You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
S a y f a | 169<br />
ÖRGÜL: Hayırdua.<br />
Eşdeğer: ERGÜL<br />
Moğolca: ÖRGÖL<br />
Bir insan için iyi temennilerde bulunma ve bu amaçla Tanrı’ya yakarma. Sözün etkileyici gücüne olan<br />
inancı içerir. Eski Türk anlayışına göre söz pek çok şeyi değiştirmeye yetebilecek güce sahiptir. İyi<br />
dilekte bulunmak. (Kaynak: Türk Söylence Sözlüğü, <strong>Deniz</strong> <strong>Karakurt</strong>)<br />
� Örgül: (Ör). Örmek (bağlamak) fiili ile bağlantılıdır. Moğolca kökenlidir. Moğol dilinde<br />
Örgö/Ergü/Ürgü/Ürge sözcüğü yükselmek, yukarı çıkmak manası taşır.<br />
ÖRÜZMEK HAN: Söylecesel Hakan.<br />
Eşdeğer: URIZMAG (VURZAMAK, VÜRZEMEK, VERİZMEG, ORAZMAK) HAN<br />
Karaçay ve Malkarlar (Alanlar ve Tavlular) ile iç içe geçmiş olan Nart destanlarında Nartların lideri<br />
olarak karşımıza çıkan karakter Örüzmek adını taşır ve onun yeryüzüne düşen bir meteor parçasının<br />
içinden doğduğu ve kurt sütü içerek büyüdüğü anlatılır. Karısı Satanay Hanım’dır. Örüzmek’in yaşadığı<br />
olaylar Basat Han’ın yaşadığı serüvenlerle birebir örtüşür. Tepegözle karşılaşır ve onu öldürür. Türk<br />
destanlarında Uruz Bey, Basat’ın babasıdır. Örüzmek’in Kolan adında bir atı vardır ve Türkçe Kulan<br />
(yaban atı) ile örtüşmektedir, bu kelimenin alaca renk ifade ettiği söylenir. (Kaynak: Türk Söylence<br />
Sözlüğü, <strong>Deniz</strong> <strong>Karakurt</strong>)<br />
� Örüzmek: (Ör). Uruz Beg ismine benzemektedir. Örüşmek fiili kavga etmek demektir.<br />
(Bakınız: SATANAY HANIM)<br />
Açıklama: Nartlar, aynı adlı destanlarda bahsedilen bir halktır ve gerçekte bu ada sahip bir toplumun<br />
geçmişte yaşayıp yaşamadığı bilinmemektedir, fakat yaygın görüşe göre tek bir toplum olmayıp<br />
binlerce yıldır birlikte yaşayan ve değişik ırklardan gelen kavimlerin kaynaştığı bir Kafkas halkıdır.<br />
Daha doğrusu bugün de var olan bir halklar bütünüdür. Karaçay-Balkar (Alan ve Tavlu), Çeçen-İnguş<br />
(Nohçı ve Galgay), Oset (İron ve Digor), Abhaz, Adige, Avar ve başka pek çok küçük nüfuslu<br />
toplumlarının kültürel olarak kaynaşmasıyla ortaya çıkmıştır, ancak her biri kendi dillerini konuşur.<br />
Buna karşın ortak kültürel unsurların kime ait olduğu ve hangisinden geldiğini belirlemek bazen çok<br />
zor bazen de imkansızdır. Bu nedenle bir iki örnek vermekle yetinilecektir. Nart mitolojisinin<br />
içerisindeki Türk unsurları bulmaya çalışmak da aynı güçlükleri içerir. Bazı kavram, isim ve olaylar<br />
birebir Türk söylencelerini andırırken bazen de başka uluslara ait olduğu apaçık belli olan olgular<br />
sürer gider. Fakat tutarlı ve uyumlu bir örüntü içerisindedir hepsi de. Nart kelimesi ise kahraman,<br />
yiğit, alp gibi anlamlar taşır.<br />
ÖS: Can.<br />
Eşdeğer: ÖZ (ÖZÜT, ÜZÜT)<br />
1. Bir varlığın yaşam gücü. Kişinin hayatta oluşunun göstergesi. En çok kuş, yılan ve balık olarak temsil<br />
edilir. Ruh kavramıyla yakından bağlantılıdır. Öz Kuşu (Can Kuşu) deyimi bu inanışın en belirgin<br />
örneğidir. Dört kanatlı Bürküt kuşu ordular savaşırken üzerlerinde dolaşır, çünkü bu kuş bütün bir<br />
ordunun ruhudur. “Öz Yerine Öz” anlayışı ise bir kişinin başkasının yerine ölmeyi kabul etmesidir ve<br />
en güzel ve en yetkin örneği Deli Dumrul öyküsünde yer alır. Özütlerin öldükten sonra toplandığı yere<br />
giden iki ırmaktan bahsedilir. Bu ırmak yeni ölenlerin ruhlarını oraya götürür. Ölüm sonrası kasırgaya<br />
dönerek daha önce yaşadıkları yerleri ziyaret ederler. Kötü olanlar Erlik Han’ın hizmetine girerler.<br />
Üzüt Aşı sözcüğü de ölünün arkasından verilen yemek olan Ölü Aşı anlamında kullanılır.<br />
D e n i z K A R A K U R T <strong>TÜRK</strong> <strong>SÖYLENCE</strong> <strong>SÖZLÜĞÜ</strong>