Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
-Ş-<br />
S a y f a | 191<br />
ŞALIK HAN: Av Tanrısı.<br />
Eşdeğer: SALIK (ÇALIK) HAN<br />
İlk önceleri bir insandır. Ormanlarda avlanır. Haddinden fazla güçlü, büyük ve boyuneğmezdir. Hiçbir<br />
tanrısal gücü tanımaz. Kendini beğenmişliği o kadar ileri düzeye varmış ki, bileğinin gücüne o kadar<br />
güvenmiş ki, yeraltına inip Erlik’in sarayının kapılarından birkaçını kırmış. Buna kızan Erlik onu okuyla<br />
ayağından ve dilinden yaralamış, böylece peltek ve topal bir ruha dönüşüp göğe çıkmış. Avlarının<br />
uğurlu geçmesini isteyenler ona yalvarırlar. (Kaynak: Türk Söylence Sözlüğü, <strong>Deniz</strong> <strong>Karakurt</strong>)<br />
� Şalık: (Çal/Şal/Sal). Çalmak fiili ile aynı kökten gelir. Çalık sözcüğü bedensel olarak yarımlık<br />
ifade eder.<br />
ŞAMAN: İlkel Rahip.<br />
İlkel topluluklarda hekimlik, büyücülük, din adamlığı, şairlik gibi değişik özellikleri bünyesinde<br />
barındıran kişidir. Şamanizm, ata ruhlarına, doğa varlıklarına tapınmaya dayanan eski bir Asya dinidir.<br />
Aslında bir dinden ziyade, temel ilkesi ruhlara, cinlere, perilere emir vermek, gelecekten haber almak<br />
düşüncesi olan bir çeşit sihirdir. Eskiçağ ve Ortaçağ’daki çok yaygın olan sihirlerden farkı, onların<br />
kişisel olmalarına karşılık, şamanlığın temel ilkeler değişmemek koşuluyla az ya da çok kalabalık<br />
cemaat’ın bulunmasıdır. Her ne kadar Türkçe’ye akraba bir sözcük olsa da asıl Türkçe karşılığı Kam<br />
veya Bahşı’dır. Türk Moğol tarihinde bu kavramlar kullanılmıştır. Azar denilen bir ruh seçtiği bir kişiyi<br />
şaman olmaya zorlar. Ona eziyet eder ve peşini bırakmaz, hastalandırır. Üç ile 12 yıl arası sürebilir.<br />
Azarlanan şaman adayı yere yığılır, saatlerce öyle kalır ve ağzından köpük gelir. Ayıldıktan sonra<br />
kopuz çalma yeteneği kazanır. Dolganlar şamanizme Kustur adı verirler. Türk kültüründe şamanlara<br />
Camanbay (Caman-Bay) denildiği yerler vardır ve Caman/Yaman kelimesi de komşu kavimlerdeki<br />
Şaman/Saman sözcüğünden etkilenmiş olabilir. (Kaynak: Türk Söylence Sözlüğü, <strong>Deniz</strong> <strong>Karakurt</strong>)<br />
� Şaman: Türklerle komşu ve Ural kolundan akraba bir kavmin dili olan Tunguzca’dan tüm<br />
Dünya literatürüne geçtiği düşünülmektedir. Bu dildeki anlamı büyücü ve dansçıdır. Yine<br />
Tunguzlarla akraba olan Mançu dilinde oynayan zıplayan, hareket eden anlamına gelen<br />
Saman sözü ile de bağlantılıdır. Hintçe’nin kökeni olan Sanskritçe’de Samana, rahip anlamına<br />
gelir. Hindistandaki yerel dillerden biri olan Pali dilinde ise ruhlardan esinlenen, ruhlardan<br />
haber alan demektir. Böylece bu sözcük küresel olarak tüm insanlığın ortak bir unsuru haline<br />
gelmiş ve hemen hemen tüm dünya dillerine, bilimsel bir terim olarak geçmiştir. Moğolcada<br />
Şamlah fiili döndermek, çevirmek, bükmek, dürmek demektir ve şamanın dönerek yaptığı<br />
töreni akla getirir.<br />
(Bakınız: KAM, BAHŞI)<br />
D e n i z K A R A K U R T <strong>TÜRK</strong> <strong>SÖYLENCE</strong> <strong>SÖZLÜĞÜ</strong>