br />
ngjyrave, kompozimin, teorinë e artit <strong>dhe</strong> aftësi të tjera<br />
artistike. Por, nuk mund të mësohet asnjeri që të bëhet<br />
një Pikaso apo Van Gog i dytë”. E njëjta gjë është e<strong>dhe</strong><br />
me të mësuarit sipërmarrës. Mund të edukohen disa prej<br />
aftësive sipërmarrëse, por, veçanërisht, aftësitë që janë<br />
të vështira për t´u transmetuar.<br />
Po çfarë është një sipërmarrës?<br />
Një sipërmarrës “është një individ i cili kërkon mundësira,<br />
ndërmerr iniciativa bazuar në risk <strong>dhe</strong> nëpërmjet sipërmarrjeve<br />
të reja vendos se si të përdorë burimet në mënyrë sa<br />
më efektive. Ai është i udhëhequr nga nevoja për arritje,<br />
<strong>dhe</strong> jo gjithmonë motivohet nga fitimi, por e përdor fitimin<br />
si masë të suksesit.”<br />
Nëse nga njëra anë sipërmarrësia mund të emërtohet si<br />
”shpirt sipërmarrës ose sipërmarrje”(me shpirtin sipërmarrës<br />
kuptohet një qëndrim, që njeh <strong>dhe</strong> organizon<br />
shanset), nga ana tjetër, edukimi sipërmarrës thekson<br />
komponentin edukues, d.m.th., arsimimin e një tipi<br />
sipërmarrës ose të të mësuarit sipërmarrës.<br />
Arsimimi për sipërmarrësi duhet të përfshijë të paktën<br />
dy nga elementet e mëposhtme:<br />
a) Zhvillimi i atyre cilësive (tipareve) personale <strong>dhe</strong><br />
aftësive horizontale që përbëjnë bazën e mendimit <strong>dhe</strong><br />
sjelljeve sipërmarrëse;<br />
b) Rritja e ndërgjegjësimit të nxënësve për vetë-punësim<br />
<strong>dhe</strong> sipërmarrjen si opsione të mundshme për karrierën<br />
Koncepti i të mësuarit për sipërmarrjen konsiston në të<br />
gjitha format e edukimit <strong>dhe</strong> trajnimit, formale <strong>dhe</strong> jo<br />
formale, të cilat kontribuojnë për krijimin e shpirtit <strong>dhe</strong><br />
sjelljes sipërmarrëse me, ose pa objektiva ekonomike.<br />
Mësimi për sipërmarrësi, në nivelin e arsimit fillor,<br />
synon të kultivojë te nxënësit cilësitë personale siç<br />
janë kreativiteti, shpirti i iniciativës <strong>dhe</strong> pavarësisë, që<br />
kontribuojnë në zhvillimin e një qëndrimi për ndërmarrësi,<br />
që do të dëshmohen si të dobishme në jetën e tyre<br />
<strong>dhe</strong> në çdo aktivitet punues. Në këtë fazë, synohet të<br />
zhvillohen format autonome <strong>dhe</strong> aktive të mësimit. Për<br />
me tepër, ky mësim do të ofrojë njohuri fillestare <strong>dhe</strong><br />
kontakte me botën e biznesit, <strong>dhe</strong> pjesë të të kuptuarit<br />
për rolin e sipërmarrësve në komunitet. Aktivitetet mund<br />
të përfshijnë punën në<br />
projekte, të mësuarit përmes lojës, prezantimi i studimeve<br />
të rasteve të thjeshta praktike <strong>dhe</strong> vizitat te ndërmarrjet<br />
lokale.<br />
Në nivelin e arsimit të mesëm (përfshirë <strong>dhe</strong> Arsimin<br />
Profesional), vazhdon të jetë i pranishëm zhvillimi i<br />
cilësive personale, të përmendura më lartë. Përveç kësaj,<br />
mësimi për ndërmarrësi në këtë nivel duhet të përfshijë<br />
e<strong>dhe</strong> aftësitë e mëposhtme:<br />
- rritja e ndërgjegjësimit të nxënësve rreth vetëpunësimit<br />
si opsion i mundshëm i karrierës (me synimin që ai/ajo<br />
mund të bëhet jo vetëm punëtor por e<strong>dhe</strong> ndërmarrës);<br />
- të nxënit duke punuar, për shembull përmes udhëheqjes<br />
së minindërmarrjeve (p.sh. firmat ushtrimore, firmat për<br />
aftësim, firmat virtuale);<br />
- aftësimi i veçantë, si të krijohet <strong>dhe</strong> drejtohet një biznes,<br />
në veçanti në shkollat profesionale <strong>dhe</strong> teknike.<br />
Në nivelin e tretë të arsimit <strong>dhe</strong> mësimit gjatë gjithë<br />
jetës, mësimi për sipërmarrësi i pajis nxënësit me kompetenca<br />
të veçanta se si të fillohet (<strong>dhe</strong> drejtohet) një<br />
biznes, si të hartohet një plan real biznesi si <strong>dhe</strong> si të<br />
bëhet identifikimi <strong>dhe</strong> vlerësimi i mundësive për biznesin<br />
në mënyrë që të kalohet natyrshëm nga projektet e<br />
stimuluara, në praktikë <strong>dhe</strong> pastaj të arrijnë tregun.<br />
Mësimi për sipërmarrësi zë vend mirë në një mjedis që<br />
bazohet në kompetencë. Nxënësit pritet që të marrin<br />
përgjegjësi personale për veprimet <strong>dhe</strong> të arritjet e tyre<br />
nëpërmjet procesit të sipërmarrësisë, që përfshin katër<br />
faza të aftësive për sipërmarrësi:<br />
Faza 1- trajtimi i problemit ose nevojës<br />
Nxënësit prodhojnë ide nëpërmjet diskutimit <strong>dhe</strong> kërkimit<br />
për të arritur kuptim të përbashkët lidhur me<br />
atë çfarë nevojitet për të zgjidhur problemin ose për të<br />
përmbushur nevojën.<br />
Faza 2- planifikimi i projektit ose i aktivitetit<br />
Nxënësit zbërthejnë detyrat, organizojnë burimet, pozicionojnë<br />
anëtarët e ekipit <strong>dhe</strong> ndajnë përgjegjësitë.<br />
Faza 3- zbatimi i planit<br />
Nxënësit zgjidhin problemet <strong>dhe</strong> monitorojnë progresin.<br />
Faza 4- vlerësimi i procesit<br />
Nxënësit shikojnë aktivitetet <strong>dhe</strong> rezultatet përfundimtare,<br />
duke reflektuar mbi mësimin e nxjerrë, vlerësimi<br />
i shkathtësive, qëndrimeve,cilësive <strong>dhe</strong> kuptimin e<br />
përvetësuar.<br />
Literatura<br />
http://www.entre-ed.org/Standards_Toolkit/index.htm<br />
http://www.y4.fi<br />
http://nuoriyrittajyys.fi<br />
Ahlroth, Katja, Manninen, Pertti, Nieminen, Tarja and<br />
Väisänen, Satu. Development of the<br />
Learning Place for Entrepreneurship network in Central<br />
Finland, article 2006<br />
Engeström, Y. (2004), Expansive learning and joint<br />
development at work, Vastapaino,<br />
Tampere<br />
30.12.2006, p. 10, Recommendation of the European<br />
Parliament and of the Council on key competences for<br />
lifelong learning.<br />
(2010) 245 “A Digital Agenda for Europe”<br />
Expert Group Report on New Skills for New Jobs<br />
(2010).
Vlerësimi që fuqizon të nxënit është pjesë integrale e procesit<br />
mësimor <strong>dhe</strong> përshkruhet më së miri si një proces nga i cili<br />
merret informacion që përdoret nga mësuesit për të përmirësuar<br />
strategjitë e tyre të mësimdhënies, kurse nga nxënësit<br />
për të përmirësuar strategjitë e tyre të të nxënit.<br />
Qëllimet e vlerësimit që fuqizon të nxënit<br />
Ndër qëllimet e shumta që ka vlerësimi në përgjithësi, dy<br />
janë më kryesoret e vlerësimit në ndihmë të të nxënit: (1)<br />
përmirësimi i mësimdhënies <strong>dhe</strong> i të nxënit <strong>dhe</strong> (2) përmirësimi<br />
i sistemit.<br />
1. Përmirësimi i mësimdhënies <strong>dhe</strong> i të nxënit<br />
Qëllimi parësor i vlerësimit është përmirësimi i mësimdhënies<br />
së mësuesve <strong>dhe</strong> i të nxënit të nxënësve, mbështetur në informacionin<br />
e ofruar. Vlerësimi është një proces i vazhdueshëm,<br />
që lind nga ndërveprimi i mësimdhënies <strong>dhe</strong> i të nxënit.<br />
Ajo çfarë e bën vlerësimin të fuqizojë të nxënit efektiv, është<br />
mënyra se si përdoret informacioni i marrë prej tij.<br />
2. Përmirësimi i sistemit<br />
Çdo nxënës mund të përmirësohet<br />
Vlerësimi është pjesë e vazhdueshme<br />
e gjithë procesit mësimor. Si i tillë,<br />
kërkon që mësimdhënësit <strong>dhe</strong> të gjithë<br />
të interesuarit e tjerë të jenë familjarë<br />
me proceset e vlerësimit <strong>dhe</strong> të njohin<br />
e të zotërojnë më së miri metodat apo<br />
teknikat vlerësuese. Ai duhet përforcuar<br />
nga besimi maksimal që, çdo nxënës<br />
mund të përmirësohet<br />
Me anë të vlerësimit mund të arrihet më shumë se thjesht<br />
diagnostikim <strong>dhe</strong> identifikim nevojash<br />
të nxënësve. Ai mund të përdoret për<br />
të ndihmuar përmirësimin e sistemit<br />
arsimor, nëpërmjet një cikli të vazhdueshëm<br />
përmirësimesh. Informacioni<br />
i fituar nga vlerësimi mund të përdoret<br />
për qëllime të ndryshme:<br />
- <strong>Mësuesi</strong>t <strong>dhe</strong> nxënësit e përdorin atë<br />
për të përcaktuar hapat e ardhshëm të<br />
mësimdhënies <strong>dhe</strong> të të nxënit të tyre.<br />
- Prindërit nëpërmjet tij njihen me<br />
planet e ardhshme të mësimdhënies<br />
<strong>dhe</strong> të të nxënit <strong>dhe</strong> me përparimin<br />
e bërë, kështu që ata mund të luajnë<br />
një rol aktiv në procesin e të nxënit të<br />
fëmijëve të tyre.<br />
- Drejtuesit e shkollave e përdorin atë<br />
për planifikim të gjerë të shkollës, për<br />
të mbështetur mësuesit e tyre <strong>dhe</strong> për<br />
M.A. Albina BUCI - Agjencia Kombëtare e AFP<br />
Eglantina SHTYLLA - Agjencia e Vlerësimit të Arritjeve<br />
të përcaktuar nevojat e zhvillimit profesional.<br />
- Komuniteti <strong>dhe</strong> bordi i shkollës mund ta përdorin atë për<br />
të ndihmuar rolin e tyre vendimmarrës rreth stafit mësimor<br />
<strong>dhe</strong> burimeve të tjera.<br />
- Drejtoritë <strong>dhe</strong> zyrat arsimore e përdorin atë për të informuar<br />
këshillat e tyre për përmirësimin e shkollës.<br />
- <strong>Ministria</strong> e <strong>Arsimit</strong> <strong>dhe</strong> e <strong>Shkencës</strong> e përdor informacionin<br />
e vlerësimit për të ndërmarrë politika zhvillimi e rishikimi<br />
në nivel kombëtar; kështu, fondet e qeverisë <strong>dhe</strong> politikat<br />
ndërhyrëse janë në fokusin e duhur, për të përmirësuar rezultatet<br />
e të nxënit të nxënësve në shkollë.<br />
Parimet e vlerësimit që fuqizon të nxënit<br />
Parimet kryesore të vlerësimit që ndihmojnë të nxënit janë<br />
paraqitur në fillim të këtij shkrimi. Para së gjithash, vlerësimi<br />
duhet përforcuar nga besimi maksimal që, çdo nxënës mund<br />
të përmirësohet. Ai duhet drejtuar drejt konceptit që “të<br />
japësh mësim do të thotë e<strong>dhe</strong> të nxësh njëkohësisht”. Kjo<br />
mënyrë vlerësimi duhet të mundësojë të nxënit e ndërsjellë,<br />
në të cilin mësues e nxënës diskutojnë <strong>dhe</strong> vlerësojnë proceset<br />
e kryera prej tyre. Njohuritë e nxënësve janë jetësore për të<br />
mundësuar vlerësimin <strong>dhe</strong> të përshtatshme për qëllimet e<br />
vlerësimit.<br />
1. Të dish si të nxësh<br />
Një vlerësim i mirë duhet fokusuar më pak në “ata kanë dhënë<br />
përgjigje të saktë apo të gabuar?” <strong>dhe</strong> më shumë në bërjen të<br />
dukshme të mendimeve të nxënësve, por e<strong>dhe</strong> të mësuesve.<br />
Vlerësimi ndihmon në zhvillimin e kuptimit të strategjive e<br />
të modeleve që nxënësit kanë ndërtuar apo krijuar, me qëllim<br />
që ato të kenë kuptim për botën në përgjithësi. Vlerësimi në<br />
ndihmë të procesit të të nxënit zbulon qasjet e përdorura nga<br />
nxënësit <strong>dhe</strong> i ndihmon ata të bëhen më të ndërgjegjshëm,<br />
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010 9
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
10<br />
jo vetëm për atë çfarë kanë nxënë, por e<strong>dhe</strong> për mënyrën se<br />
si kanë nxënë. Kjo i fuqizon nxënësit të marrin kontrollin<br />
e të nxënit të tyre vetjak, nëpërmjet zhvillimit të aftësive<br />
vetërregulluese të tyre. Nxënësit, atëherë, diskutojnë atë çfarë<br />
kanë kuptuar vetë, me mësuesit, shokët <strong>dhe</strong> prindërit apo<br />
familjet e tyre. Nxënësit e pavarur preferojnë të kenë aftësinë<br />
për të kërkuar e fituar njohuri, shkathtësi e shprehi, për të<br />
fituar qëndrime e vlera të reja, në përputhje me nevojat e<br />
tyre vetjake për të nxënit, si <strong>dhe</strong> me synimet e objektivat e<br />
të nxënit në shkollë.<br />
2. Rritja e aftësive vlerësuese të nxënësve<br />
Kur nxënësit marrin pjesë aktive në vlerësimin e rezultateve<br />
të të nxënit të tyre, nëpërmjet interpretimit të rezultateve,<br />
ata janë të vendosur për të njohur momentet e rëndësishme<br />
të të nxënit personal. Kjo i ndihmon ata, të identifikojnë<br />
pikat e forta <strong>dhe</strong> nevojat e tyre, si <strong>dhe</strong> të zbulojnë si të marrin<br />
vendimet për të vazhduar në të ardhmen.<br />
Nxënësit mund të arsimohen në mënyra të tilla që ngrenë<br />
aftësitë vlerësuese të tyre, kështu që ata marrin, në rritje,<br />
kontrollin e të nxënit të tyre vetjak <strong>dhe</strong>, përmes këtij procesi,<br />
bëhen më efektivë <strong>dhe</strong> të pavarur. Nxënësit bëjnë progres kur<br />
ata zhvillojnë aftësinë për të monitoruar punën e tyre. Por<br />
që kjo të bëhet mirë, ata duhet të kuptojnë:<br />
- se cilat veprimtari/punë ngjajnë cilësore: shqyrtimi i shembujve<br />
<strong>dhe</strong> i modeleve të punëve cilësore ndihmon në<br />
zhvillimin e kësaj aftësie.<br />
- se cilat kritere përcaktojnë punët cilësore: pjesëmarrja<br />
në hartimin e objektivave të të nxënit <strong>dhe</strong> të kritereve të<br />
vlerësimit ndihmon në zhvillimin e kësaj aftësie.<br />
- si të krahasohen <strong>dhe</strong> vlerësohen punët e tyre vetjake kundrejt<br />
këtyre kritereve: kolegët <strong>dhe</strong> vetëvlerësimi ndihmon në<br />
zhvillimin e kësaj aftësie.<br />
3. Përfshirja <strong>dhe</strong> motivimi<br />
Një prej qëllimeve më të rëndësishme të vlerësimit në ndihmë<br />
të të nxënit është roli që ai luan në motivimin e nxënësve.<br />
Njohuritë <strong>dhe</strong> të kuptuarit e asaj çfarë është për t’u arritur<br />
nuk është e mjaftueshme. Nxënësit duhet të bëjnë përpjekje<br />
<strong>dhe</strong> të jenë të gatshëm për t’u përfshirë, e<strong>dhe</strong> kur hasin<br />
vështirësi, në të nxënit e tyre. Zhvillimi i aftësive vlerësuese<br />
të nxënësve i përfshin, i motivon <strong>dhe</strong> i ndihmon ata të bëhen<br />
nxënës më të pavarur.<br />
4. Përmbajtja<br />
Njohuritë e përmbajtjes pedagogjike e kurrikulare janë<br />
thelbësore për vlerësimin efektiv të të nxënit. <strong>Mësuesi</strong>t<br />
kërkojnë njohuri të thella të përmbajtjes për t’u mësuar, si<br />
<strong>dhe</strong> si mësohet kjo njohuri nga nxënësit. Kjo do të thotë që ka<br />
një kuptim të qartë të koncepteve, një ndjesi të mundësisë së<br />
kuptimeve e keqkuptimeve që nxënësit do të sjellin në klasë,<br />
si <strong>dhe</strong> si të lehtësojnë mësimet e reja. Për të ofruar mundësi<br />
të nxëni efektiv, mësuesit nevojitet të kuptojnë përmbajtjen e<br />
kurikulës, qëllimet e saj <strong>dhe</strong> se si nxënësit mund të përparojnë<br />
në drejtimet e tyre.<br />
5. Planifikimi <strong>dhe</strong> komunikimi<br />
Vlerësimi në ndihmë të të nxënit, duhet të mbështetet në<br />
planifikimin që bën mësuesi, si pjesë e praktikave të përditshme<br />
në klasë. Synimet <strong>dhe</strong> objektivat e të nxënit, strategjitë<br />
e mësimdhënies <strong>dhe</strong> kriteret e vlerësimit duhet të krahasohen<br />
me shumë kujdes. Nxënësit duhet të dinë paraprakisht çfarë<br />
do të mësojnë si e<strong>dhe</strong> mënyrën si <strong>dhe</strong> pse do të vlerësohen.<br />
Planifikimi i mësuesve duhet të jetë fleksibël, që ata të mund<br />
të bëjnë ndryshimet në përgjigje të informacionit, mundësive<br />
<strong>dhe</strong> këndvështrimeve të reja.<br />
6. Grumbullimi <strong>dhe</strong> progresi<br />
Vlerësimi duhet të jetë i vlefshëm, i paanshëm <strong>dhe</strong> i përshtatshëm<br />
për qëllimin, të matë progresin <strong>dhe</strong> jo vetëm<br />
arritjet. Çdo vlerësim mund të sigurojë vetëm një pamje të<br />
arritjeve në një ditë të veçantë. Përmbushja do të luhatet nga<br />
dita në ditë, në varësi të:<br />
Natyrës së detyrës që do të vlerësohet, kushteve në të cilat<br />
ndërmerret vlerësimi, qëllimit të vlerësimit, përgatitjes së<br />
nxënësve, përfshirjes së nxënësve <strong>dhe</strong> motivimit.<br />
7. Mbështetja e objektivave të mësimdhënies <strong>dhe</strong> të të<br />
nxënit<br />
<strong>Mësuesi</strong>t nevojitet të dinë se si një vlerësim i dhënë duhet të<br />
përmirësojë të nxënit <strong>dhe</strong> si të kontrollohet nëse ka nevojë.<br />
Vlerësimi duhet të theksojë cilësinë e të nxënit të ndërveprimit<br />
mësues-nxënës <strong>dhe</strong> të jetë i përshtatshëm për qëllimin<br />
e caktuar.<br />
Si përfundim, vlerësimi me qëllim përmirësimin e të nxënit,<br />
është metoda e koleksionimit të fidbekut, lidhur me atë<br />
që sa mirë janë duke ecur nxënësit në procesin e të nxënit.<br />
Qëllimi i vlerësimit është që të sigurojë informacion për<br />
nxënësit <strong>dhe</strong> shkollën <strong>dhe</strong> ndërhyrje të nevojshme për të<br />
përmirësuar të nxënit e nxënësve, strategjitë e mësimdhënies<br />
<strong>dhe</strong> kurrikulën. Vlerësimi mund të jetë kënaqësi <strong>dhe</strong> më e<br />
rëndësishmja është se e vë përgjegjësinë për të nxënë mbi<br />
nxënësit. Ai hap, gjithashtu, një dialog midis shkollës <strong>dhe</strong><br />
nxënësve në procesin e mësimdhënies <strong>dhe</strong> të nxënit. Mbi të<br />
gjitha, vlerësimi është proces i vetëreflektimit, me pikësynim<br />
të qartë drejt përmirësimit të të nxënit.
Mësimdhënia përmes komunikimit<br />
Planifikimi i leksioneve, duke përforëcuar procesin<br />
e mësimdhënies përmes komunikimit, kërkon<br />
një pedagog të aftë për të krijuar një atmosferë<br />
besimi <strong>dhe</strong> një skemë ndëraktive shkëmbimi të<br />
informacionit, në mënyrë që gjithë studentët të<br />
ndihen komodë për të ndarë idetë <strong>dhe</strong> eksperiencat<br />
e tyre me pjesën tjetër të auditorit.<br />
Mësimdhënia është një proces <strong>dhe</strong> jo një produkt, ndaj si e<br />
tillë, ajo zhvillohet <strong>dhe</strong> ndryshon me kalimin e kohës. Çdo<br />
pedagog ka stilin e tij të mësimdhënies, në bazë e<strong>dhe</strong> të eksperiencës<br />
jashtë <strong>dhe</strong> brenda auditorit. Megjithatë, jo të gjithë<br />
pedagogët rriten në profesionin e tyre. Rritja <strong>dhe</strong> përmirësimi<br />
vijnë përmes përvojës, teorisë <strong>dhe</strong> reflektimit.<br />
Në procesin klasik të mësimdhënies, pedagogu shihet si<br />
ofruesi i njohurive. Studenti merr ‘të vërtetën’ nga ekspertët<br />
– pra nga pedagogu <strong>dhe</strong> teksti. Pedagogu vendos se cilat të<br />
dhëna <strong>dhe</strong> fakte janë të rëndësishme për studentët <strong>dhe</strong> cilat<br />
nuk janë. Më pas pedagogu grumbullon <strong>dhe</strong> përzgjedh informacionet<br />
që do t’i japë studentëve, si <strong>dhe</strong> u ofron mënyrat për<br />
ta asimiluar atë. Jensen (1998) i këshillon mësimdhënësit që:<br />
“mos supozoni kurrë se çfarëdo që është e rëndësishme për ju,<br />
do të jetë e rëndësishme <strong>dhe</strong> për studentët tuaj” (fq. 92-93).<br />
Kërkues <strong>dhe</strong> studiues të ndryshëm bien dakord se një mësimdhënie<br />
cilësore përfshin disa komponentë si:<br />
• krijimi i një ambienti pozitiv <strong>dhe</strong> dashamirës në auditor;<br />
• motivimi i pjesëmarrjes së studentëve;<br />
• nxitja e konkurrencës <strong>dhe</strong> e sfidës akademike;<br />
• përgjigjja ndaj nevojave që kanë studentët për të mësuar;<br />
• korrektësia në vlerësimin e aftësive të tyre.<br />
Indikatorët e një mësimdhënie cilësore mund të përfshijnë:<br />
• zgjedhjen efektive të materialeve studimore;<br />
• organizimin e leksioneve në bazë të një informacioni të<br />
bollshëm <strong>dhe</strong> relevant;<br />
• aftësitë për të komunikuar efektivisht;<br />
• njohuritë <strong>dhe</strong> entuziazmi për subjektin e leksioneve;<br />
• përgjegjshmëria mbi opinionet <strong>dhe</strong> kërkesat<br />
e studentëve.<br />
Mësimdhënia përmes komunikimit<br />
Të mësuarit përmes komunikimit është një<br />
proces i bazuar në njohuri interpretuese. Sipas<br />
kësaj forme mësimdhënie, pedagogu <strong>dhe</strong><br />
studentët ndajnë përgjegjësinë mes tyre për të<br />
realizuar një orë mësimi cilësore. Eksperienca e<br />
çdokujt është e rëndësishme për t’u përfshirë në<br />
diskutim, ndaj studentët janë të inkurajuar të<br />
dëgjojnë <strong>dhe</strong> respektojnë idetë e secilit person<br />
në auditor. Megjithatë, jo çdo opinion është i<br />
vlefshëm. Pedagogu ka për detyrë të drejtojë<br />
studentët rreth një çështje të caktuar që mund të<br />
përbëjë thelbin e materialeve të organizuara për<br />
atë orë mësimi, duke i nxitur ata të diskutojnë<br />
rreth mënyrës sesi e perceptojnë apo vlerësojnë<br />
temën e diskutimit. Si rezultat, studentët mësojnë<br />
të japin përgjigje logjike të bazuara mbi<br />
MA. Joana KOSHO - Pedagoge gazetarie UE<br />
argumente, duke fituar respekt për idetë e tyre. Komunikimi,<br />
empatia <strong>dhe</strong> arsyetimi janë elementë të rëndësishëm që e bëjnë<br />
më efektiv procesin e mësimdhënies. Dialogu <strong>dhe</strong> mbështetja<br />
reciproke janë shtyllat e procesit të dhënies mësim përmes<br />
komunikimit.<br />
Planifikimi i leksioneve duke përforcuar procesin e mësimdhënies<br />
përmes komunikimit, kërkon një pedagog të aftë<br />
për të krijuar një atmosferë besimi <strong>dhe</strong> një skemë ndëraktive<br />
shkëmbimi të informacionit, në mënyrë që gjithë studentët<br />
të ndihen komodë për të ndarë idetë <strong>dhe</strong> eksperiencat e tyre<br />
me pjesën tjetër të auditorit. Pedagogu duhet të modelojë sjelljen,<br />
në shërbim të inkurajimit <strong>dhe</strong> nxitjes të studentëve për<br />
t’u bërë pjesë e procesit të të mësuarit në mënyrë interaktive.<br />
Gjithashtu, është e rëndësishme të ndërtohet një komunikim<br />
i bazuar tek respekti <strong>dhe</strong> konfidienca. (Thompson, 2000).<br />
Një nga elementët më të rëndësishëm të procesit të komunikimit<br />
në auditor është aftësia për të ‘lexuar’ studentët.<br />
Kjo do të thotë që një pedagog i aftë mund të kuptojë kur<br />
mendja e studentëve është shpërqendruar, kur ritmi i dhënies<br />
mësim është ngadalësuar duke e bërë orën të mërzitshme,<br />
kur duhet ndaluar për të hedhur një ide për diskutim, kur<br />
studentët duan të dëgjojnë më shumë <strong>dhe</strong> çdo situatë tjetër<br />
të mundshme. E<strong>dhe</strong> kur pedagogu ka në program një sasi të<br />
ma<strong>dhe</strong> materialesh për të shpjeguar në auditor, ai duhet të<br />
dijë si ta përmbledhë <strong>dhe</strong> përçojë në forma sa më interesante,<br />
duke dhënë pikat më kryesore <strong>dhe</strong> duke nxitur pjesëmarrjen<br />
e studentëve në diskutime gjithëpërfshirëse rreth temës.<br />
Në mësimdhënien universitare në veçanti, është shumë e<br />
rëndësishme që studentët të mësojnë ‘se si të mësojnë’, pra<br />
të mësojnë mënyrat sesi të grumbullojnë <strong>dhe</strong> të përvetësojnë<br />
në mënyrë efikase informacionet.<br />
Mësimdhënia <strong>dhe</strong> mendimi kritik<br />
Mendimi kritik <strong>dhe</strong> proceset e përfshira në të janë elementë<br />
thelbësorë të programit mësimor universitar <strong>dhe</strong> kualifikimit<br />
pasuniversitar të studentëve. Në asnjë nivel tjetër si në atë uni-<br />
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
11
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
12<br />
versitar, nuk është më i rëndësishëm aplikimi i të menduarit<br />
në mënyrë kritike, me anë të të cilit studentët fitojnë aftësi për<br />
të testuar hipotezat, për mbledhjen e të dhënave, raportimin,<br />
përfundimet përgjithësuese, si <strong>dhe</strong> rezultatet e komunikimit,<br />
të cilat do të jenë mjete të rëndësishme intelektuale në karrierën<br />
e tyre universitare <strong>dhe</strong> më pas, si studentë të përjetshëm.<br />
Për më tepër, kombinimi i të menduarit kritik me analizat<br />
në fushën e të mësuarit bashkëpunues <strong>dhe</strong> zgjidhjen e problemeve,<br />
jo vetëm që përforcon procesin e përvetësimit, por<br />
gjithashtu i përgatit studentët për t’u përballur me një botë që<br />
po bëhet gjithnjë e më shumë e ndërvarur <strong>dhe</strong> e ndërlidhur.<br />
“Të menduarit në mënyrë kritike është një proces intelektual<br />
e i disiplinuar, për konceptimin, aplikimin, analizimin, sintetizimin<br />
<strong>dhe</strong> vlerësimin aktiv <strong>dhe</strong> efektiv të informacionit<br />
të mbledhur nga vëzhgimi, eksperienca, reflektimi, arsyetimi<br />
ose komunikimi, si një guidë besimi <strong>dhe</strong> veprimi” (Scriven,<br />
1996).<br />
Të menduarit kritik ndodh kur nxënësit ndërtojnë njohuritë<br />
e tyre përmes interpretimit, analizimit <strong>dhe</strong> duke organizuar<br />
informacionin në lidhje me një çështje apo pyetje të caktuar<br />
që kërkon më shumë sesa një përgjigje të drejtpërdrejtë<br />
bazuar në njohuritë e fituara më parë (Adams, 1994). Kjo<br />
mund të karakterizohet nga aftësi thelbësore të të menduarit,<br />
të cilat mund të zhvillohen në auditor përmes analizimit të<br />
teorisë <strong>dhe</strong> aplikimit praktik. Lista e aftësive<br />
të aplikueshme përfshin, por nuk kufizohet<br />
vetëm tek: fokusimi, mbledhja e të dhënave,<br />
referencat, organizimi, analizimi, integrimi<br />
<strong>dhe</strong> vlerësimi.<br />
Pse duhet nxitur mendimi kritik gjatë procesit<br />
të mësimdhënies? Shpesh herë, studentët janë<br />
të pozitat e marrësve pasivë të informacionit.<br />
Nëpërmjet teknologjisë, sot sasia e informacionit<br />
në dispozicion është masive. Ky<br />
shpërthim informacioni ka plotësisht gjasa të<br />
vazhdojë <strong>dhe</strong> në të ardhmen. Studentët kanë<br />
nevojë për një guidë që t’i udhëzojë përmes<br />
informacionit <strong>dhe</strong> jo të pranojnë pasivisht<br />
çdo informacion që i ofrohet. Studentët duhet<br />
“të zhvillojnë <strong>dhe</strong> të zbatojnë efektivisht<br />
aftësitë e të menduarit kritik në studimet e<br />
tyre akademike, për të zgjidhur problemet<br />
komplekse me të cilat do të përballen, si <strong>dhe</strong><br />
për të bërë zgjedhjet e duhura përballë sfidave<br />
që do jenë të detyruar të kalojnë, si rezultat i<br />
shpërthimit të shpejtë të informacionit <strong>dhe</strong> i<br />
ndryshimeve të tjera teknologjike” (Oliver &<br />
Utermohlen, 1995).<br />
Për të përmirësuar mësimdhënien në universitete<br />
duhet gjithashtu…<br />
Cilësia e mësimdhënies është një nga çështjet<br />
më të rëndësishme të politikave të arsimit në<br />
përgjithësi <strong>dhe</strong> jo vetëm atij universitar. Tashmë<br />
ka rritje të ndërgjegjësimit se përmirësimi i<br />
cilësisë së mësimdhënies nuk duhet kërkuar<br />
vetëm tek mësuesit, por tek e gjithë struktura<br />
shtetërore <strong>dhe</strong> private që i kushtohet arsimit <strong>dhe</strong><br />
rritjes së cilësisë së tij. Zhvillimi nga pedagogu<br />
i përgatitjeve alternative <strong>dhe</strong> programeve efektive,<br />
si <strong>dhe</strong> ndërtimi i politikave mbështetëse<br />
për arsimin e lartë, sjellin lulëzimin e shumë mundësive për<br />
të patur një kastë pedagogësh të aftë <strong>dhe</strong> profesionalë. Dhe<br />
së fundi, nëse duam një mësimdhënie cilësore në auditorët e<br />
universiteteve tona, duhet t’i japim pedagogut një status më<br />
të lartë, duke krijuar politika për tërheqjen <strong>dhe</strong> vlerësimin<br />
e pedagogëve të aftë, motivimin e tyre për t’iu përkushtuar<br />
më shumë mësimdhënies, përmirësimin e kushteve të auditorëve,<br />
laboratorëve <strong>dhe</strong> të gjithë infrastrukturës të sistemit<br />
universitar.<br />
Referenca<br />
Adams, Dennis, and Hamm, Mary. (1994). New Designs for<br />
Teaching and Learning. San Francisco: Jossey-Boss.<br />
Caine, R. N. <strong>dhe</strong> Caine, G. (1991). Making connections:<br />
Teaching and the human brain. Menlo Park, CA: Innovative<br />
Learning Publications.<br />
Jensen, E. (1998). Teaching with the brain in mind. Alexandria,<br />
VA: Association for Supervision and Curriculum<br />
Development.<br />
Scriven, M. <strong>dhe</strong> Paul, R. (1996). Defining critical thinking:<br />
A draft statement for the National Council for Excellence in<br />
Critical Thinking.<br />
Thompson, N. (2000). The impact of conflict resolution<br />
education on participating students and their families: A<br />
qualitative case study.
MËSUESI & NXËNËSI<br />
Zbatimi cilësor i kurrikulës në kopshte<br />
Arsimi parashkollor tek ne nuk është i<br />
detyrueshëm, por duke patur parasysh rëndësinë<br />
e ma<strong>dhe</strong> që kanë për zhvillimin e njeriut vitet e<br />
para të fëmijërisë, lind nevoja e zbatimit të një<br />
politike të re, e cila të parashikojë <strong>dhe</strong> të realizojë<br />
që grupi i tretë i arsimit parashkollor, pra<br />
grupmosha 5-6 vjeç, të përfshihet hap pas hapi në<br />
arsimin e detyruar, sepse kalimi në shkollën fillore<br />
bëhet më i lehtë kur fëmija vjen nga një përvojë e<br />
mirë e edukimit parashkollor<br />
Zhvillimin e njeriut nga dita që lind e deri sa vdes, shumë<br />
studiues të njohur, e krahasojnë me një ndërtesë dhjetëkatëshe,<br />
ku tetë katet e para hi<strong>dhe</strong>n deri në moshën gjashtë vjeç. Ky<br />
krahasim domethënës na bën të kuptojmë rëndësinë e ma<strong>dhe</strong><br />
që ka mosha parashkollore për formimin <strong>dhe</strong> rritjen e individit<br />
të lirë <strong>dhe</strong> të përgjegjshëm. Vitet e zhvillimit të fëmijërisë së<br />
hershme, në të cilat përfshihet e<strong>dhe</strong> periudha 3-6 vjeçare, janë<br />
me rëndësi të ma<strong>dhe</strong> për zhvillimin <strong>dhe</strong> formimin e mëvonshëm<br />
të individit. Këto vite marrin më shumë rëndësi po të kemi<br />
parasysh objektivin që grupi i tretë i arsimit parashkollor të<br />
përfshihet në arsimin e detyruar, parashikuar në Strategjinë<br />
Kombëtare të <strong>Arsimit</strong> Parauniversitar.<br />
Arsimi parashkollor është një shërbim që u ofrohet fëmijëve<br />
të moshës 3-6 vjeç <strong>dhe</strong> ka si objektiv kryesor të mbështesë, të<br />
mundësojë e të lehtësojë zhvillimin e tyre. Kopshtet, si niveli<br />
i parë i arsimimit, kanë si qëllim të realizojnë një përvojë <strong>dhe</strong><br />
mënyrë edukimi të veçantë e personale për çdo fëmijë <strong>dhe</strong> për<br />
çdo grup fëmijësh.<br />
Konferenca e Jomtienit, që u mblodh në vitin 1990, arriti në<br />
përfundimin se, nëse bota dëshiron të realizojë objektivat e <strong>Arsimit</strong><br />
për të Gjithë, fëmijëria e hershme (0-6 vjeç) është pikërisht<br />
mosha më kritike për të ndërhyrë. Duke pasur parasysh aftësitë<br />
e jashtëzakonshme të të nxënit në këtë moshë, fëmijëria e hershme<br />
vlerësohet si guri i themelit për reformën arsimore <strong>dhe</strong><br />
aktualisht përbën objektivin e parë në kuadrin e 6 objektivave<br />
të përcaktuara në Nismën Botërore për Arsim për të Gjithë. Ka<br />
ardhur koha që arsimi parashkollor të mos ketë vetëm një rol<br />
ndihmës, sepse ndërhyrja cilësore në fëmijërinë e hershme ka<br />
një normë të lartë kthyeshmërie në gjithë sistemin e arsimit<br />
të detyrueshëm <strong>dhe</strong> për të gjithë personat që përfitojnë nga<br />
kjo ndërhyrje.<br />
Kurrikula ne arsimin parashkollor<br />
Në vende të ndryshme të botës janë zbatuar <strong>dhe</strong> zbatohen<br />
modele të ndryshme kurrikulare edukuese në arsimin parashkollor<br />
në varësi të traditës, kushteve, mënyrës së organizimit të<br />
institucioneve etj. Ajo që vihet re në përgjithësi për këto vende<br />
është se frekuentimi i arsimit parashkollor për moshën 5 vjeç<br />
(grupi i tretë) është i detyrueshëm. Ndërkaq, në vendin tonë,<br />
arsimi parashkollor përfaqëson nivelin e parë të arsimit parauniversitar<br />
<strong>dhe</strong> përbëhet nga institucionet arsimore parashkollore,<br />
që frekuentohen nga fëmijë të grupmoshës 3-6 vjeç. Arsimi<br />
parashkollor tek ne nuk është i detyrueshëm, por duke patur<br />
parasysh rëndësinë e ma<strong>dhe</strong> që kanë për zhvillimin e njeriut<br />
vitet e para të fëmijërisë, lind nevoja e zbatimit të një politike<br />
të re, e cila të parashikojë <strong>dhe</strong> të realizojë që grupi i tretë i<br />
arsimit parashkollor, pra grupmosha 5-6 vjeç, të përfshihet<br />
hap pas hapi në arsimin e detyruar, sepse kalimi në shkollën<br />
fillore bëhet më i lehtë kur fëmija vjen nga një përvojë e mirë e<br />
edukimit parashkollor.<br />
Kështu, ndryshe nga nivelet e tjera të shkollimit, që paraqiten<br />
Bukurie HAXHIA - IKAP<br />
më shumë konservatore përballë ndryshimit, kopshtet publike<br />
në përgjithësi kanë qenë qendra të përfshirjes së elementëve<br />
të përparuar të modeleve të tilla, si: “Hap pas hapi”, “Rexhio-<br />
Emilia”, “Montesori”, “Frobeli” etj.<br />
Shumëllojshmëria e programeve të fëmijërisë së hershme u<br />
pranua me një lloj konsensusi të përgjithshëm, duke marrë<br />
parasysh rëndësinë që kanë vitet e hershme për fëmijën, por<br />
e<strong>dhe</strong> nevojën për programe sa më bashkëkohore për këtë grupmoshë.<br />
Këto modele alternative edukimi kanë vlera të caktuara<br />
pedagogjike <strong>dhe</strong> i çuan më tej arritjet në këtë fushë <strong>dhe</strong> bënë<br />
që të pësojë ndryshime e<strong>dhe</strong> kurrikula në arsimin parashkollor,<br />
për t’iu përgjigjur ndryshimeve që janë bërë në tërësi në arsimin<br />
e detyruar.<br />
Tani për kopshtet publike <strong>dhe</strong> jo publike janë të hartuara, për<br />
të tre grupet Standardet e Përmbajtjes; Standardet e Arritjes<br />
<strong>dhe</strong> Programet për Arsimin Parashkollor. Në këto dokumente<br />
të Ministrisë së <strong>Arsimit</strong>, janë të përcaktuara fushat e zhvillimit,<br />
objektivat që duhet të arrijnë fëmijët sipas grupmoshave, linjat<br />
kurrikulare <strong>dhe</strong> konceptet kryesore që ata duhet të përvetësojnë<br />
gjatë veprimtarisë në kopsht. Të gjitha këto që përmendëm<br />
më lart janë kërkesa në funksion të zbatimit të Objektivave<br />
të Mijëvjeçarit për Arsimin, pjesë e të cilit është e<strong>dhe</strong> arsimi<br />
parashkollor.<br />
Ndërkaq, ndërsa në të gjitha nivelet e shkollimit po zbatohet me<br />
sukses reforma arsimore e Altertekstit, për arsimin parashkollor<br />
ende nuk po funksionon kjo reformë. Deri tani, e<strong>dhe</strong> pasi ka<br />
filluar zbatimi i kurrikulës së re në arsimin parashkollor, ende<br />
nuk ka një literaturë mbështetëse për zhvillimin e veprimtarisë<br />
ditore në kopshte, sipas fushave të zhvillimit, të përcaktuara në<br />
Standardet e Përmbajtjes. Në të vërtetë e<strong>dhe</strong> në këtë fushë ka<br />
shumë botime, por me përjashtime të rralla, ato nuk u përmbahen<br />
këtyre standardeve. Më së shumti janë libra me përralla,<br />
lojëra zbavitëse, ngjyrosje figurash etj. <strong>dhe</strong> madje të hartuar<br />
nga autorë që nuk kanë asnjë lloj lidhje me këtë nivel arsimimi.<br />
Duhet thënë se vetëm pak autorë i kanë hartuar këto tekste duke<br />
u mbështetur në mënyrë korrekte, në kurrikulën, standardet<br />
<strong>dhe</strong> sipas fushave të zhvillimit të veprimtarisë. Nga vëzhgimet e<br />
bëra del se thuajse në të gjitha rrethet zgjedhja e kësaj literature<br />
mbështetëse i lihet spontanitetit. Kur në të vërtetë zgjedhjen e<br />
këtyre librave duhet ta bëjnë edukatoret e secilit grup, ashtu siç<br />
veprohet për përzgjedhjen e teksteve në nivelet e tjera të arsimit,<br />
që e bëjnë mësuesit.<br />
Përderisa tashmë e<strong>dhe</strong> për arsimin parashkollor janë përcaktuar<br />
standardet e përmbajtjes, standardet e arritjes <strong>dhe</strong> objektivat<br />
sipas grupmoshave lind nevoja që <strong>dhe</strong> literatura mbështetëse me<br />
të cilën do të punojnë fëmijët të hartohen, duke u mbështetur<br />
në këto dokumente.<br />
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
13
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
14<br />
Drejtuesi, frymëzues <strong>dhe</strong> regjisor i drejtimit Hamit TAKA<br />
Jo rrallë drejtues të caktuar përdorin terma<br />
e fraza që tingëllojnë demokratike, ndërkohë<br />
që në jetën <strong>dhe</strong> praktikën e përditshme operojnë<br />
me autoritarizëm, fodullëk, nxjerrin në pah<br />
kultin personal apo manipulojnë stafin<br />
për të arritur qëllime të caktuara.<br />
Teorikisht është përcaktuar strategjia e reformës në drejtim,<br />
me një ndryshim filozofik thelbësor nga ai i sistemit të<br />
mëparshëm, që ka synim përmirësimin rrënjësor të sistemit<br />
<strong>dhe</strong> të kapaciteteve njerëzore, stabilizimin <strong>dhe</strong> funksionimin<br />
me eficiencë të plotë të sistemit menaxhues me bazë<br />
performancën në të gjitha hallkat e tij, të implementojë<br />
skema të reja motivimi, të cilat bazohen në performancë<br />
<strong>dhe</strong> meritë.<br />
Drejtimi vizionar <strong>dhe</strong> kompetent i institucioneve të reja<br />
arsimore, dikastereve, shkollave si <strong>dhe</strong> profesionalizmi i<br />
lartë i drejtuesit, që të di të kapërcejë mendësitë e vjetra <strong>dhe</strong><br />
të sfidojë kufizimet e natyrës politike, sociale, ekonomike<br />
apo kulturore të mjedisit <strong>dhe</strong> kohës që jeton, janë dy faktorë<br />
shumë të rëndësishëm që mundësojnë reformimin e<br />
thellë <strong>dhe</strong> të vijueshëm në gjithë sistemin e drejtimit <strong>dhe</strong>,<br />
potencialisht, të vetë shoqërisë në një stad të caktuar të<br />
zhvillimeve të saj.<br />
Përvoja ka treguar se sa më të larta të jenë kërkesat që shtron<br />
shoqëria, aq më i madh e delikat bëhet roli i drejtuesit. Për<br />
këdo tani është më se e qartë se sigurimi i cilësisë së drejtimit<br />
garantohet vetëm nëpërmjet një drejtimi efektiv të gjithë<br />
punës që zhvillohet në institucionin përkatës. Drejtimi për<br />
të cilin flitet <strong>dhe</strong> kërkohet duhet të jetë sa dinamik, aq e<strong>dhe</strong><br />
demokratik. Vetëm në këtë mënyrë ai mund t’i japë tonin<br />
jetës në shkollë <strong>dhe</strong> veprimtarisë së organizmave vepruese,<br />
duke u ofruar të gjithë aktorëve shanse <strong>dhe</strong> vizione të reja.<br />
Sipas Ronald T. Hyman “Drejtimi modern e sheh drejtuesin<br />
si një person largpamës, vazhdimisht në kontakt me<br />
stafin e tij, duke u përpjekur për ta, që gjithë punonjësit të<br />
ndjehen mirë, të zhvillojnë <strong>dhe</strong> të aplikojnë në maksimum<br />
aftësitë e tyre; ai udhëheq personelin drejt vetëpërsosjes,<br />
për t’i kuptuar ata <strong>dhe</strong> për të përdorur forma rezultative<br />
komunikimi”. Sipas tij drejtuesi duhet të shërbejë si model<br />
duke u transmetuar të tjerëve me fjalë <strong>dhe</strong> me veprimet që<br />
kryen, mesazhe të qarta se si duhet ta trajtojmë njëri-tjetrin.<br />
Gjithandej sot flitet <strong>dhe</strong> kërkohet një drejtim modern.<br />
Për këtë ka teori <strong>dhe</strong> filozofi të ndryshme. Terma të tilla, si:<br />
“drejtim demokratik”, “drejtim shkencor”, “bashkëpunim<br />
<strong>dhe</strong> punë në ekip” etj., dëshmojnë se drejtimit autokratik<br />
i ka shkuar koha. Në sistemin e ri demokratik i gjithë stafi<br />
mësimor duhet të marrë pjesë në vendimmarrjet më të<br />
rëndësishme, çdo mësues duhet të ndjehet pjesë e ekipit.<br />
Studiuesi Lovell thotë se drejtuesi bashkëkohor duhet të<br />
përdorë sa më shumë elementë motivues, që stafi të përjetojë<br />
ndjenjën e përkatësisë ndaj institucionit ku punon <strong>dhe</strong> të<br />
ndihet krenar për të. Nuk mjafton vetëm t’i dish e t’i shprehësh<br />
këto norma me elokuencë, por e<strong>dhe</strong> t’i zbatosh, që të<br />
mos mbeten vetëm slogane të këndshme, por një realitet.<br />
Jo rrallë drejtues të caktuar përdorin terma e fraza që tingëllojnë<br />
demokratike, ndërkohë që në jetën <strong>dhe</strong> praktikën e<br />
përditshme operojnë me autoritarizëm, fodullëk, nxjerrin<br />
në pah kultin personal apo manipulojnë stafin për të arritur<br />
qëllime të caktuara. Ndodh shpesh që drejtuesit të kërkojnë<br />
një ekip “homogjen”, të një prerjeje, atë të modulit të shefit,<br />
ndërkohë që duhet të kërkojnë një staf heterogjen. Një drejtim<br />
modern <strong>dhe</strong> bashkëkohor do të thotë të vendosësh <strong>dhe</strong><br />
të sigurosh marrëdhënie të mirëbesimit reciprok ndërmjet<br />
Mësues i shkollës se mesme /Sarandë<br />
gjithë pjesëtarëve të stafit, t’u ndash ngarkesën, përgjegjësitë<br />
<strong>dhe</strong> autoritetin, duke ndërgjegjësuar e kompaktësuar një<br />
grup dinamik fituesish. Puna e stafit është e suksesshme,<br />
kur çdo mësues çmohet si një individ i vlefshëm, një fitues<br />
potencial, që sjell kontribute të veçanta në mbarëvajtjen e<br />
punës së tërë ekipit. Në këto rrethana marrëdhëniet midis<br />
personelit janë të hapura, miqësore <strong>dhe</strong> jo “zyrtare”, besimi<br />
reciprok <strong>dhe</strong> respekti për individin shihen si thelbësore.<br />
Dhe, në të gjitha këto dhënie e marrje, modeli i parë duhet<br />
të jetë drejtuesi. Nëpërmjet metodave të drejtimit e projekteve<br />
menaxhuese që zbaton në vendin e tij të punës, për të<br />
krijuar një atmosferë të mirëfilltë pozitive, ai u mundëson<br />
të gjithëve shanse të shumta suksesi, u krijon hapësirë të<br />
ndjehen të lirë për të provuar idetë e tyre, të eksperimentojnë<br />
forma të reja pune, pa u ndrojtur e<strong>dhe</strong> pse mund të<br />
gabojnë. Madje më tepër, t’i konsiderojnë gabimet si shanse<br />
të vlefshme për përmirësimin e punës <strong>dhe</strong> zhvillimin e tyre<br />
profesional. Mendoj se modele të tilla sot nuk u mungojnë<br />
shkollave, zyrave e drejtorive arsimore <strong>dhe</strong> dikastereve të<br />
MASH-it.<br />
Kërkesa të tilla, për sa thamë më lart, mund të duken disi<br />
të vështira për disa drejtues, ndaj rezistenca për ndryshime<br />
është normale. Nga e reja <strong>dhe</strong> e panjohura të gjithë kanë<br />
droje. Suksesi i vërtetë vjen pas shumë provash e dështimesh.<br />
Por shumë herë kjo rezistencë vjen nga paaftësia profesionale<br />
e komunikuese, nga mentalitetet e vjetra <strong>dhe</strong> të reja, apo<br />
nga motive jo të pastra për rolin e marrë përsipër. Mjaft<br />
drejtues i kuptojnë ndryshimet që kërkohen të bëhen, por<br />
pak i realizojnë <strong>dhe</strong> shpesh joshen të marrin pjesë në këto<br />
praktika, vetëm duke u ndier mirë nga përfshirja në to.<br />
Politikat e qeverisjes demokratike sot e vënë theksin në<br />
krijimin e hapësirave të mundshme për përfshirjen e të<br />
rinjve, jo vetëm si faktorë socialë e politikë, si “aktorë të<br />
ndryshimeve sociale”, por e<strong>dhe</strong> drejt pjesëmarrjes aktive<br />
<strong>dhe</strong> promovimit të vlerave rinore në jetën shoqërore <strong>dhe</strong><br />
menaxhimin e energjive njerëzore, duke forcuar kështu<br />
e<strong>dhe</strong> statusin social-ekonomik të tyre. Të rinjtë cilësorë<br />
duhen afruar në sistemin e drejtimit, për të alternuar kontributet<br />
me specialistët e vjetër, duke sjellë risi në mënyrën<br />
e të konceptuarit <strong>dhe</strong> etikën e drejtimit. Si të vjetrit, ashtu<br />
e<strong>dhe</strong> të rinjtë duhet të sjellin një frymë <strong>dhe</strong> eksperience të<br />
re në sistemin e drejtimit, sipas modeleve të demokracive<br />
perëndimore.<br />
Jo rrallë e<strong>dhe</strong> sot tek ne, në vend të drejtuesit efektiv, ndeshet<br />
ende tipi i drejtuesit autoritar, i cili e udhëheq stafin e tij<br />
me instruksione. Ai urdhëron se çfarë duhet bërë e çfarë nuk<br />
duhet bërë, gjeneron shumë instruksione, pak përgjegjësi
personale <strong>dhe</strong> hapësirë për iniciativë. Këto instruksione janë<br />
kryesisht njohuri rreth kufizimeve, që kufizojnë lirinë për<br />
të vepruar <strong>dhe</strong> mbytin krijimtarinë. Ndërkohë që drejtuesi<br />
efektiv lejon stafin e tij të ndërmarrë iniciativa <strong>dhe</strong> të vetëveprojë.<br />
Ai mbështetet tek udhëheqja strategjike <strong>dhe</strong> bëhet një<br />
person me vizione, një njeri që jep e merr informacione, që<br />
inspiron kolegët e tij. Shkurt, autoritari drejton njerëzit e tij,<br />
drejtuesi efektiv inspiron njerëzit e tij; autoritari mbështetet<br />
tek autoriteti, efektivi tek dashamirësia; autoritari evokon<br />
frikën, efektivi rrezaton dashuri; autoritari thotë “unë”, efektivi<br />
thotë “ne”; autoritari tregon cili është gabimi, efektivi<br />
shpjegon gabimin; autoritari di si është bërë, efektivi di si<br />
duhet bërë; autoritari kërkon respekt, efektivi imponon e<br />
gëzon respekt. Ideja bazë që i përshkon të gjitha kërkimet<br />
në fushën e drejtimit bashkëkohor pakashumë është e tillë:<br />
drejtimi është arti i krijimit, ruajtjes, zhvillimit e rritjes së<br />
stafit. Drejtuesi është frymëzuesi <strong>dhe</strong> realizuesi i këtij arti.<br />
Si i tillë ai duhet të rritet vazhdimisht bashkë me ekipin.<br />
Këshilli i Europës, në bashkëpunim me Institutin e<br />
Zhvillimit të <strong>Arsimit</strong>, në zbatim të Projektit kundër<br />
korrupsionit në Shqipëri, PACA (Project Against<br />
Corruption in Albania), për tri ditë me radhë, organizoi<br />
në Durrës trajnimin “Arsimi kundër korrupsionit”.<br />
Në trajnim morën pjesë mbi 30 mësues<br />
nga të gjitha DAR-të, si <strong>dhe</strong> specialistë nga MASH-i<br />
e IZHA. Synimi i trajnimit ishte gjetja <strong>dhe</strong> studimi<br />
i mundësive për futjen e moduleve antikorrupsion<br />
në kurrikulën shkollore. Tematika e trajnimit, i<br />
pari i këtij lloji në fushën e arsimit në vendin tonë,<br />
ishte e pasur me prezantimet e bëra nga trajneret<br />
Daiva Penkauskiene <strong>dhe</strong> Melinda Mula, lidhur<br />
konceptin e korrupsionit: çfarë është <strong>dhe</strong> çfarë nuk<br />
është korrupsioni; përkufizimet e ndryshme për<br />
korrupsionin; si mbulohet korrupsioni në dokumente<br />
të ndryshme zyrtare në Shqipëri; format <strong>dhe</strong><br />
karakteristikat kryesore të korrupsionit; shkaqet<br />
<strong>dhe</strong> pasojat e korrupsionit; mënyrat <strong>dhe</strong> mundësitë<br />
për ta luftuar korrupsionin etj. Që ditën e parë,<br />
këto prezantime u shoqëruan me punë në grupe,<br />
analiza, ushtrime, diskutime, debate e argumente<br />
nga të gjithë pjesëmarrësit.<br />
Në seancat e ditës së dytë të trajnimit u trajtua tema<br />
“Arsimi <strong>dhe</strong> korrupsioni”. Në qendër të aktiviteteve<br />
ishte dhënia e përgjigjeve për pyetjet: A ka të bëjë<br />
arsimi me korrupsionin? A ka korrupsion në arsim?<br />
Ku <strong>dhe</strong> si? Si mund të parandalohet korrupsioni<br />
në arsim? Cilat janë vlerat personale <strong>dhe</strong> ato në<br />
grup? Cila është marrëdhënia ndërmjet vlerave <strong>dhe</strong><br />
sjelljes? Nuk munguan qasjet për luftën kundër<br />
korrupsionit në shkolla; për përfshirjen <strong>dhe</strong> ndërthurjen<br />
e kësaj lufte në kurrikul, në mësimdhënie<br />
e në mësimnxënie; për disa nga aspektet kryesore<br />
të integrimit të saj përmes planifikimit <strong>dhe</strong> zhvillimit<br />
të mësimit etj.<br />
Puna në grupe sipas profileve lëndore të mësuesve<br />
pjesëmarrës, në ditën e tretë të seminarit<br />
solli mësime model në gjuhë shqipe <strong>dhe</strong> letërsi, në<br />
Arsimi kundër korrupsionit<br />
Duhet të bëhet më njerëzor se sa është natyra e tij. Mbi këtë<br />
projekt, në shkollën tonë të re demokratike janë rishikuar<br />
aspektet konceptuale, përmbajtja, sistematika e stilet e drejtimit<br />
aktual. Pra, ndërsa drejtimi është art, drejtuesi duhet<br />
të jetë krijues, aktor e regjizor. Për drejtimin diskutohen<br />
mënyrat, stilet, për drejtuesin aftësitë, cilësitë, qëndrimet.<br />
Mirëpo, megjithëse kanë ndryshuar të gjitha modalitetet <strong>dhe</strong><br />
mënyrat e vjetra të vlerësimit të performancës meritokratike<br />
profesionale, si reminishencë e së kaluarës, te ne, drejtuesi<br />
<strong>dhe</strong> drejtimi në përgjithësi, vazhdon ende të jetë i veshur<br />
me pushtet <strong>dhe</strong> ushtrim konservator të këtij pushteti. Për<br />
rrjedhojë lakmohet shumë. Predominon ende dëshira e<br />
ma<strong>dhe</strong> për të marrë rolin e drejtuesit, por jo në këtë nivel<br />
qëndrojnë aftësitë, pasioni, cilësitë, stilet efikase, për të<br />
realizuar një drejtim bashkëkohor të punëve. Por tashmë<br />
bashkë me diktaturën është rrëzuar e<strong>dhe</strong> miti i pushtetit.<br />
Në demokraci drejtimi ka zbritur nga Olimpi i pushtetit<br />
në mbretërinë e humanizmit <strong>dhe</strong> të vlerave.<br />
Besnik RAMA - Specialist në MASh<br />
psikologji, në edukatë shoqërore e qytetari, në karrierën<br />
<strong>dhe</strong> aftësitë për jetën, në ekonomi, në histori<br />
etj. Temat e përzgjedhura nga mësuesit <strong>dhe</strong> strukturat<br />
e orëve mësimore model që u hartuan, ishin<br />
tregues të mundësive të përfshirjes <strong>dhe</strong> integrimit<br />
të antikorrupsionit në njësi të shumta mësimore.<br />
Njëkohësisht, seanca e planifikimit të mësimeve<br />
në grup, ajo e diskutimeve për kuadrin planifikues<br />
<strong>dhe</strong> prezantimet e mësimeve model ishin tregues<br />
të aftësive profesionale të mësuesve pjesëmarrës.<br />
<strong>Mësuesi</strong>t që u trajnuar, brenda periudhës deri në<br />
trajnimin e dytë, që do të bëhet me ta për të njëjtën<br />
temë, do të kërkojnë e do të gjejnë hapësirat e<br />
mundshme ku antikorrupsioni mund të trajtohet<br />
në lëndët mësimore. Ata do të hartojnë <strong>dhe</strong> do të<br />
dorëzojnë individualisht mësime të tjera model.<br />
Mësimet model që do të vlerësohen si më të mirat,<br />
do të përfshihen në një udhëzues metodologjik për<br />
antikorrupsionin në arsim. Udhëzuesi, i cili, veç<br />
mësimeve model, do të përmbajë <strong>dhe</strong> kapituj ku<br />
mësuesit, drejtuesit <strong>dhe</strong> specialistët e arsimit do të<br />
gjejnë shtjellime të hollësishme për korrupsionin<br />
si koncept <strong>dhe</strong> për mundësitë e futjes së moduleve<br />
antikorrupsion në kurrikulën shkollore, pasi të përgatitet,<br />
do t’u shkojë për përdorim institucioneve<br />
të arsimit parauniversitar.<br />
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
15
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
16<br />
Disa shpjegime për objektivat specifikë<br />
Disa mësues e njohin prej kohësh të mësuarin<br />
nëpërmjet objektivave. Mirëpo nga konsultat e<br />
shumta ka dalë se ka mësues që duan më shumë<br />
informacion. Kështu mund t’i mbështesim ata<br />
me disa shpjegime për formulimin e objektivave<br />
specifikë, për klasifikimin e tyre, për identifikimin<br />
e gabimeve të formulimeve të bëra në programe<br />
<strong>dhe</strong> ndreqjen e tyre<br />
Për ta formuluar qartë një objektiv specifik duhen kriteret e<br />
mëposhtëm:<br />
• Shkruaj veprimtarinë e vëzhgueshme (sjelljen ). Duhet të<br />
shkruhet ajo që nxënësi duhet të jetë i aftë të realizojë për<br />
të provuar se sa e ka arritur objektivin. Ky është një rregull<br />
i detyrueshëm.<br />
• Shkruaj kushtet, në të cilat duhet të manifestohet veprimtaria.<br />
Saktësimi i këtyre kushteve lejon që objektivi të konturohet<br />
më mirë, që të sqarohen kufijtë e tij. Kushtet mund të<br />
jenë saktësime (duke patur të dhënë… ), autorizime (“ me<br />
ndihmën e ..”), ndalime (“ pa asnjë referencë…”) etj. Ose:<br />
Nga memoria (përmendësh), duke patur ose duke mos patur<br />
një listë, tabelë, jepet një vizatim, figurë ose mjet (kompas,<br />
vizore, gërshërë, aparat, pajisje, substancë, hartë; i jepet një<br />
rregull, formulë, ligj etj; veprimi do të kryhet në klasë, jashtë,<br />
në laborator etj.<br />
• Sakëso kriterin e suksesit, arritjes.<br />
Duke saktësuar arritjen minimale, mund të gjykojmë për<br />
arritjen e objektivit. Shembuj kriteresh janë: koha e kryerjes,<br />
përqindje e përgjigjeve të mira etj.<br />
Një objektiv specifik, është objektiv veprimi, objektiv veprimtarie,<br />
objektiv sjelljeje. Ai është objektiv i të nxënit, sepse<br />
si çdo objektiv tjetër ai përshkruan se çfarë do të jetë i aftë<br />
të bëjë nxënësi <strong>dhe</strong> jo se çfarë ka ndërmend të bëjë mësuesi<br />
në orën e mësimit. Në se objektivat e orës së mësimit janë<br />
përmbushur, kjo do të thotë se ora është e përqendruar, jo<br />
vetëm tek mësuesi, por e<strong>dhe</strong> tek nxënësi <strong>dhe</strong> se nxënësi ka<br />
qenë aktiv (ose interaktiv) në orën e mësimit. Kjo do të<br />
thotë, akoma, se nxënësi do të jetë tërhequr në mësim, do<br />
të jetë përqendruar tek nxënia e tij <strong>dhe</strong> nëse ai arrin progres,<br />
kjo do të thotë se ai do të motivohet më tej në interesimin<br />
e tij për të nxënit. Se çfarë metodash <strong>dhe</strong> strategjie, se çfarë<br />
detyrash do të japë mësuesi hap pas hapi, për realizimin e<br />
objektivave specifikë, këto janë probleme më vete.(mund të<br />
trajtohen më vonë).<br />
Kur formulon një objektiv specifik, pasi përcakton se cilit<br />
nivel shkollimi i përket ai (kjo në rastin tonë është e zgjidhur<br />
nga programi) duhet t’u përgjigjesh pyetjeve :<br />
• Cila është veprimtaria e vëzhgueshme që do të tregojë se<br />
objektivi është arritur?<br />
• Cili do të jetë objekti (produkti) i kësaj veprimtarie (arritjeje)?<br />
• Në cilat kushte do të ketë vend veprimtaria?<br />
• Cilat kritere do të shërbejnë për të përcaktuar në se produkti<br />
është i kënaqshëm?<br />
Shembull: Nxënësi të shkruajë një situatë në formë dialogu të<br />
imagjinuar prej tij. Situata të përmbajë qëndrime etnocentrike<br />
<strong>dhe</strong> ksenocentrike, të përfundohet për 15 minuta <strong>dhe</strong> të jetë<br />
më e gjatë se 8 fjali mesatare.<br />
Veprimtari e vëzhgueshme: Të shkruajë<br />
Objekti (produkti): Një situatë në formë dialogu<br />
Kushtet: nga imagjinata e vetë nxënësit<br />
Aida SERJANAJ/AVA<br />
Kriteret. Situata të përmbajë qëndrime etnocntrike <strong>dhe</strong><br />
ksenocentrike, të përfundojë për 15 minuta <strong>dhe</strong> të mos jetë<br />
mbi 8 fjali mesatare.<br />
Në shembujt më poshtë të objektivave të sjelljes VEPRIM-<br />
TARIA <strong>dhe</strong> OBJEKTI (PRODUKTI) janë dalluar me<br />
shkronja të theksuara, KUSHTET janë me shkronja korsive,<br />
ndërsa KRITERI është mbyllur në kllapë të rrumbullakët.<br />
Shembull 1<br />
Të listojë (saktë) metodat kryesore të studimit sociologjik<br />
sipas tekstit.<br />
VEPRIMTARIA - të listojë<br />
OBJEKTI (PRODUKTI) - metodat kryesore të studimit<br />
sociologjik<br />
KUSHTI - sipas tekstit<br />
KRITERI - (saktë)<br />
Shembull 2<br />
Të identifikojë (të gjitha) kriteret e vërtetësisë të një pohimi<br />
sipas Dekartit, Spinozës, pragmatizmit, etj...<br />
VEPRIMTARIA - të identifikojë<br />
OBJEKTI (PRODUKTI) - kriteret e vërtetësisë të një<br />
pohimi<br />
KUSHTI - sipas Dekartit, Spinozës, pragmatizmit, etj...<br />
KRITERI - (të gjitha)<br />
Në tabelën që vijon krahasohen foljet vepruese ( që përdoren<br />
për formulimin e objektivave vepruese), me foljet që kanë<br />
përcaktueshmëri të ma<strong>dhe</strong> ( që nuk përdoren për objektiva<br />
vepruese, por për ato mendorë ).<br />
Folje të vlefshme<br />
për objektivat<br />
Shumë mësues <strong>dhe</strong> hartues kurrikulash, kanë prirje të përdorin<br />
fjalë me përcaktueshmëri të ma<strong>dhe</strong> ( të kuptojë, të dijë,)<br />
kur synojnë që të hartojnë objektiva veprimi.<br />
Me këto folje në të vërtetë, ata nuk hartojnë objektiva veprues,<br />
por mendorë, të cilët nuk janë objektiva arritjesh. Ka<br />
e<strong>dhe</strong> raste kur folja “të dijë” është parazit ( e tepërt) <strong>dhe</strong> mund<br />
të hiqet për ta bërë formulimin më të saktë, si në shembullin<br />
e mëposhtëm :<br />
Është shkruar<br />
Të dijë të përkufizoje refleksionin filozofik.<br />
Duhet shkruar<br />
Të përkufizojë refleksionin filozofik.<br />
Folje që kanë papërcaktueshmëri<br />
të ma<strong>dhe</strong><br />
(nuk përdoren për objektivat<br />
specifikë)<br />
Të shkruash Të dish<br />
Të recitosh Të kuptosh<br />
Të identifikosh Të kesh të qartë<br />
Të veçosh Të pëlqesh<br />
Të zgjedhësh Të kesh ndjenjë<br />
Të recitosh Të kënaqesh me…<br />
Të numërosh Të besosh<br />
Të krahasosh Të bëhesh i ndërgjegjshëm<br />
... Kjo temë mund të vazhdojë në numrat e ardhshëm në<br />
varësi të interesit të mësuesve për të.
Si planifikohet <strong>dhe</strong> realizohet mësimdhënia<br />
në orën e edukimit fizik<br />
Në orën e edukimit fizik trajtohet<br />
kultura fizike e cila shpreh <strong>dhe</strong><br />
përfaqëson një tërësi dijesh, të cilat<br />
li<strong>dhe</strong>n drejtpërdrejt me zhvillimin fizik,<br />
me shëndetin, me çlodhjen fizike<br />
Tematika e edukimit fizik është e orientuar <strong>dhe</strong> me sasinë<br />
e orëve në dispozicion nga kurrikula zyrtare e cila priret<br />
të shfaqi tek nxënësi nivele të larta të menduari <strong>dhe</strong><br />
vepruari. Kjo rezulton që, si lëndë më vete, të marrë<br />
misionin e saj me specifikën e saj. Ndryshe nga lëndët e<br />
tjera, ku mësohet nëpërmjet leximit apo dëgjimit, këtu<br />
trajtohet vizualisht lëvizja, si dekori i estetikës trupore<br />
me plotësimin e inteligjencës. Termi kurrikul i edukimit<br />
fizik nënkupton përfaqësinë e një sistemi tepër të organizuar<br />
me objektivin e përgjithshëm, i cili reflekton në<br />
mënyrë koherente synimet <strong>dhe</strong> objektivat e përmbajtjes<br />
<strong>dhe</strong> proceset e vlerësimit në linjat sportive.<br />
Si planifikohet <strong>dhe</strong> realizohet mësimdhënia në funksion<br />
të vlerësimit të nxënësit, nëpërmjet vëzhgimit të<br />
dinamikës lëvizore, në veprimtari kulturore - sportive?<br />
Standardet e arritjeve te nxënësi kanë të bëjnë me aftësitë<br />
e tyre për të zgjidhur detyra komplekse fizike <strong>dhe</strong><br />
intelektuale. Linjat sportive të programuara nga mësuesi,<br />
në brendinë e tyre përfshijnë ushtrime standarde për<br />
shfaqjen e cilësisë së realizimit. Ndryshe nga loja në<br />
grup, siç janë lojërat sportive, në sportet individuale<br />
si, gjimnastika, atletika, shikohen se si zbatohen disa<br />
parime të biomekanikës, ose në atletikë se si ai operon<br />
me shpejtësinë e duhur, sepse si sporte individuale këtu<br />
klasifikohet aftësia, apo kultura fizike e nxënësit.<br />
Efikasiteti i nxënësit ka të bëjë e<strong>dhe</strong> me rrethanat e<br />
tij me mënyrën e përgatitjes në mënyrë të pavarur, në<br />
moshë më të vogël, me mënyrën e të kuptuarit të termit<br />
të lëvizjes, apo drejtimit pozicionin <strong>dhe</strong> amlitudën e<br />
fleksibilitetit, si aftësi që e zotëron <strong>dhe</strong> i shërben për të<br />
shfaqur talentin e tij.<br />
Në raport me lëndët e tjera shkollore, si përfshirje ndërlëndore,<br />
edukimi fizik kërkon kolegjialitet, mobilizim<br />
si <strong>dhe</strong> mjete zbatuese, të cilat i shërbejnë si udhëzues.<br />
Nevojiten mjete ndihmëse didaktike, të përshtatshme<br />
Punoi: Arjan OSMANI<br />
Mësues i edukimit fizik, Kashar - Qendër<br />
për pjesën përgatitore <strong>dhe</strong> pjesën themelore <strong>dhe</strong>, kur<br />
këto mungojnë, më së miri lexohen si mangësi planifikuese<br />
konkurruese në terrenet sportive ku drejtoria e<br />
shkollës e konstaton më mirë e<strong>dhe</strong> pa lupë e pa komente<br />
analizë. Sigurisht, kur drejtori i shkollës e përjeton<br />
ndjesinë e një seance sportive, ai bëhet trupëz e rritjes<br />
së strukturës kurrikulare. Mjetet sportive plotësojnë<br />
rregullat metodike për realizimin korrekt të ushtrimit,<br />
madje, e<strong>dhe</strong> vizuesi i fushës është mjet orientues <strong>dhe</strong><br />
gati parësor për realizim të detajuar. Mos vlerësimi rëndon<br />
zbatimin e saj e bën atë të vakët, pa performancë<br />
e paraqitje. Këtu efiçenca nuk paraqitet në kuotat e saj<br />
për arritjen e rezultatit sportiv <strong>dhe</strong> kreditet e nxënësit<br />
nuk shprehin status si nxënës e si sportist i së ardhmes.<br />
Plotëshmëria e orës së mësimit nuk është rezultative.<br />
Një evidentim jo i kënaqshëm <strong>dhe</strong> një përparim apo<br />
krahasim, kërkon analizë gjithëpërfshirëse.<br />
Kur analiza e orës së mësimit na shërben si mbështjellje.<br />
Nëpërmjet ditarit, mësuesi përcakton shkallën e njohjes<br />
së klasës(nxënësit), shtron objektivat specifikë me synimin<br />
që të evitohet puna spontane, pa përgjegjësi jo vetëm<br />
e tij, por e<strong>dhe</strong> e nxënësve, bën lidhjen midis mësimit<br />
të mëparshëm me të sotmin, interpreton ushtrime të<br />
përafërta, të ngjashme më temën ditore, shpalos njohuritë<br />
e reja lëndore në marrëdhënie ekstrakurikulare; si<br />
imazhe me mbështetje të videoprojektorit apo komente<br />
<strong>dhe</strong> ilustrime me program info të lëvizjes olimpike në<br />
botë e në vendin tonë e, më konkretisht, realizimi i javës<br />
olimpike në shkollat tona. Aktivitete e demonstrime<br />
aerobi - dance etj, forma ushtrimore si fitness joga që i<br />
disponon mësuesi i edukimit fizik si suplement, janë<br />
pjesë përbërëse e kurrikulës lëndore.<br />
Për nxënësit që zgjedhin module të veçanta si p.sh.<br />
në stërvitjen e fitnessit, nevojitet një gamë më e gjerë<br />
mjetesh ushtruese ku marrin pjesë grupime homogjene<br />
nxënësish që u jepet mundësia për të zhvilluar kapacitetin<br />
fizik <strong>dhe</strong> formimin antropometrik të tyre, kondi-<br />
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
17
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
18<br />
cionin fizik.<br />
Marrëdhëniet e mësuesit me nxënësin.<br />
Forma <strong>dhe</strong> gjuha e komunikimit duhet e kujdesshme e<br />
qartë e kuptueshme <strong>dhe</strong>, siç thuhet, mësuesi duhet të<br />
jetë një njohës i mirë i gjuhës shqipe<br />
Në pjesën përgatitore mësuesi është më i interesuar që të<br />
përgatisë nxënësin për mësim duke i rritur atij aspektin<br />
psikologjik e fiziologjik. Nga forma e organizimit të<br />
mësimit, informohet mbi tipin, apo temperamentin e<br />
nxënësit, sa të zhvilluar e ka procesin nervor, predispozicionin<br />
e tij për t’u përballur me intensitetin e ushtrimit,<br />
cilën detyrë ai e kryen në mënyrë individuale <strong>dhe</strong> cilën në<br />
grup, si i kupton rregullat <strong>dhe</strong> kërkesat për lëvizshmëri.<br />
Pjesa themelore: Nxënësi duhet t’i përgjigjet nivelit të<br />
zbatimit praktik, si e përballon ngarkesën, vështirësinë<br />
e ushtrimit <strong>dhe</strong> atij i duhet të kuptojë metodikën e<br />
mësuesit, gjuhën teknike të tij. Natyrisht, larmia e informacionit<br />
mbi strategjinë e<br />
lëvizjes e bën atë interesant e të<br />
frytdhënës. Këtu, mësuesi dallon<br />
e<strong>dhe</strong> nxënësit me mangësi<br />
e aftësi të dobët perceptuese.<br />
Objektivat e shumëllojshëm<br />
specifikë synojnë për nivelin<br />
e arritjeve, shprehin norma të<br />
qëndrueshme për aftësitë <strong>dhe</strong><br />
shprehitë lëvizore.<br />
Ecuria metodika <strong>dhe</strong> identifikimi<br />
i nivelit të nxënësit.<br />
Nxënësi duhet të jetë i aftë të<br />
kryejë lëvizjet e duhura gjatë<br />
ushtrimeve të ndryshme fizike<br />
<strong>dhe</strong> këtu prezantohet statusi i<br />
tij. Ai duhet të dijë të vetëmbrohet<br />
gjatë aktit lëvizor, ose në<br />
tërësinë e vëllimit të ushtrimit,<br />
ai duhet të kuptojë feedbackun<br />
e mësuesit në situatë ush-<br />
trimi duke qenë i vullnetshëm në<br />
rezistencën psikomotorike, ose në<br />
gatishmërinë lëvizore psikologjike.<br />
Duhet të jetë i zhdërvjellët për të<br />
shpalosur kapacitetin fiziko-lëvizor,<br />
të shprehë me vëmendje <strong>dhe</strong> lëvizje<br />
të sakta <strong>dhe</strong> të përpikta bagazhin e<br />
tij lëvizor. Duke arritur në reflektim<br />
<strong>dhe</strong> thellim të ekzekutimit, nxënësi<br />
kompozon figurën ideo-motore të<br />
veprimit, harmonizon lëvizjen, krijon<br />
ndjenjën e spektaklit, arrin të<br />
garojë duke amortizuar anën emocionale<br />
<strong>dhe</strong> dendësinë e ushtrimit.<br />
Metodika e punës për nxjerrjen e<br />
rezultateve<br />
Vlerësimi periodik i nxënësit,<br />
mbështetet në të dhëna <strong>dhe</strong> arritje<br />
ku nëpërmjet vëzhgimit mësuesi<br />
klasifikon <strong>dhe</strong> krediton shkallën e përparimit, aftësitë<br />
motore të nxënësit, përparimin krahasues, frekuentimin<br />
<strong>dhe</strong> normën e diferencuar. <strong>Mësuesi</strong> zbulon talentin e<br />
nxënësit, jo nëpërmjet afeksionit sportiv, por nëpërmjet<br />
lojërave qëllimore që ai skicon, udhëzon e interpreton në<br />
varësi të gjendjes që dominon kapacitetin e tij. Ai monitoron<br />
lëvizjen e tij, në të gjithë hallkat e tij, veçoritë<br />
moshore duke u bërë kontroll kryesisht frontal e verbal.<br />
Konstatojmë se vlerësimi relativ i nxënësit është arti i<br />
njohjes së tyre, është finalizim i planifikimit racional,<br />
është shpërblim i diferencuar <strong>dhe</strong> objektivi i rëndësishëm<br />
mbetet që çdo nxënës duhet të përparojë në ritmin e tij,<br />
ndërsa mësuesi t’u sigurojë gatishmërinë fizike, lëvizore<br />
<strong>dhe</strong> psikologjike në mësim.<br />
Rrjedhimisht, vlerësimi apriori ose me subjektivizëm,<br />
apo me intuitë nuk është kreditim real <strong>dhe</strong> evidentimi<br />
i arritjes së nxënësit, mbetet evidence e testimit <strong>dhe</strong><br />
vlerësimit, është prioritet që duhet respektuar. Testimi<br />
i hap rrugën vlerësimit të koncentruar në përfundim të<br />
shkollës.
Ditët e pushimeve <strong>dhe</strong> trajnimet e mësuesve<br />
Mbështetur në nevojat personale, por e<strong>dhe</strong> të grupit,<br />
mësuesit duhet të depozitojnë kërkesat e tyre<br />
pranë drejtorive të shkollave <strong>dhe</strong> departamenteve<br />
<strong>dhe</strong>, mbi bazën e një plani të përbashkët për<br />
zhvillim profesional, të organizojnë veprimtari të<br />
gjëra profesionale në nivel shkolle, grupshkolle <strong>dhe</strong><br />
rajoni. Është mirë që të respektohet rruga që ndjek<br />
nevojat për trajnim të mësuesve mbështetur në<br />
tematikat <strong>dhe</strong> kërkesat e mësuesve në shërbim.<br />
Siç dihet, mësuesi ёshtё njё aktor i rёndёsishёm <strong>dhe</strong><br />
shumë i fuqishëm që mundëson progresin <strong>dhe</strong> suksesin<br />
e shkollës <strong>dhe</strong> të të gjithë nxënësve. Në kontekstin<br />
e zhvillimeve globale mësuesi përballet, shpesh, mes<br />
standardeve të munguara.<br />
Mbi këtë përfytyrim mbi synimet <strong>dhe</strong> objektivat arsimore,<br />
mësuesit duhet tё synojnё zhvillimin profesional<br />
pёr gjatё gjithё jetёs. Ata duhet tё jenё nё koherencë<br />
me çdo ndryshim <strong>dhe</strong> kërkesë të sotme në lidhje me<br />
ndryshimet <strong>dhe</strong> risitë në komponentë të ndryshëm të<br />
arsimit të tilla si kurrikulat, trajnimi, vlerësimi etj. Nё<br />
ndihmё tё këtyre ndryshimeve mësuesit duhet t’i vijnë<br />
forma të larmishme zhvillimi profesional që ashtu siç<br />
rekomandohen e<strong>dhe</strong> nga organizmat ndërkombëtare,<br />
ata duhet të kuptojnë mirë të mësuarit për gjatë gjithë<br />
jetës.<br />
Në vitin që sapo kemi nisur janë krijuar hapësira që<br />
mësuesit të organizohen <strong>dhe</strong> të ndërmarrin lëvizje<br />
<strong>dhe</strong> iniciativa për zhvillim profesional. Këto veprimtari<br />
mund të jenë objekt trajnimi në ditët e pushimeve<br />
ndërmjet dy muajve.<br />
Mbështetur në nevojat personale, por e<strong>dhe</strong> të grupit,<br />
mësuesit duhet të depozitojnë kërkesat e tyre pranë<br />
drejtorive të shkollave <strong>dhe</strong> departamenteve <strong>dhe</strong>, mbi<br />
bazën e një plani të përbashkët<br />
për zhvillim profesional, të<br />
organizojnë veprimtari të gjёra<br />
profesionale në nivel shkolle,<br />
grupshkolle <strong>dhe</strong> rajoni. Është<br />
mirë që të respektohet rruga<br />
që ndjek nevojat për trajnim të<br />
mësuesve mbështetur në tematikat<br />
<strong>dhe</strong> kërkesat e mësuesve<br />
në shërbim. Këto shërbime<br />
mund t’i ofrojnë vetë shkollat<br />
trajnerët shkollorë por e<strong>dhe</strong><br />
ata lokalë, OJF, universitetet<br />
etj. Vetë shkollat iu drejtojnë<br />
kërkesat institucioneve të caktuara.<br />
Nevojat e mёsuesve pёr trajnim<br />
<strong>Mësuesi</strong>t në shkollat tona janë<br />
trajnuar në mënyra të ndryshme<br />
herë me planifikim herë<br />
herë në mënyrë personale e<br />
herë e<strong>dhe</strong> sipas udhëzimeve<br />
Brunilda ÇERRAGA<br />
shkolla 9-vjeçare “Jeronim de Rada” - Tiranë<br />
nga institucionet drejtuese. Kështu nuk kanë munguar<br />
në shkollat tona një hap i madh është bërë;<br />
1. Për integrimin e fëmijëve me aftësi të kufizuara <strong>dhe</strong><br />
për rrjedhojë vjen si domosdoshmëri që mësuesit duhet<br />
të trajnohen për t’u marrë në mënyrë sa më profesionale<br />
me këta fëmijë.<br />
2. Pavarësisht nga njohuritë në fushën e psikologjisë që<br />
kanë marrë në shkollë, mendoj se mësuesit kanë nevojë<br />
të trajnohen më thellë e<strong>dhe</strong> në këtë fushë.<br />
3. Asnjëherë më parë mësuesi nuk është trajnuar se si<br />
duhet ta arredojë ai klasën (shumë shkolla mbushen<br />
apo “zbukurohen”muret e klasës në fillim të vitit <strong>dhe</strong><br />
nuk preken më).<br />
4. Nuk është menduar se ka mundësi për trajnimin e<br />
komunitetit përreth shkollës, me qëllim që ata ta shohin<br />
me të vërtetë shkollën si një institucion edukimi <strong>dhe</strong><br />
ta mbrojnë atë.<br />
5. Probleme të etikës. <strong>Mësuesi</strong> nuk është trajnuar asnjëherë<br />
për etikën <strong>dhe</strong> është shumë e domosdoshme<br />
sepse ai modelon ata që i përkasin së nesërmes.<br />
6. Është domosdoshmëri trajnimi i mësuesve për<br />
vlerësimin <strong>dhe</strong> formulimin e nxënësve me nivelet: mjaftueshëm,<br />
mirё, shumë mirë, për klasat e para e të dyta.<br />
7. Nuk është menduar që mësuesit që janë kaq të rëndësishëm<br />
në raport me alterteksin, të trajnohen se si duhet<br />
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
19
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
20<br />
të vlerësojnë një tekst.<br />
8. Gjatё vitit shkollor mёsuesit mund tё bёjnë trajnime<br />
nga shtёpitё botuese ose dialog me autorёt e teksteve<br />
pёr pyetje <strong>dhe</strong> sygjerime tё ndryshme tё librave.<br />
9. Trajnime të klasave të larta mësues-prindër-nxënës<br />
me tema të ndryshme që të krijojnë raporte miqësore<br />
ndërmjet kësaj treshjeje.<br />
10. Trajnime si të hartojmë një projekt (në shërbim të<br />
orëve të lira).<br />
11. Është domosdoshmëri që mësuesit e Ciklit Fillor të<br />
trajnohen nga specialistë për tema të veçanta të lëndëve<br />
të djathtësive si edukim fizik, edukim figurativ, ndihma<br />
e shpejtё, aftёsim teknologjik, lёndё qё nxёnёsi i pret<br />
t’i zhvillojё me qejf, por shpesh mësuesi has vёshtirёsi<br />
qё nё temёn e mësimit, si do tё hartojё planin e tij ditor<br />
pёr atё orё e jo mё si do zhvillojё , ndёrkohё qё nxёnёsi<br />
pret me dёshirё atё temё etj.<br />
Ja çfarё kenaqёsie jep njё orё e realizueshme e lёndёs<br />
sё aftёsimit teknologjik me temё: “Qepja e kopsёs”nga<br />
nxënësit e klasёs sё dytё.<br />
Melisa :-Unё jam shumё e kёnaqur qё mёsova tё qep vetё.<br />
Laerti :-Tani mami nuk do tё mё bёrtasё mё pёr kopsat e<br />
kёputura se unё do t’i qep vetё.<br />
Besani :-Unё tani e ndryshova mendimin, do tё bёhem<br />
rrobaqepёs...<br />
Shila thotё qё unё dija pak se mё ka mёsuar tezja<br />
qё kam rrobaqepёse por tani mёsova mirё u sa<br />
shumё u kёnaqa.<br />
Si të stimulohen mësuesit që të marrin pjesë në trajnime:<br />
- Të shoqërohen trajnimet (lokale e kombëtare) me<br />
çertifikata të kredituara;<br />
-Të shoqërohen me një shpërblim (qofshin këto <strong>dhe</strong><br />
mjete kancelarie të domosdoshme gjatë procesit të<br />
mësimdhënies);<br />
-Të marrin role të ndryshme në arsim.<br />
-Të shpërblehen për arritjet e nxënësve.<br />
Në raport me trajnimin e tanishëm lindin pyetjet si<br />
vijojnë:<br />
Kur do të akreditohen kreditet e këtij trajnimi <strong>dhe</strong> nga<br />
kush?<br />
Pas kësaj procedure çfarë do të kem unë të veçantë në<br />
raport me kolegët e mi?<br />
Si do të reflektohen këto kredite në pagë, në grade<br />
(kategori) apo në titull?<br />
Kush duhet t’i bëjë trajnimet?<br />
Nё qytete ka kapacitete tё ndryshme trajnerёsh tё formuara<br />
nga organizata tё ndryshme shtetёrore <strong>dhe</strong> jo<br />
shtetёrore qё mund tё marrin pёrsipёr tema tё ndryshme<br />
trajnimi.<br />
Trajnimet nuk mund ti bёj kushdo ato duhet tё kenё<br />
disa standarte cilat janё pёrcaktuara nga IKT .<br />
- Në trajnim, trajnuesi profesionist pavarësisht nga<br />
përvojat e tij kombëtare e ndërkombëtare duhet të<br />
ketë parasysh se kur është në një auditor më mësues,<br />
është i detyruar t’i trajtojë ata si burime njerëzore të<br />
rëndësishme që kanë në dorë të ardhmen e këtij vendi,<br />
si njerëz që punojnë në terren <strong>dhe</strong> që sjellin përvoja nga<br />
më të dobishmet që askund tjetër nuk mund t’i gjesh.<br />
- Nuk jam aspak dakord me trajnerët pedantë që të imponohen<br />
<strong>dhe</strong> që nuk pranojnë asgjë nga ato që mund<br />
të thotë një mësues që po trajnohet.<br />
- Trajnuesi duhet në radhë të parë të tejçojë paqe tek ata<br />
që po trajnohen në mënyrë që t’i ketë vlerë trajnimi, <strong>dhe</strong><br />
të trajnuarit të mos rrinë të presin me padurim fundin<br />
<strong>dhe</strong> të ndjehen të sfilitur në fund të tij, pse jo <strong>dhe</strong> pak<br />
të dhunuar psikologjikisht duke menduar se nuk ditkan<br />
me të vërtetë asgjë.<br />
- Të dijë të respektojë përvojën në punë të mësuesit.<br />
- Ta dëgjojë subjektin folës pa shprehur shenja indiferentizmi,<br />
mospëlqimi apo ndonjëherë e<strong>dhe</strong> mosvlerësimi.<br />
- Ta shikojë atë si njeri me shumë vlera etj<br />
(këto janë perceptime që më janë krijuar gjatë trajnimit ).<br />
- E<strong>dhe</strong> mësuesit me përvoja mund të luajnë rolin e<br />
trajnerit për tema të caktuara që li<strong>dhe</strong>n me nevojat e<br />
tyre për zhvillim profesional. Të tilla kapacitete mund<br />
të gjenden në nivel shkolle <strong>dhe</strong> në grup shkolla. Le t’i<br />
gjallërojmë <strong>dhe</strong> aktivizojmë kapacitetet tona profesionale<br />
për t’i dhënë profesionit tonë gjallëri <strong>dhe</strong> vitalitet.
SHKOLLA & KOMUNITETI<br />
PSIKO - DËSHMI<br />
Përshtatja Adriatike LAMI - AVA<br />
Artikujt “Psiko - Dëshmi” janë pjesë e realitetit<br />
tonë të përditshëm në shkolla <strong>dhe</strong> familje. Rëndësia<br />
që ne i japim një fakti apo një ndodhie në<br />
shkollë, apo jashtë saj është ndonjëherë vendimtare<br />
në realitetin psikologjik të fëmijës. Të thënurit e<br />
këtij realiteti nuk ka qëllim moralizues, por shërben<br />
si dëshmi nga ku ne shohim veten <strong>dhe</strong> të tjerët<br />
<strong>dhe</strong> nga ku marrim qëllimin e radhës, për ditën<br />
e ardhme apo për kohën e ardhme. Në numrat e<br />
ardhshëm ne do t’ju sjellim tema të reja ku secila<br />
sjell një realitet me të cilin ndeshemi përditë, por<br />
reagimet për secilën prej tyre ju do t’i keni<br />
në vetveten tuaj.<br />
Të përshtatesh<br />
apo jo kjo është çështja!<br />
Profesioni i mësuesisë <strong>dhe</strong> ambienti shkollor janë fusha<br />
ku merren më shumë vendime se në çdo ambient tjetër<br />
fizik, apo shpirtëror. Kësaj dukurie i shtohet e<strong>dhe</strong> afekti<br />
psikologjik, për secilën nga vendimmarrjet e vogla apo<br />
të mëdha. Nisur nga shija e përditshme ne diskutojmë<br />
më tepër faktet pozitive, por nisur nga pasojat pak<br />
marrim në shqyrtimin tonë bisedor faktet, rezultatet<br />
apo pritshmëritë negative. Ia vlen të ndalemi në një<br />
problem të natyrës së përshtatjes.<br />
Gjatë një viti mësimor shumë njerëz, përpos të drejtës<br />
për lëvizje, zgjedhin se ku do të banojnë <strong>dhe</strong> jetojnë.<br />
Si rrjedhojë, e<strong>dhe</strong> ku do të edukohen fëmijët e tyre. E<br />
ndonëse të gjithë interesohen fillimisht për shtëpitë,<br />
punën, rrogat, më në fund, kujtohen e<strong>dhe</strong> për shkollën<br />
e fëmijëve që bëhet një merak i së ardhmes. Një<br />
ditë po dëgjoja dy miq të mi, të cilët kishin zgjedhur<br />
për nipin e tyre një shkollë private, nisur nga fakti se<br />
fëmija nuk dinte mirë shqipen, pasi kishte lindur jashtë<br />
Shqipërisë. Argumenti i tyre se nuk ambientohej lehtë<br />
në një shkollë shtetërore, shoqërohej me merakun se a<br />
ia vlente më mirë këtu, apo në një vend tjetër. Fëmija<br />
kishte turp të fliste midis shokësh, pasi shqipja e tij<br />
nuk ishte tamam si e tyrja. Por, ndërkohë, nuk kishin<br />
ndonjë rezultat të dukshëm pozitiv nga zgjedhja e bërë.<br />
Ky djalë 12 vjeçar kishte vetëm 4 shokë në klasë <strong>dhe</strong><br />
mësuesen e tij. Rrethana e shtynte në biseda <strong>dhe</strong> komunikime<br />
të ngushta <strong>dhe</strong> ndonjëherë të sajuara. Prej kujdesi<br />
të tepruar, ai fitonte një dembelizëm <strong>dhe</strong> zgjidhte<br />
të dëgjonte më mirë se sa të fliste. Larmia e temave të<br />
përditshme qe e varfër <strong>dhe</strong> nuk ofronte mundësi për<br />
angazhim aktiv. Kështu që përsëri zgjidhte heshtjen.<br />
Familja e tij i trembej përballjes kolektive këtij elementi<br />
social kaq të nevojshëm. I trembej një klase<br />
me 30 nxënës <strong>dhe</strong> disa mësuesve në të njëjtën kohë.<br />
Kështu detyra më e vështirë i mbetej djalit të vogël, i<br />
cili duhej të bënte përpjekje kolosale për të dalë nga<br />
“gjendja”, ndërkohë që në një mjedis tjetër atë mund ta<br />
ndihmonin instinktivisht. Në këtë rast, mesa duket ai<br />
kishte nevojë për më shumë shokë, miq, për më shumë<br />
shqip <strong>dhe</strong> për më pak kujdes individual. I ndodhur në<br />
rrjedhë ai ndoshta mund të dilte vetë prej saj…<br />
Por përshtatje është e<strong>dhe</strong> reagimi fëminor pas një fatkeqësie<br />
familjare. Shumë fëmijë që humbasin prindërit<br />
duan kohë të mësohen me këtë fakt. Ndërkohë familjet<br />
<strong>dhe</strong> shkolla nuk kanë akoma një mënyrë unike për t’i<br />
paraprirë përshtatjes së këtij fëmije. Më kujtohet para<br />
disa kohësh një fakt në një shkollë të Tiranës. Dy fëmijë<br />
në të njëjtën klasë humbasin prindërit e tyre. Njëri<br />
nënën <strong>dhe</strong> tjetri babain. Njëri nuk qante përditë, sepse<br />
mesa duket e kishte pranuar humbjen si koncept, pasi<br />
i ishte thënë e vërteta, tjetri jo. Ai vazhdonte e pyeste<br />
përditë: Kur do vijë mamaja ime? Atij i mbahej larg<br />
kjo e vërtetë.<br />
Nëse vrojtimi i këtij fëmijë do të kishte qenë më i<br />
kujdesshëm <strong>dhe</strong> për të do kishin zgjedhur të vërtetën,<br />
ndoshta reagimi i tij psikologjik nuk do kishte qenë<br />
sikundër qe mospajtimi <strong>dhe</strong> mundimi koherent.<br />
Niveli i përshtatjes, natyrisht që është personal, por<br />
natyrisht që është e<strong>dhe</strong> social. Ne zgjedhim të jemi<br />
kundrejt saj indiferentë, tepër të angazhuar, apo me<br />
një lloj distance përfshirëse kundrejt asaj që na ofrohet<br />
<strong>dhe</strong> mënyrës se si na ofrohet..<br />
Absolutisht nuk marr përsipër të them se cila prej tyre<br />
është më e mira, pasi secila varet shumë nga ambienti,<br />
koha, personi <strong>dhe</strong> realiteti në të cilin ka ndodhur. Ajo<br />
që ne mund të ofrojmë është vëmendja <strong>dhe</strong> specifikimi<br />
i saj. Fëmija e ka vështirë të zgjedhë se si <strong>dhe</strong> kur duhet<br />
të përshtatet. Por, pavarësisht drejtimit që ne i japim,<br />
ai përsëri zgjedh vetë, por jo vetëm.<br />
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
21
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
22<br />
Përjetësisht mirënjohje mësueses sonë të nderuar!<br />
Mësuese Alma u nda<br />
nga ne krejt papritur,<br />
(Aksidenti i Fushe- Arrsit)<br />
kur jeta <strong>dhe</strong> puna e<br />
saj rrezatonte gjithandej<br />
mirësi <strong>dhe</strong> humanizëm,<br />
kur shpaloste ëndrra <strong>dhe</strong><br />
dëshira të tjera për të ardhmen,<br />
duke u shërbyer<br />
me devotshmëri <strong>dhe</strong><br />
përkushtim fëmijëve,<br />
nxënësve të saj të dashur<br />
në të gjitha shkollat,<br />
kudo e thirri detyra.<br />
Prandaj <strong>dhe</strong> largimi i saj nga jeta, së bashku me djalin<br />
e saj të dashur, Arselin 6 - vjeçar, shkaktoi keqardhje<br />
të thellë tek të gjithë: te kolegët e saj mësues, te nxënësit<br />
<strong>dhe</strong> punonjësit e arsimit, tek i gjithë komuniteti i<br />
prindërve që e donin <strong>dhe</strong> e respektonin mësuese Almën<br />
për vlerat e saja të rralla njerëzore e profesionale.<br />
Kolegia <strong>dhe</strong> mësuesja e nderuar Alma Marku, u lind <strong>dhe</strong><br />
u shkollua në fshatin Domgjon të Mirditës. Prejardhja e<br />
saj, ishte një familje at<strong>dhe</strong>tare me tradita arsimdashëse<br />
Fëmijëria <strong>dhe</strong> adoleshenca e Almës, nuk ishin të lehta,<br />
por vlerat e familjes <strong>dhe</strong> mirë edukimi e shkollimi me<br />
sakrificë, bën që ajo ta përballonte jetën me besim e<br />
shpresë, me guxim e optimizëm. Arsimimi ishte pika më<br />
e ndjeshme e saj <strong>dhe</strong> që i hapi rrugën për të njohur<br />
më mirë jetën. Falë dëshirës <strong>dhe</strong> pasionit të madh për<br />
mësuesi, përfundoi me sukses shkollimin e lartë. Në këto<br />
vite, u njoh me kolegun <strong>dhe</strong> bashkëshortin e ardhshëm të<br />
saj Gjonin. Në misionin e madh të mësueses, Alma kishte<br />
gjithmonë përkrahjen <strong>dhe</strong> mbështetjen e bashkëshortit<br />
<strong>dhe</strong> kolegut të saj, i cili përpiqej t’ia lehtësonte sado pak<br />
barrën e rëndë të angazhimeve në rritjen <strong>dhe</strong> edukimin<br />
e dy fëmijëve. E natyrisht ndërmjet tyre, veçse një kontributi<br />
të përbashkët në familje <strong>dhe</strong> në punë, lindi <strong>dhe</strong> u<br />
lidh e<strong>dhe</strong> një jetë bashkëshortore e admirueshme, model<br />
i shkëlqyer për tërë komunitetin. Puna plot përkushtim<br />
e mësuese Almës kë mbetur e njohur <strong>dhe</strong> përmendet<br />
plot respekt në Shkozë të rrethit Pukës, në Adriatik të<br />
Kurbinit <strong>dhe</strong> në gjimnazin e Mamurrasit, ku ajo punoi<br />
6 vitet e fundit.<br />
E<strong>dhe</strong> pse kishte jo më shumë se 10 vjet punë në mësuesi,<br />
të gjithë ata që punuan me të, panë të personifikuar<br />
modelin e qetësisë <strong>dhe</strong> dashurisë njerëzore, panë <strong>dhe</strong><br />
ruajnë të gjallë në kujtesë një grua me zemër të ma<strong>dhe</strong><br />
që rrezatonte vazhdimisht e pa u lodhur devocion,<br />
përkushtim <strong>dhe</strong> dashuri te nxënësit e saj të dashur.<br />
Tek të gjithë ata që e njohën nuk rresht dëshira për të<br />
folur <strong>dhe</strong> për t`u shprehur për mësuese Almën, për të<br />
vënë në dukje cilësi <strong>dhe</strong> karakteristika të saja. Në biseda<br />
ajo veçohej si një grua fjalë pak, që vepronte pa zhurmë,<br />
duke shprehur energji të mëdha jete <strong>dhe</strong> diturie, një<br />
mësuese që zëri iu dëgjua veçse për mirë, për gjëra të<br />
bukura <strong>dhe</strong> të mrekullueshme, gojë ëmbël <strong>dhe</strong> kurajoze<br />
që mbronte me dinjitet pikëpamjet e saj humane <strong>dhe</strong><br />
profesionale, duke gjykuar <strong>dhe</strong> vlerësuar vazhdimisht me<br />
sinqeritet e dashamirësi gjithçka të mirë <strong>dhe</strong> të bukur<br />
që ofronte jeta <strong>dhe</strong> puna. Prandaj <strong>dhe</strong> shpejt Alma u<br />
shndërrua një ndër figurat e dashura të mësuesisë <strong>dhe</strong><br />
admiruese, jo vetëm për gjimnazin e Mamurrasit, por<br />
e<strong>dhe</strong> për fshatrat e krahinën përreth. Aq sa e ndjeshme,<br />
humane e tepër miqësore, por aq e<strong>dhe</strong> dinjitoze e konsekuente<br />
në mendimet <strong>dhe</strong> idetë themelore të bindjeve<br />
që përbënin të plotë personalitetin e saj. Ajo dashuroi<br />
pa fund hapësirat magjike të lirisë së fjalës së vërtetë, u<br />
dha atyre pjesë nga jeta e saj e gjerë, deshi shumë fëmijët,<br />
respektoi prindërit me të cilët punonte e ndante me<br />
ta gjithçka sillte jeta. Me punën e saj nuk mbeti kurrë<br />
skllave e ngurtë e rregullave, por theu kornizat tradicionale<br />
të mësimdhënies, duke i dhënë frymëmarrje<br />
të plotë orës së mësimit. Krijoi një fizionomi të plotë<br />
në risitë e procedurat didaktike, paraqitej me të rinjtë<br />
tepër dinjitoze, profesionalisht e kompletuar me një<br />
etikë e moral shembullor, pra me një komunikim tepër<br />
produktiv <strong>dhe</strong> një metodiste e shkëlqyer. Tek Alma,<br />
mendimi <strong>dhe</strong> preokupimi i vazhdueshëm për zanatin<br />
rrinte përherë zgjuar, ashtu siç rri zjarri ndezur në një<br />
vatër të ngrohtë familjare, ëndërronte perspektivën e<br />
vajzës <strong>dhe</strong> të djalit të saj për një edukim e shkollim, të<br />
rriteshin duke u bërë të thjeshtë <strong>dhe</strong> me botë të ma<strong>dhe</strong>.<br />
Prindërit e saj, Liza <strong>dhe</strong> Nikolla kanë mbushur zbrazëtinë<br />
e shtëpisë me fotot e vajzës <strong>dhe</strong> nipit të tyre të ndjerë 6 -<br />
vjeçar duke parë portretin e tyre kujtojnë të thonë diçka<br />
… duke lënë një boshllëk të pambushur, një dhimbje<br />
të thellë <strong>dhe</strong> respekti e mirënjohje të paharruar. Alma<br />
<strong>dhe</strong> djalin e saj 6 vjeçar e kujtojnë me lot mallëngjimi<br />
vajza Albiona, nxënëse në klasën e shtatë që i shpëtoi<br />
vdekjes nga aksidenti. Emri i Almës <strong>dhe</strong> Arselit të vogël<br />
do të mbeten përjetësisht në memorien e të gjithëve si<br />
një nderim e respekt që Alma për sa qe gjallë kultivoi<br />
<strong>dhe</strong> la ngrohtësinë, mirësinë, fisnikërinë, respektin <strong>dhe</strong><br />
dashurinë njerëzore.<br />
Përjetësisht mirënjohje mësueses se pasionuar e të<br />
nderuar qe do të mbetet e tillë në zemrat tona!<br />
Fran GJOKA - DAR Lezhë
Shprehitë komunikative në shkollë<br />
Format e komunikimit, të stileve e ligjërimeve<br />
mësohen në shkollë e jo në familje,<br />
çfarëdo niveli qoftë familja. <strong>Mësuesi</strong> ka për<br />
detyrë që këto stile e forma komunikative<br />
t’i kthejë në shprehi shkollore. Nuk është<br />
fjala vetëm për disa lëndë, por për të tëra<br />
kurrikulat që zhvillohen në shkolla.<br />
Mësimdhënia e efektshme, ndër të tjera, parakupton<br />
krijimin e një mjedisi pune ku të tërë nxënësit të përfshihen<br />
në mësim, jo si dëgjues, por si veprues. Kjo nuk<br />
presupozon që të tërë nxënësit të perceptojnë e kuptojnë<br />
në ‘unison’ atë që parashtron tema e mësimit, por mjafton<br />
të futen, të zhyten në të perceptuarit e të kuptuarit sipas<br />
stilit e tipit të çdonjërit. Ata duhet të mbajnë qëndrime<br />
personale për çka u është shtruar. <strong>Mësuesi</strong> ka për detyrë të<br />
mënjanojë mbingarkesën që nxënësit e emërtojnë “mësim<br />
i vështirë”. Nxënësi duhet ta ndiej veten sikur ecën mbi<br />
rrugë të shkelur më parë <strong>dhe</strong> jo rendje në rrugë të pashkelur<br />
kurrë. E<strong>dhe</strong> pse në shkollë mësohen dije të reja,<br />
mësuesi duhet t’i parashtrojë ato me teknikën e skelave,<br />
shkallëve të lehta për t’u ngjitur. <strong>Mësuesi</strong> duhet të krijojë<br />
domosdoshmërish me klasën një mjedis kompleks për<br />
krijimin e kushteve maksimale për të nxënit e të gjithë<br />
nxënësve. Tradicionalisht, mësuesit e klasifikojnë klasën<br />
në tri grupe: Shumë të mirë, të mirë <strong>dhe</strong> të dobët.<br />
Ky klasifikim, gati është futur në normë, madje është<br />
i ligjëruar. E shohim këtë që në hartimin e objektivave<br />
mësimore te plani vjetor e deri te përgatitja ditore e mësuesit<br />
për mësim.<br />
Objekt i këtij shkrimi është puna e mësuesit për gjuhën<br />
shkollore, elementet e stilit <strong>dhe</strong> të ligjërimit në shkollë.<br />
Nuk bëjmë fjalë vetëm për lëndën e gjuhës shqipe që<br />
mësohet nga mësuesit e profilit të gjuhës e të letërsisë<br />
shqipe, por për stilet funksionalë e ligjërimet në të tëra<br />
kurrikulat shkollore. <strong>Mësuesi</strong>t që mbarojnë fakultetin e<br />
Filologjisë mësojnë e marrin mirë njohuri për sistemin<br />
stilistik të gjuhës shqipe. Mendojmë se do ishte me vend<br />
që në shkollat e larta, në të tëra degët e mësuesisë, të<br />
jepeshin njohuri në fushën e stilistikës gjuhësore lëndore.<br />
Në pamje të parë, të duket sikur ka të bëjë vetëm<br />
me mësuesit e gjuhës shqipe <strong>dhe</strong> të letërsisë në arsimin<br />
parauniversitar. Në fakt, çështja që shtrojmë ka gamë<br />
e<strong>dhe</strong> më të gjerë. Këtu përfshihen të tërë mësuesit e çdo,<br />
cikli apo lënde qofshin. Nëpër shkolla e salla mësuesish,<br />
ndeshemi shpesh me diskutime e debate për mungesë<br />
fjalori e terminologjie lëndore të nxënësve. Është më<br />
se e qartë që ka mungesë fjalori. Fjalori terminologjik,<br />
patjetër, që mungon e do të mungojë te nxënësit, pasi ata<br />
janë nxënës e, pikërisht, për këtë vijnë në shkollë. Ata<br />
hedhin hapat e tyre të parë në fusha të ndryshme të jetës<br />
nga ana teorike. Nxënësi përballet apo ndeshet brenda<br />
ditës me disa forma të stilit e ligjërimit komunikativ.<br />
Fizika, kimia apo biologjia e të tjera lëndë kërkojnë të<br />
futen në ligjërimin libror, ndërsa nxënësi vazhdon ende<br />
me ligjërimin e shkujdesur me një fjalor mjaft të varfër.<br />
Refat XHINA - mësues<br />
<strong>Mësuesi</strong>t nuk i bien pikës tamam aty ku duhet. Jo të tërë<br />
mësuesit e kanë të qartë se është detyrë kryesore e tyre<br />
për ta bërë nxënësin të zbatojë si duhet stilin e ligjërimin<br />
shkollor lëndor për ta përcjellë drejt fjalorit terminologjik<br />
që i kërkon kurrikula. Brenda ditës, nxënësit i duhet të<br />
komunikojë në disa fusha dijeje, të cilat kanë stilin e tyre<br />
të veçantë e mënyrën e ligjërimit të ndryshëm. Në klasat<br />
e ciklit të lartë, ku futen rishtazi lëndët: fizikë, kimi,<br />
etj., mësuesit ankohen se nxënësit janë shumë të dobët.<br />
Madje, po t’i referohemi rezultateve në këto lëndë, do të<br />
gjejmë një vlerësim që, më së shumti, nuk e kalon notën<br />
mesatare mbi gjashtë. Mësuesja e fizikës, apo e kimisë<br />
nuk e ka shkuar përmend që nxënësi i saj nuk ka problem<br />
me të kuptuarit e përvetësuarit e lëndës që ajo zhvillon.<br />
Problemi qëndron në të interpretuarit e temës apo të<br />
kapitullit, pasi nxënësve u mungon stili i komunikimit<br />
<strong>dhe</strong> norma e ligjërimit. Në ciklin e ulët, nxënësi e ka më<br />
të lehtë komunikimin. Kur vjen në ciklin e lartë, atij i<br />
duket se po komunikon me një gjuhë të huaj të panjohur.<br />
Mësuesja në ciklin e ulët në të tëra lëndët, pothuajse ecën<br />
me të njëjtin stil e komunikim. Ajo ka krijuar modelin e<br />
“të mirëkuptuarit” me nxënësit, aq sa e<strong>dhe</strong> kur nxënësi<br />
nuk shprehet qartë, mësuesja e merr me mend se ç’deshi<br />
ai të thoshte. Në fakt, në ciklin e ulët nxënësit nuk zhvillojnë<br />
fizikë e kimi, por ata futen në terminologjinë e<br />
këtyre kurrikulave nëpërmjet “Njohuri për natyrën” etj.<br />
Mëkati duhet kërkuar sa te mësuesi i ciklit të lartë, apo i<br />
shkollës së mesme e<strong>dhe</strong> te mësuesja e ciklit të ulët. Format<br />
e komunikimit, të stileve e ligjërimeve mësohen në shkollë<br />
e jo në familje, çfarëdo niveli qoftë familja. <strong>Mësuesi</strong> ka<br />
për detyrë që këto stile e forma komunikative t’i kthej<br />
në shprehi shkollore. Nuk është fjala vetëm lëndët e biokimisë,<br />
matematikës e fizikës, por për të tëra kurrikulat që<br />
zhvillohen në shkolla. E<strong>dhe</strong> mësuesit e gjuhës e të letërsisë<br />
ankohen shumë për fjalor të varfër, mungesë të shprehuri<br />
në mënyrë shkencore, apo artistike. Po këto fjalë dëgjohen<br />
e<strong>dhe</strong> nga mësuesit e historisë, gjeografisë, edukatës<br />
etj. Shprehitë komunikatave realizohen me teknikën e<br />
skelave. Ajo fillon dalëngadalë në ciklin fillor, duke rritur<br />
largësinë nga njëra shkallë në tjetrën. Largësia e shkallës<br />
së tretë nga e katërta në skelë është më e vogël se largësia<br />
ë shkallës shtatë nga e nënta, ashtu si largësia e shkallës<br />
së dhjetë nga e njëmbëdhjeta. Për të mos e lënë topin në<br />
anën e askujt, është mirë që çdo mësues i çdo cikli apo<br />
profili të ketë objektiv krijimin e shprehive komunikative.<br />
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
23
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
24<br />
<strong>Mësuesi</strong>t e shkollës “Demokracia” në Durrës<br />
presin miq nga Suedia<br />
Këto ditë të Tetorit 2010, kolektivi i mësuesve të<br />
shkollës 9-vjeçare “Demokracia” të Durrësit priti<br />
një grup mësuesish të shkollës “Fjärdingskolan”nga<br />
qyteti Borás në Suedi. Një vizitë e premtuar <strong>dhe</strong><br />
e pritur prej kohësh, sepse mësuesit tanë këtu e<br />
katër viteve më parë ishin të parët miq që vizituan<br />
Suedinë në kuadër të një lidhjeje (binjakëzim), mes<br />
të dy shkollave. Grupi i miqve suedez përbëhej nga<br />
: Znj. Gulsen Ozenkos, drejtore e arsimit për rajonin<br />
e Borasit, drejtori i shkollës Z. Per Kettsen <strong>dhe</strong><br />
mësueset, Znj. Sonja Persson, Znj. Anette Ekelund<br />
<strong>dhe</strong> Z. Sokol Demaku një shqiptar nga Kosova,<br />
mësues, poet, gazetar, botues, i vendosur në Suedi<br />
dhjetë vite të shkuar, i cili në këtë rast kryen e<strong>dhe</strong><br />
detyrën e përkthyesit.<br />
Miqtë do të qëndrojnë disa ditë <strong>dhe</strong> programi është<br />
shumë i ngjeshur. Drejtori i shkollës “Demokracia”<br />
z. Avdyl Buçpapaj, i cili është e<strong>dhe</strong> nismëtari i kësaj<br />
lidhjeje mes dy shkollave, tregon veprimtaritë që do<br />
të ndiqen: Bisedë <strong>dhe</strong> diskutim me mësuesit e shkollës<br />
“Demokracia”, takim në Bashkinë e Durrësit,<br />
takim <strong>dhe</strong> bashkëbisedim me drejtuesit e DAR, e për<br />
të vazhduar me vizita <strong>dhe</strong> biseda me drejtuesit <strong>dhe</strong><br />
mësuesit e disa institucioneve arsimorë të Durrësit,<br />
si në Kolegjin “Turgut Ozal”, kopshtin “1 Maj”,<br />
shkollën “Fëmijë me aftësi të kufizuar”, shkollën<br />
9-vjeçare “Marie Kaçulini”, shkollën 9-vjeçare <strong>dhe</strong><br />
të Mesme të Përgjithshme Jopublike “Kasa”.<br />
“<strong>Mësuesi</strong>t suedezë janë shumë të interesuar për<br />
mënyrën e mësimdhënies në shkollat tona, na tha<br />
drejtori i shkollës,- prandaj një kohë të gjatë do t’i<br />
mundësohet ndjekja e mësimit nëpër klasa në lëndë<br />
të ndryshme, sidomos matematikë, gjeografi, gjuhët<br />
e huaja, etj. në ciklin e ulët <strong>dhe</strong> në ciklin e lartë.<br />
Ata kanë kërkuar të shohin nga afër disa veprimtari<br />
me fëmijët e kopshtit që ndo<strong>dhe</strong>t në shkollën tonë.<br />
Kolektivi ynë u ka rezervuar një vizitë të përbashkët<br />
në Krujë, Shkodër <strong>dhe</strong> të shtunën, në ditën e<br />
fundit në Tiranë. Kam frikë se koha nuk do të na<br />
mjaftojë t’i kryejmë të gjitha, po do të mundohemi<br />
t’i kënaqim <strong>dhe</strong> të përfitojmë sa më shumë”.<br />
“Është një vizitë miqësie <strong>dhe</strong> pune, ku mund të<br />
shkëmbejmë përvojë”, kështu e nisi fjalën e saj<br />
Znj. Gulsen, duke treguar e<strong>dhe</strong> qëllimin e vizitës<br />
<strong>dhe</strong> një pasqyrë të hollësishme të jetës arsimore në<br />
shkollat e komunës që ajo mbulon:<br />
“Në rajonin e qytetit Borás jetojnë rreth tridhjetë<br />
e tetë komunitete nga vende të ndryshme të botës<br />
ku përfshihen e<strong>dhe</strong> shqiptarët. Vetëkuptohet flasin<br />
tridhjetë e tetë gjuhë <strong>dhe</strong> sjellin po aq kultura të<br />
ndryshme. Politika e shtetit suedez është e tillë që,<br />
bën gjithçka për të ndihmuar në integrimin e shpejtë<br />
të tyre në jetën suedeze, sidomos të vegjlit <strong>dhe</strong> të<br />
rinjtë, por duke ruajtur identitetin <strong>dhe</strong> veçoritë e<br />
Kadri TARELLI - Durrës<br />
tyre. Shteti përballon të gjitha shpenzimet e shkollimit<br />
deri te librat falas për të gjithë. Natyrisht<br />
integrimi nuk është i lehtë, por kemi mbështetjen<br />
e të mësuesve të shkëlqyer. Një vëmendje të veçantë<br />
zë kujdesi për zbatimin e demokracisë në shkollë,<br />
sidomos e drejta e fëmijëve për gjuhën e tyre e për<br />
të qenë vetvetja. Këmbëngulim <strong>dhe</strong> besojmë se jemi<br />
në rrugë të mbarë, pasi në qoftë se nuk i studiojmë<br />
paralelisht të dy gjuhët, nuk do të kemi sukses.<br />
Është një parim i njohur te ne <strong>dhe</strong> që vihet në jetë<br />
nga të gjithë punonjësit e arsimit: “Çdo orë e çdo<br />
minutë të dimë pse jemi në shkollë”. Në shkollat<br />
tona kërkohet të zbatohet me forcë një nga parimet<br />
themelore të mësuesisë që : “Jo vetëm të flasim,<br />
por t’i zbatojmë në jetë”, sepse çdo veprim i yni si<br />
mësues, është një fotografi për nxënësin. Askush<br />
nga mësuesit, apo punonjësit e arsimit nuk guxon,<br />
sepse e<strong>dhe</strong> nuk ka të drejtë të bëjë diferencim <strong>dhe</strong><br />
t’i thotë fëmijës, se ti nuk je i zoti, apo tjetri është<br />
më i mirë se ti, etj, etj. Për të gjithë ne, ata janë të<br />
barabartë, por të ndryshëm <strong>dhe</strong> secili ka vlera”<br />
Z. Per Kettsen drejtori i shkollës “Fjärdingskolan”<br />
në Boras, në fjalën e tij vuri në dukje interesin e<br />
përbashkët të lidhjeve mes të dy shkollave, sepse 20<br />
% e fëmijëve të shkollës janë nga trevat shqiptare,<br />
kështu është në të mirë të tyre, që në të ardhmen<br />
vizitat e ndërsjella të jenë për nxënësit, jo vetëm<br />
të mësuesve. Ky është e<strong>dhe</strong> synimi ynë. Me shumë<br />
kënaqësi tregoi bisedën që bëri me fëmijët shqiptarë<br />
para nisjes: “U ula bashkë me ta <strong>dhe</strong> u thashë: me<br />
që do të shkojmë në Durrës, në Shqipëri, çfarë objektesh<br />
mund të vizitojmë <strong>dhe</strong> çfarë sendesh mund<br />
të gjejmë për të blerë. U gëzuan shumë. Më pëlqeu<br />
se kishin njohje për Durrësin, por më këshilluan që<br />
të gjeja <strong>dhe</strong> të merrja bustin e Skënderbeut, Heroit<br />
tuaj Kombëtar. E dija se kështu do të ndodhte. U<br />
ngrita <strong>dhe</strong> shkova në zyrën time <strong>dhe</strong> u vura përpara
në tavolinë bustin e Skënderbeut në kalë. Ata<br />
u habitën, por vura re se sytë i shkëlqenin<br />
nga kënaqësia”.<br />
Biseda me miqtë e largët zhvillohet fare<br />
natyrshëm. <strong>Mësuesi</strong>t e gjejnë shpejt fjalën<br />
me njëri - tjetrin. Problemet e mësimit <strong>dhe</strong><br />
edukimit janë kudo njësoj <strong>dhe</strong> secili përpiqet<br />
të bëjë më të mirën për nxënësit. <strong>Mësuesi</strong>t<br />
tanë kërkuan të dinë më shumë si zbatohet<br />
demokracia në shkollë, pasi shoqëria <strong>dhe</strong><br />
shkolla suedeze mbahen si model. Të dyja<br />
mikeshat, mësueset Sonja <strong>dhe</strong> Annete, u<br />
përgjigjën thjesht <strong>dhe</strong> bukur:<br />
-Nga të gjithë fëmijët, në të gjitha klasat,<br />
mundohemi të kërkojmë të zbatohen pesë<br />
rregulla:<br />
1. Çdo fëmijë që dëshiron të futet në veprimtarinë<br />
e një grupi do të marrë lejë me këto<br />
fjalë: -A mund të marr pjesë? -Më falni a mundem?<br />
2. Të gjithë duhet të dëgjojnë shokun, pavarësisht<br />
se si shprehet mirë, apo keq. Askush nuk ka të drejtë<br />
ta ndërpresë tjetrin. Respekt ndaj njëri - tjetrit.<br />
3. Të thonë fjalë të mira për të tjerët. Nuk pranohen<br />
ofendimet <strong>dhe</strong> fjalët e këqija.<br />
4. Mjetet e punës <strong>dhe</strong> lodrat që kemi në përdorim<br />
i ndajmë <strong>dhe</strong> i përdorim bashkërisht.<br />
5. Ndihma ndaj njëri tjetrit, bile më shumë ndaj<br />
atij që ka më shumë nevojë.<br />
I dëgjojmë <strong>dhe</strong> nuk çuditemi aspak. Janë pesë<br />
rregulla fare të thjeshta, që ne, mësuesve, na venë në<br />
siklet të madh, sikur mbajmë një mal mbi shpinë.<br />
Jo që nuk i dimë, po a kemi vullnet e dëshirë <strong>dhe</strong> sa<br />
përpiqemi t’i zbatojmë. Pikërisht këtu qëndron e<strong>dhe</strong><br />
çelësi i suksesit të mësuesve në shkollën suedeze.<br />
Mikpritja nuk u kursye e<strong>dhe</strong> në Bashki, ku grupi i<br />
mësuesve suedezë u prit nga n/kryetari, Z. Adrian<br />
Çela. Miqtë parashtruan arsyen e vizitës së tyre,<br />
për projekte të përbashkëta, shkëmbim përvoje,<br />
vizita të ndërsjella, por sidomos të vizitave <strong>dhe</strong> të<br />
lidhjeve mes nxënësve të të dy vendeve. Mendime<br />
që u pëlqyen nga drejtuesit e Bashkisë, pasi të gjitha<br />
veprimtaritë janë në interes të fëmijëve shqiptarë që<br />
ndo<strong>dhe</strong>n në Suedi, që ata të mos harrojnë gjuhën,<br />
origjinën <strong>dhe</strong> të forcojnë lidhjet me Shqipërinë.<br />
Një bisedë e zgjatur u zhvillua në DAR me drejtoren<br />
Znj. Mira Bllani, sepse siç dihet, kur mësuesit hyjnë<br />
në të fshehtat e zanatit, vështirë të dalin lehtë. U<br />
diskutua për integrimin e fëmijëve në Suedi, janë të<br />
ndryshme por ngjasojnë, pasi e<strong>dhe</strong> ne ndeshemi me<br />
integrimin brenda vendit. U rrahën mendime për<br />
decentralizimin e shkollës, programet, për lidhjen<br />
shkollë – prindër, zgjedhjen e teksteve mësimorë,<br />
veprimtaritë jashtë orës së mësimit, puna me librin<br />
etj..etj.<br />
Miqtë nga Suedia patën dëshirë të njihen me një<br />
shkollë jo publike. Vizita në kolegjin “Turgut<br />
Ozal” në Durrës <strong>dhe</strong> biseda me drejtorin Z. Seser<br />
Erdogan kaloi mjaft mirë. Shkurtimisht, u njohën<br />
me ecurinë e shkollës në dhjetë vitet e saj në Shq-<br />
ipëri, e cila ka qenë gjithnjë në rritje. Drejtori i<br />
njohu me kompleksin e ri modern që po ndërtohet<br />
e mbaron së shpejti, programin mësimor, gjuhët e<br />
huaja. Mes të tjerave vuri theksin në kujdesin që<br />
tregohet ndaj nxënësve shumë të mirë <strong>dhe</strong> talenteve,<br />
për të cilët investohet <strong>dhe</strong> nxiten të marrin pjesë<br />
në konkurse shkencore si brenda vendit por <strong>dhe</strong> në<br />
ato ndërkombëtare. Sukseset nuk kanë munguar,<br />
pasi janë të shumtë nxënësit e kolegjit që janë<br />
nderuar me çmime <strong>dhe</strong> vende nderi. Në kolegj,<br />
vëmendje i kushtohet veprimtarive edukative jashtë<br />
procesit mësimor, sidomos në plotësimin e prirjeve<br />
<strong>dhe</strong> dëshirave të nxënësve, duke marrë në shkollë<br />
specialist si, piktor, fotograf, muzikant, koreograf,<br />
etj…etj.<br />
Meqenëse mësuesit suedezë në shkollën e tyre kishin<br />
dy klasa me nxënës me aftësi të kufizuar mendore<br />
<strong>dhe</strong> fizike, treguan interes të bëjnë një vizitë <strong>dhe</strong><br />
të njihen me punën e shkollës në Durrës që njihet<br />
me emrin PLM. Pyetjeve të shumta iu përgjigj<br />
drejtoresha Znj. Arta Veizi, e cila i njohu me problematikën<br />
e shkollës <strong>dhe</strong> të fëmijëve, pengesat që<br />
hasen në punë, sidomos me mentalitetin e prindërve<br />
të cilët e pranojnë me shumë vështirësi gjendjen e<br />
fëmijëve të tyre.<br />
Tek miqtë suedezë, me të cilët u formuan shpejt<br />
lidhjet shoqërore, dallojmë një veçori që na pëlqen<br />
e s’mund ta lemë pa e përmendur, pasi e<strong>dhe</strong> na<br />
shërben: Serioziteti <strong>dhe</strong> kujdesi për t’i parë e prekur<br />
gjërat ashtu siç janë, deri në hollësi. Dëgjojnë me<br />
vëmendje. Për ata s’ka gjëra të dorës së dytë, e<strong>dhe</strong><br />
vogëlsirat janë të rëndësishme.<br />
Në këtë shkrim vumë vetëm pak nga të gjitha, pavarësisht<br />
se çdo veprimtari e meriton një shkrim më<br />
vete. E rëndësishme është se përfituam të dy palët,<br />
si miqtë, por ca më shumë e<strong>dhe</strong> ne.<br />
Kjo vizitë do të mbahet mend për shumë kohë, pasi<br />
te të gjithë la mbresa të pashlyeshme. Urojmë që<br />
miqësia <strong>dhe</strong> bashkëpunimi mes të dy shkollave të<br />
vazhdojë gjatë, duke forcuar lidhjet mes mësuesve<br />
<strong>dhe</strong> nxënësve.<br />
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
25
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
26<br />
TRADITË & KULTURË<br />
Nëpër shkollat shqipe, në Diasporë...<br />
Mësimi i gjuhës amtare në shkollat shqipe në Austri<br />
Nxënës në orën e gjuhës shqipe<br />
në shkollën fillore<br />
në Benedikt/Vjenë-Austri<br />
Në shkollat austriake, mësohen tetëmbëdhjetë gjuhë<br />
amtare. Gjuha shqipe, pas turqishtes e kroatishtes, zë<br />
vendin e tretë për nga frekuentimi i fëmijëve. Nga organet<br />
vendore paguhen diku rreth gjashtëqind mësues/e<br />
të gjuhëve amtare, në mesin e tyre e<strong>dhe</strong> njëzet e katër<br />
mësues/e shqiptarë. Për këtë, kujdeset <strong>Ministria</strong> e <strong>Arsimit</strong>,<br />
përmes resorit për ruajtjen <strong>dhe</strong> integrimin shoqëror të<br />
qytetarëve me origjinë nga vende të ndryshme. Ky resor,<br />
i siguron kushtet e punës sipas nevojave praktike me<br />
tekste, informime, seminare e konferenca profesionale,<br />
udhëzime praktike etj. Sigurohen falas vijimi i seminareve<br />
përkatëse, konferencave, me qëllim shkëmbimin e<br />
përvojave <strong>dhe</strong> përsosmërisë së tyre. Në veçanti, rëndësi u<br />
jepet shfrytëzimit nga mësuesit të mundësive elektronike<br />
nga interneti, faqeve përkatëse. Evoluimi teknologjik e<br />
kushtëzon evoluimin e metodologjisë së mësimdhënies<br />
<strong>dhe</strong> mësim-nxënies. Kjo është një imperativ i kohës i cili<br />
është në vazhdimësi në agjenten e organeve kompetente<br />
arsimore austriake. Materialet mësimore të shtypura nga<br />
interneti zënë një vend me rëndësi në mësimdhënie. Tani<br />
ka shumë faqe interneti me materiale mësimore të cilat<br />
mësuesi/ja mund t’i shfrytëzojë. <strong>Ministria</strong> e <strong>Arsimit</strong> e ka<br />
mundësuar hapjen e faqeve të internetit me materiale nga<br />
gjuha turke, kroate <strong>dhe</strong> në gjuhën shqipe. Ato materiale<br />
janë kryesisht publikime nga përvoja e mësuesve. <strong>Mësuesi</strong>t<br />
i dërgojnë punimet e tyre për publikim në faqen<br />
e internetit. Ata që janë aktivë, në punime marrin e<strong>dhe</strong><br />
honorar të veçantë.<br />
Kjo konsiderohet si reformim në komunikime, si<br />
mundësi të krijuara nga mjetet moderne elektronike. Ky<br />
sistem, e mundëson gjithashtu shkëmbimin e përvojave<br />
direkt nga mësuesit e vendeve të ndryshme. Ata diskutojnë<br />
një orë e gjysmë në mbrëmje, një herë në javë, në<br />
gjuhën angleze <strong>dhe</strong> gjermane rreth metodave, projekteve<br />
e temave të caktuara, në rrjetin e formuar nga disa<br />
qytete të shumë vendeve. Nga puna praktike e mësuesve<br />
shqiptarë, deri tani, kemi pak materiale të hapura për<br />
shfrytëzim. Krahas kësaj, <strong>Ministria</strong> austriake për gjuhën<br />
Hazir MEHMETI - Vjenë<br />
shqipe, ka siguruar falas shumë tekste mësimore. Këtë<br />
vit, për secilin nga mësuesit shqiptarë, u blenë të gjitha<br />
botimet për gjuhën shqipe, deri në klasën e nëntë. Përveç<br />
kësaj, secili mësues mund të porositë për secilin nxënës<br />
libra deri në 14E 90c. Këtu duhet veçuar përpjekja e Znj.<br />
Mag. Elfie Fleck, përgjegjëse e seksionit ndërkulturor në<br />
Ministrinë e <strong>Arsimit</strong>. Ajo duke e parë nevojën nxënësve<br />
shqiptarë për tekste, ndihmoi në sigurimin e shumë prej<br />
tyre. Zonja Fleck ishte në seminarin e mësuesve të diasporës<br />
në Strugë, para dy vitesh, ku u njoh nga afër me<br />
nevojat e përpjekjet tona rreth ruajtjes së gjuhës. Duhet<br />
bërë praktikë e ftesës së zyrtarëve të nivelit të tillë e<strong>dhe</strong><br />
nga shtetet tjera.<br />
Në Austri janë të punësuar njëzet e tre mësues shqiptarë.<br />
Ata zgji<strong>dhe</strong>n sipas kritereve të caktuara nga inspektorati<br />
përkatës. Këtu shkolla e mbaruar përkatëse në vendlindje<br />
merret parasysh si kriteri kryesor. E<strong>dhe</strong> pse njohja e<br />
gjuhëve tjera nuk parashihet si kërkesë direkt,njohja e<br />
tyre është e domosdoshme për mësuesin/en në rrethin<br />
shumë-kulturor. Shumica e mësuesve shqiptar flasin dytri<br />
gjuhë <strong>dhe</strong> janë me kualifikime përkatëse. Pjesa më<br />
e ma<strong>dhe</strong> e tyre kanë të mbaruar universitetin <strong>dhe</strong> kanë<br />
përvojë shumëvjeçare<br />
Për mësimin e gjuhës shqipe në këto shkolla është pozitiv<br />
fakti se shumica e prindërve në shtëpi flasin shqip. Kjo e<br />
lehtëson mësim-nxënien <strong>dhe</strong> mësimdhënien.<br />
Në simpoziume, seminaret, konferencat e organizuara<br />
rreth mësimit të gjuhëve amtare, dalin detyrime për secilin<br />
shtet që t’u mundësojë fëmijëve mësimin elementar në<br />
gjuhën amtare.<br />
Znj.Mag.Elfie Fleck, përgjegjëse për gjuhët amtare<br />
pranë Ministrisë së <strong>Arsimit</strong> të Austrisë, gjatë seminarit në Strugë.<br />
Një përkrahëse e ma<strong>dhe</strong><br />
e mësimit shqip
IKAP-i, në linjën e duhur për të qenë<br />
një institucion me parametra evropianë<br />
Në kuadër të Programit Cilësi <strong>dhe</strong> Barazi<br />
në Arsim (CBA), një ekip i përbërë nga<br />
përfaqësues të Inspektoratit Kombëtar<br />
të <strong>Arsimit</strong> Parauniversitar (IKAP)<strong>dhe</strong> të<br />
Ministrisë së <strong>Arsimit</strong> <strong>dhe</strong> <strong>Shkencës</strong> kreu<br />
gjatë muajit shtator një vizitë studimore<br />
në Inspektoratin e <strong>Arsimit</strong> të Belgjikës për<br />
rajonin e Flandrës. Inspektorati flamand<br />
është gjithashtu anëtar i rrjetit evropian<br />
të inspektorateve <strong>dhe</strong> ka drejtimin e këtij<br />
organizmi që quhet SICI (Organisation<br />
of National and Regional Inspectorates of<br />
Education in Europe)<br />
Ekipi u njoh me sistemin arsimor belg për komunitetin<br />
e Flandrës, misionin <strong>dhe</strong> strukturën e tij, vlerësimin e<br />
cilësisë në arsim në Belgjikë, me dokumentet <strong>dhe</strong> instrumentet<br />
bazë për realizimin e këtij vlerësimi si <strong>dhe</strong> me<br />
përvojën belge të përpunimit elektronik të të dhënave të<br />
inspektimit. Kjo vizitë mundësoi <strong>dhe</strong> prezantimin me<br />
Rrjetin Evropian të Inspektorateve, SICI <strong>dhe</strong> hapi një<br />
perspektivë konkrete për anëtarësimin e IKAP-it në të .<br />
Gjithashtu, kryeinspektori i IKAP z.Robert Gjedia, bëri<br />
një prezantim të misionit <strong>dhe</strong> strukturës së Inspektoratit<br />
Kombëtar të <strong>Arsimit</strong> Parauniversitar të Shqipërisë.<br />
Në vijim, inspektorati i Flandrës bëri të mundur vizitën<br />
në një shkollë të arsimit bazë, e cila u pasua nga<br />
diskutime me inspektorë <strong>dhe</strong> drejtoreshën e shkollës<br />
mbi efikasitetin e vlerësimit të brendshëm e të jashtëm.<br />
Misioni <strong>dhe</strong> profili i Inspektoratit arsimor të Flandrës<br />
Inspektorati arsimor i Flandrës është një organizatë profesionale<br />
autonome që ka si mision ruajtjen <strong>dhe</strong> nxitjen<br />
për përmirësimin e cilësisë së arsimit. Ai u jep këshillim<br />
të vijueshëm institucioneve, i inspekton<br />
ato <strong>dhe</strong> ka si qëllim të kontribuojë për<br />
një edukim demokratik <strong>dhe</strong> social, si <strong>dhe</strong><br />
të informojë shtetin për cilësinë e arsimit<br />
në vend.<br />
Organizimi i Inspektoratit<br />
Inspektorati i Flandrës mbulon 4500<br />
institucione. Ai përbëhet nga bordi i<br />
inspektorëve (Kryeinspektori, 8 inspektorë/koordinatorë<br />
<strong>dhe</strong> 17 të tjerë në<br />
nivel qendror). Në dallim me IKAP-in,<br />
Inspektorati arsimor belg ka <strong>dhe</strong> një staf<br />
prej 150 inspektorësh rajonalë. Këta të<br />
fundit janë punonjës të Inspektoratit, të<br />
shpërndarë në të gjithë rajonin e Flandrës,<br />
por që e kryejnë punën në shtëpi.<br />
Ata janë të pajisur nga inspektorati me<br />
Edit Dibra, IKAP<br />
infrastrukturën përkatëse, kanë akses në intranetin e<br />
Inspektoratit <strong>dhe</strong> ndjekin programin vjetor të përcaktuar<br />
në Inspektoratin Qendror.<br />
Inspektorati është përgjegjës për sigurimin e cilësisë në<br />
institucionet e<br />
- <strong>Arsimit</strong> fillor<br />
- <strong>Arsimit</strong> të mesëm<br />
- Shkollat speciale<br />
- Qendrat e këshillimit/udhëzimit të karrierës<br />
- Arsimi part - time<br />
- Edukimi i të rriturve<br />
- Arsimi profesional<br />
- Arsimi në shtëpi<br />
- Bordet e shkollave (të cilët përbëhen nga drejtues të<br />
disa shkollave <strong>dhe</strong> mbulojnë një grup shkollash)<br />
- Institucionet që sigurojnë programe trajnimi <strong>dhe</strong> që<br />
ofrojnë certifikata <strong>dhe</strong> diploma<br />
Nëse para vitit 1991, përgjegjëse për cilësinë në shkolla<br />
ishte <strong>Ministria</strong> e <strong>Arsimit</strong>, pas `91, përgjegjësinë për<br />
cilësinë e ka vetë shkolla. Një tjetër ndryshim i politikave<br />
të inspektimit daton që nga maji i vitit 2009, me<br />
adaptimin e Inspektimit të Plotë të Shkollës. Bëhet fjalë<br />
për inspektimin e të gjitha shkollave, publike, rajonale<br />
ose private që marrin fonde nga shteti. Në një kontekst<br />
arsimor ku shkolla ka autonomi të plotë në aspektin<br />
kurrikular, financiar <strong>dhe</strong> rekrutimin e mësuesve, inspektorati<br />
ka futur konceptin e një inspektimit të bazuar<br />
në rreziqe “risk based inspection”. Ky lloj inspektimi<br />
bëhet sipas një programi 8 vjeçar <strong>dhe</strong> parashikon që,<br />
te paktën një herë në 8 vjet, çdo institucion arsimor<br />
në Flandër të ketë kaluar në procesin e inspektimit të<br />
plotë. Ai ndahet në tre faza 1- parainspektimi 2- vizita<br />
në shkollë <strong>dhe</strong> 3-raportimi.<br />
- Parainspektimi zgjat një dite (bazohet ne raportet e<br />
mëparshme, të dhënat e marra nga databaza elektronike,<br />
intervista me drejtorin e shkollës, mësues, etj). Në për-<br />
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
27
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
28<br />
fundim përcaktohet Fokusi i inspektimit të shkollës<br />
(Fokusohen të paktën dy fusha)<br />
- Vizita në shkollë <strong>dhe</strong> inspektimi i fokusuar në çështjet<br />
për të cilat është rënë dakord në fazën e parë (dokumente,<br />
vëzhgime, intervista) <strong>dhe</strong> në përfundim, interpretimi<br />
i gjetjeve/analiza (3-6 ditë)<br />
- Raporti <strong>dhe</strong> publikimi i tij. (nga 1-2 javë deri në 2<br />
muaj)<br />
Rekrutimi i inspektorëve<br />
Kusht për të marrë pjesë në konkurrimin për inspektor<br />
është përvoja e detyrueshme 10 vjeçare në fushën e<br />
arsimit. Përzgjedhja kryhet me një vlerësim të dyfishtë:<br />
1. Nga një komision i vlerësimit të jashtëm, i cili analizon<br />
kompetenca, aftësi, shprehi të përgjithshme që li<strong>dhe</strong>n<br />
me komunikimin, punën në ekip, etj)<br />
2. Nga një juri e brendshme, e përbërë nga inspektorë,<br />
mësues, drejtorë shkollash, e cila vlerëson kandidatët<br />
lidhur me njohuritë specifike për kurrikulën <strong>dhe</strong> lëndë<br />
të veçanta sipas profilit të inspektorit që do të punësohet.<br />
Pas punësimit, çdo inspektor i ri ka si tutor një inspektor<br />
me përvojë, që mund të jetë ekspert i brendshëm ose i<br />
jashtëm. Të gjithë inspektorët i nënshtrohet trajnimit<br />
në shërbim sipas një programi të përcaktuar ( 2 ditë në<br />
vit të gjithë inspektorët bashkë, si <strong>dhe</strong> një program 9<br />
ditor në vit me fokus në problematika të inspektimit,<br />
komunikimin e politikave <strong>dhe</strong> qëllimeve të Ministrit,<br />
etj.) Gjithashtu zhvillohen e<strong>dhe</strong> trajnime sipas nismave<br />
individuale të inspektorëve. (trajnime nga ekspertë të<br />
huaj, etj)<br />
Inspektorati belg operon bazuar në udhëzuesin e<br />
quajtur CIPO (Contexte, Input, Process, Output)<br />
1. C-Konteksti (përmbajtja <strong>dhe</strong> te dhëna me informacionin<br />
e nevojshëm për fushat)<br />
2. I-Inputet<br />
3. P-Proces (proceset pedagogjike <strong>dhe</strong> organizative):<br />
A Politikat e përgjithshme:<br />
Nga njëra shkollë në tjetrën, nga njëri organizim në tjetrin,<br />
afatshkurtra apo afatgjate, Rexhep Dizdari, si një nga figurat<br />
e shquara të arsimit kombëtar, nuk ndjehej asnjëherë i qetë<br />
pasi mendonte se përsëri kishte lënë diçka të paplotësuar.<br />
Aspiratat e tij sa vinin e bëheshin akoma më të mëdha <strong>dhe</strong><br />
më gjithpërfshirëse. Me punën e tij, me vizionin <strong>dhe</strong> horizontin<br />
e gjerë ai kishte hyrë në mendjen e shumë arsimtarëve<br />
<strong>dhe</strong> arsimdashësve. Kështu nuk u mjaftua me organizimin<br />
e rretheve të vogla sociale <strong>dhe</strong> këtë herë në bashkëpunim<br />
e<strong>dhe</strong> me Sadi Pejanin iu përveshën punës në krijimin e një<br />
organizate gjithpërfshirëse të arsimtarëve të ashtëquajtur<br />
“Sindikata e parë e Arsimtarëve” me pjesmarrjen e mësuesve<br />
nga Tirana, Durrësi, Kruja, Kavaja <strong>dhe</strong> Shijaku, e<br />
cila u mblodh në Dhjetor të vitit 1921 në konviktin “Naim<br />
Frashëri” që u pranua nga autoritetet e arsimit me titullin<br />
“Lidhja e mësuesve” e Prefekturës së Durrësit. E gjejmë të<br />
rastit të japim të plotë tekstin e statusit të kësaj organizate<br />
zyrtare e para për nga lloji në Shqipëri, marre nga origjinali:<br />
Drejtimi/udhëheqja<br />
Zhvillimi i vizionit<br />
Vendimmarrja<br />
Sigurimi i cilësisë<br />
B. Politikat e stafit<br />
Menaxhimi <strong>dhe</strong> trajnimi i stafit<br />
C. Politikat e burimeve<br />
Materialet, siguria, higjiena <strong>dhe</strong> mirëqenia<br />
D. Politikat pedagogjike<br />
Kurrikula, Këshillimi <strong>dhe</strong> Vlerësimi<br />
4. O-Output (rezultatet, arritja e objektivave <strong>dhe</strong><br />
plotësimi i treguesve)<br />
Disa nga sfidat e IKAP-it për të ardhmen<br />
Nga njohja me përvojën e inspektoratit belg <strong>dhe</strong> bashkëbisedimet<br />
me inspektorët <strong>dhe</strong> koordinatorët e tij,<br />
konstatuam që IKAP është në linjën e duhur për të qenë<br />
një inspektorat me parametra evropianë. Në këta pak<br />
muaj, IKAP-i ia ka dalë mbanë të ndërtojë një strukture<br />
bashkëkohore në përputhje me filozofitë e suksesshme<br />
të inspektimit që kanë sot vende si Belgjika, Hollanda<br />
<strong>dhe</strong> Skocia, gjë e cila u vlerësua nga homologët tanë.<br />
Megjithatë, IKAP-i ka ende shumë sfida të rëndësishme<br />
përpara. Ngritja e një rrjeti inspektorësh në rang vendi,<br />
në analogji me inspektoratin flamand, e cila paraqitet si<br />
një nevojë për punën në vijueshmëri të këtij institucioni,<br />
do të jetë një sfidat e tij në të ardhmen. Gjithashtu,<br />
anëtarësimi në SICI-in paraqet një potencial të rëndësishëm<br />
bashkëpunimi <strong>dhe</strong> zhvillimi për IKAP-in duke<br />
bërë që ai të përfitojë nga shkëmbimet brenda rrjetit,<br />
ekspertizat e vendeve anëtare, pjesëmarrja në projekte,<br />
trajnime, etj. Një element modernizues për punën <strong>dhe</strong><br />
funksionimin e Inspektoratit do të jetë <strong>dhe</strong> krijimi i një<br />
database elektronike <strong>dhe</strong> ngritja e një intraneti të cilat do<br />
përmirësojnë <strong>dhe</strong> rrisin efektivitetin e këtij institucioni<br />
në të ardhmen.<br />
_ _ _ Për herë të parë në shtyp _ _ _<br />
Sindikata e Parë e Arsimtarëve të Shqiperise<br />
Nga Evans Drishti<br />
Sindikata e parë e arsimtarëve<br />
Prefektura e Durrësit<br />
Duke parë se interesimi i Qeverisë së asaj kohe për ndaj<br />
arsimin ishte e pakët e pamë të nevojshme të mendonim<br />
diçka për këtë problem me një rëndësi kapitale për një vend<br />
prapambetur siç ishte vendi yn. Megjithëse forma sindikale<br />
e re si për vendin tonë si për shumicën e arsimtarëve të një<br />
niveli shumë t’ulët, nuk gjetëm rrugë tjetër. Me të ndjerin<br />
shokun Sadi Pejani morëm këtë nisjativë që disa e quanin të<br />
guximshme, disa të kotë e disa më pesimista, për disa absurd.<br />
Në marrëveshtje të plotë me Durrësin, Krujën <strong>dhe</strong> Kavajën,<br />
në pushimet e tremujorit të parë, bëmë mbledhje<br />
në konviktin Naim Frashëri në dijeni e<strong>dhe</strong> t’autoriteteve<br />
t’arsimit. Mbledhja qe mjaft e gjallë <strong>dhe</strong> jo ashtu siç e kishin
parapa ca kundërshtarë. Qeveria na pat premtua se nuk do<br />
i pranonte tani e tutje arsimtarët ndër dikastere të tjerë,<br />
por nuk e mbajti gjatë atë premtim duke gjetë për pretekst<br />
se i çalonin punrat me të rinj duke përdorur fjalë popullore<br />
“Nuk livrohet dot ara me viça” Arsimtarët vazhdonin<br />
ta dizertonin arsimin mbasi ndër dikastere të tjerë kishin<br />
punë më pak <strong>dhe</strong> paguheshin më mirë. Mbledhja si sprovoj<br />
statin u mbyll. Kjo sindikatë për sa kohë që pat jetë pat<br />
e<strong>dhe</strong> aktivitet, por mjerisht me dështimin e revolucionit të<br />
Qershorit e<strong>dhe</strong> kjo pushoi së qenunit.<br />
Dokumenti nr 15<br />
Statuti i lidhjes<br />
I - Qëllimi: Qëllimi i lidhnisë së mësuesve është: Forcimi<br />
i bashkimit, përparimit <strong>dhe</strong> naltsimit moral <strong>dhe</strong> shoqëror<br />
të mësueseve e mësuesve të Prefekturës së Durrësit <strong>dhe</strong><br />
përmirësimin e gjëndjes ekonomike të tyre.<br />
II<br />
Bashkimi<br />
I - Çdo mësuese e mësues i kësaj Prefekture është i detyruem<br />
me u sjellë si motër e vëlla kundrejtë mësueseve e mësuesve<br />
t’At<strong>dhe</strong>ut e me u sjellë urtësisht në çdo bisedë.<br />
II - Çdo mësuese e mësues titullin e vet ka për ta ditë nderë<br />
për vehte e është i detyruem me i dalë zot nderit të degës<br />
s’vet në çdo rast e në çdo kohë. Dhe me e lartësue prestigjin<br />
e mëshuesit në punë të popullit.<br />
III - Për interresë të lidhnisë çdo mësuese e mësues i kësajë<br />
Prefekture është i detyruem moralisht me u bashkue <strong>dhe</strong><br />
mbasi të hyjë është i shtërnguem me bashkëpunue si mbas<br />
vendimit të Këshillit Qëndror.<br />
IV - Çdo mësuese e mësues është i detyruem të vehet pas<br />
studimeve <strong>dhe</strong> të praktikohen në mjeshtërinë e vet tue u<br />
diftue përparimdashës për degën e vet<br />
V - Si në Qendër ashtu e<strong>dhe</strong> në degët do t’epen konferenca<br />
arsimore nga ana e arsimtarëve, e mësuese e mësues është i<br />
detyruem me u gjetë në salë të konferencës.<br />
VI - Lidhnija e kësaj Prefekture do t’i lutet çdo antares e<br />
antarit të shkruaj mbi arsimin tue çue artikujt në Këshillin<br />
Qëndror i cili do të jetë i lirë në gërgim të tyre në ndonjë<br />
të përkohshme për botim ose të ruajtur për organin e saj që<br />
do të botohet kur të forcohet finaciarisht.<br />
VII - Çdo mësuese e mësues lutet me dhanë një raport mbi<br />
gjëndjen morale, shoqnore, shëndetsie e diturije të lagjes,<br />
katundit a rrethinave të degave të tyre e kështu degat qendrës<br />
së përgjithshme.<br />
III<br />
Interesi materjal i lidhnisë<br />
VIII - Këshilli Qëndror ka me u përpjekë me gjetë mëndyrën<br />
e burimeve për fondin e lidhnisë sikurse: a) me anë<br />
të kinematografit, b) të theatrit, c) me anën e pensjoneve të<br />
studentëve, ç) me anën e lojnave, ndihmave etj.<br />
IX - Këshilli Qëndror, për të krijue një shtëpi botuse anonime<br />
mësuesesh e mësuesish detyrohet të formojë një komision<br />
kompetentësh që të bajë projektin e saj i cili project<br />
do të paraqitë në mbledhje të përgjithshme të mësueseve e<br />
mësuesve për pëlqim. Prej kësi burimesh Këshilli Qëndror<br />
e i degave ka për të pasë 10% pë rata që kanë për ta ba një<br />
mundim në të nxjerrurit e tyre.<br />
X - Mësuesja e mësuesi ka një karakter të pastërt, është amnore<br />
e atnuer i foshnjave <strong>dhe</strong> shembuj në bindje të nomeve<br />
shtetnore <strong>dhe</strong> therorë të detyrës e t’idealit kombëtar.<br />
XI - Mësuesja e mësuesi e ka për detyrë m’u sjell njerzisht<br />
e me qenë pasqyra e urtsisë.<br />
XII - Lidhnija i përkrah të gjitha shoqrinat në pikpamje<br />
arsimore <strong>dhe</strong> pranon ndihmat e tyre.<br />
XIII - Lidhnija do të ndihmojë bonjakët e mësueseve e mësuesve<br />
kur nuk ju mjafton pensjoni qeveritar e u ndihmon<br />
mësueseve e mësuesve për edukimin e fëmijëve të tyre kur<br />
nuk u mjafton rroga sikurse për sëmundje.<br />
XIV - Mësuesja e mësuesi lufton zakonet e liga e forcon<br />
zakonet fisnike e bujare të shqiptares e të shqiptarit.<br />
IV<br />
Organizimi<br />
XV - Këshilli Qëndror formohet prej 5 vetash me qendër<br />
në Tiranë:<br />
a) Kryetar, sekretar, tre këshilltar<br />
b) Arkëtari e bibliotekari emnohen prej këshillit nën<br />
përgjegjësinë e tij.<br />
XVI - Degët formohen prej tre vetash: Kryetar, sekretar e<br />
një këshilltar me qendër Tiranë, Durrës, Kavajë, Shijak,<br />
Krujë. Arkatari zgji<strong>dhe</strong>t prej këshillit nën përgjegjësi të tij.<br />
XVII - Këshilli Qëndror mbëli<strong>dhe</strong>t një herë në vjetë në<br />
dy javët e para të korrikut nga dy delegate prej çdo dege<br />
të zgjedhun nga mësueset e mësuesit të qarkut të vet. Në<br />
këtë mbledhje merr pjesë çdo mësuese e mësues me vota<br />
consultative.<br />
XVIII - Këshillat e degëve zgji<strong>dhe</strong>n një herë në vjetë në<br />
fillim të vitit shkollor nga të të gjitha mësueset e të gjithë<br />
mësuesit të secilës krahinë.<br />
XIX - Pagesa mujore është 1% e dy frang ar për të hyme, e<br />
një pagesë të përgjithëshme baras me të hymen për shpenzimet<br />
e mbledhjes së përgjithshme.<br />
XX - Degët 75% do t’ju dërgojnë Qendrës së përgjithshme<br />
n’interesë të përbashkët.<br />
XXI - Të hymet i dërgohen qendrës së përgjithshme.<br />
XXII - Pagesat e përvjetshme dërgohen më 15 korrik për<br />
prishje të mbledhjes së përgjithshme.<br />
XXIII - Këshilli Qëndror do të ketë një lokal e vulën me<br />
datën 8/1/1822<br />
XXIV - Dita 8 kalnduer do të kremtohet prej qendrës e<br />
degave si festë e lidhjes<br />
XXV - Këshilli Qëndror është i ngarkuemë me u marr vesht<br />
me të gjitha lidhnitë, me drejtoritë, me mësueset e mësuesit e<br />
Prefekturave të tjera për me ba një mbledhje të përgjithshme<br />
me anë të cilës të përgjithsohet kjo lidhni.<br />
XXVI - Veprimi i Këshillit Qëndror do të kontrollohet prej<br />
dy kontrollorësh të zgjedhur ndër delegat të jashtëm prej<br />
mbledhjes së përgjithshme.<br />
XXVII - Ky statut ndrrohet ose përmirësohet mbas nevojës<br />
në mbëledhje të përgjithshme.<br />
Asht një me origjinalin<br />
Sekretari: Rexhep Dizdari<br />
Kryetari i Kongresit: Qazim Komoni<br />
Lista e kongresitëve: Ali Furtuzi e Panajot Beçka - Durrës<br />
Murat Gjakova e Hamid Pengjili - Krujë<br />
Dhimitër Gjerka e Et-hem Berberi - Kavajë<br />
Osman Myderrizi e Qazim Komoni - Tiranë<br />
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
29
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
30<br />
Në redaksinë e revistës “<strong>Mësuesi</strong>” kanë ardhur shumë letra në të cilat shumë mësues,<br />
pedagogë <strong>dhe</strong> specialistë të arsimit duan të dinë se cilat janë kriteret e daljes në pension.<br />
Kushtet për të përfituar pensione mësuesit<br />
<strong>dhe</strong> pedagoget për vitin shkollor 2010 - 2011<br />
Fadil KEPI, specialist për problemet sociale.<br />
Për të përfituar pensione të plota, mbështetur në legjislacionin<br />
e sigurimeve shoqërore, edukatoret e kopshteve të<br />
fëmijëve, mësuesit <strong>dhe</strong> pedagogët, femra <strong>dhe</strong> meshkuj, gjatë<br />
periudhës 1 korrik 2010 deri më 30 qershor 2011 duhet të<br />
plotësojnë njëkohësisht këto tre kushte:<br />
Gjinia Mosha<br />
Femra<br />
Meshkuj<br />
58 vjeç<br />
e 6 muaj<br />
63 vjeç<br />
e 6 muaj<br />
Në rastet kur nuk plotësohen të tri kushtet e mësipërme,<br />
në një ditë deri më 30.6.2011, mësuesit e pedagogët do të<br />
përfitojnë pension më vonë se fundi i qershorit të vitit që<br />
vjen. Për shembull: Më 20 dhjetor të këtij viti, një mësuese<br />
plotëson moshën 58 vjeçe, <strong>dhe</strong> ka 35 vjet pune gjithsej,<br />
por në arsim <strong>dhe</strong> profesionet e tjera të kategorisë së dytë që<br />
njësohen me punën e mësueses, ka vetëm 25 vjet e 4 muaj,<br />
ajo nuk del në pension më 20 qershor të vitit 2011, sepse<br />
nuk i bëhen 26 vjet e 3 muaj mësuese, por kur bëhen 26<br />
vjet e 3 muaj punë të siguruara në profesionin e mësueses.<br />
E<strong>dhe</strong> në të ardhmen, gradualisht në çdo datë l korrik,<br />
moshat e daljes në pension të mësuesve <strong>dhe</strong> pedagogëve,<br />
pavarësisht nga gjinia, do të shtohen me 6 muaj, deri sa<br />
duke filluar nga 1.7.2013 e në vazhdim mësueset femra do<br />
të dalin në pension të plotë 60 vjeçe <strong>dhe</strong> meshkujt 65 vjeç,<br />
kur kanë 35 vjet punë gjithsej të siguruara pavarësisht se<br />
ku kanë punuar.<br />
Në kohën e punës gjithsej, për efekte të pensionit të<br />
pleqërisë, përfshihen përveç viteve të shënuara në librezën<br />
e punës e<strong>dhe</strong> koha e vazhdimit të studimeve të larta ditën,<br />
për femra brenda ose jashtë vendit, me <strong>dhe</strong> pa bursë, sipas<br />
kohëzgjatjes së fakulteteve, por jo më shumë se 6 vjet, duke<br />
e vërtetuar këtë me kopjen e diplomës së noterizuar. Koha e<br />
studimeve të larta ditën, llogaritet një vit shkollor e barabartë<br />
me një vit punë, megjithëse viti shkollor ka qenë <strong>dhe</strong><br />
është më pak se një vit kalendarik. Në rastet kur një femër<br />
ka mbarur dy fakultete ditën, për efekte pensioni i quhen<br />
vjetërsi pune, vetëm vitet e vazhdimit të një fakulteti.<br />
Gjithashtu, në kohë punë gjithsej për efekte pensioni përfshihet<br />
e<strong>dhe</strong> koha e kryerjes së shërbimit të detyrueshëm<br />
ushtarak për meshkujt duke e dokumentuar me vërtetim<br />
nga dega ushtarake, periudha e përfitimit të pensionit të<br />
invaliditetit të pjesshëm ose të plotë, sipas nenit 58 të<br />
ligjit të sigurimeve shoqërore pavarësisht nga kohëzgjatja e<br />
gjinia, periudhat e lejeve të zakonshme, raporteve mjekësore<br />
të pagueshme, për paaftësi të përkohshme në punë, të<br />
lejeve të barrëlindjes, koha e përfitimit të papunësisë ose e<br />
asistencës, etj.<br />
Mbështetur në vendimin e Këshillit të Ministrave nr.328,<br />
datë 12.3.2009,“periudha e shërbimit si kujdestar, për<br />
invalidin paraplegjik <strong>dhe</strong> tetraplegjik, i cili nuk është ekonomikisht<br />
aktiv, si <strong>dhe</strong> nuk përfiton të ardhura nga skema<br />
e sigurimit të detyrueshëm shoqëror, vlerësohet periudhë<br />
Ju pyesni, ne përgjigjemi<br />
Vite pune<br />
gjithsej<br />
35<br />
35<br />
Vite pune<br />
në arsim<br />
26 vjet<br />
e 3 muaj<br />
26 vjet<br />
e 3 muaj<br />
sigurimi, për efekt përfitimi pensioni, barrëlindje, aksident<br />
në punë, sëmundje profesionale <strong>dhe</strong> sigurimi shëndetësor“.<br />
Kontributi në këto raste paguhet në bazë të pagës minimale<br />
<strong>dhe</strong> përballohet nga buxheti i shtetit.<br />
Koha e trajtuar me ndihmë ekonomike <strong>dhe</strong> periudhat e<br />
kryerjes së zboreve ushtarake, gjatë kohës së studimeve nuk<br />
quhet vjetërsi pune për pension, sepse përfshihej në strukturën<br />
e vitit shkollor. Ditët e zboreve ushtarake të kryera<br />
mbas fillimit të punës, llogariten vjetërsi pune, për efekte<br />
pensioni <strong>dhe</strong> page pavarësisht nga gjinia.<br />
Periudha e kryerjes së sigurimeve vullnetare për shtetasit<br />
me nënshtetësi shqiptare që kanë plotësuar moshën 18 vjeç,<br />
pavarësisht nga gjinia, e ku banojnë (në vendin tonë apo në<br />
emigracion) duke filluar nga data 1.10.1993, përfshihet në<br />
vjetërsinë e punës gjithsej, për të përfituar 3 lloje pensionesh<br />
pleqërie, invaliditeti <strong>dhe</strong> familjar, por, nuk barazohet me<br />
vitet e punës si mësues e pedagoge, po kështu vlerësohet<br />
e<strong>dhe</strong> koha e siguruar, si të vetësiguruar në bujqësi, deri në<br />
moshën e pensionit, për femra <strong>dhe</strong> meshkuj, apo në sektorët<br />
private.<br />
Sigurimet vullnetare janë të vlefshme për të shtuar kohën<br />
e punës gjithsej, por jo vitet e punës me vështirësi. Për<br />
shembull nuk mund të bësh sigurim vullnetar për të shtuar<br />
vite pune si mësues, pedagog, oficer, etj.<br />
Për, femrat koha e studimeve të larta ditë, sigurimeve<br />
vullnetare <strong>dhe</strong> ajo e përfitimit të pagesës së papunësisë (asistencës)<br />
nuk është e vlefshme për të marrë lejen e shpërblimin<br />
e lindjes me pagesë.<br />
Në punët në arsim për pension, përfshihen periudhat e<br />
punuara: edukatore në kopshtet e fëmijëve, mësuese <strong>dhe</strong><br />
mësues në shkollat e ciklit të ulët, 7, 8 e 9 vjeçare, të mesme<br />
të përgjithshme e profesionale, drejtorët <strong>dhe</strong> nëndrejtorët<br />
e shkollave <strong>dhe</strong> të konvikteve, kur kanë dhënë mësim në<br />
klasa, pedagogë në Universitete apo shkolla të tjera të larta,<br />
pavarësisht nëse kanë ose jo grada shkencore, koha e punuar<br />
në detyrën e drejtorit, inspektorit <strong>dhe</strong> ndihmësit për arsimin<br />
në Aparatin e Këshillit të Ministrave, drejtorive <strong>dhe</strong> inspektorëve<br />
në Ministrinë e <strong>Arsimit</strong> <strong>dhe</strong> <strong>Shkencës</strong>, përgjegjësve,<br />
drejtorive <strong>dhe</strong> inspektorëve të seksioneve <strong>dhe</strong> drejtorive të<br />
arsimit në rrethe, trajnerëve profesionistë efektive të të gjitha<br />
kategorive të klubeve sportive, drejtorët, instruktorët, shefat<br />
e seksioneve në pallatin e pionierëve, shtëpitë e pionierëve,<br />
udhëheqësit e pionierëve në shkolla, etj.<br />
Puna në arsim, përsa i përket vështirësisë, njësohet me<br />
profesionin e oficerëve, tornitoreve të punimit të metalit,<br />
saldatorëve, veterinerëve të lartë, mjekëve kirurgë, artistëve<br />
të teatrove dramatike, dirigjentëve të orkestrave, regjisorëve<br />
të Kinostudios, Radiotelevizionit, etj. Të gjitha këto emërtime<br />
janë përcaktuar me vendime të veçanta të Këshillit të<br />
Ministrave, botuar në legjislacionin përmbledhës për sigurimet<br />
shoqërore në shtator të vitit 2003, faqe 196 deri 224.<br />
Sipas nenit 32 të ligjit të sigurimeve shoqërore, pensioni<br />
llogaritet me 75 për qind të pagës neto mesatare mujore të<br />
tre vjetëve rresht në 10 vjetët e fundit të punës, periudhë<br />
të cilën e zgjedhin vetë të interesuarit gjatë së cilës kanë<br />
patur pagën më të mirë.<br />
Për pension merret parasysh rroga bazë mbështetur në tabelën<br />
e pagave të miratuar nga Këshilli i Ministrave, shtesat<br />
e marra për vjetërsi në punë, vështirësi, largësi, funksion,
gradë shkencore, etj.<br />
Në llogaritjen e pensionit nuk merret parasysh paga e 13të<br />
që kanë marrë mësuesit, mbasi për pagën e mësipërme,<br />
nuk janë paguar kontributet e sigurimeve shoqërore <strong>dhe</strong><br />
shëndetësore.<br />
Paga e secilit vit, përpara llogaritjes së pensionit, nga<br />
punonjësit e sigurimeve shoqërore, rritet me koeficientet<br />
përkatës të caktuara nga Këshilli i Ministrave nr.642, datë<br />
11.6.2009 “Për përcaktimin e koeficienteve të indeksimit të<br />
bazës së vlerësimit vjetor, individual për llogaritjen fillestare<br />
të pensioneve si më poshtë :<br />
Për vitin 2008, me koeficientin 1, për vitin 2007, koeficienti<br />
është 1,11, për vitin 2006, me 1,04, për vitin 2005 me<br />
koeficientin 1,02 për vitin 2004 më koeficientin 1,12, për<br />
vitin 2003 me 1,10, për vitin 2002, me koeficientin 1,09,<br />
për vitin 2001, me koeficientin 1,14, për vitin 2000 me<br />
1,07, për vitin 1999 me koeficientin 1,09, për vitin 1998<br />
me koeficientin 1,05, për vitin 1997 me koeficientin 1,22,<br />
për vitin 1996 me 1,09. Për vitin 1995 me 1,37 <strong>dhe</strong> vitin<br />
1994 me 1,32.<br />
Nuk merren parasysh në llogaritjen e pagave për pension<br />
të ardhurat financiare që mund të ketë marrë personi, si<br />
shpërblimet e ndryshme, përfitimet nga llogaritë, honorarët,<br />
dietat në lekë ose në valutë për kohën e shërbimeve brenda<br />
e jashtë vendit, sepse për to nuk janë paguar kontribute të<br />
sigurimeve shoqërore e shëndetësore.<br />
Periudhat e paguara me leje të zakonshme, raporte mjekësore<br />
për paaftësi të përkohshme <strong>dhe</strong> leje lindje, pavarësisht<br />
se janë paguar më pak se rroga, mbështetur në Kodin e<br />
Punës quhen vjetërsi në punë <strong>dhe</strong> nuk ndikojnë në masën<br />
e pensionit.<br />
Nga data 1 korrik 2010 e në vazhdim, pensionet e plota<br />
të shtetit përfshi <strong>dhe</strong> kompensimet nuk mund të jenë më<br />
të larta se 21.880 lekë në muaj. Mbështetur në nenin 63 të<br />
ligjit të sigurimeve shoqërore, pensionet, kompensimet <strong>dhe</strong><br />
shpërblimet e fundit të vitit të pensionistëve pavarësisht nga<br />
shuma nuk tatohen.<br />
<strong>Mësuesi</strong>t, pedagogët, trajnerët <strong>dhe</strong> sportistët të cilët përfitojnë<br />
pension të posaçëm kanë të drejtë të marrin njëkohësisht<br />
pensionin e zakonshëm <strong>dhe</strong> të posaçëm <strong>dhe</strong> shtesat<br />
përkatëse që i bëhen të dy llojeve të pensioneve me vendime<br />
të Këshillit të Ministrave që e ka në kompetencë.<br />
<strong>Mësuesi</strong>t <strong>dhe</strong> pedagogët femra që dalin në pension mbi<br />
moshën 58 vjeçe e 6 muaj <strong>dhe</strong> meshkujt mbi 63vjeç e 6<br />
muaj për meshkuj <strong>dhe</strong> kanë punuar më shumë se 35 vjet të<br />
siguruar gjithsej, në bazë të nenit 33 të ligjit të sigurimeve<br />
shoqërore përfitojnë 4 për qind shtesë pensioni për çdo vit,<br />
ose 0,34 për qind shtesë mbi pension për çdo muaj pune.<br />
Koha e punuar jashtë vendit si në Përfaqësitë Diplomatike,<br />
Tregtare apo organizma ndërkombëtare, përfshihet në kohën<br />
e punës gjithsej, ndërsa periudhat e punuara si emigrant<br />
pavarësisht se në cilin vend nuk njësohen me vitet e punës<br />
të punuara në Shqipëri për efekte pensioni, por, janë të<br />
vlefshme për të përfituar pensione, sipas legjislacionit të<br />
shtetit përkatës.<br />
Mësueset të cilat kanë ndërprerë punën në vendin tonë,<br />
për të shoqëruar bashkëshortët e punësuar nga shteti shqiptar<br />
jashtë vendit <strong>dhe</strong> në pikat kufitare, për kohën që kanë<br />
qëndruar pa punë (për këtë arsye) u quhet vjetërsi pune<br />
gjithsej për pension, por jo si mësuese.<br />
Mbështetur në nenin 31/1 të ligjit nr.8889, date 25.4.2002,<br />
femrat që plotësojnë moshën 57 vjeçe <strong>dhe</strong> meshkujt 62<br />
vjeç <strong>dhe</strong> kanë 35 vjet punë të siguruara gjithsej, pavarësisht<br />
nga profesioni, me dëshirën e tyre kanë të drejtë të marrin<br />
pension të reduktuar.<br />
Pensioni i reduktuar llogaritet me 0,6 për qind në muaj më<br />
pak se pension i plotë. Për 6 muaj pensioni i reduktuar është<br />
3,6 për qind me pak se pensioni i plotë ( 0,6 për qind x 6<br />
muaj ) ose pensioni i reduktuar del 96,4 për qind e pensionit<br />
të plotë <strong>dhe</strong> mbetet i tillë e<strong>dhe</strong> mbas plotësimit të moshës<br />
për pension të plotë, por sa herë shtohen pensionet e tjera<br />
rriten e<strong>dhe</strong> pensionet e reduktuara.<br />
Personat që kanë punuar në dikastere apo institucione<br />
qendrore shtetërore, nga inspektor, shef sektori, drejtor<br />
deri ministër, apo kanë qenë të zgjedhur deputetë, anëtar<br />
të Gjykatës së Lartë, Kushtetuese, kryetar bashkie, etj. duke<br />
filluar nga data 1 prill 1991 e në vazhdim, bazuar ne ligjin<br />
nr.8097, date 21.3.1996, botuar ne fletoren zyrtare 13,<br />
përfitojnë e<strong>dhe</strong> pension suplementar, shuma e të cilit varet<br />
nga detyra që kanë kryer <strong>dhe</strong> koha që kanë punuar në ato<br />
funksione.<br />
Mbështetur në nenin 63 të ligjit të sigurimeve shoqërore,<br />
pensionet, pagesat e raporteve mjekësore, kompensimet,<br />
shpërblimet për vitin e ri të pensionistëve, ndihmat financiare,<br />
etj. nuk tatohen pavarësisht nga <strong>dhe</strong> shuma e tyre.<br />
Mbështetur në nenin 93 të ligjit të sigurimeve shoqërore,<br />
nënat që kanë lindur shumë fëmijë dalin në pension të<br />
plotë kur plotësojnë 3 kushte njëkohësisht që janë: mosha<br />
50 vjeçe, të kenë lindur 6 e më shumë fëmijë e i gjashti të<br />
jetë mbi 8 vjeç <strong>dhe</strong> të ketë gjithsej 30 vjet punë e siguruar,<br />
pavarësisht se ku ka punuar. E<strong>dhe</strong> në të ardhmen kushtet<br />
e daljes në pension të nënave me shumë fëmijë nuk do të<br />
ndryshojnë.<br />
Pensionet paguhen në lekë <strong>dhe</strong> vetëm në vendin tonë, një<br />
herë në muaj. Pensionet e njohura, por të pa tërhequra<br />
mund të merren në çdo kohë deri në tre vjet. Për periudhën<br />
e pa tërhequr të pensioneve sigurimet shoqërore nuk<br />
paguajnë interesa bankare. Në pamundësi për ta marrë<br />
vetë pensionin të interesuarit kanë të drejtë të autorizojnë<br />
pjesëtarë të familjes, apo të afërm të tyre për tërheqjen e<br />
pensionit.<br />
Autorizimi duhet të ketë afat jo më shumë se 6 muaj <strong>dhe</strong><br />
duhet të jetë i noterizuar.<br />
Gjithashtu, pensionistët me kërkesë të tyre pranë agjencive<br />
postare që merren me shpërndarjen e pensioneve, kundrejt<br />
pagesës prej 50 lekë në muaj i dërgohet pensioni në shtëpi.<br />
<strong>Mësuesi</strong>t, pedagogët <strong>dhe</strong> trajnerët, mbasi dalin në pension,<br />
mund të aktivizohen duke dhënë mësim me orë të<br />
reduktuara sipas rregullores se Ministrisë së <strong>Arsimit</strong> <strong>dhe</strong><br />
<strong>Shkencës</strong>, trajnimin e ekipeve sportivë <strong>dhe</strong> të përfitojnë<br />
përveç pensionit <strong>dhe</strong> honoraret, të cilat tatohen 10 për qind,<br />
pavarësisht nga shuma.<br />
Në rastet kur, ata <strong>dhe</strong> ato, mbasi dalin në pension, zhvillojnë<br />
aktivitete private, vazhdojnë të marrin pensionin <strong>dhe</strong><br />
kompensimet, por për kohën që zhvillojnë aktivitet privat<br />
paguajnë e<strong>dhe</strong> kontributet e sigurimeve shoqërore <strong>dhe</strong><br />
shëndetësore në përqindjet e caktuara, njëlloj si personat<br />
që nuk kanë dalë në pension.<br />
Kur mësuesit <strong>dhe</strong> pedagogët në pension rifillojnë punë<br />
përsëri në sektorin shtetëror, pensioni ndërpritet, por, kur<br />
të rilënë përsëri punën, u rifillon pensioni me gjithë shtesat<br />
që mund të jenë bërë <strong>dhe</strong> për çdo muaj të punuar mbi<br />
moshën e pensionit përfitojnë 0,34 për qind shtesë pensioni,<br />
pavarësisht nga numri i muajve të punuar, ose 4 për<br />
qind për çdo vit pune, sepse për kohën e ripunësuar janë<br />
të detyruar të paguajnë kontributet e sigurimeve shoqërore<br />
<strong>dhe</strong> shëndetësore.<br />
<strong>Mësuesi</strong>t pensionistë kur ripunësohen në shkolla private,<br />
përfitojnë përveç pensionit e<strong>dhe</strong> rrogën, por janë të detyruar<br />
të paguajnë atje ku punojnë kontributet e sigurimeve<br />
shoqërore <strong>dhe</strong> shëndetësore, pavarësisht se kanë dalë në<br />
pension.<br />
Pensionistët që banojnë në fshat <strong>dhe</strong> kanë marrë tokë, sipas<br />
legjislacionit në fuqi, kanë të drejtë që përveç pensionit<br />
që marrin, të vetëpunësohen në tokën e tyre të realizojnë<br />
të ardhura <strong>dhe</strong> të mos paguajnë kontribute të sigurimeve<br />
shoqërore e shëndetësore sepse, sipas vendimit të Këshillit<br />
të Ministrave nr.1114, datë 30.7.2008, personat që kanë<br />
marrë tokë <strong>dhe</strong> banojnë në të njëjtin qark apo nënqark ku<br />
e kanë tokën <strong>dhe</strong> zhvillojnë veprimtari bujqësore ose blegtorale,<br />
janë të detyruar të paguajnë kontribute të sigurimeve<br />
shoqërore për të gjithë pjesëtarët e familjes nga mosha 16<br />
vjeç deri në plotësimin e moshës për pension, kur nuk janë<br />
punësuar në sektorë të tjerë shtetërorë apo privatë.<br />
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
31
<strong>Mësuesi</strong> numri 9 (2555) - nëntor 2010<br />
32<br />
FOTO KONKURSI<br />
Në Universitetin e Kamzës pas orës së leksionit...<br />
Si mund të kontaktoni me ne:<br />
Nina Gjoçi:<br />
ngjoci@mash.gov.al; tel. 04 222 5859<br />
Andon Andoni:<br />
aandoni@mash.gov.al; cel. 069 4439598<br />
Vjollca Spaho:<br />
vspaho@mash.gov.al; cel. 069 5376532<br />
Numri i ardhshëm:<br />
1. Cilësia e mësimdhënies<br />
Alternativat e përcaktimit të cilësisë së mësimdhënies jo në formën<br />
e një përkufizimi, por në formën e një strukture të përbërë nga<br />
elementë të cilët përbëjnë tre dimensione <strong>dhe</strong> një sërë indikatorësh.<br />
2. Vlersimi i punës së mësuesit<br />
Për shkak të përmirësimit të administrimit shkollor apo të<br />
mësimdhënies, DAR/ ZA bëjnë ndryshime në kuadrin<br />
drejtues <strong>dhe</strong> mësimdhënës në shkolla. Për këtë shkak një nga<br />
instrumentet kryesore që përdoret sidomos për uljet apo ngritjet<br />
në karrierë është vlerësimi i punës së mësuesit.<br />
3. Të edukosh turizmin<br />
Eshtë kjo sfida e mësuesve të shkollave të mesme shqiptare, të cilët<br />
besojnë tek nxënësit e tyre <strong>dhe</strong> dëshirojne për ta një të ardhme prej<br />
profesionistësh të afirmuar në të vetmin sektor që çdo vit do të<br />
ketë nevojë për 3 000 të punësuar të rinj në Shqipëri.<br />
Adresa e redaksisë: Rruga e Durrësit (pranë Ministrisë së <strong>Arsimit</strong> <strong>dhe</strong> <strong>Shkencës</strong>), nr. 23 - Tiranë<br />
tel. 04 2227206 - revistamesuesi@mash.gov.al<br />
U shtyp në shtypshkronjën “ALBDESIGN” - Autostrada Tiranë-Durrës km. 5 - www.alb-design.net