Androloji Volume 22 Issue 2
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
E-ISSN: 2587-2524
Cilt/ Volume 22 | Sayı/ Issue 2 | Haziran/ June 2020
www.androlojibulten.org
Cilt/Volume 22 • Sayı/Issue 2 • Haziran/ June 2020
i
ULAKBİM TR DİZİN’de
Dizinlenmektedir.
Cilt/ Volume 22 | Sayı/ Issue 2 | Haziran/ June 2020
E-ISSN: 2587-2524
ANDROLOJİ BÜLTENİ TÜRK ANDROLOJİ DERNEĞİ YAYIN ORGANIDIR
Andrology Bulletin is the Periodical Journal of the Turkish Society of Andrology
Mart, Haziran, Eylül ve Aralık aylarında olmak üzere yılda 4 sayı yayınlanır.
Four issues annually; March, June, September, December
TÜRK ANDROLOJİ DERNEĞİ ADINA SAHİBİ / Owner on Behalf of the Turkish Society of Andrology
Prof. Dr. Barış Altay
YÖNETİM KURULU / Board of Directors
Ateş Kadıoğlu (Onursal Başkan)
Barış Altay (Başkan)
Mustafa F. Usta (Genel Sekreter)
Memduh Aydın (Sayman)
Sefa Resim (Üye)
Murat Çakan (Üye)
Fikret Erdemir (Üye)
Metin Öztürk (Üye)
EDİTÖR / Editor
Prof. Dr. Fikret Erdemir
YARDIMCI EDİTÖR / Associate Editor
Doç. Dr. Cüneyt Adayener
YAYIN TÜRÜ / Publication Category
Süreli Yayın
YÖNETİM YERİ/ Executive Office
Türk Androloji Derneği
Cemil Aslan Güder Sok. İdil Ap.
B Blok D.1 Gayrettepe 34349 Beşiktaş, İstanbul
Tel: +90 212 288 50 99
Faks: +90 212 288 50 98
E-posta: androloji@androloji.org.tr
Web: www.androloji.org.tr
Yayın Hizmetleri / Publishing Services
BAYT Bilimsel Araştırmalar
Basın Yayın ve Tanıtım Ltd. Şti.
Ziya Gökalp Cd. 30/31, 06420 Kızılay, Ankara
Tel (0-312) 431 30 62, Faks: (0-312) 431 36 02
E-posta: info@bayt.com.tr
www.bayt.com.tr
Androloji Bülteni TÜBİTAK ULAKBİM TR Dizin, Türkiye Atıf
Dizini ve Türk Medline vertabanlarında dizinlenmektedir.
The control of conformity with the journal standards and the typesetting of the articles in this journal, the control of the English/Turkish abstracts
and references and the preparation of the journal for publishing were performed by bayt publishing.
Bu dergideki yazıların dergi standartlarına uygunluğu, dizimi, İngilizce/Türkçe özetlerin ve kaynakların denetimi, derginin yayına hazırlanması bayt
tarafından gerçekleştirilmiştir
www.androlojibulten.org
DANIŞMA KURULU / REVIEWERS
ERKEK CİNSEL SAĞLIĞI
Prof. Dr. Ramazan AŞCI
Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD,
Samsun
Prof. Dr. Ali ATAN
Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, Ankara
Doç. Dr. Memduh AYDIN
Gaziosmanpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Üroloji
Kliniği, İstanbul
Doç. Dr. Önder CANGÜVEN
Department of Urology, Hamad Medical Corporation,
Doha, Qatar
Prof. Dr. Murat ÇAKAN
SB Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma
Hastanesi 2. Üroloji Kliniği, Ankara
Prof. Dr. Melih ÇULHA
Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, İzmit
Prof. Dr. Oğuz EKMEKÇİOĞLU
Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, Kayseri
Prof. Dr. Fikret ERDEMİR
Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, Tokat
Prof. Dr. Haluk EROL
Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD,
Androloji BD, Aydın
Doç. Dr. Ahmet GÖKÇE
Sakarya Üniversitesi, Tıp Fakültesi Üroloji AD, Sakarya
Prof. Dr. Bilal GÜMÜŞ
Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, Manisa
Prof. Dr. Ateş KADIOĞLU
İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Üroloji AD /
Androloji BD, İstanbul
Doç. Dr. Zafer KOZACIOĞLU
Bozyaka Eğitim Araştırma Hastanesi Üroloji Kliniği, İzmir
Prof. Dr. Muammer KENDİRCİ
Liv Hospital-Üroloji Kliniği, İstanbul
Prof. Dr. Hakan KILIÇARSLAN
Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, Bursa
Prof. Dr. Ahmet METİN
İzzet Baysal Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, Bolu
Prof. Dr. Bekir Süha PARLAKTAŞ
Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, Tokat
Prof. Dr. Bülent SEMERCİ
Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, İzmir
Doç. Dr. Altuğ TUNCEL
Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi
Üroloji Kliniği, Ankara
Prof. Dr. Tahir TURAN
Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, Denizli
Prof. Dr. Mustafa Faruk USTA
Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, Androloji BD,
Antalya
Prof. Dr. M. Önder YAMAN
Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, Ankara
ERKEK ÜREME SAĞLIĞI
Prof. Dr. Barış ALTAY
Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, İzmir
Prof. Dr. Kaan AYDOS
Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD ve Kısırlık
Araştırma ve Uygulama Merkezi, Ankara
Prof. Dr. Selahittin ÇAYAN
Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, Mersin
Prof. Dr. Sadık GÖRÜR
Mustafa Kemal Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, Hatay
Doç. Dr. Engin KANDIRALI
Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi Üroloji Kliniği,
İstanbul
Prof. Dr. Ayhan KARABULUT
Ahi Evran Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, Kırşehir
Prof. Dr. İrfan ORHAN
Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, Elazığ
Prof. Dr. İsa ÖZBEY
Atatürk Üniversitesi Aziziye Araştırma Hastanesi Üroloji AD,
Erzurum
Uzm. Dr. A. Arman ÖZDEMİR
T.C.Sağlık Bakanlığı Zeynep Kamil Kadın ve Çocuk
Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Üroloji
Kliniği,İstanbul
Prof. Dr. Sefa RESİM
Sütçü İmam Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD,
Kahramanmaraş
Prof. Dr. Tarkan SOYGÜR
Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, Çocuk Ürolojisi
BD, Ankara
Prof. Dr. Nihan Erginel-UNALTUNA
İstanbul Üniversitesi Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü
Genetik AD, İstanbul
KADIN CİNSEL SAĞLIĞI
Prof. Dr. Abdullah ARMAĞAN
Bahçelievler Medicalpark Hastanesi Üroloji Kliniği, İstanbul
Doç. Dr. Halil ÇİFTÇİ
Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi, Üroloji AD, Şanlıurfa
Doç. Dr. Esat KORGALI
Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, Sivas
Prof. Dr. Ercan YENİ
Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD, Şanlıurfa
KADIN - ERKEK CİNSEL SAĞLIĞI
VE ERKEK İNFERTİLİTESİ HEMŞİRE
ÇALIŞMA GRUBU
Prof. Dr. Dilek AYGİN
Sakarya Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi, Sakarya
Prof. Dr. Sevim BUZLU
İstanbul Üniversitesi Florence Nightingale Hemşirelik
Fakültesi, İstanbul
Prof. Dr. Gülbeyaz CAN
İstanbul Üniversitesi Florence Nightingale Hemşirelik
Fakültesi, İstanbul
Prof. Dr. Nezihe KIZILKAYA BEJİ
İstanbul Üniversitesi Florence Nightingale Hemşirelik
Fakültesi, İstanbul
Prof. Dr. Nuran KÖMÜRCÜ
Marmara Üniversitesi Hemşirelik Yüksek Okulu, İstanbul
Doç. Dr. Leyla KÜÇÜK
İstanbul Üniversitesi Florence Nightingale Hemşirelik
Fakültesi, İstanbul
Prof. Dr. Rukiye PINAR BÖLÜKTAŞ
Yeditepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik ve
Sağlık Hizmetleri, İstanbul
Doç. Dr. Hicran YILDIZ
Uludağ Üniversitesi Sağlık Yüksek Okulu, Bursa
TÜRK CUMHURİYETLERİNDE
ANDROLOJİ
Prof. Dr. İlham AHMEDOV
Bakixanov.23 Azerbaycan Tiib Universiteteti Baku-370022,
Azerbaycan
Uzm. Dr. Firdovsi MAMMADOV
Zeferan Hospital Üroloji Kliniği, Azerbaycan
Uzm. Dr. Zarifcan MURODOV
Taşkent Diploma Sonrası Eğitim Enstitüsü - Taşkent Üroloji
Merkezi, Özbekistan
Uzm. Dr. Shavkat SHAVAKHABOV
State Specialized Center Of Urulogy (Uzbekistan) Chief of
Andrology Department, Özbekistan
Uzm. Dr. Erol UÇANER
Özel Başkent Hastanesi Üroloji Kliniği, Kıbrıs
TÜRKİYE’DEKİ ANDROLOJİ YAYINLARI
VE KONGRE TAKVİMİ
Prof. Dr. Fikret ERDEMİR
Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Üroloji AD,Tokat
Cilt/Volume 22 • Sayı/Issue 2 • Haziran/ June 2020
iii
AMAÇ ve KAPSAM
Androloji Bülteni Türk Androloji Derneği’nin resmi yayın organıdır.
Dergi androloji alanındaki araştırmaları, olguları, derlemeleri ve
editöryal yorumların yayımlandığı danışman denetimli bilimsel bir
dergidir. Dergi yılda 4 sayı olarak yayımlanmaktadır. Derginin hedef
kitlesi androloji alanlarında çalışan veya bu alanlara ilgi duyan
araştırmacı ve hekimlerdir.
Derginin yazı dili Türkçe ve İngilizce’dir. Türkçe yazıların Türk Dil
Kurumu’nun Türkçe sözlüğüne ve imla kılavuzuna uygun olması
gerekir.
Derginin editöryal ve yayın süreçleri International Committee
of Medical Journal Editors (ICMJE), World Association of Medical
Editors (WAME), Council of Science Editors (CSE), Committee
on Publication Ethics (COPE), European Association of Science
Editors (EASE) ve National Information Standards Organization
(NISO) organizasyonlarının kılavuzlarına uygun olarak
biçimlendirilir. Androloji Bülteni, Principles of Transparency and
Best Practice in Scholarly Publishing (doaj.org/bestpractice)
ilkelerini benimsemiştir.
Tüm makaleler http://www.androlojibulten.org/ sayfasındaki
online makale değerlendirme sistemi kullanılarak dergiye
gönderilmelidir. Derginin yazım kurallarına, gerekli formlara ve
dergiyle ilgili diğer bilgilere web sayfasından erişilebilir.
Derginin tüm masrafları Türk Androloji Derneği tarafından
karşılanmaktadır.
Dergide yayımlanan makalelerde ifade edilen bilgi, fikir ve görüşler
Türk Androloji Derneği, Editörler, Yayın Kurulu ve Yayıncı’nın
değil, yazar(lar)ın bilgi ve görüşlerini yansıtır. Baş Editör, Editörler,
Yayın Kurulu ve Yayıncı, yazarlara ait bilgi ve görüşler için hiçbir
sorumluluk ya da yükümlülük kabul etmemektedir.
Androloji Bülteni TÜBİTAK ULAKBİM TR Dizin, Türkiye Atıf Dizini ve
Türk Medline vertabanlarında dizinlenmektedir.
Yayımlanan tüm içeriğe www.androlojibulten.org adresinden
ücretsiz olarak erişilebilir.
Dergide yayımlanan içeriğin tüm telif hakları Türk Androloji
Derneği’ne aittir.
Editoryal Ofis
Androloji Bülteni
Cemil Aslan Güder Sok. İdil Ap.
B Blok D.1 Gayrettepe 34349 Beşiktaş, İstanbul, Türkiye
Tel: 0212 288 50 99
Faks: 0212 288 50 98
E-posta: androloji@androloji.org.tr
Web: www.androlojibulten.org/
Yayın Hizmetleri: BAYT
Adres: Ziya Gökalp Cad., 30/31, 06420 Kızılay, Ankara, Türkiye
Tel: +90 431 30 62
Faks: +90 431 36 02
E-posta: info@bayt.com.tr
Web: www.bayt.com.tr
iv Cilt/Volume 22 • Sayı/Issue 2 • Haziran/ June 2020
PURPOSE and SCOPE
Andrology Bulletin is the official publication of the Turkish
Andrology Association. The journal is a supervised scientific journal
which publishes original research articles, case studies, reviews,
and editorial comments on the science of andrology. The journal
is published in four issues per year. The target population of the
journal is researchers and physicians who work in or interested in
the field of andrology.
The journal’s language is both Turkish and English. The Turkish
language should conform to the Turkish language dictionary and
the Turkish spelling guide.
The editorial and publication processes of the journal conform
the guidelines of the International Committee of Medical Journal
Editors (ICMJE), the World Association of Medical Editors (WAME),
the Council of Science Editors (CSE), and the Committee on
Publication Ethics (COPE). It is formatted in accordance with the
National Information Standards Organization (NISO) guidelines.
The Andrology Bulletin adopts the Principles of Transparency and
Best Practice in Scholarly Publishing (doaj.org/bestpractice).
All articles should be sent to the journal using the online article
evaluation system at http://www.androlojibulten.org/. Writing
rules of the journal, necessary forms, and other information about
the journal can be accessed from the web page.
All expenditure of the journal is covered by the Turkish Andrology
Association.
The information, ideas and opinions expressed in the articles
published in the journal reflect the views and opinions of the
author(s), not the editors of the Turkish Andrology Association, the
editorial board, or publisher. The Editor-in-Chief, Editors, Editorial
Board, and Publisher do not accept any responsibility or liability for
the given information and opinions of the author(s).
The Andrology Bulletin has been indexed by TUBITAK ULAKBIM TR
Index, Turkey Citation Index and Turkish Medline.
All published content is freely available at www.androlojibulten.org.
All copyrighted content published in the journal belongs to the
Turkish Andrology Association.
Editorial Office
Andrology Bullettin
Address: Cemil Aslan Güder Sok. İdil Ap.
B Blok D.1 Gayrettepe 34349 Beşiktaş, İstanbul, Turkey
Phone: +90 212 288 50 99
Fax: +90 212 288 50 98
E-mail: androloji@androloji.org.tr
Web: www.androlojibulten.org/
Publishing Services: BAYT
Address: Ziya Gökalp Cad., 30/31, 06420 Kızılay, Ankara, Turkey
Phone: +90 431 30 62
Fax: +90 431 36 02
E-mail: info@bayt.com.tr
Web: www.bayt.com.tr
Cilt/Volume 22 • Sayı/Issue 2 • Haziran/ June 2020
v
YAZARLARA AÇIKLAMA
Dergiye gönderilen makaleler, özgünlük ve bilimsel kalite
bakımından değerlendirilir. Gönderilen yazıların daha önce başka
bir elektronik ya da basılı dergide, kitapta veya farklı bir mecrada
sunulmamış ya da yayımlanmamış olması ve Türk Androloji
Derneği Yönetim Kurulu’nun seçtiği Yayın Kurulu tarafından uygun
görülmesi gerekir.
Androloji Bülteni’ne gönderilen makalelerin değerlendirilmesinde
bağımsız, tarafsız, çift-kör hakem değerlendirme raporları temel
alınmaktadır. Yazıların değerlendirmeye alınması için, gönderilen
yazıya tüm yazarların onay verdiklerine dair “Telif Hakkı Devir
Formu” başlıklı imzalı bir yazının eklenmesi gerekir (Formun hazır
hali http://www.androlojibulten.org ve https://www.journalagent.
com/androloji/ adreslerinden indirilebilir).
Androloji Bülteni; gönderilen makalelerin değerlendirme sürecine
dahil olan yazarların ve bireylerin, potansiyel çıkar çatışmasına ya
da önyargıya yol açabilecek finansal, kurumsal ve diğer ilişkiler
dahil mevcut ya da potansiyel çıkar çatışmalarını beyan etmelerini
talep ve teşvik eder. Bir çalışma için bir birey ya da kurumdan alınan
her türlü finansal destek ya da diğer destekler Yayın Kurulu’na
beyan edilmeli ve potansiyel çıkar çatışmalarını beyan etmek
amacıyla ICMJE Potansiyel Çıkar Çatışmaları Formu katkı sağlayan
tüm yazarlar tarafından ayrı ayrı doldurulmalıdır (form için www.
androlojibulten.org). Editörler, yazarlar ve hakemler ile ilgili
potansiyel çıkar çatışması vakaları derginin Yayın Kurulu tarafından
COPE ve ICMJE rehberleri kapsamında çözülmektedir.
Yayın için uygun bulunan yazıların dizgi ve hazırlık işlemleri
sırasında, sorumlu yazara yazar katkılarının da açıklanmasının
isteneceği Yazar Onay Formu gönderilecektir.
Sadece yazarlık niteliğini hak eden kişiler yazar olarak gösterilmelidir.
Yazar olarak listelenen herkesin ICMJE (www.icmje.org) tarafından
önerilen yazarlık kriterlerini karşılaması gerekmektedir. ICMJE,
yazarların aşağıdaki dört kriteri karşılamasını önermektedir:
1. Çalışmanın konseptine/tasarımına; ya da çalışma için verilerin
toplanmasına, analiz edilmesine ve yorumlanmasına önemli
katkı sağlamış olmak,
2. Yazı taslağını hazırlamış ya da önemli fikirsel içeriğin eleştirel
incelemelerini yapmış olmak;
3. Yazının yayından önceki son halini gözden geçirmiş ve
onaylamış olmak;
4. Çalışmanın herhangi bir bölümünün geçerliliği ve doğruluğuna
ilişkin soruların uygun şekilde soruşturulduğunun ve
çözümlendiğinin garantisini vermek amacıyla çalışmanın her
yönünden sorumlu olmayı kabul etmek.
Bir yazar, çalışmada katkı sağladığı kısımların sorumluluğunu
almasına ek olarak, diğer yazarların çalışmanın hangi kısımlarından
sorumlu olduğunu da teşhis edebilmelidir. Ayrıca, yazarlar
birbirlerinin katkılarının bütünlüğüne güven duymalıdırlar.
Klinik ve deneysel çalışmalar, ilaç araştırmaları ve bazı olgu
sunumları için World Medical Association Declaration of
Helsinki “Ethical Principles for Medical Research Involving
Human Subjects”, (amended in October 2013, www.wma.net)
çerçevesinde hazırlanmış Etik Kurul raporu gerekmektedir. Gerekli
görülmesi halinde, Etik Kurul raporu veya eş değeri olan resmi
bir yazı, yazarlardan talep edilebilir. İnsanlar üzerinde yapılmış
deneysel çalışmaların sonuçlarını bildiren yazılarda, çalışmanın
yapıldığı kişilere uygulanan prosedürlerin niteliği tümüyle
açıklandıktan sonra, onaylarının alındığına ilişkin bir açıklamaya
metin içerisinde yer verilmelidir. Hayvanlar üzerinde yapılan
çalışmalarda ise ağrı, acı ve rahatsızlık verilmemesi için yapılmış
olanlar açık olarak makalede belirtilmelidir. Hasta onamları, Etik
Kurul raporunun alındığı kurumun adı, onay belgesinin numarası
ve tarihi ana metin dosyasında yer alan Yöntemler başlığı altında
belirtilmelidir. Hastaların kimliklerinin gizliliğini korumak yazarların
sorumluluğundadır. Hastaların kimliğini açığa çıkarabilecek
fotoğraflar için hastadan ya da yasal temsilcilerinden alınan imzalı
izinlerin de gönderilmesi gereklidir.
Bütün makalelerin benzerlik tespiti denetimi, iThenticate yazılımı
aracılığıyla yapılmaktadır.
Yayın Kurulu, dergimize gönderilen çalışmalar hakkındaki intihal,
atıf manipülasyonu ve veri sahteciliği iddia ve şüpheleri karşısında
COPE kurallarına uygun olarak hareket edecektir. Yayımlanan içerik
ile ilgili tüm sorumluluk yazarlara aittir
Yazıların online gönderilmesi
Tüm yazılar derginin Internet adresi üzerinden online
gönderilmelidir. (https://www.journalagent.com/androloji/).
Yazının gönderilmeden önce kontrol listesi ile son bir kez gözden
geçirilmesi önerilir. Yazım kurallarına uygun yazılmayan yazılar
bilimsel kurul değerlendirmesine alınmamaktadır. Daha detaylı
bilgiler https://www.journalagent.com/androloji/ adresinden
alınabilir.
YAZILARIN HAZIRLANMASI
Araştırma yazıları 3000, olgu sunumları 1500 ve derlemeler 5000
kelimeyi geçmemelidir.
Makaleler, ICMJE-Recommendations for the Conduct, Reporting,
Editing and Publication of Scholarly Work in Medical Journals
(updated in December 2017 - http://www.icmje. org/icmjerecommendations.
pdf) ile uyumlu olarak hazırlanmalıdır.
Randomize çalışmalar CONSORT, gözlemsel çalışmalar STROBE,
tanısal değerli çalışmalar STARD, sistematik derleme ve metaanalizler
PRISMA, hayvan deneyli çalışmalar ARRIVE ve randomize
olmayan davranış ve halk sağlığıyla ilgili çalışmalar TREND
kılavuzlarına uyumlu olmalıdır.
Yazarların, Yayın Hakkı Devir Formu, Yazar Katkı Formu ve
ICMJE Potansiyel Çıkar Çatışmaları Formu’nu (bu form, tüm
vi Cilt/Volume 22 • Sayı/Issue 2 • Haziran/ June 2020
yazarlar tarafından ayrı ayrı doldurulmalıdır) ilk gönderim sırasında
online makale sistemine yüklemeleri gerekmektedir. Bu formlara
http://www.androlojibulten.org/ adresinde yazarlara açıklama
kısmından ulaşılabilir.
Yazılar, bilgisayar dosyası üzerinde standart A4 kağıdı
boyutlarındaki bir sayfaya, sağ ve sol kenarlarda yaklaşık 2,5
cm boşluk kalacak şekilde ve iki satır aralıklı olarak yazılmalıdır.
Her sayfa numaralandırılmalıdır. Metin Times New Roman yazı
karakterinde 12 punto ile yazılmalıdır. Yazılarda bulunması gereken
bölümler sırasıyla şunlardır: (Yazar adları (ünvan, ad, soyadı),
çalışmanın yapıldığı kurum (Makaledeki yazarların çalışma yerleri,
yayının yapıldığı kurum şeklinde olmalıdır), iletişim adresi, telefon
ve faks numaraları, e-posta adresi journal agent programında 3, 4
ve 5. adımlarda online olarak girilmelidir.
“Telif Hakkı Devir Formu” dışında yüklenecek diğer dosyalarda
yazarların isimleri, çalıştıkları yerler bulunmamalıdır!). (i) Türkçe
ve İngilizce başlıklar (online olarak istenen yere yapıştırılacak), (ii)
Türkçe ve İngilizce özetler (online olarak istenen yere yapıştırılacak);
Makalenin tam metninde (tam metin dosyası online olarak istenen
yere eklenmelidir) (iii) Giriş; (iv) Gereç ve Yöntem; (v) Bulgular; (vi)
Tartışma; (vii) Kaynaklar bölümleri bulunur. Yöntemler, bulgular
ve tartışma bölümlerinin gerektiğinde alt başlıklarla ele alınması
tercih edilir. Olgu sunumları, özetlerden sonra giriş, olgu sunumu
ve tartışma başlıkları altında düzenlenmelidir. İnceleme yazılarında,
yazının gelişimine uygun başlıklandırma yapılabilir.
Özetler: Özet çalışmanın amacını, ana bulguları ve temel
sonuçlarını Amaç, Gereç ve Yöntem, Bulgular, Sonuç (İngilizce
özette Objectives, Material and Methods, Results, and Conclusion)
başlıkları altında bildirmelidir.
Anahtar kelimeler: Yazı düzeninde özetlerden sonra yer alacak
şekilde Türkçe ve İngilizce olarak en az 3, en fazla 5 anahtar kelime
(alfabetik sıra ile) belirtilmelidir. Bu amaçla Index Medicus Medical
Subjects Headings (MeSH)’den yararlanılabilir. http://www.ncbi.
nlm.nih.gov/pubmed/.
Makalenin tam metninde Giriş paragrafından sonra Gereç
ve Yöntem’de çalışma başlangıcı ve bitiş tarihleri, hastaların
özellikleri ve kullanılan yöntemler, hasta seçimi ayrıntılı biçimde
belirtilmelidir. İstatistiksel yöntem yeterli ayrıntı ile açıklanmalıdır.
Bulgular: Metinde olabildiğince ayrıntılı yazılmalı, şekil ve tablolar
ile desteklenmeli; şekil ve tablolarda verilen bilgiler, metinde
tekrarlanmamalıdır.
Tartışma: Ağırlıklı olarak çalışma ile ilgili veriler tartışılmalı, yerli
ve yabancı kaynaklarla desteklenmelidir. Konu ile doğrudan ilgisi
olmayan genel bilgilere uzun uzun yer vermekten kaçınılmalıdır.
Kısaltmalar: Kısaltılmış sözcük sayısının sınırlı tutulması gerekir.
Şekil ve Tablolar: Yazı ile birlikte sunulan fotoğraf ve tablolar
sisteme ayrı ayrı yüklenmelidir. Resim dosyalarının formatı JPEG
veya TIFF olabilir. Tablolar ve şekil altyazıları ayrı sayfalara ve iki
satır aralıklı yazılmalı; şekil ve tablolar yazıda görünme sırasına göre
numaralandırılmalı ve başlıkları olmalıdır. Mikroskobik resimlerde
büyütme oranı ve boyama tekniği açıklanmalıdır. Kısaltmalar her
şeklin ve tablonun altında açıklanmalıdır.
KAYNAKLAR
Kaynaklar metin içinde anılma sırasına göre noktadan sonra üst
simge olarak köşeli parantez içerisinde ve nokta işaretinden sonra
boşluk bırakmadan dizilmeli (örnek: ...lenf nodu diseksiyonu
önerilmektedir. [1] ); yayımlanmamış sonuçlar ve kişisel görüşmeler
kaynak olarak gösterilmemelidir. Yazarların yalnızca doğrudan
yararlandıkları çalışmaları kaynak olarak göstermeleri gerekir; yazımı
doğrulanamayan kaynaklar yayın hazırlığı sırasında yazarlardan
istenecektir. Dergi isimleri Index Medicus’a göre kısaltılmalıdır;
bunun mümkün olmadığı durumlarda dergi adının tamamı
verilmelidir. Altı ya da daha az sayıda olduğunda tüm yazarlar
belirtilmeli, altıdan fazla yazar durumunda, altıncı yazarın arkasından
“et al.” eklenmelidir. Kaynakların dizilme şekli ve noktalamalar için
aşağıdaki örneklere uyulmalıdır (basım ayı, parentez içinde derginin
basım sayısı yazılmamalıdır !) :
Dergi:
Tefekli A, Tepeler A, Altunrende F, Tok A, Sarılar Ö, Müslümanoğlu
AY. Seçilmiş olgularda tüpsüz perkütan nefrolitotomi. Türk Üroloji
Dergisi 2006;32:240-7.
Gill IS, Kaouk JH, Meraney AM, Desai MM, Ulchaker JC, Klein EA et
al. Laparoscopic radical cystectomy and continent orthotopic ileal
neobladder performed completely intracorporeally: the initial
experience. J Urol 2002;168:13-8.
Kitap:
Korkud G, Karabay K. Böbrek tüberkülozu. 3.Baskı. İstanbul: İstanbul
Üniversitesi Basımevi; 1993.
Kitap içinde bölüm:
Anderson JL, Muhlestein JB. Extracorporeal ureteric stenting
during laparoscopic pyeloplasty. Philadelphia: W. B. Saunders;
2003. p. 288-307.
Önemli Not: Yayın Kurulu, gerekli gördüğü durumlarda yazıların
özünü değiştirmeden metinde düzeltme yapmakla yetkilidir.
Online makale gönderiminde sırası ile:
1. Yazarların onay verdiklerine dair “Telif Hakkı Devir Formu “ başlığı
altında imzalı bir mektup (tarayıcıdan geçirdikten sonra diğer
dosyalarla gibi online olarak sisteme yüklenmelidir).
2. Ana metin (Kaynaklar dahil) (Özet ve Yazar isimleri
bulunmamalıdır !)
3. Resimler (Mümkün ise açıklanan yerler okla belirtilmelidir)
4. Tablolar yüklenmelidir.
Cilt/Volume 22 • Sayı/Issue 2 • Haziran/ June 2020
vii
INSTRUCTION TO AUTHORS
Articles submitted to the journal are evaluated in terms of originality
and scientific quality. Submitted manuscripts must not have been
previously published, or presented in another electronic or printed
journal, in a book or in a different medium, and must be approved
by the Editorial Board of the Turkish Andrology Association’s Board
of Directors.
Independent, unbiased, double-blinded arbitration evaluation
reports of referees are used in the evaluation of the articles
submitted to the Andrology Bulletin. In order for the articles to be
evaluated, a signed letter entitled “Copyright Transfer Form” must be
attached to the submitted article, confirming the authors’ approval
(a copy of the form is available at: http://www.androlojibulten.org
and https://www.journalagent.com/androloji/).
Andrology Bulletin encourage authors and individuals involved
in the evaluation process of submitted articles to present their
current or potential conflicts of interest, including financial,
institutional, and other relationships that may lead to potential
conflicts of interest or prejudice. Any financial or any other kind
of support received from an individual or institution for a study
must be declared to the Editorial Board, and the ICMJE Potential
Conflicts of Interest Form must be filled in separately by all authors
contributing to the declaration of potential conflicts of interest (see
the form in: http://www.androlojibulten.org). Potential conflicts of
interest with editors, writers and arbitrators are resolved by the
Editorial Board of the journal under the COPE and ICMJE guidelines.
The Author Approval Form will be sent to the responsible author,
who will be required to explain the author’s contributions during
the typesetting and preparation of the articles suitable for
publication.
Only those who deserve authorship should be shown as authors.
Everyone listed as a writer must meet the authorship criteria
recommended by ICMJE (www.icmje.org). The ICMJE suggests that
authors meet the following four criteria:
1. To have contributed significantly to the gathering, analysis,
and interpretation of data for concept/design of the study;
2. To have drafted the writing of the essay, or have done critical
review of important intellectual content;
3. To have reviewed and approved the last version of the article
before its publication;
4. To accept the responsibility for all aspects of the work in order
to ensure that questions concerning the validity and accuracy
of any part of the work are properly investigated and resolved.
A writer should be able to identify the parts of the work which other
authors are responsible for, in addition to taking responsibility for
the parts he contributed. In addition, authors should trust the
integrity of each other’s contributions.
For the clinical and experimental studies, drug studies, and some
case reports, the Ethics Committee report prepared under the
World Medical Association Declaration of Helsinki (amended
in October 2013, www.wma.net) is required. If necessary, the
author(s) may be requested an Ethics Committee report, or an
official letter of equal value. An explanatory note on the results of
experimental studies on humans should be included in the text
to the effect that approvals have been received, once the nature
of the procedures applied to the subject has been fully explained.
In the case of studies on animals, those made for the avoidance
of pain, suffering, and discomfort should be clearly stated in
the article. Patient approvals, the name of the institution from
which the Ethics Committee report is received, and the number
and date of the approval document should be stated in the main
text file under the title of Methods. It is the responsibility of the
authors to protect the confidentiality of the identities of patients.
Signed permits from the patient or legal representatives must
also be sent for photographs that may reveal the identity of the
patients.
Similarity checking of all the articles is done via iThenticate
software.
The Editorial Board will act in accordance with the COPE rules
against claims and suspicions of plagiarism, citation manipulation,
and data fraud involving work submitted to the journal. All
responsibility for the published content belongs to the authors.
Submitting articles online
All manuscripts must be submitted online via the internet address
of the journal (https://www.journalagent.com/androloji/). It is
recommended that the manuscript be reviewed one last time
with the checklist before submission. Manuscripts not written in
accordance with the writing rules are not accepted for Scientific
Board evaluation. More information can be found at https://www.
journalagent.com/androloji/.
PREPARATION OF ARTICLES
The research articles should not exceed 3000 words, the case
presentations should be at most 1500 words, and the compilations
should not exceed 5000 words.
The articles should be prepared in accordance with the ICMJE -
Recommendations for the Conduct, Reporting, and Publication
of the Scholarly Work in Medical Journals (http://www.icmje.
org/icmje-recommendations.pdf –updated in December 2017).
Randomized studies should be consistent with CONSORT,
observational studies with STROBE, diagnostic value studies with
STARD, systematic review and meta-analyses with PRISMA, animal
trials with ARRIVE, and non-randomized behavioral and public
health studies with TREND guidelines.
The authors are required to upload the Publication Submission
Form, the Author Contribution Form and the ICMJE Potential
Conflicts Form (this form must be filled out by all authors
separately) to the online system during the initial submission of the
viii Cilt/Volume 22 • Sayı/Issue 2 • Haziran/ June 2020
article. These forms are available at http://www.androlojibulten.
org/ and can be found in the instruction to authors section.
Manuscripts should be typed on a standard A4 paper size on a
computer text file, spaced about 2.5 cm on the right and left sides,
and with double spaced lines. Every page should be numbered.
The text should be written in Times New Roman font with 12
points. The sections to be included in the manuscripts are: author
names (academic title, name, surname), the institution in which the
study was conducted (work place of the author and the institution
where the publication is prepared), contact address, telephone
and fax numbers, e-mail address. All these should be entered in
the JournalAgent program online in steps 3, 4, and 5.
The files to be uploaded should not contain the names of the
authors and places where they work, except the “Copyright Transfer
Form”. The submitted work should include: (i) Turkish and English
titles (to be posted online), (ii) Turkish and English abstracts (to be
posted online); in the full text of the article (the full text file must be
added to the desired location online) (iii) Introduction; (iv) Materials
and Methods; (v) Findings; (vi) Discussion; (vii) References sections.
It is preferred that methods, findings, and discussion sections
be handled with subtitles when necessary. Case presentations
should be organized under the headings of introduction, case
presentation and discussion after the summaries. In the review
articles, appropriate titles can be preferred for the development
of the article.
Abstract (Summary): The main findings and the main results
should be reported under the headings of Objectives, Material and
Methods, Findings, Conclusion.
Key words: At least 3 and at most 5 key words (in alphabetical
order) should be indicated in Turkish and English, under the
heading “Key words” after the Abstract section. Index Medicus
Medical Headings (MeSH) can be used for this purpose (http://
www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/).
In the full text of the article, in the Materials and Methods after
the Introduction paragraph, start and end dates of the study, the
characteristics of the patients and the methods used, the patient
selection should be specified in detail. The statistical method
utilized should be explained with sufficient detail.
Findings: Findings should be written as detailed as possible in the
text, supported by figures and tables; information given in figures
and tables should not be repeated in the text.
Discussion: Mainly the data related to the study should be
discussed and supported with domestic and foreign resources.
General information that is not directly related to the subject
should be avoided from occupying too much space.
Abbreviations: The number of abbreviated words must be limited.
Figures and Tables: Photographs and tables presented with the
text should be uploaded separately to the system. The format of
the image files can be JPEG or TIFF. Tables and shape subtitles must
be written on separate pages with double spacing; figures and
tables should be numbered according to the order in which they
appear in the text, and should have titles. Magnification ratio and
dyeing technique should be explained in microscopic pictures.
Each abbreviation used should be noted under the related figure
and table with an explanation.
REFERENCES
The references given in the text should be arranged in square
brackets as superscripts, and if at the end of the sentence after
the punctuation, without spacing (eg: ... lymph node [1] dissection
is recommended. [2] ); unpublished results and personal interviews
should not be shown as sources. Authors should only present
studies that they directly benefit from; unauthorized sources
will be requested from the authors during the preparation of the
publication. Journal names should be abbreviated according to
Index Medicus; where this is not possible, the full name of the journal
should be given. All authors should be listed if there are seven or
fewer, followed by “, et al.” after the sixth author in case of more than
seven authors. The following examples should be followed for the
endnote reference list and the punctuation style (the month and
the issue number in parentheses must be avoided!).
Journal:
Tefekli A, Tepeler A, Altunrende F, Tok A, Sarılar Ö, Müslümanoğlu
AY. Seçilmiş olgularda tüpsüz perkütan nefrolitotomi. Türk Üroloji
Dergisi 2006;32:240–7.
Gill IS, Kaouk JH, Meraney AM, Desai MM, Ulchaker JC, Klein EA,
et al. Laparoscopic radical cystectomy and continent orthotopic
ileal neobladder performed completely intracorporeally: the initial
experience. J Urol 2002;168:13–8.
Book:
Korkud G, Karabay K. Böbrek tüberkülozu. 3. Baskı. İstanbul:
İstanbul Üniversitesi Basımevi; 1993.
Section of a book:
Anderson JL, Muhlestein JB. Extracorporeal ureteric stenting
during laparoscopic pyeloplasty. Philadelphia: W. B. Saunders;
2003. p.288–307.
Important Note: The Editorial Board is authorized to make
amendments to the text, if necessary, without modifying the text of
the text.
Online article submission order:
1. A signed letter under the heading of “Copyright Transfer Form”
(a scanned copy which must be uploaded to the system online
with other files) from the authors,
2. Main text (including reference list) (abstract should not be
included, and author names must be blinded!),
3. Pictures (where possible, the explanations should be indicated
by an arrow), and
4. Tables must be loaded.
Cilt/Volume 22 • Sayı/Issue 2 • Haziran/ June 2020
ix
BAŞKAN’DAN / FROM THE PRESIDENT
Değerli Meslektaşlarım,
Hekimlik yaşantımız boyunca hepimiz için oldukça zorlu bir dönemi umarım geride bırakmaktayız.
Maalesef yakın zamanda başta Türk Üroloji Derneği eski başkanlarımızdan sayın Prof. Dr. Sedat
Tellaloğlu olmak üzere, yurdun farklı yerlerinde görev yapmış arkadaşlarımızı salgın hastalığa
bağlı kaybetmenin derin üzüntüsü içindeyiz. Bu mücadelede gece gündüz demeden savaşan sağlık
ordusundan emeği geçen herkesi tekrar en içten duygularımızla kutluyoruz. Nisan ayı içinde
planladığımız ve iki yılda bir tekrarlanan sempozyumu, daha önce de duyurduğumuz üzere 15-18
Ekim tarihlerinde yine önceden planlandığı şekilde Bodrum’da yapacağız. Bu konuda yönetim kurulu
olarak gerekli tüm denetimleri yaparak, sempozyumun sağlıklı ve güvenli şekilde gerçekleşmesi
için çaba harcıyoruz. Covid-19 salgını sürecinde, Türk Üroloji Akademisi ile işbirliği içinde Androloji
alanında uygulanan operasyonlara ait videolar eşliğinde sunular webinarlarda sizlere sunulmuştur.
Sizlerden gelen istekler doğrultusunda yaz döneminde de günlük pratiğimizde sıkça karşılaştığımız
konulara ait Androloji’de örnek reçeteler başlığı altında üç oturum planlanmaktadır. Gerek konu
başlıkları gerek ise konuşmacıları ile yine ilginizi çekeceğini düşünüyoruz. Meslek içi eğitimin ve
bilimsel aktivitelerin değişen şartlara uyum göstererek sürekliliği günümüzde bu açıdan daha da
önem kazanmaktadır.
Yine birlikte yüz yüze görüşebileceğimiz, sağlıklı ortamların yakın olduğunu umut ediyorum.
Saygılarımla...
Türk Androloji Derneği Yönetim Kurulu adına,
Prof. Dr Barış Altay
Türk Androloji Derneği Başkanı
x Cilt/Volume 22 • Sayı/Issue 2 • Haziran/ June 2020
EDİTÖR’DEN / FROM THE EDITOR
Değerli Meslektaşlarımız,
Androloji Bülteni’nin ikinci sayısını değerli araştırmacı ve bilim insanlarının katkılarıyla sizlere
sunuyoruz. Bu sayıda 5 adet orijinal araştırma makalesi ve 5 adette derleme olmak üzere 10
adet bilimsel eser bulunmaktadır. Androloji Bülteni’nin ikinci sayısında Gümüşay ve arkadaşları
tarafından “İnfertil çiftlerde cinsel yaşam ile ilgili araştırmaların sistematik derlemesi” başlıklı
çalışmada literatür taranarak infertil çiftlerdeki cinsel yaşamla ilgili makaleler analiz edilmiştir.
Fırat ve arkadaşları tarafından ise yukarıdaki çalışmanın bir başka şeklini kapsayacak şekilde
“Primer ve sekonder erkek infertilitesinin erektil fonksiyon ile ilişkisi” başlıklı çalışma sunulmuştur.
Demirci ve arkadaşları tarafından sunulan “2866 Semen analiz raporunda, yaş faktörünün
semen değerleri üzerine olası etkisinin araştırılması” başlıklı çalışmada ise infertilitede erkek
yaş faktörü değerlendirilmiştir. Bir başka çalışmada Karaca ve arkadaşları tarafından “Sağlık
hizmetleri öğrencilerinin meme kanseri konusunda bilgilerinin değerlendirilmesi” başlığı ile
kadın cinselliğinde önemli bir yeri olan meme kanseri ele alınmıştır. Antioksidanların erkek
infertilitesindeki rolü ve önemi günümüzde oldukça tartışmalıdır. Bu konuda ülkemizde sınırlı
sayıda çalışma bulunmaktadır. Öztekin ve arkadaşları tarafından bununla ilişkili olarak “İdiopatik
erkek infertilitesinde antioksidan kompleks tedavinin etkinliğinin değerlendirilmesi” başlıklı klinik
çalışma sunulmuştur. Androloji Bülteni’nin 2020. yılı 2. sayısında Atan ve arkadaşları tarafından
“Testosteron replasman tedavisi prostat kanseri, kardiyovasküler ve nörolojik patolojiler arasındaki
ilişkinin kanıta dayalı değerlendirilmesi: Önleyici mi, tetikleyici mi?” başlıklı çalışma, Sefa Resim
tarafından “Akut ve kronik bakteriyel prostatit olgularında tedavi yaklaşımları” başlıklı çalışma,
Efioğlu ve arkadaşları tarafından “Penil doppler ultrasonografi: Teknik ve yorumlama” başlıklı
çalışma, Vardar ve arkadaşları tarafından “Menopoz ve andropoz: Benzerlikler ve farklılıklar”
başlıklı çalışma ile Özdemir ve arkadaşları tarafından “Tedavi sürecinde vajinismus erkeğinin
yönetimi” başlıklı derlemelerde erkek ve kadın cinselliği ele alınmıştır.
Androloji Bülteni ailesi olarak bir kez daha hepinize sağlıklı, mutlu, başarılı, bilim ve bilimsel
etkinliklerin en üst düzeyde olduğu günler dileriz…
Prof. Dr. Fikret ERDEMİR
Editör
Cilt/Volume 22 • Sayı/Issue 2 • Haziran/ June 2020
xi
Cilt/ Volume 22 | Sayı/ Issue 2 | Haziran/ June 2020
İÇİNDEKİLER /CONTENTS
ARAŞTIRMA YAZILARI | ORIGINAL ARTICLES
74 İnfertil çiftlerde cinsel yaşam ile ilgili araştırmaların sistematik derlemesi
Systematic review of researches related sexual life in infertile couples
Mehtap Gümüşay, Esra Sarı, İlkay Güngör Satılmış
86 Primer ve sekonder erkek infertilitesinin erektil fonksiyon ile ilişkisi
The relationship between primary and secondary male infertility and erectile function
Fatih Fırat, Ünal Öztekin
90 2866 Semen analiz raporunda, yaş faktörünün semen değerleri üzerine olası etkisinin araştırılması
Investigation of the effect of age factor on semen values in 2866 semen analysis report
Elif Kervancıoğlu Demirci, Gülnaz Kervancıoğlu, Şiir Yıldırım, Gonca Yetkin Yıldırım, İbrahim Polat
94 Sağlık hizmetleri öğrencilerinin meme kanseri konusunda bilgilerinin değerlendirilmesi
Evaluation of health care students’ knowledge on breast cancer
Pelin Palas Karaca, Refika Genç Koyucu
103 İdiopatik erkek infertilitesinde antioksidan kompleks tedavinin etkinliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effectiveness of antioxidant complex treatment in idiopatic male infertility
Ünal Öztekin, Fatih Fırat
DERLEME | REVIEW
108 Testosteron replasman tedavisi prostat kanseri, kardiyovasküler ve
nörolojik patolojiler arasındaki ilişkinin kanıta dayalı değerlendirilmesi: Önleyici mi, tetikleyici mi?
The evidence based association of testosterone replacement therapy and prostatic carcinoma,
cardiovascular system, and neurological pathologies: Is it preventive or triggering factor?
Ali Atan, İsa Özbey
113 Akut ve kronik bakteriyel prostatit olgularında tedavi yaklaşımları
The treatment approaches in acute and chronic bacterial prostatitis cases
Sefa Resim
124 Penil doppler ultrasonografi: Teknik ve yorumlama
Penile doppler ultrasonography: Techniques and interpretation
Özgür Efiloğlu, Bülent Erol
129 Menopoz ve andropoz: Benzerlikler ve farklılıklar
Menopause and andropause: Similarities and differences
Okan Vardar, Sevgi Özkan, Pınar Serçekuş
137 Tedavi sürecinde vajinismus erkeğinin yönetimi
Management of vaginismus man in the treatment process
Niyazi Umut Özdemir, Emre Çiydem
144 TÜRKİYE’DEKİ ANDROLOJİ YAYINLARI | ANDROLOGY PUBLICATIONS IN TURKEY
147 KONGRE TAKVİMİ | CONGRESS CALENDAR
xii Cilt/Volume 22 • Sayı/Issue 2 • Haziran/ June 2020
ARAŞTIRMA YAZISI | ORIGINAL ARTICLE
Androl Bul 2020;22:74−85
https://doi.org/10.24898/tandro.2020.95914
Kadın Cinsel Sağlığı
İnfertil çiftlerde cinsel yaşam ile ilgili araştırmaların
sistematik derlemesi
Systematic review of researches related sexual life in infertile couples
Mehtap Gümüşay 1 , Esra Sarı 2 , İlkay Güngör Satılmış 1 ABSTRACT
ÖZ
AMAÇ: Bu sistematik derlemede infertilitenin cinsel fonksiyon ve cinsel
yaşam üzerine etkilerini inceleyen güncel araştırmaların sonuçlarını değerlendirmek
amaçlanmıştır.
GEREÇ VE YÖNTEM: Literatür taraması, Pubmed veritabanında 2007–
2019 yılları arasında yayımlanan makaleler araştırılarak yapılmıştır.
Tarama “sexuality, infertility”, “sexual function, infertility”, “sexuality,
infertile couple” ve “sexual function, infertile couple” anahtar sözcükleri
kullanılarak 5–11 Temmuz 2019 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir.
İnfertil kadın ve erkeklerin cinsel yaşantılarını ve infertilite cinsellik
ilişkisini inceleyen ve dahil etme/dışlama kriterlerine uygun 40 çalışma
araştırma kapsamına alınmıştır. “Cinsel benlik kavramı infertil bireylerde
ve eşlerinde nasıl etkilenir?”, “İnfertilitenin çiftlerin cinsel ilişkileri
üzerinde olumsuz bir etkisi var mı?”, “Cinsel fonksiyon infertiliteden etkileniyor
mu?” ve “Cinsel fonksiyon infertilite tedavisinden etkileniyor
mu?” soruları değerlendirilmiştir.
BULGULAR: İnfertil çiftlerde cinsellik ile ilgili çalışmalar genel olarak
tanımlayıcı türde karşılaştırmalı araştırmalar olarak tasarlanmakla birlikte
nitel çalışmalar da bulunmaktadır. Çalışmalarda araştırma grubunu
genellikle primer ve sekonder infertil kadınlar ve erkekler oluştururken,
kontrol grubunu fertil kadınlar ve erkekler oluşturmaktadır. Yapılan
çalışmalarda infertil kadın ve erkeklerin fertil bireylerle karşılaştırıldığında
cinsel disfonksiyon prevalansının (%17–76) daha fazla olduğu
gözlenmiştir. İnfertil kadınların FSFI skorlarının fertil kadınlara göre
daha düşük olduğu belirlenmiştir. İnfertil kadınların daha düşük seviyede
birleşme ve mastürbasyon oranlarına sahip olduğu ve arzu ve uyarılma
skorlarını düşük olduğu saptanmıştır. Zamanlanmış cinsel ilişki ve
yardımcı üreme teknikleri gibi terapötik müdahalelerin infertil çiftlerin
cinsel memnuniyetini etkilediği yönünde çalışmalar bulunmaktadır.
Çiftlerin zamanlanmış cinsel ilişki nedenli spontan cinsel birlikteliğinin
azaldığı veya kaybolduğu yönünde sorunlar yaşadığı belirlenmiştir.
SONUÇ: Literatür incelemesi sonucunda cinselliğin infertilite ve tedavisinden
önemli derecede etkilendiği ve infertil bireylerin cinselliğin istek,
uyarılma, orgazm ve ağrı boyutlarında zorluklar yaşadığı belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: İnfertilite, cinsellik, cinsel yaşam
OBJECTIVES: In this systematic review, it was aimed to evaluate the
results of recent researches that investigating the effects of infertility on
sexual function and sexual life.
MATERIAL AND METHODS: The literature search was conducted for
publications from 2007 to 2019 via the electronic database PubMed.
It was conducted on 5–11 July 2019 using the keywords “sexuality,
infertility”, “sexual function, infertility”, “sexuality, infertile couple”
and “sexual function, infertile couple”. The study included 40 studies
investigating the sexual experience of infertile women and men and the
relationship between sexuality and infertility according to the inclusion/
exclusion criteria. These researches focus on the questions “How is the
concept of sexual self affecting infertile individuals and their partners?”,
“Is there a negative effect of infertility on the sexual relations of the
couples?”, “Is sexual function affected by infertility?” and “Is sexual
function affected by infertility treatment?”.
RESULTS: Although sexuality studies in infertile couples are generally
designed as descriptive comparative studies, there are qualitative
studies. In the studies, primary and secondary infertile women and
men constitute the research group, while the control group consists of
fertile individuals. Studies have shown that infertile women and men
have a higher prevalence of sexual dysfunction (17–76%) compared to
fertile individuals. FSFI scores of infertile women were lower than fertile
women. It was found that infertile women had low levels of coitus and
masturbation rates. There are studies in which therapeutic interventions
such as timed intercourse and assisted reproductive techniques affect
sexual satisfaction of infertile couples. It was determined that couples
had problems that their spontaneous sexual intercourse decreased or
disappeared due to timed sexual intercourse.
CONCLUSION: As a result of the literature review, sexuality was
significantly affected by infertility and its treatment and that infertile
individuals had difficulties in sexual desire, arousal, orgasm and pain
dimensions.
Keywords: Infertility, sexuality, sexual life
GİRİŞ
1
İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi,
Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı, İstanbul, Türkiye
2
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Ebelik Bölümü, Van, Türkiye
Yazışma Adresi/ Correspondence:
Mehtap Gümüşay
İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi,
Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı, İstanbul, Türkiye
Tel: +90 212 440 00 00
E-mail: gumusay_mehtap@hotmail.com
Geliş/ Received: 06.08.2019
Kabul/ Accepted: 30.11.2019
İnfertilite, çiftlerin en az bir yıl süreyle, düzenli ve korunmasız
cinsel ilişkilerine rağmen gebelik oluşmaması durumu
olarak tanımlanmaktadır. [1] İnfertilite görülme sıklığı
değişiklik göstermekle birlikte, batıda her yedi çiftten birinin
ve gelişmekte olan ülkelerde her dört çiftten birinin
infertilite problemi yaşadığı tahmin edilmektedir. [2] Dünya
genelinde mevcut infertilitenin %3,3 ile %26,4 arasında ve
yaşam boyu infertilitenin %2,6 ile %31,8 arasında değişkenlik
gösterdiği belirtilmektedir. [3]
74 ©2019 Androloji Bülteni
İnfertilite, yaşamı tehdit eden bir hastalık olmamasına
rağmen, psikolojik, ekonomik, sosyal ve kültürel sorunları
beraberinde getiren bir sağlık sorunudur. İnfertilite, bireysel
ve toplumsal etkilerinin yanı sıra çiftlerin cinsellikle
ilgili başarısızlık, yetersizlik duygularını yaşamasına neden
olan, yaşamı değiştiren bir kriz dönemi olarak değerlendirilmektedir.
[4,5] Bu dönem içerisinde infertilite tedavisi ise,
aylar hatta yıllar sürebileceği için çiftlerin ilişkilerini etkileyebilen,
çiftler arasındaki uyumda, cinsel işlev ve memnuniyette
sorunların ortaya çıkmasına neden olabilen bir
durumdur. [6] İnfertilite tedavisindeki çiftlerin, menstrual
döngüyü ve ovulasyon gününü takip etmek zorunda kalmaları,
cinselliği sadece çocuk sahibi olmak için yaşamalarına
ve dolayısıyla fertil olunmayan zamanlarda cinselliğin
anlamını yitirmesine neden olmaktadır. Bazı erkekler için
ise, gebelik takibinin peşinde koşmak cinsel olarak uyarıcı
olmamakta ve yaratmış olduğu performans baskısı anksiyeteye
neden olup ereksiyon zorluklarına neden olduğu,
aynı zamanda gebeliğe yönelik zıt duyguların baskılanmış
ejakülasyona neden olduğu ileri sürülmektedir. [7]
Kadın ve erkeğin, infertiliteyi algılamalarının farklı olabileceği
ve bu durumla başa çıkma şekillerinin farklılık
gösterebileceği bildirilmektedir. [8] İnfertiliteye neden olan
durumun kaynağına bakılmaksızın, kadınların infertiliteden
daha çok etkilendiği düşünülmektedir. Çünkü infertilitenin
kaynağı ne olursa olsun girişimsel tedavi işlemlerine
kadınlar daha fazla maruz kalmaktadır. [7] Ramazanzadeh ve
ark.’nın İran’da 358 infertil çift üzerine yaptıkları tanımlayıcı
türde çalışmada; kadınların erkeklerle karşılaştırıldığında
infertilite ile baş etme konusunda daha zayıf oldukları
belirtilmiştir. [9] Ülkemizdeki infertil çiftlerin anksiyete
ve depresyon oranlarını inceleyen bir başka çalışmada ise,
infertil kadınlar ve erkekler arasında anksiyete ve depresyon
oranları arasında fark gözlenmezken, fertil ve infertil
çiftler arasında anlamlı fark saptanmıştır. [10]
Sık görülen infertilite aile içinde hayal kırıklıklarına, suçluluk
duygusuna, eşlerin haksız yere birbirlerini suçlamasından
dolayı, cinsel sorunlara ve evlilik sorunlarına neden
olmaktadır. [6] Bu sistematik derlemede infertilitenin cinsel
fonksiyon ve cinsel yaşam üzerine etkilerini inceleyen
araştırmaların sonuçlarını değerlendirmek amaçlanmıştır.
Çalışma kapsamına dâhil edilen makalelerden
“Cinsel benlik kavramı infertil bireylerde ve eşlerinde nasıl
etkilenir?”
“İnfertilitenin çiftlerin cinsel ilişkileri üzerinde olumsuz bir
etkisi var mı?”
“Cinsel fonksiyon infertiliteden etkileniyor mu?”
“Cinsel fonksiyon infertilite tedavisinden etkileniyor mu?”
soruları ile ilgili elde edilen bulgular değerlendirilmiştir.
GEREÇ VE YÖNTEM
Bu çalışma infertilitenin cinsel fonksiyon ve cinsel yaşam
üzerine etkilerini inceleyen çalışma sonuçlarını değerlendirmek
amacıyla yapılan sistematik bir derlemedir.
Bu çalışma içim literatür taraması Pubmed veritabanında
5-11 Temmuz 2019 tarihleri arasında gerçekleştirildi.
Tarama işlemi, anahtar kelime olarak “sexuality, infertility”,
“sexual function, infertility”, “sexuality, infertile couple” ve
“sexual function, infertile couple” kombinasyonları kullanılarak
gerçekleştirildi. Ulaşılan tüm makalelerin başlık ve
özetleri dahil etme kriterleri açısından incelendi. Sistematik
derlemeye dâhil edilme kriterleri 2007-2019 yılları arasında
yayımlanmış olması, yayın dilinin ingilizce olması, çalışmanın
birincil veya ikincil amacının infertilite ve cinsellik ile
ilişkili olması, katılımcı olarak infertil kadın ve/veya erkeklerin
dâhil edilmiş olması, araştırma makalesi olması(nicel/
nitel) ve tam metnine erişiliyor olmasıdır. Derleme, tartışma,
mektup, vaka sunumları, hakemli olmayan makaleler ve
toplantı özetleri çalışma kapsamı dışında bırakıldı. Tarama
sonucunda Pubmed veri tabanında 533 yayına ulaşıldı. Tüm
yayınlar incelenerek, konu ile doğrudan ilgili olmayan yayınlar
ve yinelenen yayınlar kapsam dışında bırakıldı. Tarama
sonucunda çalışmaya dâhil edilmeyen yayınlar nedenleri ile
kayıt edildi. Konu ile ilgili olabileceği düşünülen 55 çalışma
dâhil etme kriterlerine göre incelendiğinde, 40 çalışma araştırma
kapsamına alındı (Şekil 1).
Tanımlama
Tarama
Uygunluk
Dahil edilen
(Sexuality, infertility: 364; Sexual function, infertility:
160; Sexual function, infertile couple: 5; Sexual function,
infertile couple: 4)
Pubmed Veritabanı aramasıyla tespit edilen yayınlar
(n=533)
Yinelenen yayınlar
(n=56)
Taranan yayınlar
(n=477)
Tam metin
makaleler uygunluk
için değerlendirildi
(n=55)
Dahil edilen nitel
çalışmalar
(n=2)
Dahil edilen nicel
çalışmalar
(n=38)
Başlık ve özetlerine göre
dışlanan yayınlar (n=422)
Tam metin dışlanan
makaleler (n=15)
(Yayın dili ingilizce olmayan
yayın n=2, Araştırma
makalesi olmayan yayın
n=13)
Şekil 1. Çalışma seçimi. Preferred Reporting Items for Systematic Reviews
and Meta-Analyses (PRISMA) Akış Şeması. [11]
Gümüşay ve ark. • İnfertil çiftlerde cinsel yaşam ile ilgili araştırmaların sistematik derlemesi
75
BULGULAR
Seçilmiş Çalışmaların Özellikleri
Bu derlemede yer alan 40 çalışmanın genellikle tanımlayıcı
türde ve cinsel işlev ölçeklerinin kullanıldığı kontrol gruplu
karşılaştırmalı çalışmalar veya nitel araştırmalar olduğu
görülmüştür (Tablo 1).
Tanımlanan çalışmaların, 8’i İran’da, 7’si Amerika Birleşik
Devletleri’nde, 6’sı Türkiye’de, 2’si Polonya, 2’si Malezya
ve 2’si Çin diğerleri Brezilya, İtalya, Kanada, Japonya,
Almanya, Kore, Hollanda ve Mısır olmak üzere 14 farklı
ülkede yapılmıştır (Tablo 1).
Örneklem büyüklüğü ile bu çalışmalarda katılımcı sayısı olarak
en yüksek sayı İran’da 1402 kişi ve en düşük katılımcı
sayısıyla yine aynı ülkede 15 kişi olarak belirlenmiştir. [12,13]
Tablo 1. Çalışmada değerlendirilen araştırmaların özellikleri
Yazarlar Yapıldığı yıl Ülke katılımcı Metod Sonuç Kullanılan Ölçek
Polonya,
Drosdzol ve
(2008) [14] 190 fertil çift
Skrzypulec
206 infertil çift,
Kontrol grup
– İnfertil kadınların yaşam kalitesinin daha düşük
olduğu bulunmuştur.
– Cinsel disfonksiyon açısından gruplar arasında
anlamlı fark bulunmamasına rağmen, infertil
kadınlarda cinsel disfonksiyon sıklığı %17,5,
fertil kadınlarda ise bu oran %12,1 olarak
belirlenmiştir.
– İnfertil erkeklerin %23,9’unda, fertil erkeklerin
%13,7’sinde erektil disfonksiyon saptanmıştır.
– Erkek infertilitesinin, erkek cinsel fonksiyonunu
olumsuz etkileyen en büyük neden olduğu
belirlenmiştir.
SF-36 Health Survey,
Female Sexula
Function Index
(FSFI), International
Index of
Erectile Function
(IIEF).
Hentschel ve
ark. (2008) [15]
Brezilya,
96 infertil
çiftin kadını
ve 119 cerrahi
sterilizasyon
yaptırmak
isteyen kadın
Kesitsel,
karşılaştırmalı
– Eğitim düzeyinin FSFI skorunu etkilediği, FSFI
toplam skorları açısından gruplar arasında fark
olmadığı belirlenmiştir (Cerrahi Sterilizasyon:
26,39±5,52, İnfertil: 27,21±4,31, p>0,05).
FSFI
Khademi ve 2005 Tahran, İran,
ark. (2008) [16] 100 infertil çift
Nelson ve ark.
(2008) [17] New York, ABD,
121 infertil çift
Kesitsel – Katılımcıların ortalama infertilite süresinin 5,3
+3,7 yıl olduğu bulunmuştur.
– Çalışmada infertilitenin %48 kadın, %16 erkek,
%6 her iki cinsiyetten kaynaklı olduğu ve %20
’sinin açıklanamayan nedenlere bağlı olduğu
belirlenmiştir.
– SFQ skoru, kadınların sadece %7’sinde beş alanın
tümünde normal aralıklarda bulunmuştur.
– Kadın cinsel disfonksiyon prevalansı açısından,
uyarılmanın en yüksek (%80,2) ve orgazmın en
düşük oranlara sahip olduğu saptanmıştır.
– Erkek katılımcıların sadece %2’sinin ciddi erektil
disfonksiyonu olduğu belirlenmiştir.
– Kadınların eski değerlendirmelere kıyasla önemli
derecede kötü SF-36 skoruna sahip oldukları
belirtilmiştir.
– FSFI skorlarının IIEF skorları ile pozitif yönde bir
korelasyona, CES-D skorları ile negatif yönde bir
korelasyona sahip olduğu belirlenmiştir.
Sexual Function
Questionnaire (SFQ),
IIEF
FSFI, IIEF, SF-36,
Self-Esteem and
Relationship Quality
scale (SEAR), Center
for Epidemiological
Studies Depression
Inventory (CES-D)
Shindel ve ark.
(2008) [19] 121 infertil
çiftin erkeği
Kesitsel
– Çalışmada erkeklerin %11’inde orta ve %12’sinde
ciddi düzeyde depresyon belirlenmiştir.
– Erkeklerin %18’inin hafif ve %4’ünün orta
derecede erektil disfonksiyona sahip olduğu
belirlenmiştir.
SF-36,
CES-D, IIEF, SEAR
76 Androl Bul 2020;22:74-85
Tablo 1 devamı. Çalışmada değerlendirilen araştırmaların özellikleri
Yazarlar Yapıldığı yıl Ülke katılımcı Metod Sonuç Kullanılan Ölçek
Shindel ve ark.
Amerika
(2008) [18] Birleşik
Devletleri,
73 çift
– Erkeklerin yarısı prematür ejakülasyon problemi
yaşadıklarını belirtmiştir.
– Prematür ejakülasyon ve SEAR ölçeği skorları
arasında istatistiksel olarak anlamlı negatif bir
ilişki belirlenmiştir.
– Prematür ejakülasyon ile demografik değişkenler,
IIEF, FSFI, CES-D ve SF-36 skorları arasında
istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmamıştır.
SF-36, CES-D, IIEF,
SEAR, FSFI
Drosdzol ve
Polonya,
Skrzypulec
206 infertil
(2009) [32] çift (çalışma
grubu),
190 fertil çift
(kontrol grubu)
Kontrol grup
– Fertil kadınlar ile infertil kadınların karşılaştırıldığı
çalışmada, infertil kadınların partner ilişkisinin
daha iyi olduğu bulunmuştur.
– Tanılanmış erkek faktörü ve 3–6 yıl süren
infertilitenin, hem erkeklerde hem de kadınlarda
yüksek ilişki istikrarsızlığı ve düşük cinsel doyum
ile ilişkili olduğu belirlenmiştir.
Index of Marital
Satisfaction, Index of
Sexual Satisfaction
Smith ve ark.
Amerika
(2009) [31] Birleşik
Devletleri,
357 erkek
Kesitsel,
yüzyüze
görüşme
– Erkek faktörlü ve açıklanamayan infertiliteye
sahip erkeklerin, erkek faktörlü olmayan gruba
göre cinsel etkilenme skorunun daha yüksek
olduğu bulunmuştur.
The Personal Impact,
Social Impact, Sexual
Impact, Marital
Impact scales
Elia ve ark.
(2010) [20] 156 subfertil
erkek
Kesitsel
kohort
– Erkeklerin %23,7’sinin üreme amaçlı yapılan
cinsel ilişkide problem yaşadığı ve %8,9’unun
cinsellikten zevk alma konusunda sorunlar
yaşadığı belirlenmiştir.
– Seminal profil ile cinsel işlev bozukluğu arasında
anlamlı bir ilişki bulunamamıştır.
IIEF
Millheiser ve
ark. (2010) [21]
Kaliforniya,
ABD,
119 infertil
kadın,
99 fertil kadın
Vaka kontrol
– FSFI puanlarına göre fertil kadınların %25’i ve
infertil kadınların %40’ı cinsel disfonksiyon
açısından risk altında bulunmuştur.
– Fertil kadınlarla karşılaştırıldığında, infertil
kadınların arzu ve uyarılma alanlarında önemli
derecede düşük puanlara sahip olduğu ve daha
az sıklıkta cinsel birleşme ve mastürbasyon
deneyimlediği belirlenmiştir.
– İnfertil kadınların geriye dönük olarak, teşhis
öncesine ait cinsel yaşam memnuniyet puanları
bildirmeleri istenmiş ve bildirilen puanların
fertil kadınların mevcut cinsel memnuniyet
puanlarından önemli ölçüde düşük olduğu
saptanmıştır.
FSFI
Carter ve ark.
(2011) [42] 2006–2009 New York
ABD, Yumurta
donasyonu
bekleyen 50
infertil kadın
KesitselKohort – Kadınların %33’ünün klinik olarak depresif olduğu
ve %59’unun yüksek seviyede endişeli olduğu
belirlenmiştir.
– Ortalama FSFI skoru, cinsel disfonksiyona
işaret eden şekilde kesme puanının altında
bulunmuştur.
– Kadınların %94’ü üremeye yardımcı
yöntemlerden memnuniyetini bildirirken, %64’ü
tedavinin uzun vadeli etkileri konusunda endişeli
olduğunu ifade etmiştir.
CES-D, FSFI,
Reproductive
Concerns Scale
(RCS),
Impact of Events
Scale (IES),
Menopausal
Symptom Checlist
Medical Outcomes,
SF-12 Health Survey,
Abbreviated Dyadic
Adjustment Scale
(ADAS)
Gümüşay ve ark. • İnfertil çiftlerde cinsel yaşam ile ilgili araştırmaların sistematik derlemesi
77
Tablo 1 devamı. Çalışmada değerlendirilen araştırmaların özellikleri
Yazarlar Yapıldığı yıl Ülke katılımcı Metod Sonuç Kullanılan ölçek
Keskin ve ark.
(2011) [22] Kütahya,
Türkiye,
122 ilk infertil
kadın,
51 ikinci
infertil kadın
Karşılaştırmalı – Primer infertil ve sekonder infertil kadınlarda kadın
cinsel işlev bozukluğu prevalansı sırasıyla %64,8 ve
%76,5 bulunmuştur.
– FSFI ortalama ve alt grup puan ortalamalarının
analizinde, primer ve sekonder infertil kadınlar
arasında orgazm, memnuniyet ve toplam FSFI
(primer: 24,1±5,2, sekonder: 22,2±4,7) ortalama
puanlarında anlamlı farklılıklar saptanmıştır.
– Lojistik regresyon analizi sonucunda, cinsel işlev
bozukluğunun eşin yaşı, depresyon durumu,
gelir durumu ve eğitim düzeyinden etkilendiği
görülmüştür.
– Sekonder infertil kadınların primer infertil
kadınlardan 9,5 kat daha fazla cinsel işlev
bozukluğu riski taşıdığı belirlenmiştir.
FSFI, BDI
Güleç ve ark.
(2011) [7] Türkiye,
Eskişehir,
infertil
çiftlerden
111 erkek,
109 kadın ve
kontrol grubu
46 erkek ve
64 kadın
Furukawa ve
ark. (2012) [23] 2010–2011 ABD, 75
infertil kadın,
210 kadın
(kontrol
grubu)
Marci ve ark. 2011–2012 İtalya,
(2012) [24] 60 infertil çift,
52 fertil çift
Pakpour ve
ark. (2012) [39]
İran,
604 infertil
kadın
Vizheh ve ark. 2006–2007 Tahran, İran,
(2012) [33] 100 infertil
çift
Iris ve ark.
(2013) [25] Türkiye,
174 infertil
kadın,
635 kontrol
grubu
Kesitsel – Her iki gruptaki erkekler GRISS toplam ölçek (İE: 43
KE: 44 İK: 21 KK: 27) ve alt ölçek puanlarına göre
(kaçınma alt ölçeği dışında) kadınlardan daha fazla
sorun bildirmiştir.
– İnfertil grup ile kontrol grubu arasında cinsel işlev
açısından anlamlı farklılıklar bulunamamıştır.
Vaka Kontrol
Karşılaştırmalı
Kesitsel
Kesitsel
Randomize
kontrollü
çalışma
Vaka kontrol
– Çalışma ve kontrol grubunda disparoni ve cinsel
disfonksiyon açısından önemli derecede farklılık
bulunmamıştır.
– Cinsel tatmin, arzu ve orgazm skorlarında kadınlara
göre erkeklerin skorları daha yüksek bulunmuştur.
– Sağlıklı kadınlarla karşılaştırıldığı zaman FSFI skorları
önemli derecede düşüş göstermektedir.
– Sekonder infertilitede düşük eğitim seviyesi
ve yüksek partner eğitiminin, kadın cinsel
disfonksiyonu için risk faktörü oluşturduğu
belirlenmiştir.
– Demografik özellikler açısından katılımcılar arasında
önemli derecede farklılık bulunmamıştır.
– Evlilik ve cinsel doyum puan ortalamaları açısından
gruplar arasında istatistiksel olarak önemli farklar
bulunmuştur.
– Çalışmaya katılan 809 vakanın tümünde cinsel işlev
bozukluğu riski tespit edilmiştir.
– İnfertil ve fertil gruplar arasında karşılaştırma
yapıldığında uyarılma, kayganlaşma, orgazm,
memnuniyet, ağrı ve toplam FSFI puanlarında
istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır.
– Çiftlerin infertilite süresi uzadıkça puanlar anlamlı
olarak daha düşük bulunmuştur.
Beck Depression
Inventory (BDI),
Golombok-Rust
Inventory of Sexual
Satisfaction (GRISS),
Dyadic Adjustment
Scale (DAS)
FSFI, Patient-Health
Questionnarie-9
(PHQ-9)
FSFI, IIEF
FSFI, Healthrelated
quality
of life (HRQoL),
Hospital Anxiety and
Depression Scale
(HADS)
Marital Satisfaction
Questionnaire
(MSQ), Sexual
Satisfaction
Questionnaire (SSQ)
FSFI
Seen Heng ve 2010–2011 Malezya,
ark. (2013) [26] 150 infertil
kadın
Kesitsel
– Kadınların %42,7’si cinsel olarak aktif olduğu ve
haftada bir ya da iki kez cinsel ilişkide bulunduğu
saptanmıştır.
– Kadınların %10’dan azının ayda bir veya daha az
sıklıkta cinsel ilişkiye girdiği belirlenmiştir.
– Kadınlar ortalama 3,8 yıldan beri infertil ve
ortalama 1,6 yıl süredir infertilite tedavisi almıştır.
FSFI
78 Androl Bul 2020;22:74-85
Tablo 1 devamı. Çalışmada değerlendirilen araştırmaların özellikleri
Yazarlar Yapıldığı yıl Ülke katılımcı Metod Sonuç Kullanılan ölçek
Perlis ve ark.
(2013) [40] 2006–2009 Toronto,
Kanada,
1298 infertil
erkek
Kesitsel
– Erkeklerin yüzde 0,6’sı; yüzde 2,7’si; yüzde 4,8’i;
yüzde 5,8’i; ve yüzde 10, 8’i sırasıyla ayda 0, 1, 2,
3, ve 4 kez koitus yaşadığını belirtmişlerdir.
– Yaşın, libidonun, ereksiyon fonksiyonu ve cinsel
birleşme frekansında sperm hacminin etkileri
eş zamanlı olarak göz önünde bulunduğunda
daha az sıklıkta koitus oranına sahip oldukları
bulunmuştur.
– Daha iyi ereksiyon fonksiyonuna sahip hastalar
daha sık cinsel ilişkiye girdikleri belirlenmiştir.
Bayar ve ark. 2003–2007 Türkiye,
(2014) [34] Zonguldak,
50 infertil çift
Kesitsel ve
prospektif
– Kadın ve erkek ACYÖ puanları açısından,
psikiyatrik tedavi öncesi ve sonrası arasında
istatistiksel olarak anlamlı pozitif yönde ilişki
bulunmuştur.
– Psikiyatrik tedavinin infertil çiftlerin cinsel
yaşantılarındaki olumsuzlukları azaltacağı
yönünde yorumlanmıştır.
Arizona Cinsel
Yaşantılar Ölçeği
(ACYÖ)
Shoji ve ark.
Japonya,
(2014) [41] 93 infertil çift
ve 92 spontan
gebeliğe ulaşan
çift
Kesitsel,
karşılaştırmalı
– Zamanlanmış cinsel ilişki ve yardımcı üreme
teknikleri gibi terapötik müdahaleler infertil
çiftler için duygusal olarak stresli olduğu ve
infertil çiftlerin cinsel memnuniyetinin spontan
gebelik elde eden çiftlere göre daha düşük
(infertil erkek/kadın: 38,1±5,2/36,6±4,8, gebelik
elde eden E/K: 35,5±5,3/33,5±4,4) olduğu
bulunmuştur.
GRISS
Tanha ve ark.
Tahran,
(2014) [27] 191 primer
infertil,
129 sekonder
infertil ve 87
sağlıklı kadın
Karşılaştırmalı – FSFI toplam ve altboyut puanları kontrol
grubunda anlamlı olarak daha yüksek (infertil
grup: 25,7±4,6 ve kontrol grubu: 32±1,1)
bulunmuştur.
– Toplam FSFI puanı ile yaş, eşim yaşı ve evlilik
süresi arasında negatif yönde anlamlı ilişki
bulunmuştur.
– Sekonder infertil kadınların, primer infertil
kadınlara kıyasla daha fazla cinsel fonksiyon
bozukluğu yaşadığı saptanmıştır.
FSFI
Turan ve ark.
Türkiye, İzmir,
(2014) [28] 352 infertil ve
301 fertil kadın
Kesitsel,
karşılaştırmalı
– İnfertil kadınlarda cinsel disfonksiyon
prevalansının (%32,9) fertil kadınlara (%17,2)
göre daha yüksek olduğu bulunmuştur.
– İnfertil kadınların toplam FSFI puanının (26,2±2,5)
kontrol grubuna (28,2±1,7) göre anlamlı düzeyde
düşük olduğu belirlenmiştir.
FSFI
Wischmann ve
ark. (2014) [29] 2010 Almanya,
158 infertil
kadın,
153 infertil
erkek
Kesitsel
– Ölçeğin cinsel ilişki memnuniyeti ve güven
altboyutlarında her iki cinsiyet için de düşüş
eğilimi gözlenmiştir.
– İnfertilite süresince özellikle spontan cinselliğin
kaybolduğu yönünde açık bir sorun olduğu ve
infertilitenin kadınların benlik saygısını olumsuz
etkilediği de belirlenmiştir.
SEAR
Yeoh ve ark.
(2014) [30] 2010–2011 Malezya,
infertilite
tedavisi alan
150 kadın ve
119 erkek
Kesitsel
– Erkek ve kadın cinsel fonksiyonları arasında güçlü
bir ilişki olduğu belirlenmiştir (r=0,574, p<0,001).
FSFI, IIEF
Gümüşay ve ark. • İnfertil çiftlerde cinsel yaşam ile ilgili araştırmaların sistematik derlemesi
79
Tablo 1 devamı. Çalışmada değerlendirilen araştırmaların özellikleri
Yazarlar Yapıldığı yıl Ülke katılımcı Metod Sonuç Kullanılan ölçek
Bokaie ve ark. 2014–2015 İran, 15 infertil
(2015) [12] kadın
Kalitatif
– İranlı infertil kadınların bazıları cinsel
sorunlarıyla başa çıkabilirken, bazılarının
infertilite tedavisinde kullanılan ilaçlardan ve
yardımcı üreme tekniklerinden çok etkilendiği
belirlenmiştir.
– Tedaviden önce verilecek psikoseksüel
danışmanlığın çiftlerin daha iyi bir cinsel yaşamı
olmasına yardımcı olabileceği belirtilmiştir.
Smith ve ark.
(2015) [38] 2011–2012 Amerika
Birleşik
Devletleri,
136 infertilite
tedavisi alan
kadın
Web tabanlı,
kesitsel
– IVF uygulanan kadınların cinsel ilgi, arzu, orgazm,
memnuniyet, cinsel aktivite ve genel cinsel
işlevde istatistiksel olarak anlamlı düşük puanlar
aldı (P<0,05).
– Cinsel ilgi ve istek eksikliği (%30), orgazm
zorluğu (%15), vajinal kuruluk (%14) ve vajinal
gerginlik (%13) en yaygın cinsel sorunlar olarak
belirlenmiştir.
Sexual Functioning
Questionnaire
(SFQ),
Fertility Quality of
Life
Amiri ve ark.
(2016) [13] Shahroud, İran,
511 infertil
kadın, 1017
fertil kadın
Karşılaştırmalı
– 1402 katılımcı evliliğinden memnun olmadığını
belirtmiştir.
– Fertil ve infertil kadınlarda, evlilik doyumu,
evlilik içi iletişim, çatışma çözümü ve idealistik
bozulma arasında anlamlı bir farklılığın olmadığı
belirlenmiştir.
– Fertil ve infertil gruplarda evlilik doyumu ile
iş, eşin işi ve geliri arasında istatistiksel olarak
anlamlı bir fark olduğu gözlemlenmiştir.
Enrich Marital
Satisfaction Scale
Lo ve ark. 2012–2013 Hong Kong,
(2016) [52] 159 infertil
kadın
Ozkan ve ark.
İnfertil partneri
(2016) [50] olan 46 kadın
ve tedavisiz
doğum yapan
48 kadın
Kesitsel – Kadınların FSFI puan ortalaması 24,99±4,22
ve Fertilite Yaşam Kalitesi puan ortalaması
59,76±13,59 bulunmuştur.
– FSFI kesme puanına göre cinsel disfonksiyon
sıklığı %32,5 olarak belirlenmiştir.
– Cinsel işlev bozukluğu olan infertil kadınların
yaşam kalitesi puanının, cinsel işlev bozukluğu
olmayanlara göre düşük olduğu saptanmıştır
(55,03’e karşılık 61,88).
– Cinsel işlev bozukluğu olan infertil kadınların,
anlamlı derecede kötü yaşam kalitesine sahip
olduğu belirlenmiştir.
Karşılaştırmalı – İnfertil partneri olan kadınların ortalama FSFI
puanı 19,1±5,5 ve doğum yapan kadınların
ortalama FSFI puanı 20,0±3,4 bulunmuştur.
– İnfertil partneri olan kadınların daha fazla
depresif hissettiği belirlenmiştir (9,7±7,3 ve
1,4±2,8).
FSFI, Fertility Quality
of Life (FQL)
FSFI, BDI
Song ve ark.
(2016) [54] Kore, 236 erkek – Erkeklerin %46,2’sinin cinsel işlev stres
düzeyinin fertil dönemlerde daha yüksek olduğu
bulunmuştur.
– Erkeklerin %51,7’sinin fertil yada fertil olunmayan
dönemlerde cinsel işlev stres düzeyinde bir
değişiklik olmadığı bildirilmiştir.
– Ortalama VAS cinsel ilişki stres puanının fertil
dönemde fertil olmayan dönemlere göre anlamlı
derecede yüksek olduğu belirlenmiştir.
– Erkeklerin %8,9’unda hafif-orta dereceli erektil
disfonksiyon, %42’sinde hafif erektil disfonksiyon
saptanmıştır.
IIEF-5, VAS
80 Androl Bul 2020;22:74-85
Tablo 1 devamı. Çalışmada değerlendirilen araştırmaların özellikleri
Yazarlar Yapıldığı yıl Ülke katılımcı Metod Sonuç Kullanılan ölçek
Gabr ve ark.
(2017) [36] 2015–2016 Mısır, 200
infertil kadın,
200 fertil kadın
Kesitsel – İnfertil grupta fertil gruba kıyasla cinsel işlev
bozukluğu olan kadınların oranının daha yüksek
(%47’ye karşı %30) olduğu bulunmuştur.
– Orgazm, memnuniyet, ağrı ve toplam puanlar
kontrol grubundakilerle karşılaştırıldığında infertil
olan gruptaki kişilerin puanları daha düşük
bulunmuştur.
The Sexual Health
Inventory for Men
(SHIM), FSFI
Kızılay ve ark. 2016 Türkiye, 183
(2018) [43] infertil erkek ve
eşleri
Kesitsel
– IIEF puanı ve FSFI puanı arasında pozitif ilişki
saptanmıştır.
– İnfertil partnerlerin FSFI puanları fertil
partnerlerin puanına göre daha düşük
bulunmuştur.
– Erkek infertilitesi çiftlerde ciddi cinsel işlev
bozukluğuna neden olmuştur.
– Kadınlardaki cinsel işlev bozukluğu erkeklere
paralel olarak arttığı görülmüştür.
FSFI, IEFF
Shahraki ve
ark. (2018) [45] 2015–2017 Tahran, 115
sağlıklı kadın,
78 primer
infertil ve
71 sekonder
infertil kadın
Karşılaştırmalı
– Primer infertil kadınlarda cinsel işlev
bozukluğunun daha fazla görüldüğü, BDI
skorunun anlamlı derecede yüksek olduğu ve
cinsel işlev bozukluğu olan kadınların SQOL-F
puanlarının anlamlı derecede düşük olduğu
belirtilmiştir.
– SQOL-F ile toplam FSFI skoru arasında anlamlı
pozitif korelasyon belirlenmiştir (r=0,59,
p<0,001).
– Primer infertil kadınlarda (24,7±5,1) cinsel işlev
bozukluğu, sekonder infertil (25,2±5,3) ve sağlıklı
kadınlara (25,7±7,2) kıyasla anlamlı olarak daha
yüksek bulunmuştur.
FSFI, BDI, Sexual
Quality of Life-
Female (SQOL-F)
Zhuoran ve
ark. (2018) [53]
Çin, 28 infertil
çift
Ergin ve ark.
(2018) [49] 2014–2015 598 infertil
birey (380
kadın ve 218
erkek)
Niteliksel
Kesitsel
– Katılımcıların anlatılarından dört tema ortaya
çıkmıştır; bu temalar infertil çiftlerin cinsellik
anlayışı ile ilgilidir:
– Cinsiyet kimliği,
– Seks hakkında iletişim,
– Cinsel yaşam
– Cinsel memnuniyet.
– Çin kültürünün doğurganlık değerlerinin, cinsellik
ve cinsiyet hakkındaki algılarının, cinsiyetle
ilgili sosyal normların ve evlilik cinsel yaşamına
dair beklentilerinin, infertil Çin çiftlerinin
cinselliği üzerinde önemli etkileri olabileceği de
belirtilmiştir.
– İnfertil katılımcıların çoğunluğu infertilitenin
erkek iktidarsızlık belirtisi olduğu algısını
reddetmiştir.
– Katılımcıların çoğunluğu, infertil kadınların
veya erkeklerin cinsel çekiciliğini kaybettiğini
düşünmediğini ifade etmiştir.
– Müdahale grubu 6 aylık yaşam tarzı değişikliğine
(fiziksel aktivite, diyet ve davranış değişikliği)
ve kontrol grubu rutin infertilite bakımına
yönlendirilmiştir. Randomizasyondan 5,4±0,8 yıl
sonra cinsellikleri değerlendirilmiştir.
– Müdahale grubu, son 4 haftada kontrol grubuna
kıyasla daha sık ilişkiye girdiğini bildirmiştir.
– Son 4 haftada cinsel ilişki bildiren kadınlar
arasında, müdahale grubu vajinal kayganlaşma
(16,5±3,0 ve 15,4±3,5) ve toplam cinsel fonksiyon
puanı (96,5±14,2 ve 91,4±12,8) açısından kontrol
grubuna kıyasla daha yüksek puan almıştır.
GRISS, BDI,
Rosenberg’s Self-
Esteem Scale
Wekker ve ark.
(2018) [35] Hollanda, 177
infertil kadın
(84 müdahale,
93 kontrol)
Follow-up
McCoy Female
Sexuality
Questionnaire
(MFSQ)
Gümüşay ve ark. • İnfertil çiftlerde cinsel yaşam ile ilgili araştırmaların sistematik derlemesi
81
Tablo 1 devamı. Çalışmada değerlendirilen araştırmaların özellikleri
Yazarlar Yapıldığı yıl Ülke katılımcı Metod Sonuç Kullanılan ölçek
Sahebalzamani
ve ark. (2018)
[44]
2016 Tahran, İran,
primer infertil
ya da sekonder
infertil 193
kadın ve 193
erkek
Facchin ve ark. 2017–2018 Milan, 269
(2019) [37] infertil kadın
Tanımlayıcı ve
korelasyonel
Kesitsel
– Erkeklerin %53,3’ünün kadınların %57’sinin
normal cinsel fonksiyona sahip olduğu
saptanmıştır.
– Erkeklerde ve kadınlarda sağlık okuryazarlığının
artmasının cinsel işlev ve cinsel doyumun artması
ile ilişkili olduğu belirlenmiştir.
– FSFI toplam puanları 28,4±4,7 bulunmuştur.
– İnfertilite ile ilişkili rahatsızlığı daha yüksek
olan kadınların cinsel işlev bozukluğu bildirme
olasılıkları daha yüksek olduğu belirtilmiştir.
– Üç FPI alanı (sosyal, ilişkisel ve cinsel kaygılar),
neredeyse tüm cinsel işlev sonuçları ile
ilişkilendirildi.
FSFI, IEFF, Sexual
Satisfaction Scale
FSFI, Fertility
Problem Inventory
(FPI), Female Sexual
Distress Scale-
Revised (FSDS-R)
Çalışmalarda araştırma grubunu genellikle primer ve sekonder
infertil kadınlar ve erkekler oluştururken, kontrol grubunu
fertil kadınlar ve erkekler oluşturmaktadır (Tablo 1).
Cinsel işlev ölçekleri olarak çoğunlukla Female Sexual
Function Index (FSFI), SF-36 Health Survey, International
Index of Erectile Function (IIEF), the Self-Esteem and
Relationship Quality scale (SEAR) kullanılmıştır. [14-30]
İnfertilitenin Cinsel Benlik Kavramına Etkileri
Çalışma bulgularına göre, infertilitenin kadınların benlik
saygısını olumsuz etkileyerek onları daha depresif ve yüksek
seviyede endişeli bir kişi haline getirerek bu durumun
kişinin stres ve depresyon skorları ile ilişkili olduğu bildirilmekle
ve infertil erkeklerde orta ve ciddi düzeyde depresyon
belirtileri gözlenmesiyle birlikte, infertil bireylerin
doğrudan cinsel benliği ve beden imgesini inceleyen çalışma
bulunmamıştır. [19,29]
İnfertilitenin Cinsel İlişki Üzerine Etkileri
Erkek faktörlü ve açıklanamayan infertiliteye sahip erkeklerin,
erkek faktörlü olmayan infertil gruba göre yaşam kalitesi
ve cinsel yaşamının daha düşük olduğu belirlenmiştir.
[31]
Yapılan bir çalışma çiftlerin her ikisinde de cinsel ilişki
memnuniyetinde düşüş olduğunu ve infertilite süresince
spontan cinselliğin kaybolduğu yönünde sorun yaşadıkları
belirlenmiştir. [29] Aynı zamanda infertil erkek ve kadın
cinsel fonksiyonları arasında ilişki olduğunu gösteren çalışmalar
bulunmuştur. [17,30] Güleç ve ark.’nın çalışmasında,
cinsel fonksiyon açısından infertil grup ve kontrol grubu
arasında fark olmadığı ancak erkeklerin kadınlardan daha
fazla cinsel sorun bildirdiği belirlenmiştir. [7] Bu durumun
gebe kalma çabaları ve cinselliğin zamanlaması ile ilişkili
olduğu düşünülmektedir. Ayrıca, tanılanmış erkek faktörlü
infertilite ve 3-6 yıl kadar süren infertilite durumlarında,
hem kadınlarda hem de erkeklerde ilişki istikrarsızlığının
arttığı ve cinsel memnuniyetin azaldığı belirlenmiştir. [32]
İnfertil çiftlere verilen danışmanlık hizmeti, [33] uygulanan
psikiyatrik tedavi [34] ve yaşam tarzı değişikliklerinin cinsel
yaşantılarındaki olumsuzlukları azalttığı gözlenmiştir. [35]
Fertil kadınlar ile infertil kadınların karşılaştırıldığı bir çalışmada,
infertil kadınların partner ilişkisinin daha iyi olduğu
bulunmuştur. [32] İnfertil kadınların cinsel disfonksiyon
prevalansı fertil kadınlara göre daha yüksek bulunmuştur.
[28,36]
İnfertilite ile ilgili şikayeti daha fazla olan kadınların
cinsel fonksiyonunun daha fazla etkilendiği belirlenmiştir.
[37]
Ayrıca, infertil kadınların fertil kadınlara oranla FSFI
arzu ve uyarılma alt boyutlarından daha düşük puan aldığı,
cinsel birleşme ve mastürbasyon sıklıklarının da daha düşük
olduğu saptanmıştır. [21] Bunun aksine, bazı çalışmalar
ise cinsel fonksiyon açısından infertil kadınlar ile fertil kadınlar
arasında fark olmadığını ortaya koymuştur. [7,14,15,23]
İnfertil çiftlerde kadınların cinsel memnuniyet, arzu ve
orgazm skorları erkeklerden daha düşük bulunmuştur. [24]
Ayrıca çiftlerin ikisinde de cinsel ilişki memnuniyeti konusunda
düşüş olması ile birlikte infertil kadınların benlik
saygısının olumsuz etkilendiği belirlenmiştir. [29]
İnfertil kadınlarda uyarılma ve orgazm alanlarındaki skorların
daha düşük olduğu, cinsel birleşme ve mastürbasyon
oranlarının da aynı şekilde düşük olduğu gözlenmiştir. [21,38]
İnfertilitenin Cinsel Fonksiyon Üzerine Etkileri
İnfertilitedeki cinsel işlevle ilgili olarak, alınan çalışmaların
çoğu erektil disfonksiyonu ve kadınlarda cinsel istek, cinsel
uyarılma, orgazm ve cinsel ağrı konularını tartışmıştır.
Genellikle çalışmalardan elde edilen bulgular; infertilitenin
infertil çiftlerde cinsel aktiviteyi etkileyebileceğini ve cinsel
doyumu azalttığını göstermiştir. [12,20,28,29,31,39-43]
Çalışmalarda infertil kadın ve erkek cinsel disfonksiyon prevalansının
(%17-76) fertil kişilerle karşılaştırıldığında daha
yüksek olduğu gözlenmiştir. [14,22,28] İnfertil kadınlarda cinsel
işlev bozukluğu prevalansının daha yüksek olduğu ve toplam
82 Androl Bul 2020;22:74-85
FSFI puanının kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde düşük
olduğunu belirtilirken, [28] erkek faktörlü ve açıklanamayan
infertiliteye sahip erkeklerin, erkek faktörlü olmayan gruba
göre cinsel etkilenme skorunun daha yüksek olduğu [31] aynı
zamanda erkeklerin cinsel işlevi üzerine olumsuz etkide en
büyük payın erkek infertilitesi olduğu belirlenmiştir. [14]
İnfertil kadınlarda cinsel disfonksiyon sıklığının (%17-65)
infertil erkeklere (%18-53) kıyasla daha yüksek oranda olduğu
bildirilmiştir. [14,28,39,44] Shahraki ve ark.’nın yaptığı
çalışmada; cinsel işlev bozukluğu, primer infertil kadınlarda
(24,7 ± 5,1) sekonder infertil (25,2 ± 5,3) ve sağlıklı kadınlara
(25,7 ± 7,2) göre anlamlı olarak daha yüksek olarak
bulunmuştur. [45] Kadın cinsel fonksiyon prevalansında en
yüksek oranda (%80,2) uyarılma hissi; en düşük oranda
(22,8) orgazm olarak bulunurken; cinsel ilgi ve cinsel istek
eksikliği, orgazm zorluğu, vajinal kuruluk ve vajinal gerginlik
en yaygın cinsel sorunlar arasında saptanmıştır. [16,38]
İnfertilite Tedavisinin Cinsel Fonksiyon Üzerine
Etkileri
İnfertilite ve tedavisi genellikle çiftler üzerindeki stresi arttıran
faktörlerdir. [4] Yapılan bir çalışmada kadınların bazıları
cinsel sorunlarıyla başa çıkabilirken, bazılarının infertilite
tedavisinde kullanılan ilaçlardan ve yardımcı üreme tekniklerinden
çok etkilendiği ve çiftlerin daha iyi bir cinsel
yaşamı olması için tedaviden önce verilecek psikoseksüel
danışmanlığın yardımcı olabileceği belirtilmiştir. [12]
Smith ve ark.’nın çalışmasında, In Vitro Fertilizasyon (IVF)
uygulanan kadınların cinsel ilgi, arzu, orgazm, memnuniyet,
cinsel aktivite ve cinsel işlev açısından anlamlı derecede
düşük puan aldıkları saptanmıştır. [38] Zamanlanmış cinsel
ilişki ve yardımcı üreme teknikleri gibi terapötik müdahalelerin
infertil çiftler için duygusal olarak stresli olduğu ve
cinsel memnuniyetin tedavi görenlerde daha düşük olduğu
bulunmuştur. [41]
TARTIŞMA
Bu derleme, infertilite ve cinselliği temelde tanımlayan nicel
ve nitel çalışmalardan oluşmuştur. Sonuçlar, infertilite
ve tedavi sürecinin, cinsel ilişkilerde ve cinsel fonksiyonda
değişikliklere yol açabileceğini göstermiştir.
İnfertilite, bireylerin benlik kavramlarını ve rol algılarını
etkilemektedir. Her iki cinsiyet içinde, rol kavramlarında
değişikliğe neden olabilmektedir. Çocuk sahibi olamamak,
annelik ve babalık kavramlarını cinsiyetlerinin önemli bir
parçası olarak algılayan bireylerin kadınlık ve erkeklik algılarında
olumsuz düşüncelere neden olabilir. [46] Çalışmalar
infertil bireylerde suçluluk, yetersizlik gibi duyguların arttığını,
özgüven ve benlik saygılarının olumsuz etkilendiğini
göstermektedir. [18,46-49] Wischmann ve ark., infertilitenin
kadınların özgüvenini olumsuz yönde etkilediğini, kadınların
benlik saygısı ve ilişki memnuniyetlerinin erkeklere
kıyasla daha düşük olduğunu belirtmiştir. [29]
İnfertil çiftlerin cinsel ilişkileriyle ilgili olarak, bazı çalışmalar
infertilite ile cinsellik arasında anlamlı bir ilişki olmadığını
gösterirken, bazı çalışmalar cinselliğin olumsuz etkilendiğini
göstermektedir. İnfertil bireylerde cinsel disfonksiyon sıklığı
fertil bireylere göre daha fazladır. [14,21,28] Bazı çalışmalar
cinselliğin farklı alt boyutlarında gruplar arasında anlamlı
farklılıklar tespit etmiştir. [16,24,50] İnfertilite ve cinsellik üzerine
farklı sonuçların olması, sosyodemografik farklılıklar, infertiliteye
verilen farklı tepkiler, infertilite tedavisinin farklı
evrelerinde olunması gibi nedenlerden kaynaklanabileceği
düşünülmektedir. İnfertilite ve cinsellik arasındaki ilişkiyi
kavrayabilmek için, çiftlerin cinsel benlik kavramı, birbirleriyle
iletişim şekilleri ve tanı almadan önceki durumlarını
da göz önünde bulundurmak gerekir. İnfertil çiftlerin kaygı,
depresyon, düşük özgüven ve düşük yaşam kalitesi gibi
psikolojik problem riski taşıdıkları ve tüm bu sorunların
cinselliklerini doğrudan etkileyebileceği bilinmektedir. [51,52]
Elde edilen çalışmaların çoğu infertilitenin cinsel ilişkileri
olumsuz yönde etkilediğine odaklanmıştır. Yapılacak çalışmalar,
cinsel ilişkileri olumsuz etkileyen faktörleri azaltma
ve olumlu yönde etkileyebilecek faktörleri ortaya çıkarma
konusunda incelemeler yapmalıdır.
İnfertil bireylerde görülen cinsel işlev bozukluğunun infertilite
tanı, tetkik ve tedavisinden etkilendiği düşünülebilir.
İnfertilite tedavisi gören çiftlerin sürekli menstrüel döngüyü
ve ovulasyon zamanını takip etmek zorunda olmaları ve
cinsel ilişkinin “çocuk sahibi olma” amacıyla olması, fertil
olmayan dönemlerde spontan cinsel ilişkinin azalmasına
ve cinsel ilgi kaybına neden olmaktadır. [12,29,53] Bokaie ve
ark.’nın çalışmasında bir kadın zamanlanmış ilişkinin yaşattığı
durumu “Kocam zamana bağlı cinsel ilişkiden nefret
ediyordu. Onu sevmediğimi ve cinsel ilişkide amacımın
sadece hamile kalmak olduğunu düşünüyordu” şeklinde
belirtmiştir. [12] Aynı çalışmada zamanlanmış ilişkinin bazı
çiftlerde herhangi bir değişikliğe neden olmadığı da belirtilmiştir.
[12] Ergin ve ark. çalışmasında, infertil çiftlerin
çoğunluğu infertilitenin cinsel çekiciliği azaltmadığını ifade
etmiştir. [49] Song ve arkadaşları, erkeklerin cinsel ilişki
sebebiyle stres düzeylerinin fertil dönemde fertil olmayan
döneme kıyasla artmış olduğunu ve erkeklerin çoğunun
farklı düzeylerde erektil disfonsiyon yaşadığını saptamıştır.
[54]
Zamanlanmış cinsel ilişki ve yardımcı üreme teknikleri
gibi terapötik müdahalelerin infertil çiftler için duygusal
olarak stresli olduğu ve infertil çiftlerin cinsel memnuniyetinin
spontan gebelik elde eden çiftlere göre daha düşük
olduğuna dair çalışmalar bulunmakta, ancak çok az sayıda
çalışma çiftlerin tanı ve tedavi aşamasını da dâhil ederek
infertilitenin cinsellik üzerindeki etkisi değerlendirmiştir.
Gümüşay ve ark. • İnfertil çiftlerde cinsel yaşam ile ilgili araştırmaların sistematik derlemesi
83
Elde edilen çalışmalarda infertilitenin cinselliğe olan etkisi
incelenirken, daha çok cinsel davranış, cinsel problem veya
cinsel işlev bozukluğu gibi cinselliğin fiziksel yönlerine yoğunlaşılmıştır.
[18,20,21,23,27,28] Bu çalışmalarda, yaşın etkisi,
evlilik ilişkisinin uzunluğu, tanı ve tedaviden sonraki süre,
tedavi aşamaları, genel sağlık durumu ve sosyo-demografik
koşullar üzerinde çok fazla durulmamıştır. Ayrıca, infertil
bireylerin cinsel benlik saygılarını arttırabilecek ve cinsel
yaşantılarını olumlu yönde etkileyebilecek durumlara
değinilmemiştir.
SONUÇ
Çalışmalar incelendiğinde, cinselliğin infertilite tanı ve tedavisinden
büyük ölçüde etkilenebileceği ve infertil bireylerin
cinsellik konusunda farklı zorluklar yaşadıklarını ortaya
koymaktadır. Yapılan çalışmalar, kadın ve erkeklerde
cinsiyete özgü teşhisin cinsel benlik kavramını değiştirmedeki
etkisini incelememektedir. İnfertilite kadınların cinsel
benlik saygılarını olumsuz etkilemekle birlikte, cinsel benlik
kavramı, cinsel ilişki ve cinsel işlev arasındaki karşılıklı
ilişkileri infertilite kapsamında değerlendirebilmek için
daha fazla araştırma yapılması gereklidir. Yapılacak çalışmalar,
infertilite ve tedavisinin cinsel benlik kavramını etkileme
durumunu göz önünde bulundurmalı aynı zamanda
infertilitenin çiftleri nasıl etkilediğiyle bağlantılı olarak,
kişilerin benlik kavramı ve beden algısı gibi boyutları da
incelemelidir. Ayrıca, infertil bireylerin cinselliği, eşlerinin
tanıya verdiği tepkiden etkilenebilir. Cinsel benlik kavramı,
cinsel işlev ve çiftlerin ilişkilerinin bütünsel bir yaklaşımla
ele alınmasının önemli olduğu fikrindeyiz.
İnfertilite teşhisi konulan çiftlere tedavi süresi boyunca
hissettikleri üzüntü, suçluluk, kaygı gibi olumsuz düşünceleri
ifade etmeleri için fırsat verilmelidir. Yaşam kaliteleri
olumsuz etkilenen çiftlere, yaşadıkları zorluklarla baş etme
konusunda duyarlı olunmalı ve bu konularda danışmanlık
verilmelidir. İnfertilitenin bireyde meydana getirdiği değişikliklerin
boyutu ve bu değişikliklerin algılanan nedenleriyle
ilgili çalışmalar yapılmasına ihtiyaç vardır.
Hakem Değerlendirmesi
Dış bağımsız
Çıkar Çatışması
Yazarlar çıkar ilişkisi olmadığını beyan etmişlerdir.
Finansal Destek
Herhangi bir mali destek alınmamıştır.
Peer-review
Externally peer-reviewed.
Conflict of Interest
No conflict of interest was declared by the authors.
Financial Disclosure
No financial disclosure was received.
KAYNAKLAR
1. Demirci N, Kızılkaya Beji N, editörler. İnfertilite Hemşireliği El
Kitabı, 1. Baskı. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2017.
2. Mascarenhas MN, Flaxman SR, Boerma T, Vanderpoel S, Stevens
GA. National, regional, and global trends in infertility prevalence
since 1990: a systematic analysis of 277 health surveys. PLoS Med
2012;9:e1001356. [CrossRef]
3. Gurunath S, Pandian Z, Anderson RA, Bhattacharya S. Defining
infertility—a systematic review of prevalence studies. Hum Reprod
Update 2011;17:575–88. [CrossRef]
4. Yılmaz T, Yeşiltepe Oskay Ü. İnfertilite Stresi ile Başa Çıkma
Yöntemleri ve Hemşirelik Yaklaşımları. Sağlık Bilimleri ve
Meslekleri Derg 2015;2:100–12. [CrossRef]
5. Seymenler S, Siyez DM. İnfertilite Psikolojik Danışmanlığı.
Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry
2018;10:176-87.
6. Egelioğlu Çetişli N, Serçekuş P, Oğuz N. Primer İnfertil
Kadınlarda Cinsel Doyum ve Çift Uyumu. Hemşirelikte Araştırma
Geliştirme Derg 2014;16:38–47. https://www.researchgate.net/
publication/305433405_Primer_Infertil_Kadinlarda_Cinsel_
Doyum_ve_Cift_Uyumu
7. Güleç G, Hassa H, Yalçın EG, Yenilmez C. The effects of infertility
on sexual functions and dyadic adjustment in couples that present
for infertility treatment. Türk Psikiyatri Derg 2011;22:166–76.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21870306/
8. Özçelik B, Karamustafalıoğlu O, Özçelik A. İnfertilitenin Psikolojik
ve Psikiyatrik Yönü. Anadolu Psikiyatri Dergisi 2007;8:140–8.
9. Ramazanzadeh F, Noorbala AA, Abedinia N, Naghizadeh
MM. Emotional adjustment in infertile couples. Iranian J
Reprod Med 2009;7:97–103. https://www.researchgate.net/
publication/26852028_Emotional_adjustment_in_infertile_
couples
10. Kazandi M, Günday O, Mermer KT, Ertürk N, Özkınay E.
The status of depression and anxiety in infertile Turkish couples.
Iranian J Reprod Med 2011;9:99–104. https://www.ncbi.nlm.nih.
gov/pmc/articles/PMC4216443/
11. Moher D, Liberati A, Tetzlaff J, Altman DG; PRISMA Group.
Preferred reporting items for systematic reviews and meta-analyses:
the PRISMA statement. PLoS Med 2009;6:e1000097. [CrossRef]
12. Bokaie M, Simbar M, Ardekani SMY. Sexual behavior of infertile
women: a qualitative study. Iranian J Reprod Med 2015;13:645–
56. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4668352/
13. Amiri M, Sadeqi Z, Hoseinpoor MH, Khosravi A. Marital
satisfaction and its influencing factors in fertile and infertile
women. J Family Reprod Health 2016;10:139–45. https://www.
ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5241358/
14. Drosdzol A, Skrzypulec V. Quality of life and sexual functioning
of Polish infertile couples. Eur J Contracept Reprod Health Care
2008;13:271–81. [CrossRef]
15. Hentschel H, Alberton DL, Sawdy RJ, Capp E, Goldim JR, Passos
EP. Sexual function in women from infertile couples and in women
seeking surgical sterilization. J Sex Marital Ther 2008;34:107–14.
[CrossRef]
16. Khademi A, Alleyassin A, Amini M, Ghaemi M. Evaluation
of sexual dysfunction prevalence in infertile couples. J Sex Med
2008;5:1402–10. [CrossRef]
17. Nelson CJ, Shindel AW, Naughton CK, Ohebshalom M, Mulhall
JP. Prevalence and predictors of sexual problems, relationship
stress, and depression in female partners of infertile couples. J Sex
Med 2008;5:1907–14. [CrossRef]
18. Shindel AW, Nelson CJ, Naughton CK, Mulhall JP. Premature
Ejaculation in Infertile Couples: Prevalence and Correlates. J Sex
Med 2008;5:485–91. [CrossRef]
84 Androl Bul 2020;22:74-85
19. Shindel AW, Nelson CJ, Naughton CK, Ohebshalom M, Mulhall
JP. Sexual function and quality of life in the male partner of
infertile couples: prevalence and correlates of dysfunction. J Urol
2008;179:1056–9. [CrossRef]
20. Elia J, Delfino M, Imbrogno N, Mazzilli F. The impact of a diagnosis
of couple subfertility on male sexual function. J Endocrinol Invest
2010;33:74–6. [CrossRef]
21. Millheiser LS, Helmer AE, Quintero RB, Westphal LM, Milki AA,
Lathi RB. Is infertility a risk factor for female sexual dysfunction?
A case-control study. Fertil Steril 2010;94:2022–5. [CrossRef]
22. Keskin U, Çoksüer H, Güngör S, Ercan CM, Karaşahin KE, Başer I.
Differences in prevalence of sexual dysfunction between primary and
secondary infertile women. Fertil Steril 2011;96:1213–7. [CrossRef]
23. Furukawa AP, Patton PE, Amato P, Li H, Leclair CM. Dyspareunia
and sexual dysfunction in women seeking fertility treatment. Fertil
Steril 2012;98:1544–8.e2. [CrossRef]
24. Marci R, Graziano A, Piva I, Monte GL, Soave I, Giugliano E, et
al. Procreative sex in infertile couples: the decay of pleasure? Health
Qual Life Outcomes 2012;10:140. [CrossRef]
25. İris A, Kırmızı DA, Taner CE. Effects of infertility and infertility
duration on female sexual functions. Arch Gynecol Obstet
2013;287:809–12. [CrossRef]
26. Seen Heng Y, Sidi H, Nik Jaafar NR, Razali R, Ram H. Phases
of female sexual response cycle among Malaysian women with
infertility: a factor analysis study. Asia Pac Psychiatry 2013;5:50–
4. [CrossRef]
27. Tanha FD, Mohseni M, Ghajarzadeh M. Sexual function in
women with primary and secondary infertility in comparison with
controls. Int J Impot Res 2014;26:132–4. [CrossRef]
28. Turan V, Kopuz A, Özcan A, Kocakaya B, Şahin C, Solmaz U. Sexual
dysfunction in infertile Turkish females: prevalence and risk factors.
Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2014;182:128–31. [CrossRef]
29. Wischmann T, Schilling K, Toth B, Rösner S, Strowitzki
T, Wohlfarth K, Kentenich H. Sexuality, self-esteem and
partnership quality in infertile women and men. Geburtshilfe und
Frauenheilkunde 2014;74:759–63. [CrossRef]
30. Yeoh SH, Razali R, Sidi H, Razi ZRM, Midin M, Jaafar NRN,
Das S. The relationship between sexual functioning among couples
undergoing infertility treatment: a pair of perfect gloves. Compr
Psychiatry 2014;55:1–6. [CrossRef]
31. Smith JF, Walsh TJ, Shindel AW, Turek PJ, Wing H, Pasch L,
Katz PP. Sexual, marital, and social impact of a man’s perceived
infertility diagnosis. J Sex Med 2009;6:2505–15. [CrossRef]
32. Drosdzol A, Skrzypulec V. Evaluation of marital and sexual
interactions of Polish infertile couples. J Sex Med 2009;6:3335–
46. [CrossRef]
33. Vizheh M, Pakgohar M, Babaei G, Ramezanzadeh F. Effect of
counseling on quality of marital relationship of infertile couples:
a randomized, controlled trial (RCT) study. Arch Gynecol Obstet
2013;287:583–9. [CrossRef]
34. Bayar Ü, Başaran M, Atasoy N, Köktürk F, Arıkan İİ, Barut A, et al.
Sexual dysfunction in infertile couples: evaluation and treatment of
infertility. Sexual dysfunction. J Pak Med Assoc 2014;64:138–45.
https://jpma.org.pk/article-details/5937?article_id=5937
35. Wekker V, Karsten MD, Painter RC, Van De Beek C, Groen H,
Mol BWJ, et al. Lifestyle intervention improves sexual function of
women with obesity and infertility: A 5 year follow-up of a RCT.
PloS One 2018;13:e0205934. [CrossRef]
36. Gabr AA, Omran EF, Abdallah AA, Kotb MM, Farid EZ, Dieb AS,
Belal DS. Prevalence of sexual dysfunction in infertile versus fertile
couples. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2017;217:38–43.
[CrossRef]
37. Facchin F, Somigliana E, Busnelli A, Catavorello A, Barbara G,
Vercellini P. Infertility-related distress and female sexual function
during assisted reproduction. Hum Reprod 2019;34:1065–73.
[CrossRef]
38. Smith NK, Madeira J, Millard HR. Sexual function and fertility
quality of life in women using in vitro fertilization. J Sex Med
2015;12:985–93. [CrossRef]
39. Pakpour AH, Yekaninejad MS, Zeidi IM, Burri A. Prevalence
and risk factors of the female sexual dysfunction in a sample of
infertile Iranian women. Arch Gynecol Obstet 2012;286:1589–
96. [CrossRef]
40. Perlis N, Lo KC, Grober ED, Spencer L, Jarvi K. Coital frequency
and infertility: which male factors predict less frequent coitus
among infertile couples? Fertil Steril 2013;100:511–15. [CrossRef]
41. Shoji M, Hamatani T, Ishikawa S, Kuji N, Ohta H, Matsui H,
Yoshimura Y. Sexual Satisfaction of infertile couples assessed using
the Golombok-Rust Inventory of Sexual Satisfaction (GRISS). Sci
Rep 2014;4:5203. [CrossRef]
42. Carter J, Applegarth L, Josephs L, Grill E, Baser RE, Rosenwaks
ZA. Cross-sectional cohort study of infertile women awaiting
oocyte donation: the emotional, sexual, and quality-of-life impact.
Fertil Steril 2011;95:711–6.e1. [CrossRef]
43. Kızılay F, Şahin M, Altay B. Do sperm parameters and infertility
affect sexuality of couples? Andrologia 2018;50:e12879. [CrossRef]
44. Sahebalzamani M, Mostaedi Z, Farahani H, Sokhanvar M.
Relationship between health literacy and sexual function and sexual
satisfaction in infertile couples referred to the Royan Institute. Int J
Fertil Steril 2018;12:136–41. [CrossRef]
45. Shahraki Z, Tanha FD, Ghajarzadeh M. Depression, sexual
dysfunction and sexual quality of life in women with infertility.
BMC Womens Health 2018;18:92. [CrossRef]
46. İlerisoy M. İnfertilite tedavisi gören bireylerin duygusal yaşantıları
ve baş etme yöntemleri üzerine bir araştırma. İstanbul Ticaret
Üniversitesi Sosyal Bilimleri Derg 2015;28:143–64. http://
acikerisim.ticaret.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11467/1363/
M00642.pdf?sequence=1&isAllowed=y
47. Wischmann T, Korge K, Scherg H, Strowitzki T, Verres RA. 10-
year follow-up study of psychosocial factors affecting couples after
infertility treatment. Hum Reprod 2012;27:3226–32. [CrossRef]
48. Arya ST, Dibb B. The experience of infertility treatment: the male
perspective. Human Fertil (Camb) 2016;19:242–8. [CrossRef]
49. Ergin RN, Polat A, Kars B, Öztekin D, Sofuoğlu K, Çalışkan E.
Social stigma and familial attitudes related to infertility. Turk J
Obstet Gynecol 2018;15:46–9. [CrossRef]
50. Özkan B, Orhan E, Aktaş N, Coşkuner ER. Sexual dysfunction
and depression among Turkish women with infertile husbands:
the invisible part of the iceberg. Int Urol Nephrol 2016;48:31–6.
[CrossRef]
51. Lara LA, Fuentealba-Torres M, dos Reis RM, Cartagena-Ramos
D. Impact of Infertility on the Sexuality of Couples: an Overview.
Curr Sex Health Reports 2018;10:353–9. [CrossRef]
52. Lo SST, Kok WM. Sexual functioning and quality of life of Hong
Kong Chinese women with infertility problem. Human Fertil
(Camb) 2016;19:268–74. [CrossRef]
53. Zhuoran W, Wanpeng L, Tao P, Coates R. Qualitative research on
infertile Chinese couples’ understanding of sexuality. Fam Pract
2017;35:88–92. [CrossRef]
54. Song SH, Kim DS, Yoon TK, Hong JY, Shim SH. Sexual function
and stress level of male partners of infertile couples during the
fertile period. BJU Int 2016;117:173–6. [CrossRef]
Gümüşay ve ark. • İnfertil çiftlerde cinsel yaşam ile ilgili araştırmaların sistematik derlemesi
85
ARAŞTIRMA YAZISI | ORIGINAL ARTICLE
Androl Bul 2020;22:86−89
https://doi.org/10.24898/tandro.2020.60590
Erkek Cinsel Sağlığı
Primer ve sekonder erkek infertilitesinin erektil
fonksiyon ile ilişkisi
The relationship between primary and secondary male infertility and
erectile function
Fatih Fırat 1 , Ünal Öztekin 2
ÖZ
AMAÇ: Bu çalışmanın amacı primer ve sekonder infertilite ile takip
ve tedavi edilen ve cinsel işlev bozukluğuna sebep olabilecek organik
patolojilerin olmadığı hasta gruplarında cinsel işlev fonksiyonlarını
değerlendirmektir.
GEREÇ VE YÖNTEM: Üroloji polikliniğine başvuran 18-45 yaş arası 200
primer ve 76 sekonder infertil erkek hasta iki grup halinde retrospektif
değerlendirilmiştir. İki grup arasında sosyodemografik (yaş, vücut kitle
indeksi, sigara içme oranı, infertilite süresi) veriler, testosteron değerleri
ve IIEF skorları karşılaştırıldı.
BULGULAR: Gruplar arasında yaş ortalamaları 29.4 (primer) ve 34.3 (sekonder)
idi(p< 0.001). İnfertilite süresi sekonder infertil grupta istatistiksel
olarak anlamlı yüksekti (p=0.019). IIEF skorları açısından gruplar
arası anlamlı fark saptanmadı (p=0.959). Primer infertilite grubunda infertilite
süresi ile IIEF skorları arasında negatif korelasyon mevcut iken,
sekonder infertil grupta anlamlı korelasyon saptanmadı.
SONUÇ: Primer infertilite nedeni ile başvuran erkek hastalarda çiftlerin
evlilik sürecini de etkileyebilecek cinsel disfonksiyon sorgulamasının yapılarak
bu konuda danışmanlık verilmesini öneriyoruz.
Anahtar Kelimeler: pirimer infertilte, sekonder infertilite, erektil
disfonksiyon
ABSTRACT
OBJECTIVE: The aim of this study is to evaluate sexual functions in
patients with primary and secondary infertility and in patients with
organic pathologies that are not followed and treated and may cause
sexual dysfunction.
MATERIAL and METHOD: 200 primary and 76 secondary infertile
male patients between the ages of 18 and 45 who applied to the
urology outpatient clinic were retrospectively evaluated in two groups.
Sociodemographic (age, body mass index, smoking rate, duration of
infertility) data, testosterone values and IIEF scores were compared
between the two groups.
RESULTS: The mean age of the groups was 29.4 (primary) and 34.3
(secondary) (p <0.001). The duration of infertility was statistically
significantly higher in the secondary infertile group (p = 0.019). There
was no significant difference between the groups in terms of IIEF
scores (p = 0.995). While there was a negative correlation between the
duration of infertility and IIEF scores in the primary infertility group,
no significant correlation was found in the secondary infertile group.
CONCLUSION: We recommend counseling on this issue by making
sexual dysfunction interrogations that may also affect the marriage
process of couples in male patients who apply for primary infertility.
Keywords: primary infertility, secondary infertility, erectile dysfunction
GIRIŞ
İnfertilite, toplumda her 6 çiftten birinin etkilendiği genel
bir sağlık problemidir. Prevalans çalışmalarında Amerika’da
yaklaşık 6 milyon çifti etkilediği bildirilmiştir. [1] Üreme
çağındaki çiftlerin yaklaşık %10–15’i infertilite problemi
yaşamaktadır. Çiftlerin %30–40’ında herhangi bir neden
bulunamazken yaklaşık %50’si erkek kaynaklıdır. [2] Bu durumu
yaşayan çiftlerde yoğun kaygılara neden olabilmekte,
1
Tokat Devlet Hastanesi, Üroloji Bölümü, Tokat, Türkiye
2
Yozgat Bozok Üniversitesi Tıp Fakültesi, Üroloji Anabilim Dalı, Yozgat, Türkiye
Yazışma Adresi/ Correspondence:
Uzm. Dr. Fatih Fırat
Tokat devlet hastanesi Üroloji Polikliniği 60100 Tokat, Türkiye
Tel: +90 505 795 31 12
E-mail: ffrat60@yahoo.com
Geliş/ Received: 02.12.2019
Kabul/ Accepted: 04.01.2020
uygulanan tedavilere cevabın belirsizliği, sonuçların kesin
olarak öngörülememesi, ayrıca infertilite durumunun yarattığı
psikiyatrik, sosyal, dinsel ve kültürel açıdan çift üzerindeki
etkiler, yaşam ile ilgili problemleri beraberinde getirmektedir.
[3] İnfertilitede yaşanan bu stresli sürecin evliliği
etkileyebileceği ve bunun sonucunda cinsel disfonksiyona
neden olabileceği bilinmektedir. [4] Seksüel fonksiyonların
normal olması, yaşam kalitesinin ve sağlıklı olma durumunun
önemli bir parçasıdır. Cinsel problemlerin her iki cinste
de görülebileceği, ancak kadınların %95’inin bir veya
daha fazla cinsel endişe yaşadığı, infertilite teşhis ve tedavi
sürecinde cinsel işlev bozukluğu yaşayan erkek popülasyonun
eşlerinde de endişe ve kaygı durumunun artmasının,
evlilik sürecini olumsuz etkileyebildiği gösterilmiştir. [5]
Korunmasız düzenli cinsel ilişkiye rağmen 12 ay sonra hamile
kalamamak ve daha önce biyolojik olarak çocuk sahibi
olamamak primer infertilite olarak adlandırılmaktadır.
86 ©2019 Androloji Bülteni
Sekonder infertilite, bir veya daha fazla biyolojik çocuğun
doğumundan bir süre sonra gebelik sağlanamaması olarak
tanımlanmaktadır. Sekiz çiftten birinde primer infertilite
görülürken, altı çiftten birinde sekonder infertilite mevcuttur.
[2] Ülkemizden yapılan bir çalışmada primer infertilite
oranı %77,3, sekonder infertilite oranı %22,7 olarak rapor
edilmiştir. [6] Literatürde infertil erkeklerde cinsel disfonksiyonların
değerlendirildiği çalışma sayısı yeterli değildir.
Pirimer ve sekonder infertil erkeklerin cinsel disfonksiyonlar
açısından karşılaştırıldığı yalnızca bir çalışmaya
rastlanmıştır.
Bu çalışmanın amacı primer ve sekonder infertilite ile takip
ve tedavi edilen ve cinsel işlev bozukluğuna sebep olabilecek
organik patolojilerin olmadığı hasta gruplarında erektil
fonksiyonlarını değerlendirmektir.
GEREÇ VE YÖNTEM
Bu çalışmada üroloji polikliniğine başvuran 200 primer
ve 76 sekonder infertil erkek hasta değerlendirilmiştir.
Etik kurul onayından sonra tüm hastalardan
bilgilendirilmiş onam alındı ve Helsinki Deklarasyonu
uyarınca çalışma retrospektif olarak yapıldı (2017-KAEK-
189_2019.11.27_11). Veriler infertil hasta takip formlarından
ve tıbbi kayıtlardan taranarak kayıt altına alındı.
Verileri tam olan ve Uluslararası Erektil Fonksiyon İndeksi
(IIEF) formunu eksiksiz doldurmuş olan toplam 276 hasta
değerlendirmeye alındı. Hastalar primer ve sekonder infertil
olma durumlarına göre iki gruba ayrıldı. İki grup arasında
sosyodemografik (yaş, vücut kitle indeksi, sigara içme
oranı, infertilite süresi) veriler, testosteron değerleri ve ED
puanları karşılaştırıldı.
Çalışmaya en az 12 aydır düzenli cinsel birlikteliğe rağmen
gebelik sağlayamayan ve daha önce çocuk sahibi olan
ancak en az bir yıldır tekrar gebelik sağlayamayan 18–45
yaş arası hastalar dâhil edildi. Tüm hastaların eş faktörü
normaldi. Erektil disfonksiyona neden olabilecek organik
ve metabolik patolojisi (hipo/hipergonadizm, hipo/hipertroidi,
hiperprolaktinemi), testosteron ≤350ng/dl, vücut
kitle indeksi ≥30 kg/m 2 , bilinen psikiyatrik ve nörolojik
hastalığı olan ve psikiyatrik ilaç kullanan, alkol ve madde
bağımlılığı olan hastalar çalışmaya alınmadı.
Uluslararası Erektil Fonksiyon İndeksi (IIEF): IIEF formu
15 sorudan oluşan ereksiyon ve cinsel fonksiyon durumunu
belirlemek için kullanılan bir ölçektir.1, 2, 3, 4,
5 ve 15 numaralı sorular erektil fonksiyonu değerlendirmek
için kullanılır. Puanlama toplam 0–30 (0–10=ciddi,
11–16=orta, 17–21=hafif-orta, 22–25=hafif, 26–30=yok)
arasında değişmektedir. Yirmi altı ve üzeri normal erektil
fonksiyon puanı olarak kabul edilir.
İstatistiksel Analiz
İstatistiksel analiz, SPSS 25,0 (Statistical Packagefor Social
Sciences, IBM Inc., Chicago, IL, USA) paket program kullanılarak
yapılmıştır. Kolmogorov-Smirnov testi kullanılarak
normal dağılım analizi yapıldı. Kategorik verilerin analizinde
tek gözlü Ki Kare testi kullanıldı. Normal dağılım göstermeyen
numerik verilerin gruplar arasındaki karşılaştırmalı analizinde
Mann-Whitney U Test kullanıldı. Korelasyon analizi
Spearman korelasyon testi kullanılarak yapıldı. İstatistiksel
olarak anlamlılık p<0,05 olarak kabul edildi.
BULGULAR
Primer (n=200) ve sekonder (n=76) infertil gruplarda ortalama
yaş sırası ile 29,4±4,76 ve 34,3±4,61 idi. İki grup arasında
yaş ortalamaları açısından istatistiksel olarak anlamlı
fark vardı (p<0,001). Her iki grup arasında vücut kitle
indeksi, sigara içme oranı, testosteron seviyeleri açısından
anlamlı fark saptanmadı. İnfertilite süresi sekonder infertil
grupta istatistiksel olarak anlamlı yüksekti (p=0,019). ED
puanları açısından gruplar arası anlamlı fark saptanmadı
(p=0,959) (Tablo 1).
Yapılan korelasyon analizinde her bir grup için ED puanları
ile yaş faktörü arasında anlamlı korelasyon saptanmadı.
Primer infertilite grubunda infertilite süresi ile IIEF skorları
arasında negatif korelasyon mevcut iken, sekonder infertil
grupta anlamlı korelasyon saptanmadı (Tablo 2).
Tablo 1. Gruplara göre demografik veriler ve IIEF skorlarının
karşılaştırılması
Primer infertil
(200)
Sekonder infertil
(76)
P
değeri
Yaş (mean ± SD) 29,4±4,76 34,3±4,61 <0,001
BMI (kg/m2)
25,4±2,66 26,0±2,41 0,073
(mean ± SD)
Sigara içme oranı 95 (47,5) 28 (36,8) 0,112
(n) (%)
İnfertilite süresi (ay) 28,22±31,25 36,13±31,04 0,019
(mean ± SD)
Serum testosteron, 491,67±141,31 462,56±121,68 0,079
ng/dL (mean ± SD)
IIEF 26,43±3,95 26,54±3,67 0,959
IIEF, international index of erectile function.
Tablo 2. Gruplara göre IIEF skorlarının korelasyon analizi
IIEF
(primer infertil)
IIEF
(sekonder infertil)
r p r p
Yaş -0,059 0,403 -0,038 0,743
İnfertilite Süresi (ay) -0,029 <0,001 0,077 0,510
IIEF, international index of erectile function.
Fırat ve Öztekin • Primer ve sekonder erkek infertilitesinin erektil fonksiyon ile ilişkisi
87
TARTIŞMA
İnfertilitenin teşhis ve tedavi sürecinde çiftlerin yaşadığı
kaygı, endişe ve cinsel birliktelikteki temel amacın gebelik
sağlamaya çalışılması gibi nedenler, cinsel disfonksiyona
sebep olabilmektedir. O’Brien ve ark.’nın yaptığı 302
infertil erkek ve 60 sağlıklı bireyi kapsayan çalışmalarında
andropoz semptomlarının infertil grupta %28, doğurganlığı
kanıtlanmış kontrol grubunda %11 olduğu bildirilmiştir.
[7] Literatürde, reprodüktif çağdaki erkek popülasyonda
erektil disfonksiyon prevalansı %12–19 aralığında olduğu
bildirilmiştir. İnfertil erkek popülasyonunda bu oranların,
aynı yaş grubundaki genel popülasyona göre daha yüksek
olduğu da gösterilmiştir. [8,9] İnfertil erkek popülasyondaki
seksüel disfonksiyon prevalansı çalışmalarda %6,7 ile %75
gibi geniş bir aralıkta bildirilmiştir. [9] Gebe bırakabilme
yeteneğini kanıtlamış erkeklerde cinsel disfonksiyon daha
az oranda görülmüştür. Bu açıdan teorik olarak sekonder
infertil erkeklerde cinsel fonksiyonların daha iyi olabileceği
düşünülebilir. Ancak Şahin ve arkadaşları tarafından
39 primer ve 31 sekonder infertil erkek üzerinde yapılan
çalışmada sekonder infertil grupta ED puanlarının primer
gruba göre anlamlı düşük olduğu gösterilmiştir. Bu
çalışmada yaş ortalaması sekonder grupta anlamlı yüksek
ve primer infertil grupta ED puanı 27,7 iken, sekonder
grupta 24,4 olarak rapor edilmiştir. [10] Aynı zamanda depresif
semptomların sekonder infertil grupta daha yüksek
olduğu bildirilmiştir. Bu durum sekonder infertil hastaların
daha önce çocuk sahibi olabilme yeteneğinin olması
ve bunu tekrar başaramamasına bağlanmıştır. ED puanı
ile infertilite süresi arasında her bir grup için anlamlı korelasyon
saptanamamıştır. Literatürde hem erkek ve hem
de kadın infertilitesinde primer ve skonder subgrupların,
cinsel fonksiyonlar ile ilişkisini araştıran yeterli çalışma bulunmamaktadır.
Genel olarak kadın infertilitesi ile cinsel
disfonksiyon araştırmalarında, erkeklerinkine benzer şekilde
infertil kadın gruplarda artmış seksüel disfonksiyon
prevalansı bildirilmiştir. [11] Ancak gebelik sağlamaya çalışan
infertil çiftler ile cerrahi sterilizasyon isteyen kadınlar arasında
cinsel işlev açısından benzer skorlar olduğu da belirtilmiştir.
[12] Kadın infertil subgrup analizlerinde, sekonder
infertil kadınlarda seksüel disfonsiyon prevalansının, primer
gruba daha yüksek oranda görüldüğü savunulmuştur.
[13]
Sekonder infertillerdeki bulguların aksine bizim çalışmamızda
sekonder infertil grubun yaş ortalaması anlamlı
derecede yüksekti, ED puanları açısından gruplar arasında
anlamlı farklılık yoktu. Ancak primer infertil hastalarda
infertilite süresi ile ED puanı arasında negatif korelasyon
izlendi.
İnfertilite hem erkek hem kadın faktörü açısından stresli ve
kaygılı bir durumdur. Yaşanan psikososyal olumsuzluklar
evlilik sürecini etkileyerek cinsel disfonksiyona neden olabilir.
[5] Literatürde infertilite teşhis ve tedavi sürecindeki
çiftlerde, her iki cins üzerinde ayrı ayrı yapılan karşılaştırmalı
çalışmalarda, kadınların erkeklerden çok daha fazla
etkilendiği gösterilmiştir. [14,15] İnfertil erkek popülasyonda
anksiyete, suçluluk, yetersizlik algısı ve depresyon semptomları
fertil popülasyona göre daha fazla görülebilir ve
sonucunda cinsel işlev bozuklukları ortaya çıkabilir. [15]
Gebelik oluşmaması ve bu sürecin uzaması ile oluşan kaygı
ve endişe, erkekler üzerinde cinsel uyarılardan uzak performans
kaygısına ve erektil disfonksiyona neden olabilir. [16]
Çalışmamızda bu durumu destekler nitelikte primer infertil
grupta, infertilite süresi arttıkça cinsel işlevlerin olumsuz
yönde etkilendiğini saptadık.
Sekonder infertil grupta infertilite süresi anlamlı derecede
yüksek olmasına rağmen cinsel fonksiyonlar arasında
korelasyon yoktu. Çocuk sahibi olan sekonder infertil
erkeklerin yetersizlik ve suçluluk duygusunu daha az
hissettiğini ve infertilite süresinin erektil fonksiyonlarını
etkilemediğini söyleyebiliriz. Ülkemizdeki gibi geleneksel
toplumlarda çocuk sahibi olmak ve ailenin sürekliliğini
sağlamak konusu büyük önem taşımaktadır ve çiftler bu
konuda aile ve toplum baskısını üzerlerinde yüksek oranda
hissetmektedir. [17]
Sonuçlarımıza göre iki grup arasında cinsel skorlarda farklılık
olmamasına rağmen, özellikle primer infertil hastalarda
çocuk isteme süresi uzadıkça cinsel skorlar azaldığını görmekteyiz.
Bu durum, primer infertil çiftler üzerindeki aile
ve toplum baskısı, infertilite süresinin uzaması ile gebelik
beklentisinin ve isteğinin artması, çiftler üzerinde oluşan
kaygı ve stres ile açıklanabilir.
Çalışmamızın tek merkezli ve retrospektif yapılmış olması,
kadın popülasyonunu içermemesi limitasyonumuz olarak
değerlendirilebilir. Ayrıca hastaların psikolojik açıdan değerlendirilmemiş
olması diğer bir limitasyonumuz olarak
sayılabilir.
SONUÇ
Sonuç olarak primer ve sekonder infertil erkek hasta grubunda
cinsel işlev skorları arasında anlamlı fark yoktu.
Ancak primer infertil hastalarda infertilite süresi daha kısa
olmasına rağmen, süre ile ED puanları arasında negatif korelasyon
mevcuttu. Bu nedenle özellikle primer infertilite
nedeni ile başvuran erkek hastalarda çiftlerin evlilik sürecini
de etkileyebilecek cinsel disfonksiyon sorgulamasının
yapılarak bu konuda danışmanlık verilmesini öneriyoruz.
Bu konuda çok merkezli daha geniş hasta popülasyonlarını
değerlendiren prospektif randomize çalışmalara ihtiyaç
vardır.
88 Androl Bul 2020;22:86-89
Hakem Değerlendirmesi
Dış bağımsız
Çıkar Çatışması
Yazarlar çıkar ilişkisi olmadığını beyan etmişlerdir.
Finansal Destek
Herhangi bir mali destek alınmamıştır.
Peer-review
Externally peer-reviewed.
Conflict of Interest
No conflict of interest was declared by the authors.
Financial Disclosure
No financial disclosure was received.
KAYNAKLAR
1. Boivin J, Bunting L, Collins JA, Nygren KG. International
estimates of infertility prevalence and treatment-seeking: potential
need and demand for infertility medical care. Hum Reprod
2007;22:1506–12. [CrossRef]
2. Jungwirth A, Giwercman A, Tournaye H, Diemer T, Kopa Z,
Dohle G, Krausz C. European Association of Urology guidelines
on Male Infertility: the 2012 update. Eur Urol 2012;62:324–32.
[CrossRef]
3. Green JA, Robins JC, Scheiber M, Awadalla S, Thomas MA.
Racial and economic demographics of couples seeking infertility
treatment. Am J Obstet Gynecol 2001;184:1080–2. [CrossRef]
4. Monga M, Alexandrescu B, Katz SE, Stein M, Ganiats T. Impact
of infertility on quality of life, marital adjustment, and sexual
function. Urology 2004;63:126–30. [CrossRef]
5. Nusbaum MR, Gamble G, Skinner B, Heiman J. The high
prevalence of sexual concerns among women seeking routine
gynecological care. J Fam Pract 2000;49:229–32. https://pubmed.
ncbi.nlm.nih.gov/10735482/
6. Oztekin U, Caniklioglu M, Sari S, Selmi V, Gurel A, Isikay L.
Evaluation of Male Infertility Prevalence with Clinical Outcomes
in Middle Anatolian Region. Cureus 2019;11:5122. [CrossRef]
7. O’Brien JH, Lazarou S, Deane L, Jarvi K, Zini A. Erectile
dysfunction and andropause symptoms in infertile men. J Urol
2005;174:1932–4;discussion 4. [CrossRef]
8. Lotti F, Corona G, Rastrelli G, Forti G, Jannini EA, Maggi M.
Clinical correlates of erectile dysfunction and premature ejaculation
in men with couple infertility. J Sex Med 2012;9:2698–707.
[CrossRef]
9. Lotti F, Maggi M. Sexual dysfunction and male infertility. Nat Rev
Urol 2018;15:287–307. [CrossRef]
10. Sahin A, Urkmez A, Verit A, Yuksel OH, Verit FF. Psychologic
and sexual dysfunction in primary and secondary infertile male
patients. Arch Ital Urol Androl 2017;89:120–4. [CrossRef]
11. Millheiser LS, Helmer AE, Quintero RB, Westphal LM, Milki AA,
Lathi RB. Is infertility a risk factor for female sexual dysfunction?
A case control study. Fertil Steril 2010;94:2022–5. [CrossRef]
12. Hentschel H, Alberton DL, Sawdy RJ, Capp E, Goldim JR, Passos
EP. Sexual function in women from infertile couples and in women
seeking surgical sterilization. J Sex Marital Ther 2008;34:107–14.
[CrossRef]
13. Keskin U, Coksuer H, Gungor S, Ercan CM, Karasahin KE, Baser
I. Differences in prevalence of sexual dysfunction between primary
and secondary infertile women. Fertil Steril 2011;96:1213–7.
[CrossRef]
14. Abbey A, Andrews FM, Halman LJ. Provision and receipt of
social support and disregard: what is their impact on the marital
life quality of infertile and fertile couples? J Pers Soc Psychol
1995;68:455–69. [CrossRef]
15. Slade P, Emery J, Lieberman BA. A prospective, longitudinal study
of emotions and relationships in in-vitro fertilization treatment.
Hum Reprod 1997;12:183–90. [CrossRef]
16. Eliot S. The relationship between fertility issues and sexual
problems in men. Can J Hum Sex 1998;7:295–303.
17. Gunay O, Cetinkaya F, Nacar M, Aydin T. Modern and traditional
practices of Turkish infertile couples. Eur J Contracept Reprod
Health Care 2005;10:105–10. [CrossRef]
Fırat ve Öztekin • Primer ve sekonder erkek infertilitesinin erektil fonksiyon ile ilişkisi
89
ARAŞTIRMA YAZISI | ORIGINAL ARTICLE
Androl Bul 2020;22:90−93
https://doi.org/10.24898/tandro.2020.76094
Erkek Üreme Sağlığı
2866 Semen analiz raporunda, yaş faktörünün semen
değerleri üzerine olası etkisinin araştırılması
Investigation of the effect of age factor on semen values in 2866 semen
analysis report
Elif Kervancıoğlu Demirci 1 , Gülnaz Kervancıoğlu 2 , Şiir Yıldırım 3 , Gonca Yetkin Yıldırım 4 ,
İbrahim Polat 4
ÖZ
AMAÇ: Erkeklerde yaş artışının, semen parametrelerinden hacim, konsantrasyon
ve progresif motilite üzerine etkisinin araştırılması ve bunun
erkek infertilitesindeki yerinin belirlenmesi.
GEREÇ VE YÖNTEM: 2007–2009 yılları arasında hastanemiz infertilite
polikliniğine başvuran kadına bağlı infertilitesi olan çiftlerden sağlıklı
eşe ait 2866 semen analizinin; yaş artışı ile hacim, mililitredeki spermatozoa
sayısı (konsantrasyon), toplam spermatozoa sayısı ve progresif
motilitenin ilişkisi retrospektif olarak incelendi. Hastalar yaşa göre üç
grupta toplandı. 1. grup (21–30 yaş): 1590 analiz, 2. grup (31–40 yaş):
1118 analiz, 3. grup (41–50 yaş): 158 analiz incelendi.
BULGULAR: Yaş gruplarına göre semen hacim değerleri; 1. grup
2,67±1,37 mL, 2. grup 2,75±1,38 mL, 3. grup 2,31±1,21 mL olarak
bulundu. 1. grup ile 3. grup ve 2. grup ile 3. grup kıyaslandığında
fark anlamlı bulundu (p=0,001). Grup 1’in toplam progresif motilite
oranı (%52,94±3,90), 2. gruba (%52,46±3,50) göre yüksek bulundu
(p=0,01). Konsantrasyon ve toplam spermatozoa sayısı gruplar arasında
fark göstermedi.
SONUÇ: Toplam progresif motilite 30 yaş altında daha yüksek bulundu.
Konsantrasyon ve toplam spermatozoa sayısı ise yaşla değişiklik göstermedi.
Ancak semen hacmi 40 yaş üzerindeki erkeklerde, 40 yaş altına
kıyasla azalma gösterdi.
Anahtar Kelimeler: Erkek yaşı, sperm konsantrasyonu, toplam progresif
motilite, semen hacmi
ABSTRACT
OBJECTIVES: The aim of the present study is to determine the effect
of the increasing age of men on volume, concentration and progressive
motility of semen parameters and the role of them on male infertility.
MATERIALS AND METHODS: 2866 semen analysis of 2088 male patients
who admitted to an andrology laboratory of a training and research
hospital between 2007–2009 were retrospectively analyzed. The relation
between increasing age of men and volume, concentration, total sperm
count and progressive motility were evaluated. The first group (21–30
years old), second group (41–50 years old) and third group consisted of
1590, 1118 and 158 semen analysis, respectively.
RESULTS: The volume of the semen was determined in groups as
2.67±1.37 mL, 2.75±1.38 mL, 2.31±1.21 mL respectively. The volume
was significantly lower in the third group when compared to both
the first and second groups (p=0.001). Total progressive motility was
higher in first group (% 52.94±3.90), according to the second group (%
52.46±3.50) (p=0.01). Concentration and total sperm count were not
significantly different between groups.
CONCLUSION: Semen volume was lower in men over 40 years old.
Total progressive motility was higher in men under 30 years old.
Concentration and total sperm count did not change according to age.
Keywords: Male age, sperm concentration, total progressive motility,
semen volume
1
İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Histoloji ve Embriyoloji Anabilim Dalı,
İstanbul, Türkiye
2
İstanbul Aydın Üniversitesi Tıp Fakültesi, Histoloji ve Embriyoloji Anabilim Dalı,
İstanbul, Türkiye
3
Denizli Devlet Hastanesi, Androloji Laboratuvarı, Denizli, Türkiye
4
Kanuni Sultan Süleyman Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Kadın Hastalıkları ve
Doğum Anabilim Dalı, İstanbul, Türkiye
Yazışma Adresi/ Correspondence:
Dr. Öğr. Üyesi Elif Kervancıoğlu Demirci
İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Histoloji ve Embriyoloji Anabilim Dalı,
34093 Istanbul, Türkiye
Tel: +90 212 4142000-33076
E-mail: drelifkervancioglu@gmail.com
Geliş/ Received: 14.10.2019
Kabul/ Accepted: 24.01.2020
GİRİŞ
İnfertilite, erkek ve/veya kadın kaynaklı ya da açıklanamayan
nedenlere bağlı olabilmektedir. Kadında biyolojik saat
nedeniyle 50 yaşın üzerinde fertilite oranı düşüktür. Oysa
erkeklerin 50 yaşın üstünde de baba olabilmesi, sperm ve
androjen üretiminin yaşam boyu sürmesi fertilite sınırının
belirlenmesini zorlaştırmaktadır. [1,2] İnfertilite sorunu
olan çiftlere üreme teknolojilerindeki gelişmeler nispeten
bir güvence sağlamakla birlikte [3] günümüz yaşam şartlarında
çocuk sahibi olma yaşının yükselmesi, erkeklerde
de yaşın fertilite üzerindeki etkisinin anlaşılmasını önemli
90 ©2019 Androloji Bülteni
kılmaktadır. Çünkü semen parametrelerinde artan yaşla
birlikte bazı değişiklikler olabilmektedir [4,5,6] ve infertilite
nedenleri arasında erkek faktörünün 1/4 oranında etkili
olduğu bilinmektedir.
Bu çalışmada, yaş artışıyla semen değerlerindeki olası değişiklikler
araştırıldı. İnfertilite nedeniyle hastanemize
müracaat eden çiftlerden laboratuvarımıza başvuran erkek
hastalara yapılan semen analizleri, retrospektif olarak
incelendi. Semen analizlerinde yaş artışı ile semen hacmi,
spermatozoa konsantrasyonu ve toplam progressif motilite
parametreleri arasındaki ilişki araştırıldı.
GEREÇ VE YÖNTEM
Eğitim Araştırma Hastanesi İnfertilite polikliniğine 2007–
2009 yılları arasında müracaat edip kadına bağlı infertilitesi
olan çiftlerden, semen parametreleri sadece WHO kriterlerine
göre normal referans değerler içinde ve sağlıklı erkeklere
ait 2866 analiz çalışma kapsamına alınıp değerlendirildi.
Semen analizlerinde, örneklerin ilk raporlandırıldığı
tarihte WHO 1999 kriterleri geçerliydi. Ancak raporlarda
hızlı ileri hareketli (a) ve yavaş ileri hareketli (b) değerlerinin
toplam progresif hareketli (a+b) olarak verilmiş olması
WHO 2010 kriterlerine de uygun oldu. Çalışma WHO
2010 kriterlerine göre yapıldı.
Toplam progresif motilitesi ≥%50 olan, 21–50 yaş arasındaki
erkek hastalara ait 2866 semen analiz raporu incelemeye
dahil edildi. Hastalar yaşlarına göre 1. grup (21–30
yaş): 1590 analiz, 2. grup (31–40 yaş): 1118 analiz, 3.
grup (41–50 yaş): 158 analiz olmak üzere üç grup altında
toplandı;
Semen, 3–4 günlük cinsel perhiz sonrası laboratuvarda
mastürbasyonla toplandı. Her hastaya 1–4 arasında değişen
sayıda semen analizi yapıldı. Analizler, aralarında en az
üç hafta süre verilerek tekrarlandı. Tekrar randevu aralıkları
ve abstinans süreleri takip edildi. Semen analizi oda ısısında
aynı gözlemci tarafından faz kontrast mikroskobunda her
örnekte 200 hücre sayılıp değerlendirilerek rapor edildi.
Hasta yaşı ile semen hacmi, konsantrasyon, toplam sayı ve
toplam progresif motilite arasındaki ilişki araştırıldı.
İstatistik değerlendirmede, Anova veya Kruskall-Wallis
testleri ve sürekli değişkenler arasındaki doğrusal ilişkinin
incelenmesinde ise Pearson korelasyon analizi uygulandı.
Analizler SPSS for Windows 11.5 versiyonunda yapıldı ve
p<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
Etik Kurul Onayı: Eğitim Araştırma Hastanesi Etik
Kurulundan 02-Şubat-2015 tarih, 2014/3 sayılı, konu no:
KAEK/2014/3/11–97 ve 1830 no.lu etik onayı alındı.
SONUÇ
Yaş-semen hacmi ilişkisi;
Yaş gruplarına göre semen hacim değerleri birbiri ile kıyaslandığında;
3. grupta hacmin 1. ve 2. gruba göre daha azalmış
olduğu görüldü (sırasıyla p=0,001, p=0,001) (Tablo 1).
Tablo 1. Yaş gruplarına göre semen hacim değerleri
Grup
Hasta
Yaşı
N= Hasta
Sayısı
Ortalama
hacim
Std.
Sapma P*
1.Grup 21-30 1590 2.67 ml 1.37
2.Grup 31-40 1118 2.75 ml 1.38 0.001
3. Grup* 41-50 158 2.31 ml 1.21
Yaş-toplam progressif motilite ilişkisi;
Yaşa göre toplam progressif motilitesi a+b ≥%50 olan analizler
değerlendirildiğinde, 1. grupta 805 analizin ortalama
değeri %52,94±3,90, 2. grupta 592 analizin ortalama değeri
%52,46±3,50 ve 3. grupta 71 analizin ortalama değeri
%52,72±2,82 olarak bulundu. 1. ve 2. grup karşılaştırıldığında
aradaki fark istatistiksel anlamlı bulundu (p=0,016)
(Tablo 2).
Tablo 2. Yaş gruplarına göre toplam progresif motilite
değerleri
Grup
Hasta
yaşı N
Hareketlilik
Std.
Sapma P*
1.Grup* 21-30 805 %52.94 3.90
2.Grup* 31-40 592 %52.46 3.50 0.016
3.Grup 41-50 71 %52.72 2.82
Yaş-spermatozoa konsantrasyonu ve toplam spermatozoa
sayısı;
Yaş artışı ile bir mililitredeki spermatozoa sayısı (p=0,949)
ve toplam spermatozoa sayısı (p=0,114) arasında anlamlı
bir ilişki tespit edilemedi.
TARTIŞMA
Günümüzde anne olma yaşına ait istatistiklerin iyi bilinmesine
karşılık babalık yaşının belirlenmesinde bazı zorluklar
mevcuttur. Ancak sosyal ve toplumsal olarak baba
olma yaşının yükseldiği de dikkatlerden kaçmamaktadır.
Üstelik semen analizi laboratuvar koşullarında yapılan en
basit testlerdendir. Erkek hastalardan üreme hücrelerinin
temininin, kadın hastalarla kıyaslandığında son derece
kolay olması bu konunun araştırılması için de bir avantaj
sunmaktadır.
Farklı ülkelerde baba olma yaşı ile ilgili olarak verilen rakamlar,
babalık yaşının arttığını desteklemektedir. Almanya’da
ilk evliliğini yapan erkeklerde yaş ortalamasının 1985’de
Kervancıoğlu Demirci ve ark. • 2866 Semen analiz raporunda, yaş faktörünün semen değerleri üzerine olası etkisinin araştırılması
91
26,6’dan 2002 yılında 31,8’e yükseldiği, baba olma yaşının
ise 1991 yılında 31,3’ten 1999 yılına kadar 33,1’e yükseldiği
[7] , İngiltere’de ise baba olma yaşının 35–54 yaşlar
arasında on yıl öncesine oranla %15 oranında yükseldiğini
göstermektedir. [2,8]
Ekonomik şartlar, eğitim sürelerinin uzaması, kariyer hedefleri
ve hayat beklentilerinin artması, doğum kontrol
yöntemlerinin kullanılması gibi sebepler çocuk sahibi olma
yaşını yükseltmektedir. Sosyal olarak baba olma yaşının
yükselmesinin, biyolojik olarak semen parametre değerleri
ile nasıl örtüştüğünün araştırılması bazı belirsizlikleri
aydınlatacaktır.
Fertilite korunması için yardımcı üreme teknikleri uygulayan
infertilite merkezlerinin sayısının ülkemizde artmasıyla
bu konu çözüme ulaşmış olarak gözükse de, 26–59
yaştaki IVF veya ICSI tedavisi uygulanan erkek hastalarda,
babalık geciktirme eğiliminin semen parametrelerini ve
DNA’yı olumsuz etkilemesi [8] erkekte de yaş faktörünün
önemsenmesini gerektirmektedir.
Sigara [9,10] , enfeksiyon, ilaçlar gibi faktörlere ek olarak bireylerin
beslenme, psikolojik durum ve barınma şartları [11]
ve cinsel perhiz süreleri semen parametreleri üzerinde etkili
olmakta ve perhiz süreleri, hacim, konsantrasyon ve motilitede
değişiklik yapmaktadır. [12] Çalışmaya dâhil ettiğimiz
grup sigortalı, çalışan, yaşam şartları kötü olmayan sağlıklı
erkeklerden seçilmiştir. 3–4 günlük perhiz sürelerine özellikle
titizlik gösterilmiştir.
Konu ile ilgili yapılan diğer araştırmalarda; erkeklerde yaş
artışı ile semen hacim parametresinin, 50’li yaşlarda 30’lu
yaşlara oranla %30 azalma gösterdiği [13] 22–80 yaşları arasında
her yıl yaş artışıyla 0,03 mL azaldığı bildirilmiştir. [14]
,
Amerika’da sperm bankasında 25 yıllık dönemde toplanan
semenlerin retrospektif olarak taranmasında da semen hacminin,
artan yaşla birlikte her yıl %0,15 oranında azalma
gösterdiği [15] , 45 yaşından sonra ise genel olarak bir düşüş
olduğu bilgileri mevcuttur. [16,17] Bizim hacim bulgularımız
da verileri destekledi ve semen hacminin 40 yaşından sonra
(41–50 yaş aralığında, 21–40 yaş aralığına oranla) azaldığını
gözlemledik. Ancak yaşla semen hacmi arasında herhangi
bir bağlantı olmadığı [18,19] ile ilgili ve hatta yaş artışıyla
birlikte hacmin arttığını bildiren raporlar da mevcuttur. [20]
Benzer şekilde, Levitas 9489 semen analiz raporları retrospektif
olarak incelediğinde, semen hacminin abstinans süresine
bağlı olarak yaş artışıyla birlikte arttığını [21] ve diğer
bir çalışmasında ise 6022 semen raporunu incelediğinde,
30–35 yaşlar arasında semen hacminin (3,5±1,8 mL) pik
yaptığını, ancak hacmin 55 yaştan sonra (2,2±1,2 mL)
azaldığını bildirmiştir. [22] Bu tespitler, yaş artışıyla hacim
arasında ters bir korelasyon olmasıyla birlikte, tam da bir
netlik olmadığını göstermektedir. Bu durum, semen hacmi
ve yaş arasındaki ilişki incelenirken semen hacmini etkileyebilecek
olan diğer faktörlerin elimine edilmesi gerektiğini
göstermektedir.
Yaş artışı ile toplam progresif motilite arasındaki ilişkiye
bakıldığında, 22–80 yaş arasında 97 hastaya ait semenin
incelenmesinde her yıl progresif motilitenin %3,1, toplam
progresif motilitenin %4,7 oranında azaldığı [14] , CASA ile
yapılan analizlerde, babalığın ertelendiği her yıl için progresif
motilitenin %0,9 oranında azaldığı [5] bildirilmektedir.
Güney Kaliforniya’da geniş bir hasta ve hekim popülasyonuna
hizmet veren merkezin 2007–2012 yılları arasındaki
CASA ile yapılan 4,822 analizinin retrospektif olarak taranmasıyla;
43 yaşından sonra progresif motilitenin %1,95
oranında, toplam progresif motilitenin %2,61 oranında
düşmeye başladığı [17] , progresif motilite ve toplam progresif
motilitenin 40 yaştan sonra azaldığı bildirilmiştir. [23] Biz de
burada toplam progresif motilitenin 21–30 yaş aralığında,
31–40 yaş aralığına göre daha yüksek olduğunu belirledik.
Yaş artışı ile spermatozoa konsantrasyonu ve toplam spermatozoa
sayısı ilişkisine bakıldığında, 20’li yaşlarda ejakülattaki
toplam sperm sayısının 34,5 milyon iken 60–69 yaş
aralığında toplam sayının 21,5 milyona düştüğü, sperm
konsantrasyonunun da yaşla azaldığı [10] ve konsantrasyonun
her yıl yaş artışıyla %3,3 oranında düştüğü [20] hatta
bu düşüşün 40 yaş itibarıyla başladığı bildirilmiştir. [17,23]
Aynı şekilde yaş artışıyla toplam sperm sayısının 55 yaş
sonrasında (30–35 yaşa oranla) %24,3 oranında azaldığı
[24] belirtilmektedir. Karşıt olarak yaş artışıyla birlikte
konsantrasyonda, her yıl %0,3- %3,3 oranında [25,26] , her
beş yılda ise %3–8,3 oranında artış görülebildiği ancak
bu artışın hacim azalmasına bağlı olarak geliştiği yorumu
yapılmaktadır. [21] Hatta semen parametrelerinin [26] ve
konsantrasyonun baba yaşından etkilenmediği de söylenmektedir.
[18,27,28] Bizim bulgularımız da bu sonucu teyit
etmektedir. Çalışmamızda yaş artışı ile konsantrasyon ve
toplam spermatozoa sayısı arasında ilişki bulunamamıştır.
Yaş ile semen hacmi arasında ilişki bulunmadığını gösteren
çalışmaların olması, yaş artışı ile spermatozoa konsantrasyonu
arasındaki ilişkinin incelendiği çalışmalar değerlendirilirken
örneklemde yer alan bireylerin yaş aralıklarının ve
örneklem büyüklüğünün de göz önünde bulundurulması
gerektiğini düşündürmektedir.
Yaş artışıyla tüm parametrelerdeki değişikliklere bakıldığında,
toplam sperm sayısının 55 yaş sonrasında 30–35 yaş aralığına
oranla %24,3 oranında azaldığı, ancak toplam sperm
sayısının hacim azalmasına bağlı olarak yaşla azaldığı bildirilmektedir.
[22] En iyi semen parametrelerinin de 30–35 yaşlar
arasında görüldüğü [22] ; hacim, motilite ve morfolojinin
92 Androl Bul 2020;22:90-93
yaştan etkilenmesine karşılık sperm konsantrasyonu ile yaş
artışının ilişkili olmadığı bildirilmektedir. [27] 93.839 semen
raporunun değerlendirildiği meta-analize göre; sperm parametrelerinden
hacim, konsantrasyon ve toplam spermatozoa
sayı değerlerinde birbiriyle çatışan veriler bulunmasına karşılık,
progresif motilite ve toplam progresif motilitenin genel
olarak yaş artışıyla birlikte azaldığı bildirilmektedir. [29]
Bulgularımıza göre, semen hacminde 40 yaş üzerinde azalma
olduğunu ve progressif motilitenin de 30 yaş altında
daha iyi düzeyde olduğunu, günümüzde baba yaşının bir
çok nedenle geciktirilmesinin fertiliteye olumsuz etkisinin
olabileceğini, sağlıklı gelecek nesiller açısından potansiyel
risk oluşturabileceğini söyleyebiliriz.
Hakem Değerlendirmesi
Dış bağımsız
Çıkar Çatışması
Yazarlar çıkar ilişkisi olmadığını beyan etmişlerdir.
Finansal Destek
Herhangi bir mali destek alınmamıştır.
Peer-review
Externally peer-reviewed.
Conflict of Interest
No conflict of interest was declared by the authors.
Financial Disclosure
No financial disclosure was received.
KAYNAKLAR
1. Martin JA, Hamilton BE, Sutton PD, Ventura SJ, Menacker F,
Munson ML. Births: final data for 2003. National vital statistics
reports 2005;54:1-116.
2. Kuhnert B, Nieschiag E. Reproductive functions of the ageing
male. Hum Reprod Update 2004;10:327–39. [CrossRef]
3. Sartarius GA, Nieschlag E. Paternal age and reproduction. Hum
Reprod Update 2010;16:65–79. [CrossRef]
4. Kidd SA, Eskenazi B, Wyrobek AJ. Effects of male age on
semen quality and fertility: a review of the literature. Fertil Steril
2001;75:237–48. [CrossRef]
5. Kovac JR, Addai J, Smith RP, Coward RM, Lamb DJ, Lipshultz
LI. The effects of advanced paternal age on fertility. Asian J Androl
2013;15:723–28. [CrossRef]
6. Sloter E, Schmid TE, Marchetti F, Eskenazi B, Nath J, Wyrobek
AJ. Quantitative effects of male age on sperm motion. Hum
Reprod 2006;21:2868–75. [CrossRef]
7. Durchschnittliches Heiratsalter nach dem bisherigen Familienstand
der Ehepartner. Statistisches Jahrbuch 2003 für die Bundesrepublik
Deutschland. Stuttgart: Metzler-Poeschel. Statistisches Bundesamt
(ed) 2003. p.70.
8. Bray I, Gunnell D, Smith G. Advanced paternal age: how old is too
old? J Epidemiol Community Health 2006;60:851–3. [CrossRef]
9. Mostafa T. Cigarette smoking and male infertility. J Adv Res
2010;1:179–186. [CrossRef]
10. Ragheb AM, Sabanegh Jr ES. Smoking and male fertility: a
contemporary review. Arch Med Sci 2009;5:S13–9. https://www.
researchgate.net/publication/242074254_Smoking_and_male_
fertility_A_contemporary_review
11. Toksöz S, Kızılkan Y. Yerli popülasyon ve mülteci hasta gruplarında
azospermi oranları ve etkileyen faktörler. Androl Bul 2019;21:45–
9. [CrossRef]
12. Gökçe A, Gül D, Direk HC, Çimen Hİ, Halis F. Cinsel perhiz
süresi ve semen parametreleri arasındaki ilişki. Androl Bul
2018;20:11–5. [CrossRef]
13. Hammiche F, Laven JSE, Boxmeer JC, Dohle GR, Steegers EAP,
Steegers-Theunissen RPM. Sperm Quality Decline Among Men
Below 60 Years of Age Undergoing IVF or ICSI Treatment. J
Androl 2011;32:70–6. [CrossRef]
14. Homonnai ZT, Fainman N, David MP, Paz GF. Semen quality
and sex hormone pattern of 39 middle aged men. Andrologia
1982;14:164–70. [CrossRef]
15. Eskenazi B, Wyrobek AJ, Sloter E, Kidd SA, Moore L, Young S,
Moore D. The association of age and semen quality in healthy
men. Hum Reprod 2003;18:447–54. [CrossRef]
16. Fisch H, Goluboff ET, Olson JH, Feldshuh J, Broder SJ, Barad
DH. Semen analyses in 1, 283 men from the United States over a
25-year period: no decline in quality. Fertil Steril 1996;65:1009–
14. [CrossRef]
17. Hellstrom WJG, Overstreet JW, Sikka SC, Denne J, Ahuja S,
Hoover AM, et al. Semen and Sperm Reference Ranges for Men
45 Years of Age and Older. J Androl 2006;27:421–8. [CrossRef]
18. Bronte AS, Alex A, Werlin LB, Marrs RP. Age thresholds for
changes in semen parameters in men. Fertil Steril 2013;100:952–
8. [CrossRef]
19. Berling S, Wölner-Hanssen P. No evidence of deteriorating semen
quality among men in infertile relationships during the last
decade: a study of males from Southern Sweden. Hum Reprod
1997;12:1002–5. [CrossRef]
20. Wang C, Chan SY, Leung A, Ng RP, Ng M, Tang LCH, et al.
Cross-sectional study of semen parameters in a large group of
normal Chinese men. Int J Androl 1985;8:257–74. [CrossRef]
21. Irvine S, Cawood E, Richardson D, MacDonald E, Aitken J.
Evidence of deteriorating semen quality in the United Kingdom:
birth cohort study in 577 men in Scotland over 11 years. BMJ
1996;312:467–71. [CrossRef]
22. Levitas E, Lunenfeld E, Weiss N, Friger M, Har-Vardi I, Koifman
A, Potashnik G. Relationship between the duration of sexual
abstinence and semen quality: analysis of 9489 semen samples.
Fertil Steril 2005;83:1680–6. [CrossRef]
23. Levitas E, Lunenfeld E, Weisz N, Friger M, Potashnik G.
Relationship between age and semen parameters in men with
normal sperm concentration: analysis of 6022 semen samples.
Andrologia 2007;39:45–50. [CrossRef]
24. Cardona MW, Berdugo J, Jaramillo AC. The effects of male age on
semen parameters: analysis of 1364 men attending an andrology
center. Aging Male 2009;12:100–3. [CrossRef]
25. Auger J, Kunstmann JM, Czyglik F, Jouannet P. Decline in semen
quality among fertile men in Paris during the past 20 years. N Engl
J Med 1995;332:281–5. [CrossRef]
26. Andolz P, Bielsa MA, Vila J. Evolution of semen quality in North-
Eastern Spain: a study in 22, 759 infertile men over a 36 year
period. Hum Reprod 1999;14:731–5. [CrossRef]
27. Gallardo E, Simon C, Levy M, Guanes PP, Remohi J, Pellicer A.
Effect of age on sperm fertility potential: oocyte donation as a
model. Fertil Steril 1996;66:260–4. [CrossRef]
28. Spandorfer SD, Avrech OM, Colombero LT, Palermo GD,
Rosenwaks Z. Effect of parental age on fertilization and pregnancy
characteristics in couples treated by intracytoplasmic sperm
injection. Hum Reprod 1998;13:334–8. [CrossRef]
29. Johnson SL, Dunleavy J, Gemmel NJ, Nakagawa S. Consistent agedependent
declines in human semen quality: a systematic review
and meta-analysis. Ageing Res Rev 2015:19;22–33. [CrossRef]
Kervancıoğlu Demirci ve ark. • 2866 Semen analiz raporunda, yaş faktörünün semen değerleri üzerine olası etkisinin araştırılması
93
ARAŞTIRMA YAZISI | ORIGINAL ARTICLE
Androl Bul 2020;22:94−102
https://doi.org/10.24898/tandro.2020.72325
Kadın Cinsel Sağlığı
Sağlık hizmetleri öğrencilerinin meme kanseri
konusunda bilgilerinin değerlendirilmesi
Evaluation of health care students’ knowledge on breast cancer
Pelin Palas Karaca 1 , Refika Genç Koyucu 2 ABSTRACT
ÖZ
AMAÇ: Amaç: Araştırma, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu’nda
okuyan öğrencilerin meme kanseri konusunda bilgilerini değerlendirmek
amacıyla yapılmıştır.
GEREÇ VE YÖNTEM: Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı nitelikteki araştırma,
2017–2018 Öğretim yılı/güz yarıyılında Balıkesir Üniversitesi Sağlık
Hizmetleri kız öğrencileriyle yürütülmüştür (N=117). Veriler araştırmacılar
tarafından literatürden yararlanılarak hazırlanan, öğrencilerin sosyo-demografik
özellikleri ile “Meme Kanseri ve Kendi Kendine Meme
Muayenesi Uygulamalarına İlişkin Bilgileri değerlendiren formlar ile
değerlendirildi. Elde edilen veriler SPSS 20,0 programı kullanılarak tanımlayıcı
veriler, ortalama, standart sapma, sayı ve yüzdelik dağılımları
ile gösterilmiştir. Verilerin karşılaştırılmasında ki kare testi kullanılmıştır.
BULGULAR: Öğrencilerin yaş ortalaması 18,85±3,6, menarş yaş ortalaması
13,45±1,26’dır. Meme anatomisini bildiklerini ifade eden öğrencilerin
oranı %68,4, meme kanseri ve kendi kendine muayene hakkında
bilgi sahibi olduğunu belirten öğrencilerin oranı %74,4 tür. Araştırmada
öğrencilerin, yarıya yakını %39,3 meme kanseri ile ilgili bilgilerini televizyon,
radyo, gazete ve dergilerden aldıklarını belirlendi. Meme kanseri
hakkında bilgisi olan öğrencilerin, kendi kendine meme muayenesinin
başlama yaşını bilme daha yüksekti (p<0,05). “Yakın akrabalarında
meme kanseri olması meme kanseri riskini arttırıyor, “Kadın olmak
meme kanseri riskini arttırıyor”, “Bir göğsünde kanser olması diğer
göğsünde kanser gelişme riskini arttırıyor” öğrencilerin en çok katıldığı
meme risk faktörüne ilişkin ifadelerdir.
SONUÇ: Bu çalışmada öğrencilerin çoğunun meme kanseri hakkında
bilgi sahibi oldukları gözükmektedir. Bununla birlikte, kendi kendine
meme muayenesi ve önemi ile ilgili bilgileri yetersizdir. Meme kanseri
ile ilgili bazı risk faktörlerinin öğrenciler tarafından daha iyi bilindiği
görülmektedir.
Anahtar Kelimeler: kendi kendine meme muayenesi, meme kanseri,
üniversite öğrencileri, bilgi düzeyi
OBJECTIVE: Aim: The research was conducted to evaluate the knowledge
of “Breast cancer” of the students attending health vocational high
school.
MATERIAL AND METHODS: Material and Methods: This descriptive
study was conducted with female students in the health services
department of a university (n=117). The sociodemographic
characteristics of the students and their knowledge about breast cancer
were evaluated with the forms developed by the researchers based on
the literature. The obtained data are shown with descriptive data, mean,
standard deviation, number and percentage distributions using SPSS
20.0 program. Chi square test was used to compare the data.
RESULTS: The mean age of the students was 18.85±3.6 and the mean
age of menarche was 13.45±1.26. The frequency of students who stated
that they knew the breast anatomy was 68.4%, and the frequency of
students who stated that they had knowledge about breast cancer and
self-examination was 74.4%. Nearly half of the students (39.3%) stated
that they obtained their knowledge about breast cancer from television,
radio, newspapers and magazines. Students who have knowledge
about breast cancer were more likely to know the age of onset of selfexamination
(p<0.05). “Having breast cancer in close relatives increases
the risk of breast cancer, “Being a woman increases the risk of breast
cancer”, “Having a cancer in one breast increases the risk of developing
cancer in the other breast” were the statements related to the breast
cancer risk factors that students participated most.
CONCLUSION: Most of the students seem to have knowledge about
breast cancer. Nevertheless, the frequency of lack of information about
breast self-examination and its importance is high. It is seen that some
risk factors related to breast cancer are better known by the students.
Keywords: breast self examination, breast cancer, university students,
level of knowledge
1
Balıkesir Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Ebelik Anabilim Dalı, Balıkesir, Türkiye
2
İstinye Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Ebelik Anabilim Dalı, İstanbul, Türkiye
Yazışma Adresi/ Correspondence:
Dr. Öğr. Üyesi Pelin Palas Karaca
Balıkesir Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Balıkesir, Türkiye
Tel: +90 505 588 77 72
E-mail: pelinpalas@hotmail.com
Geliş/ Received: 11.12.2020
Kabul/ Accepted: 01.05.2020
GİRİŞ
Kanserin, son yıllarda görülme sıklığının artması nedeniyle;
kanser hem dünya hem de ülkemizde önemli bir sağlık
sorunudur. Meme kanseri ise, akciğer kanserinden sonra,
ikinci sırada yer almakta olup, kansere bağlı en sık ölüm
nedenidir. [1,2] Dünya Sağlık Örgütü (WHO, 2019) verilerine
göre, gelişmiş ülkelerde kadınlarda meme kanserinin
94 ©2020 Androloji Bülteni
görülme sıklığının arttığı ve 2018 yılında yaklaşık 627,000
kadının meme kanserinden öldüğü varsayılmaktadır. [3]
Amerika’da da meme kanseri adölesan ve genç kadınlar
arasında en sık teşhis edilen invaziv kanser olup, tüm kadınlar
arasında yaklaşık %25 oranında görülmektedir. [4]
Ülkemizde ise kadınlar arasında en sık görülen kanser türü
meme kanseri olup, ölüme yol açan hastalıklar arasında
ise sekizinci sırada gelmektedir. Ülkemizde meme kanseri
insidansı 100 binde 40,7 olup, yaklaşık olarak 15,000 kadın
meme kanserine yakalanmaktadır. [5] Meme kanserinin
insidansı artmış olsa da, erken tanı ve tedavi ile morbidite
ve mortalite oranları düşürülmekte, yaşam kalitesi arttırılmaktadır.
[6,7] Meme kanseri daha sık 35 yaş ve üzeri kadınlarda
görülmesine rağmen, 20–30 yaşlarındaki kadınlarda
geç teşhis edilmesi nedeniyle daha kötü prognoza yol açar.
Meme kanseri gelişme riskini genetik, ailesel faktörler, demografik
özellikler (yaş, cinsiyet, vb.), reprodüktif öykü
(menarş yaşı, doğum yapma yaşı ve sayı, vb.), yaşam tarzı
(sedanter yaşam, sigara kullanımı, vb.), çevresel faktörler
(alkol kullanımı, sosyo ekonomik düzey, vb.) ve diğer
faktörler (Kişisel meme kanseri öyküsü, atipik hiperplazi
veya lobüler karsinoma in situ, vücut kitle indeksi) gibi
çok sayıda bileşenin etkilemesi nedeni ile etiyolojisi tam
olarak bilinmemektedir. [8] Meme kanseri oluşmasını sağlayan
birden fazla faktör etkili olduğu için, hastalık gelişiminden
korunmak güçtür. Bu bağlamda meme kanserinde
mortalite oranlarının azaltılması için erken tanı oldukça
önemlidir.
Meme kanseri erken tanısında; Kendine kendine meme
muayenesi (KKMM), klinik meme muayenesi (KMM)
ve mamografi kullanılan başlıca yöntemlerdir. KKMM 20
yaşında sonra ayda bir kadın tarafından yapılan bir çeşit
muayenedir. Ayrıca KKMM, kolay, maliyet gerektirmeyen,
mahremiyeti koruyan, invaziv prosedürleri içermeyen ve
kadının zamanını almayan bir yöntem olması nedeniyle,
diğer erken tarama yöntemlerine göre üstündür. [9–11]
KKMM düzenli olarak yapıldığı zaman kadınlar; kendi
memelerini kolayca tanırlar, kendi memesinde ve vücudunda
anormal değişikleri erken dönemde tespit edebilirler. [12]
Ülkemizdeki meme kanseri vakalarında, memedeki kitlenin
büyük bir kısmı ilk olarak kadının kendisi tarafından
belirlenmektedir. [13] Bu nedenle kadınlarda meme kanseri
risk faktörleri hakkında bilgilendirmenin yapılması, farkındalığın
arttırılması, taramalar konusunda bilinçlendirmemin
yapılması, KKMM bilgi düzeylerinin belirlenmesi
ve KKMM konusunda maket üzerinde eğitim verilmesi
oldukça önemlidir.
Ülkemizde genç yaşta meme kanseri görülme oranı yüksek
olduğu için gençlerin meme kanseri, meme kanseri risk
faktörleri ve KKMM uygulamaları önemlidir. [14] Bu bağlamda;
çalışmanın amacını sağlık hizmetleri meslek yüksekokulunda
okuyan öğrencilerin meme kanseri konusunda
bilgilerinin belirlenmesi oluşturmuştur.
YÖNTEM
Araştırma Soruları
– Öğrencilerin meme kanseri ve risk faktörleri ile ilgili
bilgileri nedir?
– Öğrencilerin KKMM uygulama farkındalıkları nedir?
– Meme kanseri ve KKMM’ne yönelik bilgi alan öğrencilerin,
KKMM’ne başlama yaşı, meme kanseri belirtilerine
ve risk faktörlerine yönelik görüşleri nedir?
Araştırmanın Tipi
Araştırma, sağlık hizmetleri meslek yüksekokulunda okuyan
öğrencilerin meme kanseri konusunda bilgilerini değerlendirmek
amacıyla tanımlayıcı ve prospektif olarak
yapılmıştır.
Araştırmanın Yeri ve Zamanı
Araştırma, tanımlayıcı tipte olup, 2017–2018 Öğretim
yılı/güz yarıyılında döneminde Ekim-Kasım ayları arasında
Balıkesir Üniversitesi İvrindi Sağlık Hizmetleri Meslek
Yüksekokulu’nda yürütülmüştür.
Araştırmanın Evreni ve Örneklemi
Araştırmanın evrenini Sağlık Hizmetleri Meslek
Yüksekokulu Tıbbi Dokümantasyon ve Sekreterlik ile birlikte
İlk ve Acil Yardım programında okuyan toplam 287
kız öğrenci oluşturmuştur. Araştırmada örneklem seçimine
gidilmeden tüm evrene ulaşılmaya çalışılmış ve 117 öğrenci
ile çalışma tamamlanmıştır. Araştırmaya katılmaya gönüllü
olmayan, araştırmanın yapıldığı gün okulda olmayan
öğrenciler araştırma kapsamına alınmamıştır.
Araştırma Verilerinin Toplanması
Araştırma verileri iki form ile toplanmıştır. Bu formlardan
birinci “Tanıtıcı Bilgi Formu” olup, öğrencilerin yaş,
sınıf, bölüm, anne-baba eğitim, ailede meme kanseri öyküsü,
medeni ve çalışma durumu gibi sosyo-demografik
özellikleri içeren 15 sorudan oluşmaktadır. İkinci form,
araştırmacılar tarafından ilgili literatür incelenerek geliştirilen
“Meme Kanseri ve Kendi Kendine Meme Muayenesi
Uygulamalarına İlişkin Bilgileri Formu” ile toplanmıştır.
Bu form toplam 22 sorudan oluşmaktadır. Bu formda;
Palas Karaca ve ark. • Sağlık hizmetleri öğrencilerinin meme kanseri konusunda bilgilerinin değerlendirilmesi
95
meme kanseri ile ilgili risk faktörlerini, meme kanserinin
önlenebilme durumunu, kanserin görülme sıklığını, memenin
anatomisini bilme durumunu, meme kanserini bilme
durumunu, KKMM bilme, başlama yaşını, temel amacını,
el tekniğini, süresini ve uygulandığı zaman aralığını
bilme durumlarını inceleyen sorular yer almaktadır.
Araştırmanın Etik Yönü
Araştırmanın uygulanabilmesi için Sağlık Yüksekokulu
Müdürlüğü’nden kurum izni alınmıştır. Araştırma öncesinde,
araştırmacılar tarafından tüm öğrencilere araştırmanın
amacı anlatılmış ve soru formları hakkında bilgilendirme
yapılmıştır. Araştırmada öğrencilerden soru formunun
doldurulması ortalama 15 dakika sürmüştür.
Verilerin Değerlendirilmesi
Verilerin toplanması ortalama 10–15 dakika sürmüştür.
Elde edilen veriler SPSS 20,0 programı kullanılarak tanımlayıcı
veriler, ortalama, standart sapma, sayı ve yüzdelik
dağılımları ile gösterilmiştir. Verilerin karşılaştırılmasında
ki kare testi kullanılmıştır. İstatistiki ölçümlerde anlamlılık
değeri 0,05 olarak belirlenmiştir.
Araştırmanın Sınırlılıkları
Bu araştırma sadece İvrindi Sağlık Hizmetleri Meslek
Yüksekokulu’nda okuyan öğrencilere uygulanmıştır. Bu
nedenle sonuçlar genellenemez, sadece araştırmanın yapıldığı
gruba genellenebilir.
göre öğrencilerin %68,4’ü memenin anatomisini bildiğini,
%74,4’ü meme kanseri ve KKMM hakkında bilgi aldığını
ve yarısına yakın bir kısmının bu bilgiyi gazete, dergi, radyo
ve televizyondan (%39,3) öğrendiğini ifade etmişlerdir.
Yine öğrencilerin meme kanserinin belirtilerine ilişkin ifadelerine
baktığımızda; en sık memede ağrı %60,7, memede
%95,7 ve koltuk altında ele gelen şişlik %70,9 görüldüğünü
belirtmişlerdir. Araştırmada öğrencilere KKMM
temel amacını sorduğumuzda; çok az bir kısmı (%23,9)
“Kişinin kendi meme dokusunu daha iyi tanıması” cevabını
vermiştir. Ayrıca araştırmada öğrencilerin yarısının
KKMM başlama yaşını ve uygulama zamanını doğru bildiği
belirlenmiştir.
Tablo 1. Öğrencilerin tanımlayıcı özelliklerinin dağılımı
Tanımlayıcı özellikler
(X ± SS)
Yaş ortalaması
Menarş ortalaması
En son bitirdiği okul (n: 117)
Düz lise
Sağlık Meslek Lisesi
Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi
Öğrenim gördüğü program (n: 117)
İlk ve Acil Yardım
Tıbbi Dokümantasyon ve Sekreterlik
Sınıf
Birinci sınıf
İkinci sınıf
Medeni Durumu (n: 117)
Evli
Bekar
18,85±3,6
13,45±1,26
Sayı %
14
81
22
86
31
43
74
2
115
11,9
69,3
18,8
73,5
26,5
36,8
63,2
1,7
98,3
BULGULAR
Araştırmaya alınan öğrencilerin 117’sinin tanımlayıcı özellikleri
Tablo 1’de yer almaktadır. Araştırma kapsamına alınan
öğrencilerin yaş ortalaması 18,85±3,6, menarş yaş ortalaması
ise 13,45±1,26 olarak belirlenmiştir. Öğrencilerin
%69,3’ünün sağlık meslek lisesi mezunu, %73,5’nin ilk ve
acil yardım programında okuduğu ve %63,2’sinin ikinci
sınıfta öğrenim gördüğü belirlenmiştir. Öğrencilerin tamamına
yakın bir kısmının çalışmadığı (%92,3) ve bekar
(%98,3) olduğu saptanmıştır. Öğrencilerin %87,2’sinin
annesi, %56,4’ünün babası 8 yıl ve altında eğitim almıştır.
Öğrencilerin %29,1’i sigara kullandıklarını bildirmişlerdir.
Öğrencilerin %78,1’nin menstruasyon periyotlarının
düzenli olduğu tespit edilmiştir. Öğrencilerin %5,1’nin
meme kanseri tanısı alan yakını olduğu ve bu öğrencilerin
%2,6’sının kız kardeşinde olduğu belirlenmiştir.
Tablo 2’de araştırma kapsamına alınan öğrencilerin meme
kanseri ve KKMM ilişkin bilgileri verilmiştir. Tablo 2’ye
Anne Eğitim Durumu
8 yıl ve altı
8 yıl ve üstü
Baba Eğitim Durumu
8 yıl ve altı
8yıl ve üstü
Çalışma durumu (n: 117)
Çalışan
Çalışmayan
Sigara içme durumu (n: 117)
İçen
İçmeyen
Menstruasyon düzeni (n: 117)
Düzenli
Düzensiz
Meme kanseri tanısı alan yakını (n: 117)
Evet
Hayır
Meme kanseri tanısı alan yakınlık durumu (n: 6)
Anne
Kız kardeş
Teyze, Hala
102
15
66
51
9
108
34
83
89
28
6
111
1
3
2
87,2
12,8
56,4
43,6
7,7
92,3
29,1
70,9
78,1
21,9
5,1
94,9
0,9
2,6
1,7
96 Androl Bul 2020;22:94-102
Tablo 2. Öğrencilerin meme kanseri ve KKMM hakkındaki
bilgi durumlarının dağılımı
Meme Kanseri ve KKMM Bilgileri Sayı %
Memenin anatomisini bilme (n: 117)
Evet
Hayır
Meme kanseri ve KKMM bilgi alma
durumu (n: 117)
Bilgi aldım
Bilgi almadım
Meme kanseri ve KKMM bilgileri öğrenme yerleri
Gazete-dergi Radyo-Televizyon
Okul
Afiş-Broşür
Sağlık Profesyoneli
Konferans
Meme kanserinin belirtilerine ilişkin ifadeleri*
Memede ağrı
Memede ele gelen şişlik
Koltuk altında ele gelen şişlik
Meme başının içe çekilmesi
Meme başından kanlı akıntı
Tek memede sarkıklık
Meme derisinde kuruluk ve buruşukluk
Memede gamzeleşme
Memede yara
Memede sıcaklık hissi
KKMM temel amacını bilme (n: 117)
Kişinin kendi meme dokusunu daha iyi tanıması
Meme dokusundaki bir kitleyi fark etmesi
Diğer
KKMM başlama yaşını bilme (n: 117)
Doğru bilen
Yanlış bilen
KKMM ne zaman uygulandığı tanımlama (n: 117)
Her hangi bir gün
Ayda bir, Mensturasyon başlamasından
5–7 gün sonra
Diğer (Mensturasyon kanaması başladığında, ilk gün)
* Soruya birden fazla yanıt verilmiştir.
80
37
87
30
46
22
8
8
3
71
112
83
32
29
20
17
15
30
22
28
88
1
66
51
45
50
68,4
31,6
74,4
25,6
39,3
18,8
6,8
6,8
2,6
60,7
95,7
70,9
27,4
24,8
17,1
14,5
12,8
25,6
18,8
23,9
75,2
0,9
55
45
Meme kanseri ve KKMM’ne yönelik bilgi alan öğrencilerin,
KKMM’ne başlama yaşını (%66,7) bilme oranlarının;
bilgi almayanlara göre yüksek olduğu belirlenmiştir (Tablo
3), ve bu farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlendi
(p<0,05).
Öğrencilerin meme kanseri risk faktörlerine ifadelere katılma
durumu incelendiğinde; en çok “Kadın olmak meme
kanseri riskini arttırır” (%85,5), “Yakın akrabada meme
kanseri olması meme kanseri riskini arttırır” (%86,3), “Bir
memede kanser olması, diğer memede kanser gelişme riskini
arttırır” (%84,6), “Radyasyona maruz kalma meme
kanseri riskini arttırır” (%78,6), “İyi huylu meme hastalığı
geçirme meme kanseri riskini arttırır” (%56,4), “Sigara
kullanma meme kanseri riskini arttırır” (%71,8) ifadelerine
katıldığı belirlenmiştir (Tablo 4).
22
38,5
42,7
18,8
Tablo 3. Öğrencilerin meme kanseri ve KKMM bilgi alma
durumlarına göre KKMM başlama yaşına ilişkin bilgileri
KKMM başlama yaşı
Meme Kanseri ve
KKMM bilgi alma Doğru Bilen Yanlış Bilen
Ki– kare
p değeri
Sayı % Sayı %
Bilgi Alan (n: 87) 44 66,7 43 84,3 X 2 =4,699
Bilgi Almayan (n: 30) 22 33,3 8 15,7
P=0,030
P<0,05
Tablo 4. Öğrencilerin meme kanseri risk faktörleri ile ilgili
verilen ifadelere katılma durumu
Meme Kanseri Risk Faktörleri İle İlgili İfadeler Sayı Yüzde
Kadın olmak meme kanseri riskini arttırır. 100 85,5
İlk doğumun 30 yaş üzerinde olması meme 52 44,4
kanseri riskini arttırır.
İlk adetin erken yaşta olması meme kanser 31 26,5
riskini arttırır.
Yakın akrabada meme kanseri olması
101 86,3
meme kanseri riskini arttırır.
İyi huylu meme hastalığı geçirme meme
66 56,4
kanseri riskini arttırır.
Bir memede kanser olması, diğer memede 99 84,6
kanser gelişme riskini arttırır.
Hormon tedavisi görmek meme kanseri
52 44,4
riskini arttırır.
Oral kontraseptif kullanma meme kanseri 47 40,2
riskini arttırır.
Radyasyona maruz kalma meme kanseri 92 78,6
riskini arttırır.
Şişmanlık ve yağlı beslenme meme kanseri 59 50,4
riskini arttırır.
Alkol kullanma meme kanseri riskini arttırır. 66 56,4
Sigara kullanma meme kanseri riskini arttırır. 84 71,8
Bebeğini az emzirme veya emzirmeme meme 42 35,9
kanseri riskinin arttırır.
Hiç doğum yapmamak meme kanseri
riskini arttırır.
16 13,7
Öğrencilerin meme kanseri ve KKMM bilgi alma durumlarına
göre meme kanserinin risk faktörlerine ilişkin karşılaştırmaları
Tablo 5’te görülmektedir. Meme kanseri ve KKMM’ne
yönelik bilgi alan öğrencilerin, “bir memede kanserin olması
diğer memede kanser gelişme riskini arttırması (X 2 :9,984; p:
0,002), radyasyona maruz kalınması (X 2 :5,620; p: 0,018)”
meme kanseri riskini arttırır ifadelerine katılım sağladıkları
ve bu farkın istatiksel olarak anlamlı olduğu görülmüştür.
Ayrıca çalışmada meme kanseri ve KKMM yönelik
bilgi alan öğrencilerin, “kadın olmak (X 2 :0,148; p: 0,700),
ilk doğumu 30 yaş üzerinde yapmış olmak (X 2 :0,504; p:
0,478), ilk adetin erken yaşta olmak (X 2 :0,969; p: 0,325),
yakın akrabada meme kanseri öyküsü (X 2 :3,188; p: 0,074,
Palas Karaca ve ark. • Sağlık hizmetleri öğrencilerinin meme kanseri konusunda bilgilerinin değerlendirilmesi
97
Tablo 5. Öğrencilerin meme kanseri ve KKMM bilgi alma durumlarına göre meme kanseri risk faktörlerine ilişkin görüşleri
Meme Kanseri ve KKMM Bilgi Alma
Risk Faktörleri
Durumları
Kadın olmak meme kanseri riskini arttırır.
Evet
Hayır
İlk doğumun 30 yaş üzerinde olması meme kanseri riskini arttırır
Evet
Hayır
İlk adetin erken yaşta olması meme kanser riskini arttırır.
Evet
Hayır
Yakın akrabada meme kanseri olması meme kanseri riskini arttırır.
Evet
Hayır
İyi huylu meme hastalığı geçirme meme kanseri riskini arttırır.
Evet
Hayır
Bir memede kanser olması, diğer memede kanser gelişme riskini arttırır.
Evet
Hayır
Hormon tedavisi görmek meme kanseri riskini arttırır.
Evet
Hayır
Oral kontraseptif kullanma meme kanseri riskini arttırır
Evet
Hayır
Radyasyona maruz kalma meme kanseri riskini arttırır.
Evet
Hayır
Şişmanlık ve yağlı beslenme meme kanseri riskini arttırır.
Evet
Hayır
Alkol kullanma meme kanseri riskini arttırır.
Evet
Hayır
Sigara kullanma meme kanseri riskini arttırır.
Evet
Hayır
Bebeğini az emzirme veya emzirmeme meme kanseri riskinin arttırır.
Evet
Hayır
Hiç doğum yapmamak meme kanseri riskini arttırır.
Evet
Hayır
Hayır
n %
25 25,0
5 29,4
15 28,8
15 23,1
10 32,3
20 23,3
23 22,8
7 43,8
15 22,7
15 29,4
20 20,2
10 55,6
15 28,8
15 23,1
16 34,0
14 20,0
19 20,7
11 44,0
18 30,5
12 20,7
15 22,7
15 29,4
20 23,8
10 30,3
7 16,7
23 30,7
12 23,1
18 27,7
Evet
n %
75 75,0
12 70,6
37 71,2
50 76,9
21 66,7
66 76,7
78 77,2
9 56,3
51 77,3
36 70,6
79 79,8
8 44,4
37 71,2
50 76,9
31 66,0
56 80,0
73 79,3
14 56,0
41 69,5
46 79,3
51 77,3
36 70,6
64 76,2
23 69,7
35 83,3
52 69,3
40 76,9
47 72,3
X 2
p Değeri
X 2 : 0,148
p: 0,700
X 2 : 0,504
p: 0,478
X 2 :0,969
p: 0,325
X 2 : 3,188
p: 0,074
X 2 :0,674
p: 0,412
X 2 : 9,984
p: 0,002
X 2 : 0,504
p: 0,478
X 2 : 2,908
p: 0,088
X 2 : 5,620
p: 0,018
X 2 :1,479
p: 0,224
X 2 :0,674
p: 0,412
X 2 :0,524
p: 0,469
X 2 : 2,768
p: 0,096
X 2 : 1,079
p: 0,570
iyi huylu meme hastalığı geçirme (X 2 :0,674; p: 0,412), hormon
tedavisi görmek (X 2 :0,504; p: 0,478, oral kontraseptif
kullanmak (X 2 :2,908; p: 0,088), şişmanlık ve yağlı beslenme
(X 2 :1,479; p: 0,224), alkol (X 2 :0,674; p: 0,469), sigara
(X 2 :0,524, p: 0,412), bebeğini az emzirme veya emzirmeme
(X 2 :2,768; p: 0,096), hiç doğum yapmamak meme kanseri
riskini arttırır (X 2: 2,768; p: 0,096” ifadelerine katıldıkları ve
bu farkın anlamlı olmadığı görülmüştür.
Öğrencilerin meme kanseri ve KKMM bilgi alma durumlarına
göre meme kanserinin belirtilerine ilişkin
karşılaştırmaları Tablo 6’da yer almaktadır. Meme kanseri
ve KKMM’ne yönelik bilgi alan öğrencilerin, “tek memede
sarkıklık olması (X 2 :5,391; p: 0,020)” meme kanseri riskini
arttırır ifadesine katılım sağladıkları ve bu farkın istatiksel
olarak anlamlı olduğu belirlenmiştir. Buna karşılık; memede
ağrı (X 2: 0,914; p: 0,339), ele gelen şişlik (X 2: 3,234;
p: 0,72), koltuk altında şişlik (X 2: 1,132; p: 0,287), meme
başının içe çekilme (X 2 :0,009 p: 0,922), meme başında
kanlı akıntı (X 2 :0,009; p: 0,922), meme derisinde kuruluk
(X 2 :0,667; p: 0,414), memede gamzeleşme (X 2 :3,249;
p: 0,071), memede yara (X 2 :3,249; p: 0,071) ve memede
98 Androl Bul 2020;22:94-102
Tablo 6. Öğrencilerin meme kanseri ve KKMM bilgi alma durumlarına göre meme kanserinin belirtilerine ilişkin ifadeleri
Meme Kanseri ve KKMM Bilgi Alma
Meme Kansereinin Belirtilerine İlişkin İfadeler
Memede ağrı
Evet
Hayır
Memede ele gelen şişlik
Evet
Hayır
Koltuk altında ele gelen şişlik
Evet
Hayır
Meme başının içe çekilmesi
Evet
Hayır
Meme başından kanlı akıntı
Evet
Hayır
Tek memede sarkıklık
Evet
Hayır
Meme derisinde kuruluk ve buruşukluk
Evet
Hayır
Memede gamzeleşme
Evet
Hayır
Memede yara
Evet
Hayır
Memede sıcaklık hissi
Evet
Hayır
Hayır
n %
16 22,5
14 30,4
27 24,1
3 60,0
19 22,9
11 32,4
8 25,0
22 25,9
4 13,8
26 29,5
1 5,0
29 29,9
3 17,6
27 27,0
1 6,7
29 28,4
5 16,7
25 28,7
9 40,9
21 22,1
Evet
n %
55 77,5
32 69,6
85 75,9
2 40,0
64 77,1
23 67,6
24 75,0
63 74,1
25 86,2
62 70,5
19 95,0
68 70,1
14 82,4
73 73,0
14 93,3
73 71,6
25 83,3
62 71,3
13 59,1
74 77,9
X 2
p Değeri
X 2 : 0,914
p: 0,339
X 2 : 3,234
p: 0,72
X 2 : 1,132
p: 0,287
X 2 : 0,009
p: 0,922
X 2 : 0,009
p: 0,922
X 2 : 5,391
p: 0,020
X 2 : 0,667
p: 0,414
X 2 : 3,249
p: 0,071
X 2 : 3,249
p: 0,071
X 2 : 3,313
p: 0,069
sıcaklık hissi (X 2 :3,313; p: 0,069) ile meme kanseri ve
KKMM bilgi alma arasında istatistiksel olarak anlamlı fark
bulunmamıştır.
TARTIŞMA
Meme kanseri, genç yaştaki kadınlarda kitlenenin daha
geç belirlenmesi nedeniyle prognozun daha kötü olduğu
bildirilmektedir. [15,16] Bu nedenle araştırma öğrencilerin
meme kanseri konusunda bilgilerini değerlendirmek ve
farkındalık yaratmak için 117 kız öğrenciye uygulanmıştır.
Öğrencilerin büyük bir kısmının sağlık meslek lisesinden
mezun oldukları, ilk ve acil yardım bölümde öğrenim gördükleri,
çalışmadıkları ve bekar oldukları belirlenmiştir.
Yine öğrencilerin yaş ortalaması 18,85±3,6, menarş yaş ortalaması
ise 13,45±1,26 olarak bulunmuştur. KKMM ile
ilgili hemşirelik öğrencileri üzerinde yapılan bir çalışmada;
bizim araştırmamıza benzer bir şekilde öğrencilerinin ortalama
yaş ortalaması 20,86±1,99, menarş yaş ortalaması
ise 13,29±1,20 olarak belirlenmiştir. [17] Kız öğrenciler
üzerinde yapılan bir diğer bir çalışmada katılımcıların, yaş
ortalamaları 21±0,08 olduğu ve büyük bir kısmının 10–15
yaş arası ilk adetini gördüğü saptanmıştır. [15] Diğer bir çalışmada
ise öğrencilerin yaş ortalaması 18,99±1,53 olarak
tespit edilmiştir. [1] Çalışmamızın yaş ve menarş ortalaması
diğer üniversite öğrencileri ile yapılan çalışma sonuçları ile
benzerdir.
Araştırmada en sık öğrencilerin birinci derece yakınında
(%5,1) meme kanseri öyküsü bulunmaktadır. Yapılan bir
çalışmada da benzer bir şekilde birinci derece akrabalarında
%7,5 meme kanseri öyküsü bulunmuştur. [16] Üniversite
Öğrencilerinin Meme ve Serviks Kanseri Farkındalığı: İki
Ülke ve İki Farklı Kültürün Karşılaştırılması başlıklı diğer
bir araştırmada Türk öğrencilerin %12,6’sı ve Polonyalı öğrencilerin
%18,1’inin ailelerinde meme kanseri öyküsünün
olduğu belirlenmiştir. [18] Bu araştırmanın sonuçları literatürdeki
araştırma sonuçları ile benzerdir.
Meme kanserinde sigara kullanımı ile ilgili yapılan çalışmalar,
sigaranın meme kanserine yakalanma riskini arttırdığını
göstermektedir. [13,15] Araştırmada öğrencilerin büyük bir
kısmının sigara kullanmadığını ve sigaranın meme kanseri
Palas Karaca ve ark. • Sağlık hizmetleri öğrencilerinin meme kanseri konusunda bilgilerinin değerlendirilmesi
99
riskini arttırdığı görüşünü destekledikleri belirlenmiştir.
Araştırmada, meme kanseri risk faktörleri arasında önemli
bir yere sahip olan sigaranın, öğrencilerin büyük bir kısmı
tarafından bilinmesi sevindirici bir bulgu olsa da; sigaranın
bırakılması ile ilgili müdahale eğitimlerinin düzenli aralıkla
tekrar edilmesi önerilir.
Araştırmada öğrencilerin yarısından fazlasının meme kanseri
ve KKMM hakkında bilgi sahibi olduklarını ifade etmişlerdir.
Erbil ve Bölükbaş’ının [17] yaptıkları çalışmada
büyük bir kısmının meme kanseri hakkında bilgi sahibi
olduklarını bildirmiştir. Yapılan diğer çalışmalarda da bu
bulgumuzu destekler şekilde meme kanseri hakkında öğrencilerin
ve kadınların bilgi sahibi oldukları belirlenmiştir.
[19–22]
Bu çalışmadan farklı olarak öğrencilerin sadece çok
az bir kısmının meme kanseri ve KKMM hakkında bilgi
sahibi olduğunu gösteren çalışmalar da mevcuttur. [23,24]
Çalışmanın bu sonucu, öğrencilerin KKMM bilgi aldığı
ancak, bu bilgilerin güçlendirilmesi ve eğitim programları
ile daha çok öğrencinin farkındalığının arttırılması gerektiği
şeklinde yorumlanabilir.
Meme Kanseri ve KKMM ile ilgili bilgiyi nereden aldınız?”
sorusuna verdikleri cevapta, öğrencilerin yarısına yakını
gazete-dergi, radyo ve televizyondan öğrendiklerini belirtmiştir.
Literatürde bu konu ile ilgili yapılan çalışmalarda da
kadınların yarısına yakın bir kısmı KKMM ile ilgili bilgiyi
görsel basından aldıklarını ifade etmişlerdir. [25–28] Ayrıca
araştırmada, meme kanseri ve KKMM ile ilgili sağlık profesyonellerinden
bilgi aldığını ifade eden öğrenci oranının
çok düşük olduğu dikkati çekmektedir. Literatürde de çeşitli
çalışmaların sonuçlarının bulgularımız ile paralellik
gösterdiği görülmektedir. Bu durum kadınlarda sık görülen
meme kanserine yönelik bilgilendirmede medyanın
da önemli rolleri olduğunu göstermektedir. Ayrıca sağlık
hizmetlerinde okuyan öğrencilere yönelik meme kanseri
belirtilerine, risk faktörlerine ve tarama programlarına yönelik
bilgilerin eğitim müfredatının içeriğin geliştirilerek
eklenmesi ve seminer/konferans programları düzenlenerek
arttırılmasına gereksinim olduğu söylenebilir.
Araştırmada öğrenciler, meme kanserinin belirtilerine
ilişkin en sık meme ve koltuk altında ele gelen şişlik ve
ağrı olduğunu ifade etmişlerdir. Benzer şekilde Güzel ve
Bayraktar’ın (2019) [29] çalışmasında kadınların en fazla
memede kitleyi ifade ettikleri bulunmuştur. Yapılan bir
diğer çalışmada ise genç kadınların %83,4’ü meme kanseri
belirtileri arasında ele gelen bir şişlik olduğunu ifade
etmişlerdir. [30] Bu araştırmada öğrencilerin, meme kanseri
belirtilerine ilişkin bilgilerinde eksik noktaların bulunduğu
ve bilgilerinin arttırılması konusunda eğitime ihtiyaçları
olduğu söylenebilir.
KKMM meme sağlığının geliştirilmesinde ve kişinin kendi
meme dokusunu tanımasında etkili bir yöntemdir. [24] Bu
doğrultuda yaptığımız araştırmada öğrenciler, KKMM’nin
amacına ilişkin az bir kısmı (%23,9) oranında “Kişinin
kendi meme dokusunu daha iyi tanıması” görüşünü katıldıkları
belirlenmiştir. Bu sonuç, öğrencilerin büyük bir
kısmının meme kanseri ve KKMM ile ilgili bilgi almasına
karşın; KKMM temel amacının bilme düzeylerinin ve farkındalığının
yeterli olmadığını düşündürmektedir.
KKMM 20 yaşından sonra her kadın tarafından kolayca
evinde yapılabilecek, erken tanıya yönlendirebilecek ve ucuz
bir yöntemdir. [31] Araştırmamızda meme kanseri ve KKMM
bilgi alan öğrencilerin; KKMM’yi başlama yaşını bilme
oranlarının konuya ilişkin bilgi almayan öğrencilere göre
daha yüksek olduğu saptandı (p<0,05). Bu bulgu bilgi alan
öğrencilerin KKMM başlama yaşını bilme durumlarını etkilediğini
göstermektedir. Bu nedenle gençlere yönelik, sağlık
profesyonelleri tarafından meme kanseri ve KKMM konusunda
bilgi düzeylerinin arttırılması amacıyla eğitimlerin ve
seminerlerin düzenlenmesi gerektiği kanısındayız.
Dünyanın hemen her bölgesinde önemli bir sağlık sorunu
olan meme kanseri, kadınlar arasında en yaygın kanser
türüdür. [18] Araştırmada, öğrencilerin büyük bir kısmının
kadın olmanın meme kanseri riskini arttırdığını ifade etmişlerdir.
Yakın akrabada (anne, kız kardeş) meme kanseri
olması kişide, meme kanseri görülme riskini arttırmaktadır
(yüksek derecede risk faktörü). [32] Araştırmada öğrenciler
“Yakın akrabada meme kanseri olması meme kanseri riskini
arttırır” ifadesine %86,3 oranında katılım sağlamıştır. Kız
öğrencilerin meme kanseri ve KKMM bilgilerinin incelendiği
bir çalışmada, bizim çalışma sonucumuzu destekler şekilde,
katılımcıların büyük bir kısmı yakın akrabada meme
kanserinin olması kanser riskini arttırdığını belirtmişlerdir.
[15]
Çalışmamızda, öğrencilerin tamamına yakınının ailede
meme kanseri durumlarına ilişkin farkındalıklarının yüksek
olduğu belirlenmiştir.
Bir memede meme kanserinin olması, diğer memede
meme kanseri riskini arttırmaktadır (Yüksek/artmış risk).
[32]
Araştırma öğrencilerin büyük bir kısmı “Bir memede
kanser olması, diğer memede kanser gelişme riskini arttırır”
ifadesine katılmışlardır. Çalışma bulgumuzu destekler şekilde,
yapılan bir çalışmada kız öğrencilerin yarısından fazlası
memede kitlenin riski arttırdığını bildirmişlerdir.
Meme kanserinin bazı risk faktörleri değiştirilemezken,
obezite ve sedanter yaşam gibi bazı risk faktörleri kolayca
değiştirilebilir. [18] Çalışmada “Şişmanlık ve yağlı beslenme
meme kanseri riskini arttırır” ifadesine öğrencilerin yaklaşık
yarısının katıldığı belirlenmiştir. Bu sonuca göre öğrencilerin
meme kanserine ilişkin bilgilerinde eksik olan
100 Androl Bul 2020;22:94-102
noktaların bulunduğu, kanserden korunmaya yönelik farkındalığın
arttırılması ve sağlıklı yaşam biçimlerinin öğrencilere
kazandırılması gerektiği söylenebilir.
Meme kanseri risk faktörleri arasında olan “Alkol kullanımı
meme kanseri riskini arttırır” ifadesine öğrencilerin büyük
bir kısmı katılım sağlamıştır. Bu konu ile ilgili yapılan bir
çalışmada, araştırma bulgumuzu destekler şekilde “Alkol
kullanmak meme kanseri riskini artırır” ifadesine öğrencilerin
yarısından fazlası katılım sağlamıştır. [15] Çalışmamızda
öğrencilerin alkol kullanmanın meme kanseri riski oluşturabileceği
durumlarına ilişkin farkındalıklarının olduğu
belirlenmiştir.
Araştırmada meme kanserinde risk faktörü olarak belirlenen
“Bebeğini az emzirme veya emzirmeme meme kanseri
riskinin arttırır, hiç doğum yapmamak meme kanseri riskini
arttırır, ilk adetin erken yaşta olması meme kanser riskini
arttırır” ifadelerine daha az sayıda öğrencinin katıldığı
saptanmıştır. Bu sonuçlara göre öğrencilerin meme kanseri
risk faktörlerine yönelik bilgilerinin eksik olmasından kaynaklandığı
söylenebilir.
Araştırmamızda meme kanseri ve KKMM’ye yönelik bilgi
alan öğrencilerin; “tek memede sarkıklık olması meme
kanserinin belirtileri arasındadır” bilme oranlarının bilgi
almayan öğrencilere göre daha yüksek olduğu saptandı.
Kolutek ve Aydın Avcı’nın çalışmasında da (2015) kadınların
eğitim öncesinde meme kanserinin belirtilerini, bilmediği;
kadınlara verilen eğitim bilgi düzeylerinin yüksekliği
belirlenmiştir. [33] Diğer bir çalışmada ise; meme kanserinin
erken tanısına yönelik bilgi alan kadınların; meme kanserinde
risk faktörlerini bilme oranlarının, bilgi almayan
kadınlara göre daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. [29] Bu
sonuç, meme kanserine yönelik verilen eğitimlerin, bireylerin
farkındalıklarını arttırdığını göstermektedir.
SONUÇ VE ÖNERİLER
Bu çalışmada öğrencilerin çoğunluğunun daha önce meme
kanseri ve KKMM ile ilgili bilgi aldığı, buna rağmen ne
zaman uygulanması gerektiğini ve temel amacını bilmeyen
öğrencilerin yüksek olduğu, en çok kadın akrabada meme
kanseri öyküsü, bir memede kanser öyküsü, radyasyona
maruz kalma, iyi huylu meme hastalığı geç ve yakın akrabada
meme kanseri öyküsü meme kanseri riskini arttırdığını
düşündükleri belirlenmiştir.
Araştırmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda:
– Öğrencilerin meme kanseri ve KKMM yönelik farkındalıklarının
geliştirilmesi (seminer, konferans, sosyal ve
görsel medya),
– Öğrencilerinin kendi sağlığı ile ilgili becerilerinin geliştirmelerinin
sağlanması,
– Öğrencilerin meme kanseri ve KKMM ile ilgili düzenlenen
etkinliklere katılımının sağlanması, tutum ve
davranışlarda değişim göstermelerinin takip edilmesi,
– Bu konu ile ilgili nicel, nitel ve deneysel çalışmalarının
yapılması önerilebilir.
Hakem Değerlendirmesi
Dış bağımsız
Çıkar Çatışması
Yazarlar çıkar ilişkisi olmadığını beyan etmişlerdir.
Finansal Destek
Herhangi bir mali destek alınmamıştır.
Peer-review
Externally peer-reviewed.
Conflict of Interest
No conflict of interest was declared by the authors.
Financial Disclosure
No financial disclosure was received.
KAYNAKLAR
1. Höbek Akarsu R, Yüzer Alsaç S. Hemşirelik öğrencilerinin
Kendi Kendine Meme Muayenesi (KKMM) bilme ve uygulama
durumlarının belirlenmesi. Bozok Tıp Derg 2019;9:115–21.
[CrossRef]
2. National Center for Health Statistics Staff. Health, U. S. with
Urban and Rural Health Chartbook, 2001. Hyattsville, Md:
National Center for Health Statistics, 2001. https://www.cdc.gov/
nchs/data/hus/hus01cht.pdf
3. World Health Organization. Breast Cancer. https://www.who.int/
cancer/prevention/diagnosis-screening/breast-cancer/en/
4. Ademuyiwa FO, Gao F, Hao L, Morgensztern D, Aft RL, Ma
CX, Ellis MJ. US breast cancer mortality trends in young women
according to race. Cancer 2015;121:1469–76. [CrossRef]
5. Özkan S, Keskinkılıç B, Gültekin M, Karaca AS, Öztürk C, Boztaş G,
et al. Ulusal Kanser Kontrol Planı 2013–2018. TC. Sağlık Bakanlığı
Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Yayınları, Ankara: 2018. p.18–56.
6. Gençtürk N, Demirezen E, Ay F. Health beliefs of midwifery
students at Istanbul University about breast cancer and breast selfexamination
acknowledgements. J Cancer Educ 2017;32:784–9.
[CrossRef]
7. Kirag N, Kızılkaya M. Application of the Champion Health Belief
Model to determine beliefs and behaviors of Turkish women
academicians regarding breast cancer screening: A cross sectional
descriptive study. BMC Womens Health 19 6;19:132. [CrossRef]
8. Koçak S, Çelik L, Özbaş S, Dizbay S, Tükün A, Yalçın B. Meme
kanserinde risk faktörleri, riskin değerlendirilmesi ve prevensiyon:
2010 Konsensus Raporu. J Breast Health 2011;7:47–67.
http://thejournalofbreasthealth.com/content/files/sayilar/23/
buyuk/2541.pdf
9. Boxwala FI, Bridgemohan A, Griffith DM, Soliman AS. Factors
associated with breast cancer screening in Asian Indian women in
Metro-Detroit. J Immigr Minor Health 2010;12:534–43. [CrossRef]
10. Husna PH, Marni, Nurtanti S, Handayani S, Ratnasari NY,
Ambarwati R, Susanto T. Breast self-examination education for
skill and behavior. Educ Health (Abingdon) 2019;32:101–2.
[CrossRef]
Palas Karaca ve ark. • Sağlık hizmetleri öğrencilerinin meme kanseri konusunda bilgilerinin değerlendirilmesi
101
11. Beydağ KD, Yürügen B,. The effect of Breast Self-Examination
Education Given to midwifery students on their knowledge and
attitudes. Asian Pac J Cancer Prev 2010;11:1761–4.
12. Birhane N, Mamo A, Girma E, Asfaw S. Predictors of breast self -
examination among female teachers in Ethiopia using health belief
model. Arch Public Health 2015;27;73:39. [CrossRef]
13. Aydoğdu SGM, Karapelit Z. Ebelik öğrencilerinin kendi kendine
meme muayenesi ile ilgili bilgi ve tutumlarının belirlenmesi.
Androl Bul 2017;19:78−85. [CrossRef]
14. Özçelik F. Türk Cerrahi Derneği Yeterlilik Okulu
Ders Notları. https://www.turkcer.org.tr/files/
publications/93/92df9b069dd3392e431da026cb3701e7.
pdf#page=308 Ankara 2018.
15. Alpteker H, Gümüş D, Doğan S, Bilir S, Önal M. Kız öğrencilerin
meme kanseri ve kendi kendine meme muayenesi bilgi ve
uygulamalarının incelenmesi. J Breast Health 2011;7:176–81.
16. Canbulat N. Sağlık çalışanlarının meme kanseri, kendi kendine
meme muayenesi ve mamografiye ilişkin sağlık inançlarının
incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi Cerrahi
Hastalıklar Hemşireliği Anabilim Dalı, Erzurum; 2006.
17. Erbil N, Bölükbaş N. Health beliefs and breast selfexamination
among female university nursing students in Turkey. Asian Pac J
Cancer Prev 2014;15:6525–29. [CrossRef]
18. Koc G, Gulen-Savas H, Ergol S, Yildirim-Cetinkaya M, Aydin
N. Female university students’ knowledge and practice of breast
self-examination in Turkey. Niger J Clin Pract 2019;22:410–5.
[CrossRef]
19. Kabataş MS, Kızıl H, Duman D. Bayan öğretmenlerin meme
kanseri ve kendi kendine meme muayenesi hakkında bilgi, tutum
ve davranışlarının incelenmesi. J Breast Health 2010;6:150–5.
https://www.eurjbreasthealth.com/content/files/sayilar/21/
buyuk/2251.pdf
20. Şen S, Başar F. Kütahya bölgesinde yaşayan kadınların kendi
kendine meme muayenesi ve meme kanseri ile ilgili bilgi düzeyleri.
J Breast Health 2012;8:185–90.
21. Ameer K, Abdulie S, Pal S, Arebo K, Kassa G. Breast cancer
awareness and practice of breast self-examination among female
medical students in Haramaya University, Harar, Ethiopia. IJIMS
2014;2:109–19.
22. Akpo EE, Akpo MO, Akhator A. Breast cancer knowledge and
screening practices among Nigerian medical students. ISPUB –
Internet J Health 2010;11:8. https://print.ispub.com/api/0/ispubarticle/5445
23. Türkmen H. Üniversite Öğrencilerinin Kendi Kendine
Meme Muayenesini Bilme ve Uygulama Durumları. Manisa
Celal Bayar Sağlık Bilimleri Enstitüsü Derg 2017;4:586–92.
http://static.dergipark.org.tr/article-download/3495/cac1/
ab69/59558e84e4f5d.pdf?
24. Gümüş Şekerci Y, Sohbet R. Meme Kanseri ve Erken Tanı
Yöntemleri Eğitiminin Öğrencilerin Sağlık Bilgisi, İnanç ve
Uygulamalarına Etkisi. JAREN 2019;5:204–12. [CrossRef]
25. Kılıç S, Uçar M, Seymen E, İnce S, Ergüvenli Ö, Yıldırım A, et
al. Kendi kendine meme muayenesi bilgi ve uygulamasının GATA
Eğitim Hastanesinde görevli hemşire, hemşirelik öğrencileri ve
hastaneye müracaat eden kadın hastalarda araştırılması. Gülhane
Tıp Derg 2006;48:200–4. http://cms.galenos.com.tr/Uploads/
Article_33061/GMJ-48-200-En.pdf
26. Çevik C, Akbulut G, Erkal S. Memede kitle şüphesiyle hastaneye
başvuran kadınların kendi kendine meme muayenesi hakkındaki
bilgi düzeylerinin kitle fark edilmesine etkisi. Hemşirelik Forumu
Derg 2005;6:4–8.
27. Atlı Ö, Yenerenoğlu H. Kadınlara meme kanseri ve kendi kendine
meme muayenesi hakkında verilen eğitimin bilgi düzeylerine
etkisinin incelenmesi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu 5.
Ulusal Hemşirelik Öğrencileri Kongresi Kitabı, 2005. s.54.
28. Karayurt Ö, Coşkun, A, Cerit K. Hemşirelerin meme kanseri
ve kendi kendine meme muayenesine ilişkin inançları ve
uygulama durumu. J Breast Health 2008;4:16–20. https://www.
eurjbreasthealth.com/content/files/sayilar/11/buyuk/991.pdf
29. Güzel N, Bayraktar N. Kadınların meme kanseri erken tanısına
yönelik farkındalıklarının ve uygulamalarının belirlenmesi.
Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Derg 2019;6:101–11.
http://static.dergipark.org.tr/article-download/2edf/6c20/2103/5
d4018000cd51.pdf?
30. Özen B, Zincir H, Kaya Erten Z, Özkan F, Elmalı F. Knowledge and
Attitudes of Women about Breast Cancer, Self Breast Examination
and Healthy Life Style Behaviours. J Breast Health 2013;9:200–4.
[CrossRef]
31. Franek GA, Nowak-Kaputsa ZE, Cabaj M. Breast cancer
prophylaxis among nurses. Wiad Lek 2004;57:82–4. https://
pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15884211/
32. Güllüoğlu BM. Meme hastalıklarına yaklaşım: Meme kanseri için
risk değerlendirmesi ve tarama stratejileri. Türk Aile Hek Derg
2008;12:9–17. [CrossRef]
33. Kolutek R, Aydın Avcı İ. Eğitim ve evde izlemin, evli kadınların
meme ve serviks kanseri ile ilgili bilgi düzeylerine ve uygulamalarına
etkisi. J Breast Health 2015;11:155–62. [CrossRef]
102 Androl Bul 2020;22:94-102
ARAŞTIRMA YAZISI | ORIGINAL ARTICLE
Androl Bul 2020;22:103−107
https://doi.org/10.24898/tandro.2020.62687
Erkek Üreme Sağlığı
İdiopatik erkek infertilitesinde antioksidan kompleks
tedavinin etkinliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effectiveness of antioxidant complex treatment in
idiopatic male infertility
Ünal Öztekin 1 , Fatih Fırat 2 ABSTRACT
ÖZ
AMAÇ: İnfertil erkeklerin semen analizlerinde görülen oligoastenoteratozoospermi
durumunun %30’undan fazlasında etiyolojik bir neden
bulunamaz ve idiopatik infertilite olarak tanımlanır. Bu çalışmanın amacı,
etiyolojik bir neden tespit edilemeyen ve idiopatik erkek infertilitesi
olarak kabul edilen hastalarda antioksidan kompleks kullanımının, semen
parametreleri üzerindeki etkisini değerlendirmektir.
GEREÇ VE YÖNTEM: Çalışmaya, Ocak 2018 – Ocak 2020 arasında idiopatik
erkek infertilitesi tanısı konulan, primer veya nüks varikoseli, hormonal
patolojisi olmayan ve testis hacimleri normal olarak değerlendirilen
92 hasta alınmıştır. Tüm hastalar, içeriğinde L-arjinin, L-karnitin,
Magnezyum, Ginseng ekstresi, çinko, Koenzim Q10, Vitamin D,
Selenyum olan ve gıda takviye edici olarak adlandırılan preparatlardan,
yaklaşık sekiz saatte bir olmak üzere günde üç kez düzenli olarak altı
ay boyunca kullandı. Tedavi öncesinde ve sonrasındaki 6. ayda semen
parametreleri çalışılarak, değişimler analiz edildi.
BULGULAR: Hastaların yaş aralığı 20–40 (ortalama: 28,9) idi.
Antioksidan tedavi öncesi ve sonrası semen parametreleri karşılaştırıldığında
semen hacminde anlamlı bir değişim gözlenmedi. Sperm sayısı,
progresif ve total motilite incelendiğinde altı aylık tedavi sonrası anlamlı
düzelme mevcuttu (p<0,05)
SONUÇ: Oksidatif stres erkek faktörlü infertilitenin önemli nedenlerinden
biridir ve tedavisinde antioksidan kompleks ajanlar kullanılmaktadır.
Çalışmamızın sonuçları antioksidan tedavinin sperm patolojilerini
iyileştirmeye katkı sağlayabileceğini düşündürmektedir. Bu açıdan tedavi
edilebilir etiyolojik faktör saptanamayan ve idiopatik infertilite olarak
kabul edilen hastalarda antioksidan kompleks tedaviler önerilebilir.
Anahtar Kelimeler: Erkek infertilitesi, antioksidan tedavi, semen parametreleri,
sperm
OBJECTIVE: In male infertility in more than 30% of
oligoasthenoteratozoospermia patients etiological cause cannot be
found and it is defined as idiopathic infertility. The aim of this study
is to evaluate the effect of antioxidant complex treatment on semen
parameters in patients whose etiological cause can not be identified and
considered as idiopathic male infertility.
MATERIAL AND METHODS: Ninety two patients patients with
idiopathic male infertility diagnosed between January 2018 and January
2020, without primary or recurrent varicocele, without hormonal
pathology and with normal testicular volumes were included in the
study. All patients used three times a day regularly for 6 months, from
supplements that contain L-arginine, L-carnitine, Magnesium, Ginseng
extract, zinc, Coenzyme Q10, Vitamin D and Selenium. The semen
parameters were evaluated before and 6 months after the treatment and
the changes were analyzed.
RESULTS: The age range of the patients was 20-40 (mean: 28.9). Semen
parameters were compared before and after antioxidant treatment and
there was no significant change in semen volume. There was a significant
improvement after 6 months of treatment in sperm count, progressive
and total motility (p <0.05)
CONCLUSION: Oxidative stress is one of the important causes of male
factor infertility and antioxidant complex agents are used in the treatment.
The results of our study suggest that antioxidant therapy can contribute
to improving sperm pathologies. In this regard, antioxidant complex
treatments can be recommended in patients who cannot be detected as a
curable etiological factor and are considered as idiopathic infertility.
Keywords: Male infertility, Antioxidant therapy, Semen parameters,
Sperm
GİRİŞ
İnfertilite en az bir yıllık düzenli ve korunmasız cinsel birlikteliğe
rağmen gebelik sağlanamaması durumudur ve dünya
çapında yaklaşık 49–72 milyon insanı etkilemektedir.
1
Yozgat Bozok Üniversitesi Tıp Fakültesi, Üroloji Anabilim Dalı, Yozgat, Türkiye
2
Tokat Devlet Hastanesi, Üroloji Bölümü, Tokat, Türkiye
Yazışma Adresi/ Correspondence:
Dr. Öğr. Üyesi Ünal Öztekin
Yozgat Bozok Üniversitesi Tıp Fakültesi, Üroloji Anabilim Dalı, Yozgat, Türkiye
Tel: +90 530 347 85 78
E-mail: dr_unal@hotmail.com
Geliş/ Received: 26.04.2020
Kabul/ Accepted: 20.05.2020
[1]
Evli çiftlerin %15 den fazlası infertilite ile sonuçlanan
çeşitli fertilite problemleri ile karşı karşıyadır ve bu çiftlerin
yaklaşık %50 sinde erkek nedenli faktörler gözlemlenmektedir.
[2] Erkek faktörü sıklıkla semen patolojileri ile karşımıza
çıkmaktadır ve diyet, yaşam tarzı, çevresel faktörler,
ilaçlar, toksik maddeler semen üzerinde olumsuz etkileri
nedeni ile suçlanmıştır. [3] İnfertil erkeklerin semen analizlerinde
görülen oligoastenoteratozoospermi (OAT) durumunun
%30’undan fazlasında etiyolojik bir neden bulunamaz
ve idiopatik infertilite olarak tanımlanır. [4]
Oksidan-antioksidan dengenin oksidatif stres yönüne
kayması ile testis içerisinde üretilen reaktif oksijen
©2020 Androloji Bülteni 103
türlerinin (ROS) spermatogenez üzerindeki negatif etkisiyle
semen parametrelerinde bozukluklara neden olduğu
ve bunun sonucunda idiopatik infertilite meydana
geldiği bilinmektedir. [5] İdiopatik infertilitede, oksidatif
stres etiyolojisi yaygın olarak araştırılmış ve erkek faktörü
olarak subfertilitenin %25–87’sinde rol oynadığı bildirilmiştir.
[6] Etiyolojik faktörün net olarak tespit edilemediği
bu hastalarda, kesin bir tedavi seçeneği olmaması nedeni
ile çeşitli ampirik tedaviler uygulanmakta ve sıklıkla
hormonal preperatlar ve antioksidanlar kullanılmaktadır.
[4]
Antioksidan olarak en çok asetil-L-karnitin, L-karnitin
fumarat, glutatyon, vitamin E ve C, karnitin, arjinin, koenzim-Q10,
N-asetilsistein, selenyum, çinko, folik asit ve
likopen içeren gıda takviyesi ilaçlar sıklıkla kullanılmaktadır.
[2,7] Literatürde antioksidan kompleks tedavilerin
ROS kaynaklı sperm hasarını azaltarak spermatogenezi
iyileştirici etkinliği olduğu vurgulanmıştır. [6] Bu açıdan
özellikle son yıllarda antioksidan kompleks preperatların
kullanımı yaygınlaşmıştır. Ancak literatürde antioksidanların
kullanım süresi etkinliği ve dozu konusunda net sınırlar
bulunmamaktadır.
Bizde çalışmamızda erkek infertilitesi nedeniyle başvuran
ve idiopatik erkek infertilitesi tanısı alan hastalarda, klinik
pratikte kullandığımız antioksidan kompleks tedavinin
yaygın olarak bilinen risk faktörlerini (sigara, varikosel vs.)
dışlayarak daha izole bir grupta altı aylık tedavi sonuçlarımızı
değerlendirmeyi hedefledik.
GEREÇ VE YÖNTEM
Bu çalışmada, iki yıllık süreçte (Ocak 2018 – Ocak 2020)
üroloji kliniğimize infertilite araştırılması nedeni ile başvuran
18 yaş üzeri hastaların verileri retrospektif olarak
değerlendirildi. Kliniğimizin infertilite formlarından ve
hastane kayıtları incelenerek, çalışma kriterlerini sağlayan
92 hastanın sonuçları analiz edildi. Onsekiz yaş altı,
tek veya çift taraflı orşiektomi yapılmış, karyotip anomalisi,
kemoterapi ve radyoterapi öyküsü olan, primer veya
nüks varikoseli olan ve bir yıldan kısa sürede varikoselektomi
hikayesi olan hastalar, hormonal patolojisi (hiper/
hipogonadizm, hiperprolaktinemi, hiper/hipotroidi) olan,
testis hacmi <14 mL, vücut kitle indeksi (VKİ) ≥30 kg/
m 2 , kriptozoospermi (≤1 milyon/mL) olan, sigara ve alkol
kullanan hastalar çalışma dışı bırakıldı. Hastaların poliklinik
muayenesi sırasında boy ve kilo ölçümleri, fizik muayeneleri
yapıldı. Hormonlar olarak Prolaktin (PRL), Follikül
Stimülan Hormon (FSH), Luteinizan Hormon (LH),
Estradiol (E2), Total Testosteron (TT) tetkikleri çalışıldı.
Cinsel perhiz süresi 3–7 gün olmak üzere semen analizleri
istendi. Testis ölçümleri prader orşidometre kullanılarak
yapıldı. Semen analiz sonuçları Dünya Sağlık Örgütünün
2010 yılı beşinci baskısında yayınlanan kılavuz referans alınarak
değerlendirildi. [8]
Çalışma kriterlerini sağlayan hastaların semen parametreleri
olarak; semen hacmi, sperm sayısı, progresif ve total
motilite oranları hesaplandı. Tüm hastalar, içeriğinde L–
arjinin, L-karnitin, Magnezyum, Ginseng ekstresi, çinko,
Koenzim Q10, Vitamin D ve Selenyum olan gıda takviye
edici olan preparatlardan yaklaşık sekiz saatte bir olmak
üzere günde üç kez düzenli olarak altı ay boyunca kullandı.
Tedavi öncesinde ve sonrasındaki 6. ayda semen parametreleri
çalışılarak, değişimler analiz edildi.
İstatistiksel Analiz
Tüm istatistiksel testler Statistics Package for Social
Sciences version 25 (IBM SPSS ® , Chicago, IL) programı
kullanılarak yapıldı. Hastalara ait tanımlayıcı veri analizi
yapılarak, non-parametrik verilerin tedavi öncesi ve sonrası
karşılaştırılmasında Wilcoxon Signed Ranks Test kullanıldı.
p<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi.
BULGULAR
Çalışmaya, yaş aralığı 20–40 (ortalama: 28,9) olan toplam
92 hasta dahil edildi. Hastaların ortalama VKİ 25,0 kg/
m 2 idi. Sağ testis hacmi ortalama 17,17 mL iken sol testis
hacmi ortalama 17,26 mL idi. Hastalara ait demografik,
fizik muayene ve hormon sonuçlarının ortalama ve minimum-maksimum
değerleri Tablo 1’de verilmiştir.
Tablo 1. Antioksidan tedavi alan hastaların demografik,
fizik muayene ve hormonal veri dağılımları
Hasta Sayısı (n) 92
Yaş (mean ± SD) (min-max) 28,99±4,5 (20–40)
VKİ (kg/m 2 ) (mean ± SD)
25,00±3,0 (19,16–29,76)
(min-max)
Sağ testis hacim (mL)
17,17±1,6 (14–20)
(mean ± SD) (min-max)
Sol testis hacim (mL)
17,26±1,5 (14–20)
(mean ± SD) (min-max)
PRL, ng/mL (mean ± SD)
9,07±2,9 (3,5–16,1)
(min-max)
FSH, mIU/mL (mean ± SD)
3,29±1,1 (1,5–5,5)
(min-max)
LH, mIU/mL (mean ± SD)
3,47±1,3 (1,6–7,4)
(min-max)
E2, ng/L (mean ± SD)
19,64±6,0 (8–38)
(min-max)
TT, ng/dL (mean ± SD)
472,70±186,3 (250,6–910,2)
(min-max)
VKİ, vücut kitle indeksi; SD, standard deviasyon; FSH, follikül stimulan hormon; LH,
luteinizan hormon; TT, total testosteron; E2, estradiol; PRL, prolaktin; min-max,
minimum-maximum.
104 Androl Bul 2020;22:103-107
Antioksidan tedavi öncesi ve sonrası semen parametreleri
karşılaştırıldığında semen hacminde anlamlı bir değişim
gözlenmedi. Sperm sayısı, progresif ve total motilite incelendiğinde
altı aylık tedavi sonrası istatistiksel olarak anlamlı
bir atış mevcuttu (p<0,05) (Tablo 2).
Tablo 2. Antioksidan tedavilerin 6. ay sonundaki sperm
parametreleri üzerine etkisi
Tedavi
Öncesi
Tedavi
sonrası
P değeri
Hacim, ml (mean ± SD) 3,03±1,38 2,96±1,24 0,944
Sperm sayı, mil/mL
(mean ± SD)
Progresif motilite, (type
A) (%)
Total motilite,
(type A+B) (%)
SD, standard deviasyon.
TARTIŞMA
27,65±19,40 34,37±25,09 <0,001
17,28±12,53 23,27±15,67 <0,001
38,55±19,03 44,36±14,57 0,001
Erkek infertilitesine neden olabilecek anatomik, fonksiyonel,
hormonal ve genetik hastalıklar tanımlanmasına rağmen
vakaların çoğunda anormal spermatogenez ve sperm
fonksiyon bozuklukları karşımıza çıkar. İdiopatik infetilite
olarak tanımlanan bu durumun etiyolojisinde oksidatif
stres en sık bildirilen etiyolojik faktördür. [9] Reaktif
Oksijen Türleri üretiminin sonucu ile ortaya çıkan oksidatif
stres hücre ve dokularda yıkıcı etkilere neden olmaktadır.
Spermatozoa membranı, lipid peroksidasyonu sonucu
oksitlenebilen yüksek miktarda doymamış yağ asitleri içerir.
Ayrıca sitoplazmasında çok az miktarda ROS’u nötralize
edebilecek enzimler bulunur. Bu nedenle spermatozoa
ROS’un zararlı etkilerine duyarlıdır. Hücre membranındaki
lipitlerin oksidatif stres ile indüklenmesi sonucu, membran
bütünlüğünün kaybı ile geçirgenliğin artması, hücresel
enzimlerin inaktivasyonu, yapısal DNA hasarı ve hücre
apopitozuna yol açabilir. Bu durum, sayısı ve aktivitesi ile
motilitesi azalmış ve morfolojisi bozulmuş spermler olarak
sonuçlanır. [9–11]
Reaktif Oksijen Türleri’nin oksidatif stres ile spermler
üzerindeki oluşturabilecekleri bu olumsuz etkileri azaltarak
spermatogenezisi iyileştirmek için çeşitli antioksidan
ajanlar ve takviye edici gıda preparatları sıklıkla kullanılmaktadır.
İnfertil erkeklerin oral antoksidanlarla tedavi
edilmesinin mantığı, seminal oksidatif stresin kısmen
seminal antioksidanlardaki eksikliğine bağlı olduğu düşüncesine
dayanmaktadır. Seminal oksidatif stresin antioksidanlar
ile tedaviden önce ve sonra baskılanmasını
irdeleyen çalışma sayısı azdır. Comhaire ve ark.’nın [12] 27
infertil hasta üzerinde antioksidan (N-asetil-sistein veya
A ve E vitaminleri) tedavi öncesi ve sonrası seminal ROS
değerlerini, sperm membran fosfolipitlerinin esansiyel
yağ asitlerini ve sperm oksitlenmiş DNA analizini yaptıkları
çalışmalarında; tedavinin sperm motilitesi ve morfolojisini
iyileştirmediği, oligozoospermik hastalarda sperm
konsantrasyonunu artırdığını bildirmişlerdir. Ayrıca seminal
ROS ve oksitlenmiş DNA oranında anlamlı derecede
azalma tespit etmişlerdir. [12] Sperm membranının
fonksiyonel kapasitesinin iyileşmesi spermatozoanın fertilizasyon
potansiyelini arttırabileceğini, yüksek düzeyde
oksidatif hücre hasarı gösterilen OAT hastalarında antioksidanların
iyileştirici yönde genel bir etkisinin olduğu
bildirilmiştir. [12–14] Çoklu antioksidan preparatların
(antioksidan kompleks) kullanıldığı çalışmalarda literatürde
mevcuttur. Arafa ve ark.’nın antioksidan komplex
kullanılarak yaptığı çalışmalarında, idiopatik infertilitesi
olan 148 hastayı üç ay takip ettiklerinde, tedavi sonrası
sperm sayı ve motilitesinde artış ile seminal oksidasyonda
ve sperm DNA fragmantasyonunda azalma tespit
etmişlerdir. [15] Bassiri ve ark.’nın, en az bir kez yardımcı
üreme tekniği kullanılan ve başarısızlıkla sonuçlanan
erkek faktörlü infertil çiftlerde, dört ay boyunca düzenli
olarak antioksidan komplex kullanımı önerdikleri hasta
grubundan takibi tamamlayabilen 25 hastanın sperm sayısı
ve hareketlerinde artış görememekle birlikte morfoloji,
nükleer matürasyon, DNA fragmantasyonu ve lipit
peroksidasyonunda anlamlı düzelme ile 10 hastada klinik
gebelik elde etmişlerdir. [16] Yine benzer şekilde domuzlar
üzerinde yapılan bir çalışmada, tropikal bölgelerde yaz
aylarında sıcaklığın yüksek olmasına bağlı ısı stresinin
sperm DNA bozmasına karşın, antioksidan takviyenin
bu olumsuz etkilere karşı koruyuculuğu bildirilmiştir. [17]
Literatürde farklı dozlarda ve sürelerde yapılan çalışmalarda
genel olarak antioksidan tedavi rejimlerinden sonra
semen parametrelerinde anlamlı iyileşmeler görülmüştür.
Antioksidanların etkinliğinin değerlendirildiği 16 çalışmayı
inceleyen Cochrane meta-analizinde sperm konsantrasyonu
açısından plesaboyla karşılaştırıldığında, yedi çalışmanın
3. ve 6. ay sonuçlarında artış saptanmadığı ancak altı
çalışmada 6. ayda, üç çalışmada da 9. ayda artış görüldüğü
bildirilmiştir. [18] Ancak bu meta-analizde değerlendirilen
çalışmalar antioksidan komplex tedaviden çok tek bir antioksidanın
değerlendirildiği çalışmalardır. Antioksidanları
etki mekanizmalarını inceleyen başka bir çalışmada,
Vitamin C, Vitamin E ve karnitinlerin, ROS’ları nötralize
ederek, Çinkonun nicotinamide adenine dinucleotide
phosphate oksidaz inhibisyonu ile, selenyumun enzimatik
antioksidan aktiviteyi güçlendirerek, Koenzim Q10’un ise
mitokondriyal elektron taşıma sisteminde ara serbest radikalleri
temizleyerek etki gösterdiği gösterilmiştir. [19] Yine
Öztekin ve Fırat • İdiopatik erkek infertilitesinde antioksidan kompleks tedavinin etkinliğinin değerlendirilmesi
105
bu çalışmada mevcut kanıtlara dayanarak çeşitli klinik senaryolara
göre antioksidanlar önerilmiştir. Oligozoospermi
ve astenozoospermi durumunda; Vitamin E, vitamin C,
karnitinler, Koenzim Q10, selenyum ve çinko, teratozoospermi
durumunda; Vitamin E, selenyum ve çinko
özellikle önerilen antioksidanlardır. [19] Çoklu antioksidan
ajanlardan oluşan komplex tedavi protokollerinin değerlendirildiği
çalışmalarda, içeriğinde özellikle vitamin C,
vitamin E ve Koenzim Q10 bulunan preparatların tedavide
kullanımının idiopatik infertil erkeklerde semen parametrelerini
anlamlı derecede düzelttiği bildirilmiştir. [20]
Günümüz klinik pratiğinde bu antioksidanların birlikte
kompleks olarak kullanılabildiği takviye edici preparatlar
sıklıkla kullanılmaktadır. Bu tedavilerin yanı sıra antioksidan
gıda tercihleri arttırılarak beslenmenin de oksidatif
stresin azaltılmasında katkı sağlayabileceği ve yaşam tarzı
değişikliğinin önerildiği çalışmalarda mevcuttur. [21] Her ne
kadar literatür verileri antioksidanların etkinliğini vurgulasa
da, semen parametrelerinde düzelme olmadığını gösteren
çalışmalarda mevcuttur. [22,23]
Biz çalışmamızda, içeriğine yukarıda değindiğimiz gıda
takviye edici olarak kullanılan preparatı düzenli olarak altı
ay kullanan hastaların sonuçlarını değerlendirdik. Tedavi
sonrası semen hacminde değişiklik olmamasına karşın
sperm konsantrasyonunda ve motil sperm oranlarında
anlamlı artış tespit ettik. Sonuçlarımız literatür verilerine
paralel olarak antioksidan tedavi rejimlerinin idiopatik infertilitede
sıklıkla karşılaşılan semen patolojilerine olumlu
etki etki edebileceği yönündedir.
Çalışmamızın retrospektif olarak dizayn edilmesi ve seminal
oksidatif stres belirteçlerinin çalışılmamış olması limitasyonumuz
olarak değerlendirilebilir. Ayrıca 6. ay hormonal
değerlendirme sonuçlarımızın olmaması ve gebelik
takip verilerinin bulunmaması diğer limitasyonlarımız olarak
belirtilebilir.
SONUÇ
Erkek infertilitesinde antioksidan tedavinin seminal
parametreler ve gebelik oranları üzerine olumlu etkileri
olduğu kanıta dayalı veriler ile desteklenmeye çalışılmaktadır.
Bizim çalışmamızın sonuçları da bu tedavi
rejimlerinin sperm patolojilerini iyileştirmede katkı
sağlayabileceğini düşündürmektedir. Bu açıdan tedavi
edilebilir etiyolojik faktör saptanamayan idiopatik infertilite
olarak kabul edilen hastalarda antioksidanlar
önerilebilir. Ancak seminal oksidatif markırların ve gebelik
oranlarının değerlendirildiği daha büyük örnekleme
sahip, çok merkezli ve uzun süreli randomize prospektif
çalışmalara ihtiyaç vardır.
Hakem Değerlendirmesi
Dış bağımsız
Çıkar Çatışması
Yazarlar çıkar ilişkisi olmadığını beyan etmişlerdir.
Finansal Destek
Herhangi bir mali destek alınmamıştır.
Peer-review
Externally peer-reviewed.
Conflict of Interest
No conflict of interest was declared by the authors.
Financial Disclosure
No financial disclosure was received.
KAYNAKLAR
1. Öztekin U, Caniklioğlu M, Sarı S, Selmi V, Gürel A, Işıkay L.
Evaluation of Male Infertility Prevalence with Clinical Outcomes
in Middle Anatolian Region. Cureus 2019;11:e5122. [CrossRef]
2. Dong L, Zhang X, Yang F, Li J, Yu X, Li Y. Effect of oral alphalipoic
acid (ALA) on the treatment of male infertility: A protocol
for systematic review and meta-analysis. Medicine (Baltimore)
2019;98:e18453. [CrossRef]
3. Gabrielsen JS, Tanrikut C. Chronic exposures and male fertility:
the impacts of environment, diet, and drug use on spermatogenesis.
Andrology 2016;4:648–61. [CrossRef]
4. Garg H, Kumar R. Empirical Drug Therapy for Idiopathic Male
Infertility: What is the New Evidence? Urology 2015;86:1065–75.
[CrossRef]
5. Saad AB, Rjeibi I, Brahmi N, Elaloui E, Zouari N. Nicotineinduced
oxidative stress, testis injury, AChE inhibition and brain
damage alleviated by Mentha spicata. Inflammopharmacology
2019. [CrossRef]
6. Smits RM, Mackenzie-Proctor R, Yazdani A, Stankiewicz MT,
Jordan V, Showell MG. Antioxidants for male subfertility.
Cochrane Database Syst Rev 2019;3:CD007411. [CrossRef]
7. Gamidov SI, Ovchinnikov RI, Popova AY. Double-blind,
randomized placebo-controlled study of efficiency and safety of
complex acetyl-L-carnitine, L-carnitine fumarate and alpha-lipoic
acid (Spermactin Forte) for treatment of male infertility. Urologiia
2019:62–8. [CrossRef]
8. World Health Organization: Laboratory manual for the
examination and processing of human semen, 5th ed. WHO Press,
Geneva; 2010.
9. Walczak-Jedrzejowska R, Wolski JK, Slowikowska-Hilczer J. The
role of oxidative stress and antioxidants in male fertility. Cent
European J Urol 2013;66:60–7. [CrossRef]
10. Aprioku JS. Pharmacology of free radicals and the impact of reactive
oxygen species on the testis. J Reprod Infertil 2013;14:158–72.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3911811/
11. Sanocka-Maciejewska D, Ciupinska M, Kurpisz M. Bacterial
infection and semen quality. J Reprod Immunol 2005;67:51–6.
[CrossRef]
12. Comhaire FH, Christophe AB, Zalata AA, Dhooge WS, Mahmoud
AM, Depuydt CE. The effects of combined conventional
treatment, oral antioxidants and essential fatty acids on sperm
biology in subfertile men. Prostaglandins Leukot Essent Fatty
Acids 2000;63:159–65. [CrossRef]
13. Zalata A, Hafez T, Comhaire F. Evaluation of the role of reactive
oxygen species in male infertility. Hum Reprod 1995;10:1444–51.
[CrossRef]
14. Fraga CG, Motchnik PA, Shigenaga MK, Helbock HJ, Jacob RA,
Ames BN. Ascorbic acid protects against endogenous oxidative
DNA damage in human sperm. Proc Natl Acad Sci U S A
1991;88:11003–6. [CrossRef]
106 Androl Bul 2020;22:103-107
15. Arafa M, Agarwal A, Majzoub A, Panner Selvam MK, Baskaran S,
Henkel R, Elbardisi H. Efficacy of Antioxidant Supplementation
on Conventional and Advanced Sperm Function Tests in Patients
with Idiopathic Male Infertility. Antioxidants (Basel) 2020;9:219.
[CrossRef]
16. Bassiri F, Tavalaee M, Dattilio M, Nasr-Esfahani MH.
Micronutrients in Support to The Carbon Cycle Activate
Antioxidant Defences and Reduce Sperm DNA Damage in
Infertile Men Attending Assisted Reproductive Technology
Programs: Clinical Trial Study. Int J Fertil Steril 2020;14:57–62.
[CrossRef]
17. Pena ST Jr, Gummow B, Parker AJ, Paris D. Antioxidant
supplementation mitigates DNA damage in boar (Sus scrofa
domesticus) spermatozoa induced by tropical summer. PLoS One
2019;14:e0216143. [CrossRef]
18. Showell MG, Mackenzie-Proctor R, Brown J, Yazdani A,
Stankiewicz MT, Hart RJ. Antioxidants for male subfertility.
Cochrane Database Syst Rev 2014:CD007411. [CrossRef]
19. Majzoub A, Agarwal A. Systematic review of antioxidant types and
doses in male infertility: Benefits on semen parameters, advanced
sperm function, assisted reproduction and live-birth rate. Arab J
Urol 2018;16:113–24. [CrossRef]
20. Ahmadi S, Bashiri R, Ghadiri-Anari A, Nadjarzadeh A. Antioxidant
supplements and semen parameters: An evidence based review. Int
J Reprod Biomed (Yazd) 2016;14:729–36. [CrossRef]
21. Dutta S, Majzoub A, Agarwal A. Oxidative stress and sperm
function: A systematic review on evaluation and management.
Arab J Urol 2019;17:87–97. [CrossRef]
22. Sigman M, Glass S, Campagnone J, Pryor JL. Carnitine for the
treatment of idiopathic asthenospermia: a randomized, double-blind,
placebo-controlled trial. Fertil Steril 2006;85:1409–14. [CrossRef]
23. Rolf C, Cooper TG, Yeung CH, Nieschlag E. Antioxidant
treatment of patients with asthenozoospermia or moderate
oligoasthenozoospermia with high-dose vitamin C and vitamin
E: a randomized, placebo-controlled, double-blind study. Hum
Reprod 1999;14:1028–33. [CrossRef]
Öztekin ve Fırat • İdiopatik erkek infertilitesinde antioksidan kompleks tedavinin etkinliğinin değerlendirilmesi
107
DERLEME | REVIEW
Androl Bul 2020;22:108−112
https://doi.org/10.24898/tandro.2020.27132
Erkek Cinsel Sağlığı
Testosteron replasman tedavisi prostat kanseri,
kardiyovasküler ve nörolojik patolojiler arasındaki
ilişkinin kanıta dayalı değerlendirilmesi: Önleyici mi,
tetikleyici mi?
The evidence based association of testosterone replacement therapy and
prostatic carcinoma, cardiovascular system, and neurological pathologies:
Is it preventive or triggering factor?
Ali Atan 1 , İsa Özbey 2
ÖZ
Testosteron (T), hipotalamus, hipofiz ve testis arasındaki bağlantı sonucu
üretilen bir hormondur. T’un pek çok organ ve sistem üzerinde
olumlu etkiler gösterdiği bilinmektedir. Bu faydalı etkilerine karşın,
prostat, kardiyovasküler sistem (KVS) ve serebrovasküler olaylar
(CVA) üzerinde bazı olumsuz etkiler oluşturduğu ile ilgili endişeler
de vardır. T’un prostat kanseri ile olan ilişkisi son yıllarda yoğun olarak
çalışılmış ve endojen T düzeyi ile T replasman tedavisi (TRT)’nin
prostat kanseri oluşumunda bir etkisinin olmadığı gösterilmiştir.
Ancak yeni çalışmalar TRT’nin iskemik serebrovasküler inme, geçici
iskemik atak ve miyokard enfarktüsü riskini artırdığı, bu riskin ilk iki
yılda fazla olduğu ve tedavinin ikinci yılından sonra stabil hale geldiği
bildirilmiştir. Son yayınlar, yaşlı erkeklerde özellikle tedavinin ilk iki
yılında TRT’nin KVS ve nörolojik zararlarının faydalarından daha ağır
bastığına işaret etmektedir. Bu derlemede, mevcut uluslararası literatür
gözden geçirilerek, TRT’nin prostat, KVS ve CVA üzerindeki etkileri
sunulmaktadır.
Anahtar Kelimeler: Testosteron replasman tedavisi, prostat,
kardiyovasküler sistem, serebrovasküler sistem
ABSTRACT
Testosterone (T) is a hormone produced by the connection between the
hypothalamus, pituitary and testis. It is known that T has positive effects
on many organs and systems. In spite of these beneficial effects, there
are concerns about some adverse effects on the prostate, cardiovascular
system (CVS) and cerebrovascular accident (CVA). The association of
T with prostate cancer, CVS and CVA have been intensively studied
in recent years and it has been shown that endogenous T levels and
T-replacement therapy (TRT) have no effect on prostate cancer
formation. However, current use of TRT among aging men with low
testosterone levels was associated with an increased risk of a composite
of ischemic stroke, transient ischemic attack, and myocardial infarction.
The association was highest in the first 2 years of use. In aging men,
the potential cardiovascular and cerebrovascular risks of TRT should be
weighed against its expected benefits.
In this review, we present the effects of TRT on the prostate, CVS and
CVA by reviewing the current international literature.
Keywords: Testosteron replacement therapy, prostate, cardiovascular
system, cerebrovascular system
Yeni teknolojilerin ve uygulamaların geliştirilmesi sonucu
hastalıkların erken tanı ve tedavilerinin yapılması,
koruyucu hekimlik kavramının yaygınlaşması, kişilerin
hastalıklara karşı farkındalıklarının artması sonucu
hekime daha sık gitmeleri ve hekimlere ulaşımın daha kolay
hale gelmesi ile beklenen yaşam süresinde belirgin bir
artış olmuştur. Buna bağlı olarak, kliniğe gelen yaşlı erkek
1
Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi, Üroloji Anabilim Dalı, Ankara, Türkiye
2
Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi, Üroloji Anabilim Dalı, Erzurum, Türkiye
Yazışma Adresi/ Correspondence:
Prof. Dr. İsa Özbey
Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültes,i Üroloji Anabilim Dalı, 00250 Erzurum, Türkiye
Tel. +90 532 387 99 02
E-mail: isaozbey@yahoo.com
Geliş/ Received: 22.06.2019
Kabul/ Accepted: 08.09.2019
popülasyonu da anlamlı düzeyde fazlalaşmıştır. Yaşlanan
erkeklerde ortaya çıkan önemli sağlık sorunlarından bir tanesi
testosteron düzeyinin azalmasıdır. Yaşlanan erkeklerde
testosteron azalmasına bağlı olarak ortaya çıkan klinik
tabloya “Geç Başlangıçlı Hipogonadizm” adı verilmektedir.
Testosteron eskiden sanıldığı gibi sadece genital organlar
ve cinsel fonksiyonlar üzerinde etkili bir hormon değildir.
Testosteronun deri, karaciğer, beyin, adale, böbrekler, kemik
ve kemik iliği üzerinde de önemli etkilerinin olduğu
gösterilmiştir. [1,2] Yapılan klinik çalışmalarda testosteronun
libidoyu, ereksiyon fonksiyonunu, kemik mineral dansitesini,
adale kitlesini ve adale gücünü, hematopoezi artırdığı,
yağ kitlesini azalttığı, kardiyovasküler sistem, ruh hali,
bilişsel fonksiyonlar, enerji düzeyi ve insülin duyarlılığı
108 ©2019 Androloji Bülteni
üzerinde de olumlu etkisinin olduğu saptanmıştır. Ancak
spermatogenez üzerinde kuvvetli kanıtlarla olumsuz etkisi
olduğu gösterilmiştir. [3]
Testosteronun bu etkilerinin anlaşılmasından sonra testosteron
yerine koyma tedavisine ilgi ve istek artışı olmuş
ve son 20 yıldır testosteron reçetelenmesinde yaklaşık 4
kata ulaşan bir artış saptanmıştır. [4–6] Ancak elde ettiğimiz
olumlu verilere rağmen henüz testosteron yerine koyma
tedavisi kullanımı ile ilgili bazı endişelerden tam olarak
kurtulmuş değiliz. Testosteron yerine koyma tedavisi yapılan
erkeklerin bu tedavi öncesi ve esnasında prostat, kardiyovasküler
ve nörolojik sağlık açısından değerlendirilmesi
çok önemlidir.
Testosteron replasman tedavisi ve
prostat kanseri arasındaki ilişkinin
kanıta dayalı değerlendirilmesi: Önleyici
mi, tetikleyici mi?
Testosteron yerine koyma tedavisi ile ilgili prostat sağlığı
açısından endişe duyulan konular endojen serum testosteron
düzeyinin prostat kanseri oluşumundaki etkisi, testosteron
yerine koyma tedavisinin prostat kanseri oluşumundaki
rolü, prostat kanseri için yüksek risk grubunda
olan ve prostat kanseri tanısı almış kişilere testosteron yerine
koyma tedavisinin verilip verilemeyeceğidir. Uzun yıllar
testosteron yerine koyma tedavisinin prostat kanserine
neden olabileceği veya gizli prostat kanserini alevlendirebileceğinden
korkmaktaydık. Ancak yapılan çalışmalarda
ne vücudun ürettiği testosteron düzeyinin ne de dışarıdan
verilen testosteron tedavisinin prostat kanseri gelişmesi ile
ilişkili olmadığı gösterilmiştir. Prostat kanseri için yüksek
risk grubunda olan kişilerde ve hatta lokalize prostat
kanseri nedeniyle cerrahi tedavi uygulanmış ve rekürrens
açısından düşük risk grubunda olan kişilerde bile en az
1 yıllık bir takip süresi sonrasında hastalık nüksü yok ise
testosteron azalmasına bağlı klinik yakınmalar varlığında
testosteron yerine koyma tedavisinin yapılabileceği yönünde
güncel verilere sahibiz. Henüz radyoterapi yapılmış
prostat kanseri olgularında durum radikal prostatektomi
yapılmış olanlardaki kadar açık değildir. Daha fazla kapsamlı
çalışmalara gerek vardır. Güncel verilere dayanarak
prostat kanseri tanısı almış kişilerde radikal prostatektomi
ve radyoterapi sonrası testosteron yerine koyma tedavisi
yapılması gerekli olduğunda detaylı olarak bilgilendirilme,
onay imzalarının alınması ve yakın takipte tutulma
zorunluluğu vardır. Ancak bu bilgilere rağmen hala daha
ileri evre prostat kanseri olgularında testosteron yerine koyma
tedavisi kesin olarak kontrendikedir. [7–9] Hem Avrupa
Üroloji Derneğinin hem de Amerikan Üroloji Derneğinin
Erkek hipogonadizmi ile ilgili güncel kılavuzlarında da bu
olumlu sonuçlar ifade edilmektedir. [10,11] Elimizdeki mevcut
veriler bu konuda bizleri cesaretlendirmesine karşın
daha fazla sayıda hastanın dahil olduğu daha uzun takipli
çalışmalar ile günümüz verilerinin desteklenmesine kadar
henüz bu konuda çok dikkatli olmalıyız.
Testosteron replasman tedavisi ve
kardiyovasküler sistem arasındaki
ilişkinin kanıta dayalı değerlendirilmesi:
Önleyici mi, tetikleyici mi?
Testosteron yerine koyma tedavisinin artması sonrası endişe
kaynağı olan konulardan bir tanesi bu tedavinin kardiyovasküler
sistem üzerindeki etkileridir. Uluslararası
literatürde testosteronun kardiyovasküler sistem üzerinde
olumsuz etkiler yaptığını belirten bazı çalışmalar olmasına
karşın bu çalışmaların yüksek kanıt düzeyine sahip çalışmalar
olmadıkları ortaya konulmuştur. Bu olumsuz sonuç
veren çalışmalardan çok daha fazla çalışmada testosteron
yerine koyma tedavisinin faydalı olduğu gösterilmiştir. [12]
Testosteronun kardiyak etkilerinin incelendiği bir derleme
makalede testosteronun endotel üzerindeki etkisi ile vasodilatasyon
yaparak periferik ve koroner kan akımını fazlalaştırdığı,
sistemik vasküler direnci ve sol ventrikül diastol
sonu basıncını azaltarak kardiyak atımı artırdığı, kardiyovasküler
enflamasyon ve ateroskleroz belirteçleri üzerine de
anlamlı bir etki oluşturmadığı, kardiyak iletim açısından
depolarizasyon esnasında ve hemen sonrasında aksiyon potansiyelini
azaltarak Q-T aralığını kısalttığı ve antiaritmik
bir etki oluşturduğu, miyokard üzerinde STAT-3 (Signal
Transducer and Activator of Transcription-3) aktivasyonu
ile reperfüzyon hasarını azalttığı ifade edilmektedir. Ancak
lipit düzeyleri ve aterom oluşumu üzerinde net bir etkisinin
bulunmadığı sadece tromboksan A-2 reseptör aktivasyonu
ile trombosit agregasyonunu artırarak tromboz
riskini biraz artırdığı belirtilmektedir. [3]
Morgantaler ve ark.’nın yaptıkları 1940 ile 2014 yılları
arasında “testosteron, androjenler, insan, erkek, kardiyovasküler,
inme, serebrovasküler olay, miyokardiyal enfarktüs,
kalp krizi, ölüm ve mortalite” anahtar kelimeleri ile
yapılan Medline taraması sonucu ulaştıkları makalelerin
bir derlemesinde testosteron tedavisinin mortalite, koroner
arter hastalığı sıklığı, koroner arter hastalığı ciddiyeti, karotis
intima-media kalınlığı, obezite/yağ kitlesi, lipit profili,
glisemik kontrol, enflematuar belirteçler (CRP, TNFalfa)
ve kalp yetmezliği ile ilişkisi incelenmiştir. Elde edilen
kanıtlar değerlendirilmiş ve kanıt düzeyleri saptanmıştır.
Bu derlemede total, biyoaktif ve serbest testosteronun düşük
düzeylerinin kardiyovasküler ve tüm nedenlere bağlı
Atan ve Özbey • Testosteron tedavisi prostat kanseri, kardiyovasküler ve nörolojik patolojiler arasındaki ilişki: Önleyici mi, tetikleyici mi?
109
mortalite için risk artışına neden olduğu (kanıt düzeyi 2a);
total, biyoaktif ve serbest testosteronun düşük düzeylerinin
gizli koroner arter hastalığı ile ilişkili olduğu (kanıt düzeyi
2a); total, biyoaktif ve serbest testosteron düzeylerinin koroner
arter hastalığı ciddiyeti ile ters orantılı olduğu (kanıt
düzeyi 2a); total, biyoaktif ve serbest testosteron düzeylerinin
karotis intima-media kalınlığının ve/veya karotis plak
volümü ile ters korelasyonlu olduğu (kanıt düzeyi 2a); testosteron
tedavisinin obezite ve yağ kitlesinde anlamlı azalma
ile ilişkili olduğu (kanıt düzeyi 1b); testosteron tedavisinin
total kolesterol, HDL ve LDL düzeylerinde küçük
azalmalara yol açtığı ancak trigliserid düzeyleri üzerinde
anlamlı bir etkisinin olmadığı (kanıt düzeyi 2a); testosteron
tedavisinin diyabetik ve prediyabetik erkeklerde serum
glukoz düzeyinde, hemoglobin A1 c düzeyinde ve insülin
direncinde azalma yaptığı (kanıt düzeyi 1a); testosteron
tedavisinin enflematuar belirteç düzeylerinde devamlılık
göstermeyen bir azalma ile ilişkili olduğu (kanıt düzeyi
1b); testosteron tedavisinin egzersiz ile semptomatik anjina
başlamasını geciktirdiği (kanıt düzeyi 1b); testosteron
tedavisinin semptomatik konjestif kalp yetmezliği olan erkeklerde
egzersiz kapasitesini artırdığı ve oksijen tüketimini
düzelttiği (kanıt düzeyi 1a) saptanmıştır. [13]
Mevcut çalışma verileri testosteron yerine koyma tedavisinin
kardiyovasküler açıdan faydalı olduğunu göstermesinin
yanında testosteron düşüklüğünün ciddi kardiyovasküler
olaylar ve mortalite açısından bir risk faktörü olduğunu
düşündürmektedir. Anderson ve ark.’nın çalışmasında bu
görüş desteklenmektedir. [14] Hackett tarafından yazılmış
çok yeni bir derleme makalede de düşük testosteron düzeyinin
kardiyovasküler mortalite ile ilişkili olduğu belirtilmektedir.
[15] EAU kılavuzunda da hipogonadal erkeklerde
testosteron yerine koyma tedavisinin önemli kardiyovasküler
yan etkilere yol açmadığı belirtilmektedir. Ancak hala
ciddi kalp yetmezliği olan hastalarda sıvı retansiyonu riskinden
dolayı testosteron yerine koyma tedavisinin kontrendike
olduğu kabul edilmektedir. [11] AUA kılavuzunda da
düşük testosterone düzeyinin ciddi kardiyovasküler olaylar
açısından risk faktörü olduğu belirtilmektedir. Ancak bir
kardiyovasküler olay sonrası 3–6 aylık bir bekleme sonrası
testosterone yerine koyma tedavisinin uygun bulunmaktadır.
[16]
Kurumsal anlamda ise bu konuya yaklaşım net değildir.
Amerikan Gıda ve İlaç Kurumu’nun 2014 ve 2015 yıllarında
bazı açıklamalarda bulunmuştur. İlk olarak Eylül 2014
yılında testosteron tedavisinin kullanımı ve testosteron
tedavisinin kardiyovasküler risklerini incelemek üzere bir
tavsiye komitesi toplamıştır. Komiteden testosteron tedavisinin
güncel endikasyonları konusunda görüş vermeleri
ve testosteron üreticilerinden testosteron kullanımı ile ilgili
kardiyovasküler riskleri saptamak için çalışmalar yapmaları
istenmiştir. Komite üyeleri testosteron tedavisi almış
hastalarda anlamlı bir kardiyovasküler risk oluşturduğu
konusunda yeterli kanıtların olmadığı sonucuna varmışlardır.
Bununla birlikte komite yaşlı, diyabetik ve obezite
gibi yüksek kardiyovasküler riski olan kişilerde testosteron
tedavisinin emniyeti için daha ileri çalışmalara gerek olduğunu
vurgulamıştır. Daha sonra Mart 2015’te Amerikan
Gıda ve İlaç Kurumu testosteron tedavisi kullanımı ile ilgili
önerilerini netleştirmiş ve testosteron tedavisinin sadece
özel tıbbi durumlara bağlı dökümente edilmiş testosteron
düşüklüğü olan erkeklerde onaylandığını beyan etmiştir.
Komite ayrıca semptomatik olsa bile testosteronu düşük
yaşlı erkeklerde testosteron tedavisinin faydaları ve emniyetinin
açık olmadığını da ifade etmiştir. Son olarak Haziran
2015’te Amerikan Gıda ve İlaç Kurumu testosteron ürünü
üreticilerinin prospektüslere ilave uyarılar içerecek şekilde
değişiklik yapmalarının gereğini belirtmiştir. [17]
Amerikan Gıda ve İlaç Kurumu’nun aksine Amerikan Klinik
Endokrinologları Derneği ve Amerikan Endokrinoloji
Kolejinin ortak konsensüs raporunda testosteron tedavisinin
kardiyovasküler riski artırdığına dair anlamlı deliller
olmadığı beyan edilmektedir. [18]
Testosteron replasman tedavisi ve
nörolojik patolojiler arasındaki ilişkinin
kanıta dayalı değerlendirilmesi: Önleyici
mi, tetikleyici mi?”
TRT’nin fayda/zarar konusunu işleyen ve inceleyen çalışmalarda
genellikle izole nörolojik yan etkiler ve yararlar
değerlendirilmemiş ve sıklıkla inme gibi nörolojik
hastalıklar kardiyovasküler etki ve yan etkiler ile birlikte
değerlendirilmiştir.
Testosteron yerine koyma tedavisi ve başta inme olmak
üzere nörolojik hastalık riskini inceleyen en kapsamlı derleme
2017 yılında yayınlanmıştır. Bu amaçla, MEDLINE,
EMBASE ve Cochrane CENTRAL gibi arama motorlarından
toplam 7348 makale gözden geçirilmiş ve ancak 15
çalışma nörolojik hastalıklar ve testosteron yerine koyma
tedavisi arasındaki ilişkiyi incelemeye değer bulunmuştur.
Bu çalışmaların çoğunluğunda kardiyovasküler risk ile
inme riski birlikte değerlendirilmiştir. Bu da testosteron
yerine koyma tedavisi ile nörolojik hastalıklar arasındaki
ilişkiyi inceleyen çalışmaların yok denecek kadar az olduğunu
göstermektedir. İncelenen çalışmaların yedisi testosteron
yerine koyma tedavisi ve “inme” birlikteliğini inceleyen
gözlemsel çalışmalar olurken, sekizinde testosteron
yerine koyma tedavisinin bir yan etkisi olarak inme, randomize
ve kontrollü bir şekilde ele alınmıştır. Gözlemsel
110 Androl Bul 2020;22:108-112
çalışmaların ikisinde, hipogonadal erkeklerde uygulanan
testosteron yerine koyma tedavisinin inme riskini azalttığı
bildirilirken, geri kalan beş çalışmada testosteron yerine
koyma tedavisi ile inme arasında özel bir ilişki olmadığı
belirtilmiştir. Randomize ve kontrollü sekiz çalışmanın tümünde
hem testosteron yerine koyma tedavisi grubunda
hem de plasebo grubunda yan etki olarak çok az sayıda
inme olgusu görüldüğünden, istatistiksel olarak anlamlı
ilişki saptanamamıştır. [19] Sonuçta bu kadar büyük bir
derlemede, yazarlar testosteron yerine koyma tedavisi ile
“inme” arasında anlamlı bir ilişki saptayamadıklarını geniş,
randomize ve kontollü yeni çalışmalara gereksinim olduğunu
rapor etmişlerdir.
Aynı yazar grubu daha sonra 2019 yılında yayımladıkları
yeni çalışmalarında, kardiyovasküler ve serebrovasküler
hastalığı olan yaşlı erkeklerde testosteron yerine koyma tedavisinin
özellikle başlangıçtan sonraki ilk iki yılda dikkatli
kullanılması gerektiğini ve risk oluşturduğunu bildirmişlerdir.
Bu çalışmada testosteron yerine koyma tedavisinin
iskemik serebrovasküler inme, geçici iskemik atak ve miyokard
enfarktüsü riskini artırdığı, bu riskin ilk altı aydan
iki yıla kadar arttığı ve tedavinin ikinci yılından sonra stabil
hale geldiği bildirilmiştir. Ayrıca ilginç bir tespit olarak
testosteron yerine koyma tedavisinin orta yaşlı erkeklerde
(40–60 yaş arası) ileri yaşlı erkeklerden (60–75 yaş arası)
daha fazla risk oluşturduğu da rapor edilmiştir. En yeni
çalışmalardan birisi olarak bu çalışmanın sonuçları, testosteron
yerine koyma tedavisinin nörolojik zararlarının faydalarından
daha ağır bastığına işaret etmektedir. [20]
Diğer bir konu, T ile epilepsi arasındaki ilişki olup, bugüne
kadar yapılan klinik ve deneysel çalışmalar cinsiyetin
ve seks hormonlarının nöbetler ve epilepsi üzerinde etkili
olduğunu göstermektedir. Seks hormonlarının üreme organlarındaki
ana rolünün yanında nöronların uyarılabilirliği
üzerine de etkisi vardır. Sonuç olarak seks hormonları
ve epilepsi birbiriyle karşılıklı bir etkileşim içindedir.
Klinik olarak seks hormonlarının beynin uyarılabilirliği
üzerine etkisi hem hormon düzeylerinin değişmesi hem
de nöbet sıklığında değişme şeklinde ortaya çıkabilir.
Adolesans, perimenopozal ve menopozal dönemler gibi
hormonal değişikliklerin olduğu dönemlerde nöbetler sıklık
ya da biçim değişikliği gösterebilirler. [21–23] Katamenial
epilepsi seks hormonlarının epilepsi nöbetleri üzerine etkisini
gösteren en iyi klinik örnek olmuştur. Özetle nöroaktif
steroidler anksiyete, uyku, stres gibi birçok fizyolojik
beyin fonksiyonunun düzenlenmesinde ve serebral eksitabilitenin
değişime uğradığı epilepsi gibi hastalıkların ortaya
çıkışında rol oynayabilir. Başta seks hormonları olmak
üzere steroid yapıdaki bu hormonların epilepsi tedavisinde
yeri olup olmayacağına karar vermek için daha fazla klinik
veriye gereksinim duyulmaktadır. Yakın gelecekte, TRT ile
epilepsi arasında ilişki olup olmadığını saptamaya yönelik
yeni çalışmaların yayımlanacağı beklenmektedir.
Sonuç olarak testosteron yerine koyma tedavisinin prostat,
kardiyovasküler ve nörolojik etkileri kanıt terazisine konulduğunda
prostat ve kardiyovasküler açıdan fayda kefesi ağır
basmaktadır. Ancak mevcut veriler nörolojik açıdan aynı
sonucu göstermemektedir. Bununla birlikte yeni çalışmalar,
TRT’nin iskemik serebrovasküler inme, geçici iskemik
atak ve miyokard enfarktüsü riskini artırdığı, bu riskin ilk
iki yılda fazla olduğu ve tedavinin ikinci yılından sonra stabil
hale geldiği bildirilmiştir. Son yayınlar, yaşlı erkeklerde
özellikle tedavinin ilk iki yılında TRT’nin KVS ve nörolojik
zararlarının faydalarından daha ağır bastığına işaret
etmektedir.
Hakem Değerlendirmesi
Dış bağımsız
Çıkar Çatışması
Yazarlar çıkar ilişkisi olmadığını beyan etmişlerdir.
Finansal Destek
Herhangi bir mali destek alınmamıştır.
Peer-review
Externally peer-reviewed.
Conflict of Interest
No conflict of interest was declared by the authors.
Financial Disclosure
No financial disclosure was received.
KAYNAKLAR
1. Morey, Charlton E, Patrick P, Kaiser FE, Cadeau P, McCready
D, Perry HM 3rd. Validation of a screening questionnaire for
androgen deficiency in aging males. Metab 2000;49:1239–1242.
[CrossRef]
2. American Association of Clinical Endocrinologists Medical
Guidelines for Clinical Practice for the Evaluation and Treatment of
Hypogonadism in Adult Male Patients—2002 Update. Endocrine
Pract 2002;8:439–56.
3. Kloner RA, Carson C 3rd, Dobs A, Kopecky S, Mohler ER.
Testosterone and Cardiovascular Disease. J Am Coll Cardiol
2016;67:545–57. [CrossRef]
4. Baillargeon J, Urban RJ, Kuo YF, Holmes HM, Raji MA,
Morgentaler A, Howrey BT, Lin YL, Ottenbacher KJ. Screening
and monitoring in men prescribed testosterone therapy in the U.
S., 2001–2010. Public Health Rep 2015;130:143–52. [CrossRef]
5. Gabrielsen JS, Najari BB, Alukal JP, Eisenberg ML. Trends in
Testosterone Prescription and Public Health Concerns. Urol Clin
North Am 2016;43:261–71. [CrossRef]
6. Yafi FA, Haney NM, Anaissie J, DeLay KJ, Trost L, Khera
M, Hellstrom WJG. Practice Patterns in the Diagnosis and
Management of Hypogonadism: A Survey of Sexual Medicine
Society of North America Members. Urology 2017;106:87–95.
[CrossRef]
7. Atan A, Tuncel A, Yeşil S. Prostat kanserinde testosteron replasmanı
yapılabilir mi? Androloji Bülteni 2013;55:248–51. Erişim: http://
www.journalagent.com/androloji/pdfs/AND_2013_55_248_251.
Atan ve Özbey • Testosteron tedavisi prostat kanseri, kardiyovasküler ve nörolojik patolojiler arasındaki ilişki: Önleyici mi, tetikleyici mi?
111
8. Atan A, Tuncel A, Yeşil S, Balbay MD. Serum Testosterone Level,
Testosterone Replacement Treatment, and Prostate Cancer. Adv
Urol 2013;275945. [CrossRef]
9. Morgentaler A, Traish A. The History of Testosterone and the
Evolution of its Therapeutic Potential. Sex Med Rev 2018.
[CrossRef]
10. Dohle GR, Arver S, Bettocchi C, Jones TH, Kliesch S, Punab M.
EAU Guidelines on Male Hypogonadism. European Association
of Urology, 2018.
11. Mulhall JP, Trost LW, Brannigan RE, Kurtz EG, Redmon JB,
Chiles KA, Lightner DJ, Miner MM, Murad MH, Nelson CJ, Platz
EA, Ramanathan LV, Lewis RW. Evaluation and Management of
Testosterone Deficiency: AUA Guideline. J Urol 20018;200:423–
32. [CrossRef]
12. Atan A, Yeşil S, Polat F. Testosteron replasmanı ve kardiyovasküler
yan etkileri. Androloji Bülteni 2017;19:127–30. [CrossRef]
13. Morgentaler A, Miner MM, Caliber M, Guay AT, Khera M, Traish
AM. Testosterone therapy and cardiovascular risk: advances and
controversies. Mayo Clin Proc 2015;90:224–51. [CrossRef]
14. Anderson JL, May HT, Lappé DL, Bair T, Le V, Carlquist JF,
Muhlestein JB. Impact of Testosterone Replacement Therapy
on Myocardial Infarction, Stroke, and Death in Men With Low
Testosterone Concentrations in an Integrated Health Care System.
Am J Cardiol 2016;117:794–9. [CrossRef]
15. Hackett G. Type 2 diabetes and testosterone therapy. World J
Mens Health 2019;37:31–44. [CrossRef]
16. EAU Guideline Male Hypogonadism 2019. Erişim: https://
uroweb.org/guideline/male-hypogonadism/
17. Johnson JK. Summary Minutes of the Joint Meeting of the Bone,
Reproductive and Urologic Drugs Advisory Committee and the
Drug Safety and Risk Management Advisory Committee Meeting,
September 18, 2014. U. S. Food and Drug Administration, Center
for Drug Evaluation and Research. Erişim: http://www.fda.gov/
downloads/AdvisoryCommittees/CommitteesMeetingMaterials/
Drugs/ReproductiveHealthDrugsAdvisoryCommittee/
UCM424069.pdf
18. Goodman N, Guay A, Dandona P, Dhindsa S, Faiman C,
Cunningham GR; AACE Reproductive Endocrinology Scientific
Committee. American Association of Clinical Endocrinologists
and American College of Endocrinology Position Statement of the
Association of Testosterone and Cardiovascular risk. Endocr Pract
2015;21:1066–73. [CrossRef]
19. Loo SY, Chen BY, Yu OHY, Azoulay L, Renoux C. Testosterone
replacement therapy and the risk of stroke in men: A systematic
review. Maturitas 2017;106:31–37. [CrossRef]
20. Loo SY, Azoulay L, Nie R, Dell’Aniello S, Yu OHY, Renoux
C. Cardiovascular and Cerebrovascular Safety of Testosterone
Replacement Therapy Among Aging Men with Low Testosterone
Levels: A Cohort Study. Am J Med 2019;132:1069–77.e4. [CrossRef]
21. Genç E, Genç BO. Epilepsi ve Seks Hormonları. Epilepsi
2018;24:6–9. [CrossRef]
22. Taubøll E, Sveberg L, Svalheim S. Interactions between hor mones
and epilepsy. Seizure 2015;28:3–11. [CrossRef]
23. Perling MR, Klein P, Tsai J. Randomized, doubleblind, placebocontrolled
phase 2 study of ganaxolone as add-on therapy in adults
with uncontrolled partial-onset seizures. Epilepsia 2017;58:558–
64. [CrossRef]
112 Androl Bul 2020;22:108-112
DERLEME | REVIEW
Androl Bul 2020;22:113−123
https://doi.org/10.24898/tandro.2020.28190
Erkek Üreme Sağlığı
Akut ve kronik bakteriyel prostatit olgularında
tedavi yaklaşımları
The treatment approaches in acute and chronic bacterial prostatitis cases
Sefa Resim
ÖZ
Prostatit, ürologların günlük hasta pratiklerindeki en can sıkıcı problemlerden
birisidir. Fizyopatolojisi tam olarak bilinmemektedir.
Prostatit’lerin sınıflandırılmasında, Amerika Ulusal Sağlık Enstitüsü
(NIH) konsensus panelinin 1999 yılındaki yeni klasifikasyonu kullanılmaktadır.
Yirmi yaş üzeri erkeklerin; %2–12’si hayatlarının belli bir
döneminde prostatit semptomları yaşamakta ve bunların da yaklaşık
olarak %10’u, bakteriyel prostatit’tir (Akut veya kronik). Akut bakteriyel
prostatit, ortaya çıkışı bakımından gürültülü bir tablo oluşturmaktadır.
Akut bakteriyel prostatit; genel ürosepsis tablosu ile birlikte ciddi
üriner enfeksiyon, irritatif ve obstrüktif işeme semptomları ile karakterizedir
ve antimikrobiyal tedaviye hemen cevap vermektedir. Kronik
bakteriyel prostatit (CBP) ise, tüm prostatit olgularının %3–4’ünden
sorumludur. 50 yaş altı hastalığı olarak bilinse de her yaş grubundan
erkek etkilenebilmektedir. Kronik bakteriyel prostatit, genellikle hafif-orta
pelvik semptomlar ve aralıklı akut üriner sistem enfeksiyonları
ile ilişkilidir. Hastaların %60–80’inde uzun süreli antimikrobiyal tedavi
küratif olabilmektedir. İlk basamak tedavisi olarak, Florokinolon grubu
ilaçlar verilmektedir. E. Koli ve Enterobacteriasea ailesinin diğer üyelerinin
neden olduğu CBP’de bakteriyel eradikasyon, yaklaşık %70’ler
civarındadır. Optimal tedavi süresi olarak minimum 4 hafta tedavinin
gerekliliği ileri sürülmektedir. Prostatit tablolarının birbirine dönüşme
özelliği bulunmaktadır. Akut bakteriyel prostatit hastalarının %10 kadarında
kronik bakteriyel prostatit gelişebilmekte ve kronik bakteriyel
prostatit hastalarının da yaklaşık %10’u kronik pelvik ağrı sendromuna
dönüşebilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Bakteriyel prostatit, akut, kronik, tedavi
ABSTRACT
Prostatitis is one of the most annoying problems in urologists’ daily
patient practices. Its physiopathology is not fully known. The new
classification of the American National Institute of Health (NIH)
consensus panel in 1999 is used for the classification of prostatitis. Men
over the age of 20; 2-12% of them experience prostatitis symptoms
in a certain period of their lives, and about 10% of them are bacterial
prostatitis (acute or chronic). Acute bacterial prostatitis creates a
noisy picture in terms of its occurrence. Acute bacterial prostatitis; It
is characterized by severe urinary infection, irritative and obstructive
voiding symptoms together with the general urosepsis table and responds
immediately to antimicrobial therapy. Chronic bacterial prostatitis
(CBP) is responsible for 3-4% of all prostatitis cases. Although it is
known as a disease under 50, men can be affected from any age group.
Chronic bacterial prostatitis is often associated with mild to moderate
pelvic symptoms and intermittent acute urinary tract infections. Longterm
antimicrobial therapy can be curative in 60-80% of patients. As
first-line therapy, fluoroquinolone drugs are given. Bacterial eradication
in CBP caused by E. Koli and other members of the Enterobacteriasea
family is about 70%. It is suggested that a minimum of 4 weeks of
treatment is required as an optimal treatment period. Prostatitis tables
have the ability to transform into each other. About 10% of patients
with acute bacterial prostatitis can develop chronic bacterial prostatitis,
and about 10% of patients with chronic bacterial prostatitis can turn
into chronic pelvic pain syndrome
Keywords: Bacterial prostatitis, acute, chronic, treatment
GİRİŞ
“Prostatit”, ürologların günlük hasta pratiklerindeki en can
sıkıcı problemlerden birisidir. Bunun nedenleri; prostatitin
genel kabul gören bir tarifinin olmaması, tanı koydurucu
açık bir kriterinin bulunmaması ve bakteriyel prostatit’ler
dışındakilerin tedavisinin tam olarak olmamasıdır.
Sütçü İmam Üniversitesi Tıp Fakültesi, Üroloji Anabilim Dalı, Androloji Bilim Dalı,
Kahramanmaraş, Türkiye
Yazışma Adresi/ Correspondence:
Prof. Dr. Sefa Resim
KSU Tıp Fakültesi Dekanlığı, Üroloji Anabilim Dalı, 46050 Kahramanmaraş, Türkiye
Tel. +90 505 674 79 52
E-mail: sefaresim@gmail.com
Geliş/ Received: 02.07.2019
Kabul/ Accepted: 16.09.2019
Ayrıca, fizyopatolojisi de tam olarak hala bilinmemektedir.
[1]
Gerçek bakteriyel prostatitler hariç, 1906 yılında Young
ve ark. tarafından bildirilenlerin dışında prostatit hakkında
çok az bilgiye sahibiz. [2] Prostatit’ler ile ilgili yapılan çalışmaların
hiç birisinde hastaların çalışmaya dahil edilme kriterleri
aynı değildir. Sadece birkaç yazar prostatiti tarif ettiğinden
dolayı, bir çalışmadaki bulguları diğer çalışmaların
bulguları ile karşılaştırma yapılamamaktadır. Bu oldukça
kötümser görünüşe rağmen, Young ve ark.’nın geliştirdikleri
temel prensipleri günümüzde hala kullanmaktayız.
TARİHÇE
M. Ö. 350 yılında, Herophylus’un prostatı bir organ olarak
tarif etmesinden sonra [3] , 1800 yılında ilk defa Belfield
adlı araştırmacı, prostatiti ayrı bir hastalık grubu olarak
©2019 Androloji Bülteni 113
tanımlamıştır. [4] 1815 yılında Legneau, prostat bezi iltihabının
inflamatuvar bir süreç olduğunu, 1838’de de Verdes,
prostatitin patolojisini açıklamıştır. 1906 yılında, Young
ve ark., modern anlamda prostatit hastalığının kliniğini
(patolojisini, mikroskobik değerlendirmesini) ortaya koymuşlardır.
[2] Hitchens ve Brown ise, 1913’de prostatitin
bakteriyel ve sitolojik değerlendirmesini yapmıştır. [4] 20.
yüzyıla kadar prostat iltihabının tedavisinde ilk seçilecek
prostatik masaj iken, 1930’larda prostatitin klinik semptomları
standardize edilerek tedaviye sulfanamidler eklenmiştir.
1950–60‘larda ise, prostat masajı ile prostat akıntısının
önemi ortaya konulmuştur (expressed prostatic
secretion=EPS). [4] Prostatit üzerine yapılan modern klinik
araştırmalar ise, Stamey ve ark. ları ile başlamıştır ve onların
geliştirdikleri prensipleri bugün hala kullanmaktayız.
Prostatit’lerin ilk sınıflandırılması 1968 yılında Meares ve
Stamey tarafından yapılmış [5] ve 10 yıl sonra, Drach ve
Stamey tarafından revize edilmiştir. [6] Her iki durumda da
klasifikasyon, prostat sıvı kültürlerinden elde edilen bulgular
ve semptomlara dayandırılmıştır. Meares adlı araştırmacı,
erkeklerde enfeksiyonların uretraya, prostata veya mesaneye
lokalizasyonunu saptamaya yarayan segmente edilmiş
kültür tekniklerini geliştirmiştir. [7] Bu sınıflamaya göre;
Kategori I: Akut bakteriyel prostatit,
Kategori II: Kronik bakteriyel prostatit,
Kategori III: Kronik prostatit/kronik pelvik ağrı sendromu
(CP/CPPS),
Kategori IV: Asemptomatik inflamatuvar prostatit.
NIH 1999 sınıflamasında kategori I ve II tanımı, akut ve
kronik bakteriyel prostatit için kullanılmıştır. Prostatitin
nonbakteriyel bir versiyonu olan kategori III (gösterilebilir
bir bakteriyel enfeksiyonun yokluğunda alt üriner sistem
semptomları (LUTS) ve genitoüriner ağrı ile karakterizedir),
IIIA (inflamatuvar) veya IIIB (non-inflamatuvar-önceki tanımlamada
prostatodini olarak isimlendirilen) olmak üzere
ikiye ayrılmıştır. IIIA ve IIIB arasındaki farkta, eksprese edilen
prostat sekresyonlarında, post-prostatik masaj idrarında
veya semen örneklerinde lökositlerin varlığı veya yokluğu
temel alınmaktadır. Tip IIIA; semende, prostat masajı sonrası
alınan idrar örneğinde veya eksprese edilen prostatik
sekresyondaki (EPS) beyaz kan hücrelerinin (lökosit) varlığı
ile karakterizedir. Tip IIIB kategorisine giren hastalar ise,
semen, VB3 veya EPS örneklerinde inflamasyon bulgusu
olmaksızın pelvik ağrıya sahiptir. Son olarak, kategori IV’te,
Asemptomatik inflamatuvar prostatit (Histolojik prostatit)
olarak sendrom tanımına ilave edilmiştir.
Prostatik inflamasyon bulgusu gösteren asemptomatik
hastaların olduğu oldukça yaygın bir durumu ifade eden
kategori III-kronik prostatit/kronik pelvik ağrı sendromu
(CP/CPPS), semptomatik prostatit subtiplerinin en
sık formunu oluşturmaktadır (prostatit tanılarının %90–
95’ini oluşturmaktadır. [7] Yeni sınıflandırmada, kronik
prostatit’de ağrı temel belirti olarak kabul edilmiş ve kr.
prostatit’li hastaları diğer genitoüriner yakınması olanlardan
ayırt etmedeki en uygun kriter olduğu belirtilmiştir. [5]
EPİDEMİYOLOJİ
20 yaş üzeri erkeklerin; %2–12’si hayatlarının belli bir döneminde
prostatit semptomlarına sahip olmakta ve bunların
da yaklaşık olarak %10’u bakteriyel prostatit’tir (Akut
veya kronik). [8–12] Yapılan bir çalışmada, Kanada’lı erkeklerin
yaklaşık olarak %9’unun prostat semptomları ile tecrübelendiği,
%6’sında bu semptomların bir sıkıntıya yol
açtığı ve 1/3’ünde de bir yıllık takiplerin sonucunda semptomların
remisyona uğradığı saptanmıştır. [11,13] Başka bir
çalışmada ise, klinik olarak anlamlı prostatit semptomları
olan erkeklerin oranının, üroloji polikliniklerine başvuran
erkekler arasında %3 olduğu bildirilmiştir. [14] Prostatit hastalarının
%10’undan daha azı akut veya kronik bakteriyel
prostatit’den ıstırap çekmektedir. Prostatit olgularının yaklaşık
olarak %90–95’ini oluşturan CP/CPPS, erkeklerin
%10–14’ünü etkilemektedir. 50 yaş altı erkeklerdeki en sık
ürolojik bozukluk, kategori IIIa ve IIIb’dir. [10–12]
FİZYOPATOLOJİ
Prostatik inflamasyonun, prostatın büyümesini, BPH
semptomlarının progresyonunu ve de prostatiti etkileyen
önemli bir faktör olduğu düşünülmektedir. Kronik inflamasyon/nöroinflamasyon;
kuşattığı nöral dokuları moleküler,
yapısal ve fonksiyonel düzeylerde etkileyen immun
sistemin doğal, düzensiz akut faz yanıtının bir sonucudur.
Klinik gözlemler, BPH ve CP/CPPS ile kronik inflamasyonun
korele olduğunu ileri sürmektedir.
Bakteri; assandan uretra, prostatik kanalların içerisine idrarın
reflüsü, hematojen yolla veya prostata giren biyopsi
iğnesi aracılığıyla bakterinin doğrudan inokülasyonu aracılığıyla
prostatı enfekte edebilmektedir. Akut ve kronik
bakteriyel prostatitte baskın patojenler Enterobacteriaceae
olmasına rağmen, Enterococci’lerin de gittikçe artan rolü
bildirilmektedir. Bu patojenlerin pek çok suşu biyofilm
formu oluşturma yeteneği ve “multi-drug direnci” göstermektedir.
Cinsel yolla geçen enfeksiyon (STI) ajanları,
özellikle Klamidya trakhomatis ve Mikoplazma genitalium,
kronik bakteriyel prostatitin etken patojeni olarak yine akla
getirilmelidir. Bu nedenle, STI ajanları hem hastada hem
de cinsel eşinde moleküler metodlar ile araştırılmalıdır.
Prostatit’e yol açtığı ileri sürülen mekanizmaların bazıları
şunlardır; ejakülatuvar ve prostatik kanallar içerisine
114 Androl Bul 2020;22:113-123
enfekte idrarın reflüsü, eksternal uretral mea’dan assandan
uretral bir enfeksiyon, rektumdan doğrudan veya lenfatik
yolla yayılım, hematojen yolla yayılan enfeksiyon.
Risk Faktörleri [13]
- BPH*, - Genito-üriner enfeksiyonlar*,
- Prostatın manipülasyonu*, - Epididimit,
- Sistoskopi, - Orşit,
- Transuretral cerrahi, - Uretrit,
- Uretral kateterizasyon, - Üriner sistem enfeksiyonu,
- TRUSG-prostat biyopsisi, - Poligamik bir cinsel yaşam,
- STI öyküsü*, - İmmun sistemin baskılanması,
- Fimozis, - Uretral striktür
*Enfeksiyon için yüksek risk
Akut Bakteriyel Prostatit (NIH kategori-I)
Akut bakteriyel prostatit (ABP) ile ilgili büyük seriler bulunmamaktadır.
Ortaya çıkışı bakımından gürültülü bir
tablo oluşturmaktadır. Akut başlangıç göstermektedir.
Akut bakteriyel prostatit; genel ürosepsis ile birlikte ciddi
üriner enfeksiyon, irritatif ve obstrüktif işeme semptomları
ile karakterizedir. Antimikrobiyal tedaviye hemen cevap
vermektedir. Geçen zaman içerisinde sınıflandırılması herhangi
bir modifikasyona uğramamıştır. Tanı, klinik semptomların
varlığına ve idrarda bir patojenin izolasyonuna
dayanmaktadır. Yeterli antibiyotik tedavisi vasıtasıyla olguların
çoğunda semptomların komplet remisyonu nedeniyle
bu hastalığa gösterilen ilgi genellikle çok azdır (çalışma
yapma anlamında).
ABP ile ilgili yayınlanmış büyük seriler olmadığı için bu
patolojinin klinik özellikleri tam olarak tanımlanamamaktadır.
ABP’li hasta profilini tarif etmek amacıyla farklı iki
alt grubu olduğu ileri sürülmektedir [14] :
1. Manipülasyona sekonder Akut Prostatit (MABP-%10),
2. Spontan olarak oluşan Akut Prostatit (SABP-%90)
Manipülasyona sekonder akut prostatit (MABP-%10):
ABP’nin başlamasından önceki 30 gün içerisinde alt üriner
sistemin manipülasyonuna uğrayan hastalar bu gruba
gitmektedir (prostat biyopsisi, ürodinami testi, uretral yolla
bir kateterin yerleştirilmesi gibi). Bu gruptaki hastalar
genellikle daha yaşlı ve daha büyük bir prostat volümüne
sahiptir. Prostat absesi gelişim riski daha yüksek ve etken
mikroorganizma, genellikle E. koli dışındaki ajanlardır.
İyatrojenik olduğundan, miks tipte enfeksiyon oranı ve
Pseudomonas spp.’nin oranı anlamlı olarak daha yüksektir.
Spontan olarak oluşan Akut Prostatit (SABP-%90):
ABP oluşuma yol açan bir nedenin saptanamadığı hasta
grubunu oluşturmaktadır. Klasik ABP özelliklerine en
uygun olan gruptur. Bu gruptaki hastalar genelde genç
yetişkinlerdir. Bilinmeyen etiyoloji ile önceden de benzer
atakların olduğu öyküde belirtilebilmektedir.
Akut bakteriyel prostatit semptomları: Genel ürosepsis
ile birlikte ciddi üriner enfeksiyon, irritatif ve obstrüktif
işeme semptomları ile karakterizedir;
Sistemik: Halsizlik, Ateş, Üşüme-titreme ve Terleme
Lokal: Dizüri, Frequency, Urgency, Şiddetli perineal ağrı
vb.
En ciddi komplikasyonu, bakteriyemi ve ürosepsis’tir (daima
potansiyel bir risktir). [11,13,15]
Fizik Bakı: Abdomen, eksternal genitaller, perine ve prostat
irdelenmelidir (4:C).
İnceleme sırasında fazla basınç uygulanması, tabloyu ağırlaştırabilir,
bu açıdan dikkatli olunmalıdır. Parmakla rektal
muayene esnasında; prostatın duyarlı olduğu kolayca fark
edilmektedir. Prostatta ısı artışı, ödem, hassasiyet ve abse
saptanabilir. Prostat masajı önerilmemektedir (bakteriyemi
riskinden dolayı kontrendikedir).
İdrar analizi ve kültürü: Zorunludur (2:A). Pyüri ve nitrit
testi (+)’liği gözlenmektedir. Nitrit ve lökosit için idrar
dipstick testleri; %95 pozitif prediktif değere, %70 negatif
bir prediktif değere sahiptir.
Serum: Kan kültürü ve tam kan sayımı yararlıdır
(Lökositoz +).
PSA ölçümü, önerilmemektedir (3:C). ABP nedeniyle
yükselmiş PSA genellikle kafa karışıklığına yol açmaktadır.
PSA düzeyi, tedavi sonrası 1. ayda hastaların %50 sinde
normal değerlere gerilemektedir. PSA düzeyinin tam olarak
oturması için 3 aya kadar beklenmelidir. PSA ölçümü,
tanı ve tedavinin etkinliği noktasında kesin bir bilgi vermemektedir.
[16–18]
ETKEN
En yaygın nedeni, GIS kaynaklı enterik bakterilerden
Enterobacteriacea ailesidir (E. coli, %50–80 olguda etken
mikroorganizmadır). Diğer Enterobacteriacea patojenleri
(K. pneumoniae, P. mirabilis): %10–30; Enterococcus faecalis:
%5–10; Nonfermentatif gram-negative basiller (P. aeruginosa):
<%5. Ejakulat analizi ve prostat biyopsisinin yeri
bulunmamaktadır. [17–19] (Nonfermentatif: su içeren ortamlardan
köken alan, minimal üreme koşullarında üreyebilen
ve virulans yönünden çeşitlilik gösteren bir organizma
grubu).
Resim • Akut ve kronik bakteriyel prostatit olgularında tedavi yaklaşımları
115
Görüntüleme: Tercihe bağlıdır (2:A), Başlangıçta yeri
yoktur (3:B). [20]
TRUSG veya BT: başlangıç tedavisine dirençli olgularda
prostat absesini dışlamak için endikedir.
Mesane USG: ciddi obstrüktif semptomları veya üriner
retansiyon şüphesi olanlarda endikedir.
Multiparametrik MRI: Akut prostatit’te T2W1’de düşük
sinyal yoğunluğu ve kısıtlı difüzyon özelliği ön plandadır,
ancak prostat kanseri ile örtüşen “enhancement” paternleri
de görülebilmektedir. Prostat absesi dışında, ayırıcı tanıda
klinik bulgular dikkate alınmalıdır.
Pozitron Emisyon Tomografisi (PET): Kategori I prostatitin
rezolüsyonunun değerlendirilmesi mümkün
olabilmektedir.
Tedavi: ABP tedavi edilirken şu faktörler mutlaka göz
önünde bulundurulmalıdır; potansiyel ürosepsis, antimikrobiyal
ajanın seçimi, hastaneye yatırılma için risk faktörlerinin
olup olmaması, üriner retansiyon gelişimi (%10). [21]
ABP’te hastaneye yatırma kriterleri (3:B):
1. Sistemik hastalık veya ürosepsis bulgularının olması;
yüksek ateş (hiperpreksi), taşikardi, takipne, hipotansiyon
vb.,
2. Ciddi işeme disfonksiyonu veya üriner retansiyon,
3. Ayaktan tedavinin yetersiz olması,
4. Oral ilaç alımının tolere edilememesi; Uzamış kusma,
ciddi dehidratasyon
5. Yüksek riskli hastalar: DM, immunosupresif hasta, yaşlı
veya prostat abseli hastalar
6. İlaca direnç için risk faktörlerinin olması: son zamanlarda
florokinolon kullanımı, yakın zamanda transuretral
manipülasyon (sonda takılması, TUR-ED, TUR-P
gibi) ve transrektal prostatik manipülasyon (prostat
biyopsisi).
Antimikrobiyal ilaçların kullanımı (2:A): Antimikrobiyal
tedavinin başarısı; ilacın prostat dokusu ve sekresyonlarında
yüksek konsantrasyonlarda açığa çıkması gibi farmakokinetik
karakteristiğine ve Antibakteriyel aktivitesine
bağlıdır. Kültür sonuçları çıkana kadar ampirik tedaviler
uygulanmalıdır; florokinolon grubu bir ilaç, bir beta-laktamaz
inhibitörlü geniş spektrumlu bir penisilin, 3. kuşak
sefalosporin gibi. Bu üç grup ilaç, bir aminoglikozid ile
kombine edilebilir. Ciddi bir şekilde hasta olanların başlangıç
tedavisinde; ürosepsis bulguları normalleşene ve
ateşsiz bir döneme kadar antibiyotikler, yüksek dozlarda
intravenöz yolla verilmelidir. Bu öneri, komplike olmuş
UTI’ler ve ürosepsisin tedavisinde temeldir. Ciddi hastalığı
veya kusması olmayan hastalar, oral bir florokinolon ile
tedavi edilebilir.
Antimikrobiyal tedavinin seçimi ve süresi, tecrübe ve uzman
görüşlerine dayanmaktadır ve birçok kontrolsüz klinik
çalışma ile de desteklenmektedir.
Florokinolon’lar
Avantajları; Oral biyoyararlanımı iyidir. Oral ve IV formları
mevcut, prostata iyi penetre olmaktadır. Çoğu bakteriyel patojene
ve birçok atipik patojene karşı etkindir ve organizmanın
biyofilm oluşturmasına karşı etkili olabilmektedir.
Dezavantajları; Diğer ilaçlarla olan potansiyel etkileşimi,
çeşitli bilinen toksisitesinin olması ve rölatif olarak pahalı
olmasıdır.
48–72 saat sonra; enfeksiyon parametrelerinin normale
dönmesi, semptomların hafiflemesi, kliniğinin düzelmesiyle
beraber, kültür sonucuna uygun oral bir antibiyotikle
tedaviye 2–4 hafta devam edilebilir. Kür oranı, yaklaşık
%80’dir.
Trimetoprim-sulfametoksazol (TMP/SMX), en sık patojen
olan E. coli ( >%10–20) direncinin olduğu bölgelerde ilk
basamak tedavisi olarak önerilmemektedir. [22,23]
DIĞER TEDAVI YÖNTEMLERI
35 yaş altındaki hastalarda, tedaviye tetrasiklin de
eklenmelidir.
Nonsteroidal anti-inflamatuvar ajanlar: Ateşi de kapsayan
semptomları azaltmak amacıyla verilebilmektedir.
Alfa-blokerler: Orta-ciddi obstrüktif semptomları olanlarda
üriner retansiyon riskini azaltmak amacıyla kullanılabilmektedir.
Antibiyotik ile beraber, alfa bloker kullanımı,
semptomlarda gerileme ve nüks sıklığında azalma sağlayabilmektedir.
Enfeksiyonun olası hematojen kaynağını
bulmak (örn., S. aureus endokarditi), komplike enfeksiyon
(sepsis) veya immun supresif hastalarda ve vücut sıcaklığı
>38,4°C (101,1°F) ise kan kültürleri alınmalıdır.
Drenaj
Üriner drenaj (3:B): Ciddi obstruktif işeme semptomları
veya üriner retansiyonu olan hastalar da, kısa süreli küçük
çaplı bir uretral kateterizasyon önerilmektedir. Suprapubik
kateter yerleştirilmesi, uretral kateteri tolere edemeyen hastalar
için bir seçenektir (uretral kateter, kronik prostatit riskini
artırabilmektedir).
116 Androl Bul 2020;22:113-123
Prostat abse drenajı (4:A): Ateş >36 saatten uzun sürüyorsa,
prostat absesini dışlamak için görüntüleme yöntemleri
kullanılmalıdır. Prostat absesinde drenaj veya konservatif
tedavi yaklaşımları uygulanabilmektedir. Abse boyutu <1
cm ise, konservatif tedavi; ≥1 cm ise, tek bir aspirasyon ile
veya devamlı drenaj ile tedavi seçilebilir. Drenaj için genellikle,
transuretral yol seçilmektedir (perineal ve rektal yolla
da abse drenajı yapılabilmekte).
TRUSG-prostat biyopsisi sonrası ABP: Etken, E. coli
ise yüksek oranlarda antimikrobiyal ajana direnç vardır.
Florokinolon’a dirençli bakteriyi ve beta-laktamaz üreten
E. coli’yi de kapsayacak geniş spektrumlu bir antibiyotik
başlanmalıdır. 3. kuşak sefalosporin ve imipenem bile bazen
etkin bir tedavi sağlayamayabilmektedir. [24]
Kronik Bakteriyel Prostatit (CBP)
(NIH kategori-II)
Tüm prostatit vakalarının %3–4’ünden sorumludur.
“Semptomların en az üç aydır sürmesi” olarak tanımlanmaktadır.
50 yaş altı hastalığı olarak bilinse de her yaş grubundan
erkek etkilenebilmektedir. Kronik bakteriyel prostatit’li erkeklerin
çoğu, pelvik ağrı ile karakterize olan (perineal, suprapubik,
testiküler, penil) değişik üriner sistem semptomları
ve cinsel disfonksiyon bulguları (primer olarak ağrı ejakülasyon
ile ilişkilidir) ile kendini gösteren CP/CPPS’ye sahiptir.
[11,13]
Kronik bakteriyel prostatit, genellikle hafif-orta pelvik
semptomlar ve aralıklı akut üriner sistem enfeksiyonları ile
ilişkilidir. Hastaların %60–80’inde uzun süreli antimikrobiyal
tedavi küratif olabilmektedir. [25] CBP’li hastaların yaşam
kalitelerinin; Crohn hastalığı, Angina pektoris, ve DM’li
hastalarla benzer olduğu bildirilmiştir. Etiyolojisinde, idrar
yolu enfeksiyonlarına neden olan mikroorganizmalar bulunmaktadır.
Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ve prostatik
sıvıda aynı bakterinin gösterilmesiyle tanı konulmaktadır
(özellikle aynı etkene bağlı yineleyen üriner enfeksiyonlar,
kronik bakteriyel prostatiti akla getirmelidir).
Prevalansı: Tüm yaş gruplarında %8–14; 50 yaş altı erkeklerde
%11,5; 50 yaşından büyük erkeklerde ise %8,5’tir.
Ürolojik muayenelerin %8’inin bu hastalık nedeniyle
yapıldığı ve bu oranın gittikçe arttığı bildirilmektedir.
[11,13,26–29]
Semptomları: Genito-üriner ağrı (perineal, suprapubik,
testiküler, penil ağrı), dizüri, şeffaf akıntı ve alt üriner sistem
semtomları. Cinsel disfonksiyon bulguları olabilmesine
karşın (primer olarak ağrılı ejakülasyon) sistemik enfeksiyon
bulguları yoktur. Tanıdaki en önemli kriter, %25–43
oranında tekrarlayan üriner sistem enfeksiyonu anamnezinin
olmasıdır.
Fizik Bakı: Zorunludur (4:C). Abdomeni, eksternal genitalleri,
perineyi, prostatı ve pelvik tabanı içermelidir. Fizik
muayenede, prostat, normal boyut ve kıvamdadır.
Laboratuvar Analizleri: Zorunludur (2:A). Alt üriner
sistemin mikrobiyolojik olarak lokalizasyonunu sağlamaya
yönelik olmalıdır. 4 kap testi veya 2 kap testi (pre-ve
post-prostatik masaj testi [PPMT]).
Önerilen test (3:A), Meares ve Stamey tarafından tanımlanan
4 kap testi’dir ve CBP’in tanısı için standart ölçüdür.
4 kap testinde, mesane, prostat veya uretraya bakterinin
lokalizasyonunu veya inflamasyonunu saptama amaçlanmaktadır.
[5,30]
4 kap testinin yapılışı: Dört adet steril idrar kabı örneği
alınır ve 1’den 4’e kadar sırayla numaralandırılır. İlk önce,
uretra örneğini yansıtması açısından 1 no’lu idrar kabına
10 cc kadar idrar yapılır ve ağzı kapatılır (Voided Bladder 1)
(VB1). Sonra, orta akım idrar örneği 2 no’lu kaba yapılır ve
mesane örneğini yansıtır (VB2). Daha sonra, 3 no’lu idrar
kabına prostat masajı ile elde edilen sekret alınır (expressed
prostatic secretions-EPS). Son olarak 4 no’lu kaba prostat
masajı sonrası 10 cc kadar idrar yapılır (VB3) ve hepsi mikroskopik
değerlendirmeye tabi tutularak kültüre yollanır.
VB1’deki bakteri varlığı veya lökosit, uretriti; VB2’deki bakteri
varlığı veya lökosit mesane enfeksiyonunu (primer veya
eşlik eden) işaret etmektedir. Prostat sekretinde ve VB3 örneğinde;
inflamatuvar hücre varlığının ve bakteri koloni sayısında
idrar 2 örneğine (VB2) kıyasla daha fazla bakteri bulunması,
kronik bakteriyel prostatit için tanı koydurucudur.
Ayrıca, prostat sekretinde büyük büyütmede >10 lökosit
saptanması da tanıyı desteklemek açısından önemlidir.
Bununla birlikte, olguların ancak %5 ila10’unda, etken
mikroorganizma izole edilebilmektedir. Bu yüzden, çoğu
hastaya ampirik tedaviler uygulanmaktadır.
2 kap testi: Dört kap testi, genellikle rutin olarak yapılmadığından
dolayı, 1985 yılında ilk defa Weidner ve Ebner,
yapılması daha pratik olan iki kap testini önermişlerdir. Bu
test, 1997 yılında Nickel tarafından popülarize edilmiştir.
Avantajları; basit ve uygulaması kolay, %91 özgüllük ve
duyarlılığa sahiptir.
Yapılışı; birinci tüpe, prostat masaj öncesi orta akım idrarı,
ikinci tüpe ise, prostat masajı sonrası ilk 10 cc’lik idrar konulmakta
ve incelenmektedir. NIH kronik prostatit kohort
çalışma grubu, %96’dan daha fazla oranda dört kap testi ile
aynı tanının konulduğunu göstermiştir. [16]
Semen kültürleri: kanıt düzeyi sınırlı olduğundan dolayı,
önerilmemektedir (3:D). CBP’li erkeklerin saptanmasında
Resim • Akut ve kronik bakteriyel prostatit olgularında tedavi yaklaşımları
117
anlamlı olarak yardımcı olduğu gösterilememiştir. Semen
kültürlerinde birden fazla mikroorganizma üreyebilmektedir.
Aksesuar glandlardan, ya da kontaminasyonla gelen mikroorganizmalar
nedeniyle bu örnekler, tekrarlayan UTI’lere
neden olan aynı organizma kültürde üremediği müddetçe
CBP tanısında semen kültürleri pek değerli değildir,
TRUSG: Önerilmemektedir (3:B). Prostatit’ler arasındaki
ayırımı güvenilir bir şekilde yapabilme yeteneğinde değildir.
Spesifik bir endikasyon olduğunda opsiyonel olarak
düşünülmelidir (4:D).
Ürodinami: Opsiyonel’dir (4:D). Üroflov, obstrüksiyonu
konfirme etmede yardımcı olabilmektedir. Prostatitin kategorilerine
göre ayırıcı tanılarını güvenilir bir şekilde yapabilme
yeteneğinde değildir. Sadece mesane problemleri ve/veya
obstrüksiyonu dökümante etmeye yardımcı olabilmektedir.
PSA Ölçümü
ABP ve CBP’li erkeklerde sırasıyla %60 ve %20’sinde PSA
artmaktadır. PSA düzeyleri, hastaların %40’ında antibiyotik
tedavisinden sonra azalmaktadır (klinik ve mikrobiyolojik
düzelme ile koreledir). Prostatitte serbest veya total
PSA ölçümünün pratik tanısal değeri bulunmamaktadır.
TEDAVI
İlk basamak tedavisi, florokinolon grubu ilaçlardır. E. coli
ve Enterobacteriasea ailesinin diğer üyelerinin neden olduğu
CBP’de bakteriyel eradikasyon, yaklaşık %70’ler civarındadır.
Pseudomonas aeruginosa ve enterokokların neden
olduğu CBP’ler, antimikrobiyal tedaviye daha kötü yanıt
vermektedir. Optimal tedavi süresi, kontrollü çalışmalarda
tarif edilmemesine rağmen, minimum 4 hafta tedavi yapılması
gerektiği ileri sürülmektedir.
Florokinolonlara karşı direnç, 2000 yılından beri gittikçe
artmaktadır. Florokinolon direncindeki progresif artışın
nedenleri şunlardır; karbapenemler dışındaki diğer çoğu
beta-laktam antibiyotiklere direnç sağlayan enzimler olan
genişletilmiş β-laktamaz’ların (ESBL: extended spectrum
betalactamases) yayılması (bu enzimler, florokinolonlar
ve aminoglikozitler gibi diğer antimikrobiyal sınıflara direnç
barındıran genlerin ekspresyonu ile de sıkça ilişkilidir
(Multidrug rezistans-MDR. MDR, antimikrobiyallerin en
az üç farklı sınıfına direnç gösteren), bakteriyel direncin
hızla artması ve yeni geliştirilen antibiyotiklerin sayısında
azalma. Tüm bu faktörler, CBP’nin tedavisi için eldeki seçenekleri
sınırlamaktadır. [31–33]
Hangi antibiyotiği kullanmalı? CBP tedavisinde antibiyotiklerin
prostat dokusuna geçişi önemlidir. Çoğu
antibiyotik, prostat epiteline geçmelerini inhibe eden biyolojik
sıvılardaki iyonizasyonları sonucunda ya zayıf asidlerdir
ya da zayıf bazlardır. Normal insan prostat sıvısının
pH’ı, ~7,3’tür. CBP’li kişilerde ise prostat sıvısı belirgin
derecede alkali olmaktadır (ort. pH: 8,34). Bu nedenle,
sadece birkaç antibiyotik prostatta terapötik konsantrasyonları
oluşturabilmektedir. Kinolonlar, sulfonamidler,
makrolidler ve tetrasiklinler, prostat dokusuna daha yüksek
oranda nüfuz edebilmektedir. Prostatın içine moleküler
penetrasyonu arttıran özellikler; yüksek lipid çözünürlüğü,
iyonizasyonu düşük dereceli, yüksek bir çözünme katsayısı
(pKa, prostatın içine iyonize olmayan bileşiğin difüzyonuna
izin verir), proteine bağlanmada düşüklük ve küçük
moleküler boyut’tur (MA <1000). [29,32]
Prostatik Sekresyonda/Dokuda Antibiyotiklerin
Difüzyonu
Beta-laktam ilaçların, yağda çözünürlükleri düşüktür ve
düşük bir pKa’ya sahip olduklarından, prostatik sıvı içerisine
kötü bir şekilde penetre olmaktadır. Florokinolonlar,
amfoteriktir ve medyuma bağlı olarak ya nötral moleküller
ya da zwitterion (hem pozitif hem de negatif yük
taşıyan bir molekül) olarak daha kompleks bir davranış
sergilemektedir.
Köpeklerde yapılan deneysel çalışmalar bu durumu konfirme
etmesine rağmen, deneysel hayvan çalışmaları insan
kliniğine kolaylıkla transfer edilememektedir. Çünkü, insanlarda
prostat sekresyonunun pH’ı daha az asidiktir ve
kronik prostatitte artmaktadır.
Antibiyotik uygulanmasından sonra endoskopik yolla
prostat rezeksiyonları yapılan hastalardan elde edilen doku
örneklerinde ölçülen antimikrobiyallerin doku konsantrasyonlarının
değerlendirilmesi sonucunda, prostatik dokularda
florokinolonların iyi penetre olduğu gösterilmiştir. [34]
Tedaviye dirençli CBP (NIH kategori II): Florokinolon
tedavisine dirençli CBP’lerde; prostata lokalize olan üropatojen
konfirme edilmelidir. Böyle durumlarda sorunu
gidermek için eldeki olası seçenekler şunlardır;
a. Hali hazırda kullanılmakta olan antibiyotiklerin dozajının
arttırılması,
b. Antibiyotiklerin kombinasyonu,
c. Daha önce kullanılmamış olan antibiyotiklerin kullanılması,
ve
d. Daha önce kullanılmış olan “eski” antibiyotiklerin yeniden
verilmesidir.
Tedaviye dirençli CBP olgularında tedavi süresi 8–12 hafta
olmalıdır.
118 Androl Bul 2020;22:113-123
Antibiyotiklerin Kombinasyonu
Antibiyotik tedavisinin başarı oranlarını iyileştirecek bir diğer
seçenek, iki antibiyotiğin birlikte verilmesidir. Tetrasiklin
(özellikle doksisiklin ve minosiklin) ve makrolid grubu antibiyotikler,
CBP’nin kombine tedavisinde yoğun bir şekilde
kullanılmaktadır. İntrasellüler patojenlerin oluşturduğu
enfeksiyonların tedavisinde klinik ve mikrobiyolojik etkinlik
açısından iki grup arasında fark saptanmamaktadır.
Klamidyal prostatitin tedavisinde, makrolid’lerin florokinolonlardan
daha etkili olduğu gözlenmektedir. Özellikle
makrolidler, biyofilm büyümesini azaltma yeteneklerinden
yararlanmak için kinolonlarla birlikte verilebilmektedir.
Örneğin, Siprofloksasin (750 mg/gün) + Azitromisin (500
mg, üç defa/hafta, altı hafta) ile kombine bir tedavide mikrobiyolojik
eradikasyon oranı %64,2’dir. İlk tedavi siklusu
sonunda reenfeksiyon veya enfeksiyonun sürdüğü hastalarda,
ikinci bir 6 haftalık tedavi siklusu sonrasında ise mikrobiyolojik
eradikasyon oranı %83,9’dur. Kombinasyon
tedavisi, hem geleneksel üropatojenler hem de nadir patojenler
ile oluşan enfeksiyonların yüksek eradikasyon oranlarını
sağlamaktadır.
Tetrasiklinler
Avantajları; oral olarak kullanılabilirliği, oral ve intravenöz
formüllerinin olması, pahalı olmaması, birçok atipik
patojene ve metisiline dirençli stafilokok aureus suşlarına
(MRSA) karşı etkin olması.
Dezavantajları; Pseudomonas’a karşı etkili değil, birçok
Enterobacteriaceae’a karşı etkinliği sınırlıdır, enterokoklar
için uygun değil, böbrek veya karaciğer hastalığında
kullanırken dikkatli olunmalı ve fotosensitiviteye neden
olabilmekte.
Makrolidler:
Avantajları; uygun oral kullanımına sahip olması, gram
pozitif bakterilere karşı etkili fakat çoğu MRSA suşlarına
karşı etkin değil, prostate iyi penetre olması, atipik patojenlere
karşı biraz etkili, rölatif olarak pahalı olmaması,
rölatif olarak emniyetli olması ve biyofilm oluşturan organizmalara
karşı aktif olabilmesi.
Dezavantajları; sadece Azitromisin’in intravenöz olarak
kullanılabilmesi, gram negatif bakterilere karşı etkili olmaması
ve gastrointestinal bozukluklara rölatif olarak sıkça
yol açması.
Piperasilin-tazobaktam, Seftolozan-tazobaktam,
Seftazidim-baktam, Meropenem: Spesifik farmakokinetikleri
ve farmakodinamikleri ile ilgili olarak yapılan
çalışmalar, duyarlı gram negatif prostatitte kullanılabileceğini
göstermesine rağmen, prostat dokusuna penetrasyonları
ve prostatit’te kullanımları hakkında veriler açık değildir.
Bu nedenle, prostat enfeksiyonlarının tedavisinde ilk
basamak ajanlar olarak düşünülmemelidir. [34,35]
DAHA ÖNCE KULLANILMAMIŞ OLAN
ANTIBIYOTIKLERIN KULLANILMASI
Fosfomisin
Duyarlı profilinin olması, prostata iyi penetrasyonu ve
oral olarak verilebilme (3 gram, her 48 veya 72 saatte, 2–6
hafta) gibi avantajları bulunmaktadır. Antimikrobiyallara
dirençli E. koli tarafından oluşturulan bakteriyel prostatitli
hastalarda; klinik kür oranları %50–77 ve mikrobiyolojik
eradikasyon oranları >%50’dir (33). Normal prostat dokusunda
yeterli konsantrasyonlara eriştiğinden dolayı, dirençli
kronik bakteriyel prostatitlerde alternatif bir tedavi
seçeneğidir. [36]
DAHA ÖNCE KULLANILMIŞ OLAN “ESKI”
ANTIBIYOTIKLERIN YENIDEN VERILMESI
Aminoglikozidler
Diğer antibiyotiklere göre prostatik dokuda ve sıvılarda
daha az diffüze olmasına rağmen, Kanamisin ve streptomisin
gibi bazı aminoglikozidler, CBP’li hasta serilerinde
başarılı bir şekilde kullanılmaktadır. Aminoglikozidlerin
tek başına veya bir beta-laktam antibiyotik ile kombine
olarak verilmesinin, CBP’li hastaların %79’unda klinik
remisyon ve mikrobiyolojik eradikasyon sağladığı gözlenmiştir.
Sensori-nöral sağırlığa predispoze mutasyonlar için
hastaların genetik testlerin yapılması ile aminoglikozidlerin
emniyetli bir şekilde kullanılması sağlanabilmektedir. [36]
Trimetoprim-Sulfametoksazol (TMP/SMX)
Avantajları; Uygun oral biyo-kullanılabilirliği, oral ve intravenöz
formunun olması, prostata penetrasyonunun iyi
olması, rölatif olarak pahalı olmaması ve gr (-) patojenlerin
çoğuna karşı etkili olmasıdır.
Dezavantajları ise; pseudomonas’a karşı etkili olmaması,
Enterokoklara karşı etkisinin fazla olmaması, bazı
Enterobacteriaceae’ların ilaca karşı dirençli olması ve atipik
patojenlere karşı etkili olmamasıdır.
Opsiyonel Tedavi Seçenekleri
Kronik oral antibiyotik supresyonu (3:A): Hastalığın
üriner semptomlarını sınırlamak, idrarda bakteri üremesini
Resim • Akut ve kronik bakteriyel prostatit olgularında tedavi yaklaşımları
119
azaltmak veya elimine etmek için önerilmektedir. Kronik
supresyon tedavisinde; sadece idrarda yeterli ilaç düzeylerinin
olması gereklidir. Prostata penetrasyonunu gerektirmemektedir.
Böylece, daha emniyetli yan etki profili olan
birçok ilaç seçilebilmektedir (Nitrofurantoin ve sefalosporinler
gibi).
Örneğin; trimetoprim-sulfametoksazol (40 ve 200 mg,
günde 1 defa),
Nitrofurantoin (50 veya 100 mg, günde 1 defa) bu amaç
için belirgin bir şekilde etkili ilaçlardır.
Akut semptomatik atakların aralıklı antimikrobiyal tedavisi
(3:A), veya
Radikal TUR-P veya açık prostatektomi; Tüm diğer tedaviler
yetersiz kaldığında (4:C), prostat sıvısında aynı bakterinin
sürekliliğinde ve büyük prostat taşları varlığında.
Lokal olarak enjekte edilen antimikrobiyal
ilaçlar?
Prostatın içerisine antibiyotiklerin lokal olarak enjeksiyonunun,
randomize kontrollü çalışmalar (RCT) olmamasına
rağmen etkili olduğu bildirilmektedir. Bu sayede,
antibiyotiklerin kullanımına izin vermede prostat kapsülü
bypass edilmektedir. Küçük olgu serilerinde cesaret verici
sonuçlar gösterilmiştir. Küçük hasta sayılı bir RCT’de;
amikasine duyarlı prostat sekresyonlu 50 erkeğe 10 gün,
amikasin, transrektal yolla submukozal olarak enjekte
edilmiş. Aynı süre ile verilen IM amikasin enjeksiyonu ile
karşılaştırıldığında, 3. aydaki klinik ve bakteriyolojik kür
oranlarında anlamlı olarak düzelme olduğu gösterilmiştir.
Multimodal Yaklaşım
Tek ajanla yapılan tedavilerden daha iyi semptom kontrolü
sağlanmaktadır.
Alfa-blokerler (3:C): Üriner semptomları olan hastalarda,
antimikrobiyal + alfa bloker kombinasyonu; yüksek nüks
oranlarını azaltabilmektedir ve obstrüktif işeme semptomları
olan hastalarda düşünülmelidir.
Bitki Ekstreleri: Florokinolonların, değişik bitki ekstreleri
ile kombinasyonunun, yan etki oranlarında artış olmaksızın
klinik semptomları hafifletebildiği gösterilmiştir.
Analjezik +/-Nonsteroidal anti-inflamatuvar ilaçlar
(NSAID): Semptomların gerilemesinde (ağrı varlığında)
ve yaşam kalitesinin düzelmesinde, yararlı olabilmektedir.
NSAID’lerin uzun süreli kullanımı, yan etki profillerinden
dolayı sınırlandırılmalıdır.
Herbal ürünler ve Probiyotikler ile Adjuvan
tedavi
Serenoa repens ekstresi gibi bitkisel ürünler ve probiyotikler
ile adjuvan tedavi üzerine birkaç küçük çalışma bulunmaktadır.
Kombine tedavilerin CBP’li hastalarda florokinolonların
klinik ve mikrobiyal etkinliğini düzeltebildiği
gösterilmiştir. CBP’li ve irritabl barsak sendromlu hastalarda,
probiyotikler ile uzun süreli bir tedavinin, prostatitin
progresyonunu azalttığı da gözlenmiştir. [37]
CBP’li hastaların partnerlerinin jinekolojik olarak
araştırılması
İnsan vajinası, bir ekosistem lokalizasyonudur. İnsan vajeni,
farklı katılımcıların (yerel mikrobiyal popülasyonlar,
yerel çevre ve ev sahibinin özellikleri) her zaman dinamik
bir dengede olduğu bir ekosistem bölgesidir. Bu ekosistem
hem dışarıdan hem de intestinal çevreden kontaminasyona
açıktır. Böylece, bakteri sayılarına göre simbiyotik veya
patojenik olabilen mikroorganizmaların kolonizasyonuna
ve vajinal homeostatik mekanizmaları değiştirme yeteneklerine
karşı duyarlıdır. Vajinal ekosisteme tüm katılanlar
(vajinal epitelyum, pH, glikojen ve laktobasiller flora)
farklı hormonal üretimi nedeniyle bir kadının farklı yaşları
boyunca modifiye olmaktadır. Puberte veya gebelik
esnasındaki gibi yüksek bir östrojen üretimi proliferasyona
ve glikojen depolamaya vajen hücrelerini stimüle etmektedir.
Ayrıca, glikojen, laktik asit üretimini ve vajinal pH’ın
düşürülmesini kolaylaştırır. Bundan başka, lactobaciller
flora, patojenlerin büyümesini ve onların vajen epiteline
yapışmasını durduğundan dolayı koruyucu bir role sahiptir.
[38,39] Tüm bu mekanizmalar vajenin savunmasında
ilk hattır. Ayrıca, menstrüel siklüslerin, cinsel aktivitenin,
antibiyotiklerin veya oral kontraseptiflerin vajinal makrobiyotikleri
değiştirebileceği farz edilmektedir. Vajinal mikrobiyota,
gebe kalma ve doğum mekanizmalarında aktif
bir rol oynamaktadır (zaman ve modalite). [40] Vajinal homeostazın
bozulması varlığında (konağın farklı duyarlılığı
veya kontrol mekanizmalarının değişmesi nedeniyle),
eksternal patojenlerden saldırı nedeniyle veya disbiyozis
(Vücuttaki mikrobiyal dengesizliklerin neden olduğu tıbbi
durum) (vajinozis) nedeniyle lokal floranın kantitatif yeniden
dağılması nedeniyle vajinal enfeksiyonlar (vajinit) oluşabilmektedir.
Doğru bir tanı için, hastanın klinik öyküsünün,
karakteristik işaretlerin veya semptomların, vajen
pH’sının, balık kokusu testinin, boyamalı veya boyamasız
mikroskopik muayene ve bir kültür/moleküler testinin
değerlendirilmesi önemlidir. CP/CPPS’den muzdarip 399
hastanın eşlerine vajinal, servikal veya uretral sürüntünün
yapıldığı bir çalışmada, erkeklerle aynı patojen gösterilmiş
(Enterobacteria, ureoplazma urelitikum, Gardnerella vaginalis
ve klamidya. [41,42]
120 Androl Bul 2020;22:113-123
Avrupa Üroloji Kılavuzları (EAU-2018)
Florokinolonlar, üropatojenlerin yüksek direnç oranlarına
rağmen, uygun farmakokinetik özelliklerinden dolayı,
CBP’nin ampirik tedavisinde ilk basamak tedavi olarak
önerilmektedir. P. aeruginosa ve K. trachomatis enfeksiyonlarını
içeren gram negatif patojenlere karşı antibakteriyel
özelliklere sahiptir (Tablo 1,2).
Azitromisin ve doksisiklin, genital mikoplazmalar ve K.
trachomatis gibi atipik patojenlere karşı etkilidir.
Metronidazol tedavisi, T. vaginalis enfeksiyonu olan hastalarda
endikedir. Tedavi, 500 mg 14 gün, günde üç defa
verilmelidir. Mikroorganizma eradikasyonu %93,3 olarak
bildirilmiştir. Antimikrobiyalların intraprostatik enjeksiyonları,
kontrollü çalışmalarla değerlendirilmediği için
önerilmemektedir.
Tedaviye rağmen, semptomların uzun sürmesi durumunda,
CPPS’nin yanı sıra diğer ürogenital ve ano-rektal
bozukluklar da göz önünde bulundurulmalıdır. CBP
semptomları, prostat tüberkülozunu gizleyebilmekte, maskeleyebilmektedir.
Tüberküloz öyküsü olan veya tüberkülozun
endemik olduğu bölgelerdeki erkeklerdeki pyospermi
ve hematospermi durumunda ürogenital tüberküloz
araştırılmalıdır. CBP’de spektrum geniştir ve atipik mikroorganizmaları
da içerebilmektedir. İmmun yetmezliği olan
veya HIV (+) hastalarda prostatit; M. tuberkulosis, Candida
suşları, ve Coccidioides immitis, Histoplasma capsulatum ve
Blastomyces dermatitidis gibi nadir patojenler gibi zor enfeksiyon
yapan patojenlerle de oluşabilmektedir.
Prostat biyopsisi rutin olarak önerilmemektedir. Tedavisiz
bakteriyel prostatitli hastalarda da sepsis riskinden dolayı
da önerilmemektedir.
Tablo 1. EAU-CBP için önerilen antimikrobiyal tedavi
rejimleri
Tedavi
Antimikrobiyal Günlük doz
Yorum
süresi
Florokinolon
Doksisiklin
Azitromisin
Metronidazol
takip
Optimal oral
günlük doz
100 mg, 2
defa/G
500 mg, 3x
haftalık
500 mg 3
defa/G
4–6
hafta
10
gün
3
hafta
14
gün
sadece K. trachomatis
veya mikoplazma
enfeksiyonları
K. trachomatis
enfeksiyonları
sadece T. vaginalis
enf.’ları
Tedavi sonrası asemptomatik olan hastalarda, rutin idrar tetkiki
ve/veya idrar kültürü zorunlu değildir. Semptomların
geçmesi hariç, bakteriyel prostatitin kür olduğuna dair
geçerli testler bulunmamaktadır. Dirençli semptomları
olan ve cinsel yolla geçen enfeksiyöz patojenler için tekrarlayan
mikrobiyal kültürleri pozitif gelen hastalarda,
hastanın cinsel eşi de mikrobiyolojik olarak taranmalı ve
gerektiğinde tedavi edilmelidir. Antibiyotik tedavileri daha
uzun süreler ve daha yüksek dozlar ve/veya farklı bileşikler
ile tekrarlanabilmektedir.
Tablo 2. Bakteriyel prostatitin tedavi önerileri ve kanıt
düzeyleri (EAU-2018)
Kanıt özeti
ABP’nin tedavi rejimleri klinik tecrübeler ve kontrolsüz
klinik çalışmalara dayanmaktadır. Sistemik hastalık
semptomları olan ABP’li hastalarda, parenteral antibiyotik
tedavisi tercih edilmeli. Enfeksiyon parametrelerinin
normalleşmesinden sonra oral tedaviye geçilebilir ve
toplamda 2–4 hafta tedavi sürdürülmelidir.
CBP için antimikrobiyal tedavide ilk basamak ilaçları
olarak florokinolonların rolü sistematik bir derlemede
konfirme edilmiştir. Levofloksasin, Siprofloksasin ve
Prulifloksasin arasında klinik etkinlik, mikrobiyolojik
eradikasyon ve yan etkiler bakımından anlamlı fark
gözlenmemiştir.
Zorunlu intraselüler patojenlerin neden olduğu
CBP’li hastalarda, makrolidler, florokinolonlar ile
karşılaştırıldığında daha yüksek klinik ve mikrobiyolojik
kür oranlarına sahiptir.
Klinisyenler, antibiyotik seçerken lokal ilaç direnci
özelliklerini de düşünmelidir.
Tablo 3. EAU
Öneriler
Akut bakteriyel prostatit
Komplike UTI önerilerine göre ABP’yi tedavi et
Kronikbakteriyel prostatit (CBP)
İlk basamak tedavisi için bir florokinolon reçete et
(örn., siprofloksasin, levofloksasin)
CBP’nin nedeni olarak, intraselüler bir bakteri
saptanmışsa, bir makrolid (örn., azitromisin) veya bir
tetrasiklin reçete et (örn., doksisiklin)
CBP nedeni T. vajinalis ise, metronidazol reçete et
SONUÇ
LE
3
1a
1a
3
Güçlülük
oranı
Güçlü
Güçlü
Güçlü
Güçlü
Prostatit tablolarının birbirine dönüşme özelliği bulunmaktadır.
Akut bakteriyel prostatit hastalarının %10 kadarında
kronik bakteriyel prostatit gelişebilmekte ve kronik
bakteriyel prostatit hastalarının da yaklaşık %10’u kronik
pelvik ağrı sendromuna dönüşebilmektedir. Bu nedenle
tedavi için bir antibiyotik seçerken, prostata geçişi ve ilaç
direnci gibi özellikleri de göz önüne alınmalıdır.
Resim • Akut ve kronik bakteriyel prostatit olgularında tedavi yaklaşımları
121
Hakem Değerlendirmesi
Dış bağımsız
Çıkar Çatışması
Yazarlar çıkar ilişkisi olmadığını beyan etmişlerdir.
Finansal Destek
Herhangi bir mali destek alınmamıştır.
Peer-review
Externally peer-reviewed.
Conflict of Interest
No conflict of interest was declared by the authors.
Financial Disclosure
No financial disclosure was received.
KAYNAKLAR
1. Stamey TA. Prostatitis. J Royal Soc Med 1981;74:22–40. [CrossRef]
2. Young HH, Geraghty JT, Stevens AR. Johns Hopkins Hospital
Reference Group (PERG). Diagnosis and treatment of chronic
bacterial prostatitis. Reports 1906;13:272–34.
3. von Staden H. Herophilus, Herophilus Chalcedonius, The art
of medicine in early Alexandria: Edition, Translation and Essays.
Cambridge: Cambridge University Press, 1989.
4. Stutzman RE, Walsh PC. In: Suprapubic and retropubik
prostatectomy, 6th ed. Walsh PC, Retik AB, Stamey TA, Vaughan
ED Jr, editors. Philadelphia: WB Saunders Co.; 1992. p.2851–6.
5. Meares EW, Stamey TA. Bacteriologic localization patterns in
bacterial prostatitis and urethritis. Invest Urol 1968;5:492–518.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/4870505/
6. Drach GW, Meares EM, Fair WR, Stamey TA. Classification
of benign disease associated with prostatic pain: prostatitis or
prostatodynia? J Urol 1978;120:266. [CrossRef]
7. Krieger JN. NIH consensus definition and classification of
prostatitis. JAMA 1999;282:236–7. [CrossRef]
8. Schaeffer AJ, Wendel EF, Dunn JK, Grayhack JT. Prevalence and
significance of prostatic inflammation. J Urol 1981;125:215–9.
[CrossRef]
9. Clemens JQ, Meenan RT, O’Keeffe Rosetti MC, Gao SY,
Calhoun EA. Incidence and clinical characteristics of National
Institutes of Health type III prostatitis in the community. J Urol
2005;174:2319–22. [CrossRef]
10. Krieger JN, Riley DE, Cheah PY, Liong ML, Yuen KH.
Epidemiology of prostatitis: new evidence for a world-wide
problem. World J Urol 2003;21:70–4. [CrossRef]
11. Nickel JC, Downey J, Hunter D, Clark J. Prevalence of prostatitislike
symptoms in a population based study using the National
Institutes of Health chronic prostatitis symptom index. J Urol
2001;165:842–5. [CrossRef]
12. Khan FU, Ihsan AU, Khan HU, Jana R, Wazir J, Khongorzul P, et
al. Comprehensive overview of prostatitis. Biomed Pharmacother
2017;94:1064–76. [CrossRef]
13. Nickel JC, Downey JA, Nickel KR, Clark JM. Prostatitis-like
symptoms: one year later. BJU Int 2002;90:678–81. [CrossRef]
14. Calhoun EA, McNaughton Collins M, Pontari MA, O’Leary
M, Leiby BE, Landis JR, et al. The economic impact of chronic
prostatitis. Arch Intern Med 2004;164:1231–6. [CrossRef]
15. Coker TJ, Dierfeldt DM. Acute Bacterial Prostatitis: Diagnosis and
Management. Am Fam Physician 2016;15;93:114–20. https://
www.aafp.org/afp/2016/0115/p114.html
16. Nickel JC, Shoskes D, Wang Y, Alexander RB, Fowler JE, Zeitlin S, et
al. How does the pre-massage and post-massage 2-glass test compare
to the Meares-Stamey 4-glass test in men with chronic prostatitis/
chronic pelvic pain syndrome? J Urol 2006;176:119–24. [CrossRef]
17. Bozeman CB, Carver BS, Eastham JA, Venable DD. Treatment of
chronic prostatitis lowers serum prostate specific antigen. J Urol
2002;167:1723–6. [CrossRef]
18. Weidner W, Schiefer HG, Krauss H, Jantos C, Friedrich HJ,
Altmannsberger M. Chronic prostatitis: a thorough search for
etiologically involved microorganisms in 1,461 patients. Infection
1991;19:S119–25. [CrossRef]
19. Polascik TJ, Oesterling JE, Partin AW. Prostate specific antigen:
a decade of discovery-- what we have learned and where we are
going. J Urol 1999;162:293–306. [CrossRef]
20. Gill BC, Shoskes DA. Bacterial prostatitis. Curr Opin Infect Dis
2016;29:86–91. [CrossRef]
21. Neal DE Jr, In: Nickel JC, editor. Textbook of Prostatitis. Oxford:
ISIS Medical Media; 1999. p.279–84.
22. Yoon BI, Kim S, Han DS, Ha US, Lee SJ, Kim HW, et al. Acute
bacterial prostatitis: how to prevent and manage chronic infection?
J Infect Chemother 2012;18:444–50. [CrossRef]
23. Nickel JC. Prostatitis. CUA Guideline. Can Urol Assoc J
2011;5:306–15. [CrossRef]
24. Campeggi A, Ouzaid I, Xylinas E, Lesprit P, Hoznek A, Vordos D,
et al. Acute bacterial prostatitis after transrectal ultrasound-guided
prostate biopsy: epidemiological, bacteria and treatment patterns
from a 4-year prospective study. Int J Urol 2014;21:152–5. [CrossRef]
25. McNaughton-Collins M, Pontari MA, O’Leary MP, Calhoun EA,
Santanna J, Landis JR. Quality of life is impaired in men with
chronic prostatitis. J Gen Intern Med 2001;16:656–662. [CrossRef]
26. Workshop Committee of the National Institute of Diabetes and
Digestive and Kidney Disease (NIDDK). Chronic Prostatitis
workshop 1995: Bethesda, Maryland.
27. Krieger JN, Egan KJ, Ross SO, Jacobs R, Berger RE. Chronic
pelvic pains represent the most prominent urogenital symptoms of
“chronic prostatitis”. Urology 1996;48:715–22. [CrossRef]
28. Nickel JC. Effective office management of chronic prostatitis. Urol
Clin North Am 1998;25:677–84. [CrossRef]
29. Nickel JC, Teichman JM, Gregoire M, Clark J, Downey J.
Prevalence, diagnosis, characterization, and treatment of prostatitis,
interstitial cystitis, and epididymitis in outpatient urological practice:
the Canadian PIE Study. Urology 2005;66:935–40. [CrossRef]
30. Schaeffer AJ, Datta NS, Fowler JE Jr, Krieger JN, Litwin MS,
Nadler RB, et al. Overview summary statement. Diagnosis and
management of chronic prostatitis/chronic pelvic pain syndrome
(CP/CPPS). Urology 2002;60(6 Suppl):1–4. [CrossRef]
31. Bassetti M, Carnelutti A, Peghin M. Patient specific risk
stratification for antimicrobial resistance and possible treatment
strategies in gram-negative bacterial infections. Expert Rev Anti
Infect Ther 2017;15:55–65. [CrossRef]
32. Lipsky BA, Byren I, Hoey CT. Treatment of bacterial prostatitis.
Clin Infect Dis 2010;50:1641–52. [CrossRef]
33. Zhanel GG, Zhanel MA, Karlowsky JA. Oral Fosfomycin for
the Treatment of Acute and Chronic Bacterial prostatitis Caused
by Multidrug-Resistant Escherichia coli. Can J Infect Dis Med
Microbiol 2018;2018:1404813. [CrossRef]
34. Kobayashi I, Ikawa K, Nakamura K, Nishikawa G, Kajikawa K,
Yoshizawa T, et al. Penetration of piperacillin-tazobactam into
human prostate tissue and dosing considerations for prostatitis
based on site-specific pharmacokinetics and pharmacodynamics. J
Infect Chemother 2015;21:575–80. [CrossRef]
35. Nishikawa G, Ikawa K, Nakamura K, Yamada Y, Zennami K,
Mitsui K, et al. Prostatic penetration of meropenem in humans,
and dosage considerations for prostatitis based on a site-specific
pharmacokinetic/pharmacodynamic evaluation. Int J Antimicrob
Agents 2013;41:267–71. [CrossRef]
122 Androl Bul 2020;22:113-123
36. Grayson ML, Macesic N, Trevillyan J, Ellis AG, Zeglinski PT,
Hewitt NH, et al. Fosfomycin for Treatment of Prostatitis: New
Tricks for Old Dogs. Clin Infect Dis 2015;1;61:1141–3. [CrossRef]
37. Krieger JN, Lee SW, Jeon J, Cheah PY, Liong ML, Riley DE.
Epidemiology of prostatitis. Int J Antimicrob Agents 2008;31:85–
90. [CrossRef]
38. Ravel J, Gajer P, Abdo Z, Schneider GM, Koenig SSK, McCulle
SL, et al. Vaginal microbiome of reproductive-age women. Proc
Natl Acad Sci U S A 2011;108:4680–7. [CrossRef]
39. Lepargneur JP, Rousseau V. Protective role of the Doderleïn flora. J
Gynecol Obstet Biol Reprod (Paris) 2002;31:485–94.
40. Amabebe E, Anumba DOC. The vaginal microenvironment: the
physiologic role of lactobacilli. Front Med (Lausanne). 2018;5:181.
[CrossRef]
41. Unemo M, Bradshaw CS, Hocking JS, de Vries HJC, Francis SC,
Mabey D, et al. Sexually transmitted infections: challenges ahead.
Lancet Infect Dis 2017;17:e235–79. [CrossRef]
42. Vitali B, Cruciani F, Picone G, Parolin C, Donders G, Laghi
L. Vaginal microbiome and metabolome highlight specific
signatures of bacterial vaginosis. Eur J Clin Microbiol Infect Dis
2015;34:2367–76. [CrossRef]
Resim • Akut ve kronik bakteriyel prostatit olgularında tedavi yaklaşımları
123
DERLEME | REVIEW
Androl Bul 2020;22:124−128
https://doi.org/10.24898/tandro.2020.57614
Erkek Cinsel Sağlığı
Penil doppler ultrasonografi: Teknik ve yorumlama
Penile doppler ultrasonography: Techniques and interpretation
Özgür Efiloğlu , Bülent Erol
ÖZ
Penil Doppler ultrasonografik görüntüleme ve beraberinde fonksiyonel
değerlendirme için yapılan intrakavernozal enjeksiyon, ereksiyon
hemodinamisinin objektif bir şekilde ölçülmesini sağlarken korporeal
veno-oklüsiv disfoksiyon (VOD), arteriyel yetmezlik, penil arteriovenöz
şantlar, kavernozal fibrozis ve Peyronie hastalığı tanısında kullanılmaktadır.
Penil Doppler ultrasonun avantajı prosedürün minimal
invaziv olması ve kavernöz arterlerin normal arteryel tepkisini tanımlamak
için hastalarda tarama testi olarak kullanılabilmesidir. Peyronie
hastalığı, tedaviye yanıtsız erektil disfonksiyon, pelvik travma veya
penis şaft kırığı öyküsü olan hastalara, daha invaziv olan vasküler incelemelerden
önce penil Doppler ultrason önerilmelidir. Yapana bağımlı
bir teknik olduğundan oluşturulan protokollerin standardizasyonu
gerekmektedir.
Anahtar Kelimeler: penil Doppler ultrasonografi, erektil disfonksiyon,
teknik, yorum
ABSTRACT
Penile Doppler ultrasonographic imaging and associated intracavernosal
injection for functional evaluation provide objective
measurement of erectile hemodynamics while it is used in the diagnosis
of corporeal veno-occlusive dysfunction (VOD), arterial insufficiency,
penile arteriovenous shunts, cavernosal fibrosis and Peyronie’s disease.
The advantage of the penile Doppler ultrasound is that the procedure
is minimally invasive and can be used as a screening test in patients
to identify normal arterial response of the cavernous arteries. In
Peyronie’s disease and to patients with erectile dysfunction unresponsive
to treatment, Penile Doppler ultrasound should be offered before a
history of pelvic trauma or fracture of the penile shaft or prior to more
invasive vascular examinations. Since it is a technique dependent to the
constructor, the established protocols should be standardized.
Keywords: penile Doppler ultrasonography, erectile dysfunction, technique,
reviews
GIRIŞ
Penil ereksiyon, kavernozal arter akışındaki artış, korporeal
düz kasın gevşetilmesi ve yeterli bir veno-oklüziv işlev
arasındaki karmaşık bir denge ile sağlanır. [1] Erektil
disfonksiyon (ED) etiyolojisine göre organik, psikojenik
ve miks olarak üç kategoride sınıflandırılır. Ancak, çoğu
vaka aslında karışık etiyolojiye sahip olduğundan, bu sınıflandırma
dikkatli kullanılmalıdır. Bu nedenle, birincil
organik veya birincil psikojenik terimlerin kullanılması
önerilmektedir. Organik ED nedenleri vasküler, nörojenik,
hormonal, penil hasar/hastalık ya da ilaç bağımlı olabilir.
[2]
Organik kaynaklı erektil disfonksiyon tanısında penisin
anatomisi, fizyolojisi ve hemodinamiğinin değerlendirilmesi
gerekmektedir. Vasküler nedenli erektil disfonksiyon
teşhisinde penisin vasküler kateterizasyonu (anjiografi ve
İstanbul Medeniyet Üniversitesi Tıp Fakültesi, Üroloji Anablim Dalı, İstanbul, Türkiye
Yazışma Adresi/ Correspondence:
Prof. Dr. Bülent Erol
İstanbul Medeniyet Üniversitesi Tıp Fakültesi, Üroloji Anablim Dalı, İstanbul, Türkiye
Tel. +90 532 352 65 64
E-mail: erolbulent@yahoo.com
Geliş/ Received: 14.07.2019
Kabul/ Accepted: 04.10.2019
kavernozometri) altın standart olarak kabul edilmektedir.
Ancak bu testlerin yüksek maliyetli oluşu, yüksek komplikasyon
oranları ve invaziv girişimler olması nedeniyle daha
az invaziv testler geliştirilmiştir. [3]
Renkli Doppler görüntülemenin kullanılmaya başlanmasıyla,
vasküler kaynaklı erektil disfonksiyon düşünülen
olgular invaziv girişime gerek olmadan değerlendirilmeye
başlanmıştır. Renkli Doppler ultrasonun standart ultrasona
göre vasküler anatomiyi ve küçük damarları tanımlayabilme,
kan akımındaki dinamik değişiklikleri saptama gibi
avantajları vardır.
Bu görüntüleme ve fonksiyonel test, ereksiyon hemodinamisinin
objektif bir şekilde ölçülmesini sağladığından
korporeal veno-oklüziv disfonksiyon (VOD), arteriyel yetmezlik,
penil arteriovenöz şantlar, kavernozal fibrozis ve
Peyronie hastalığı tanısında kullanılmaktadır. [4]
RENKLİ DOPPLER SONOGRAFİ
Fiziksel Prensipler
Doppler etkisi, özellikle akan kan gibi hareketli yapılardan
yankıların tespitinde kullanılan ultrasonik bir yöntemdir.
124 ©2019 Androloji Bülteni
Fiziksel prensip ilk olarak 1842’de Johann Christian Andreas
Doppler tarafından tanımlanmıştır. Algılanan Doppler frekans
kayması (fd), alıcının frekansı ile kaynağın frekansı
arasındaki farktır. Doppler etkisi, Doppler ışınının izolasyon
açısına ve vasküler akış hızına bağlıdır. Renkli Doppler ultrason
ile kan akış hızı hesaplamasındaki herhangi bir hatayı
en aza indirmek için prekürsör Doppler açısı 30° ile 60°
arasında ayarlanmalıdır. [1] Kan akış hızının ölçümü, ölçüm
açısının kosinüsüne bağlı olduğundan, 90°’ye yakın açılarda
değerler büyük bir değişkenlik gösterir. Bu nedenle, doğru
ve tekrar edilebilir ölçümler elde etmek için operatörün açı
düzeltmesini 60°’den fazla yapmaması gerekir. [5,6]
izole edilen sessiz, konforlu ve iklim kontrollü bir odada
gerçekleştirilmelidir.
Muayene odasındaki personel sayısı mutlak asgari düzeyde
tutulmalı, tercihen sadece odada operatör bulunmalıdır.
Cinsel stimülasyon için görsel-işitsel bir sistem bazı hastalarda
yardımcı olabilir. Tekrar dozlama için ilaçlar da dahil
olmak üzere intrakavernöz enjeksiyon malzemeleri gerektiğinde
acil kullanım için hazırlanmalıdır. Yüksek çözünürlüklü
renkli bir Doppler ultrason makinesi, 5–15MHz frekansa
sahip olmalıdır. Kan basıncı ölçümü için otomatik
bir tansiyon aleti de mevcut olmalıdır. [4]
Hazırlık ve Oda Düzeni
İşlem özel bir odada gerçekleştirilmelidir. Enjeksiyondan
önce kısa bir tıbbi anamnez alınır. Enjeksiyonla ilgili her
ayrıntıyı ve priapizm dâhil olası komplikasyonların olabileceği
açıklanmalıdır ve hastaya bilgilendirilmiş onay formu
imzalatılmalıdır. Penil Doppler ultrasonun başarılı ve doğru
performans göstermesi muayene odası düzenine ve uygulayıcının
çalışma performansına bağlıdır. Yanlış-pozitif
test sonuçları (altta yatan damarsal anormallik olmadan
kısmi ereksiyon) anksiyete, iğne fobisi ve/veya yetersiz ilaç
dozajına ikincil olarak ortaya çıkabilir. [7] Penil Doppler
ultrason, anksiyetenin (psikolojik) ve çevre faktörlerinin
erektil fonksiyon üzerindeki önemli etkisi göz önüne
alındığında, izinsiz girişlerden ve dikkat dağıtıcı şeylerden
İnceleme Tekniği
Hasta supin pozisyonda olmalı ve ölçümler sırasında
5–15MHz frekansa sahip lineer problar kullanılmalıdır.
Penis flask pozisyondayken, penis dorsumu karın ön duvarına
yatırılıp penisin longitudinal ve transvers eksenlerde
B-Mod görüntülemesi yapılır. Kavernoz cisimler, kavernoz
arterler (KA ve bunları çevreleyen yapılar) incelenir.
Transvers kesitlerde, KA’lar ekojenik duvarları ve pulsasyonları
ile belirlenir. Longitudinal kesitlerde; korpus kavernozumların
ortasında yerleşimli kavernoz arterlerin
akım hızları ve lümen çapları ölçülür. Mevcutsa KA’daki
tortuositeler, arteriosklerotik değişiklikler not edilmelidir.
Ölçümler, Doppler açısının daha uygun olduğu penis kökünden
yapılır (Şekil 1).
Şekil 1. Ölçümlerin Doppler açısının daha uygun olduğu penis kökünden yapılması (İMÜ Bülent Erol Arşivi).
Patolojik anomaliler (fibrozis, plak, hematom, kitle vb.) raporda
belirtilmelidir. Sonrasında korpus kavernozumlardan
birinin içerisine, 21–25 Gauge iğne ile farmakolojik ajan enjekte
edilir (Şekil 2). İlaç her iki korpus kavernozuma dağılacağından
kavernozumunlardan birisine enjeksiyon yapılması
yeterlidir. İlk enjeksiyona yetersiz ereksiyon yanıt varsa, ikinci
enjeksiyonun yapılması düşünülebilir. Eğer hastanın yüksek
anksiyetesi mevcutsa enjeksiyona yanıt azalabilir. Ancak ikinci
enjeksiyonla priapizm riskinin artacağı akılda tutulmalıdır. [8]
Penis köküne turnike uygulanabilir. Uygulamada sadece
Papaverin kullanılabilir. Ancak Papaverin ile oluşturulan
Şekil 2. Farmakolojik ajanın enjekte edilmesi (İMÜ Bülent Erol Arşivi).
Efiloğlu ve Erol • Penil doppler ultrasonografi: Teknik ve yorumlama
125
ereksiyon psikojenik faktörlerin, adrenerjik tonusu arttırması
ile baskılanabilir. Bu nedenle adrenerjik sistemin inhibitor
etkilerini azaltan Fentolamin ile karıştırılarak kullanımı
mevcuttur. PG-E1 kullanımı ise korpus kavernozumda
fibrotik reaksiyon ve priapizm oluşturma riskinin papaverinden
daha az olması nedeniyle tercih edilir olmuştur.
[1]
Priapizm, papaverin bazlı kombinasyonla yaklaşık %5
oranında görülürken, prostaglandin E1 monoterapisinden
sonra <%1 oranında görülür. [2]
Trimix (alprostadil 10 mcg + fentolamin 1 mg + papaverin
30 mg) kullanımının arteriyel disfonksiyonu öngörmede
daha fazla değeri olduğu iddia edilmekle birlikte, priapizm
riskinin daha fazla artmaması için kullanılan maddelerin
dozunun düşürülmesi gerekmiştir. [9]
Şekil 3. Arteriyel yetmezlik (İMÜ Bülent Erol Arşivi).
İntrakavernosal enjeksiyon stimülasyon testinin doğruluğunu
optimize etmek için, Donatucci ve Lue enjeksiyona
ek olarak elle kendi kendine genital stimülasyon kombinasyonunun
tek başına enjeksiyona kıyasla daha yüksek
sertleşme oranına yol açtığını gösterdi. [10] Incrocci ve arkadaşları
genital stimülasyonu standart hale getirmek için
vibrotaktil cihazların kullanılması gerektiğini önermektedir.
[11]
Enjeksiyondan sonra baş dönmesi, geçici hipotansiyon
atağı, enjeksiyon yerinde ekimoz, hematom ve priapizm
gibi komplikasyonlar oluşabilir. Priapizm sıklığı düşüktür.
Erken tedavi edilmesi penil fibrozis riskini önemli
derecede azaltır. Geç ve yetersiz tedavisi, erektil dokuda
iskemik hasara ve peniste fibrozise neden olur. Bu sebepten
priapizmin erken tanı ve yeterli tedavisi oldukça
önemlidir. [12]
Arteryel Yetmezlik ve Veno-Oklusiv
Disfonksiyonun Değerlendirilmesi
PSV (en yüksek sistolik hız, peak systolic velocity) ve EDV
(son diyastolik hız, end-diastolic velocity) her 5 dakikada
bir değerlendirilir ve kabul edilen bir derecelendirme
sistemine göre her 15 dakikada bir klinik cevap dokümante
edilir. Muayene sırasında arteriyojenik fonksiyon
için 30 cm/sn’nin üzerindeki PSV değerleri normal kabul
edilmektedir. PSV değeri 25 cm/sn’nin altında ise, tanı
arteriyel yetmezlik, PSV 25 ila 30 cm/sn arasında ise tanı
sınırda arteriyel yetmezlik kabul edilir. Muayene sırasında
5 cm/sn’nin altında EDV değerlerine ulaşıldığında, venooklüziv
sistemin normal olduğu kabul edilir. EDV değeri
ereksiyon ve rijiditenin sağlanabildiği 15–20. Dakikada
değerlendirilir, 5 cm/sn’nin üzerinde olduğunda tanı venooklüziv
disfonksiyondur (Şekil 3 ve 4). [13] Arteryel yetmezlik,
PSV 25 cm/sn’den az olduğunda %92 doğrulukla
Şekil 4. Veno-oklusiv disfonksiyon (İMÜ Bülent Erol Arşivi).
teşhis edilir. Miks tip ED tanısı Doppler ultrasonografi
ile yapılamamaktadır. Çünkü arteryel yetmezliği olan
bir hastada venöz yetersizlik değerlendirilememektedir.
Klinik pratikte çoğu yaşlı hasta ya da ameliyat sonrası
ED hastası bu belirsiz formda görülür. [14] Avrupa Üroloji
Kılavuzu’na göre 30 cm/sn’den yüksek bir PSV, 3 cm/
sn’den düşük bir EDV ve rezistans indeksin >0,8 olması,
genellikle normal kabul edilir. [2]
Bu çalışmalara istinaden 25 Temmuz 2014 tarihli resmî
gazetede yayınlanan 29071 sayılı kararda “SUT’ta penil
protez takılmasının SGK tarafından karşılanma şartları”
mevcuttur.
Bazı yazarlar, PSV için cut-off değerinin yaşa bağlı bir parametre
olduğunu ve yeni kriterlerin benimsenmesi gerektiğini
iddia etmektedir. [15] Hastanın yaşı, PSV ile negatif
korelasyon göstermektedir. Ancak hiçbir cut-off değeri
farmakostimülasyon testine erektil cevapta başarısızlığı
veya kan akış parametrelerinde düşüşü öngörememektedir.
Sigara kullanımı, diabetes mellitus ve anti-erektil ilaç kullanımı
(antihipertansifler ve trisiklik antidepresanlar v. b.)
öyküsü, ilk enjeksiyona kötü yanıt ile ilişkilidir. [16]
Penil Doppler ultrason uygulayıcı bağımlı bir yöntem
olduğundan Uluslararası Cinsel Tıp Derneği (ISSM)
126 Androl Bul 2020;22:124-128
üyelerine 30 soruluk bir elektronik anketle mevcut uygulama
paternleri, tekniği ve yorumundaki değişkenliği değerlendirilmiştir.
[17] Tetkikin yaklaşık %62’si bir ürolog tarafından
yapılmakta ve %76’dan fazlası bir ürolog tarafından
yorumlanmaktadır. Uygulayıcıların neredeyse %90’ı kendi
protokollerini kullandıklarını bildirmesine rağmen, ankete
katılanların kullandıkları teknikler arasında ciddi farklar
mevcuttur. Ereksiyon oluşturmak için 10’dan fazla farklı
farmakolojik karışım kullanılmakta ve katılımcıların
%17’si yetersiz ereksiyonda doz tekrarı yapmamaktadır.
Ayrıca tanı eşik değerlerinde de büyük farklılıklar mevcuttu.
Katılımcıların sadece %38’i, <25 cm/sn’lik bir tepe
sistolik hızı arteriyel yetmezlik olarak tanımlarken, %53’ü,
end diyastolik hızı >5 cm/sn değerini VOD olarak tanımlamıştır.
[17] Yapan kişiye bağımlı bir tekniktir ve orta derecede
arteriyel akıma sahip hastalarda %20’ye varan yalancı
negatiflik değerlerine sahiptir. [7]
Ereksiyon Sertliği Derecelendirme Ölçeği
Skorlamada standardizasyon sağlamak için penil Doppler
USG incelemesi sırasında hastaların her birinin maksimum
ereksiyon sertliğine ulaştığında, ereksiyon sertliği
derecelendirme ölçeğine göre muayeneyi yapan radyolog
tarafından derecelendirilmelidir. Ölçeğe göre: 0. derece
“ereksiyon yok”, 1. derece “daha büyük ama sert değil”, 2.
derece “penetrasyon için yeterli sertlikte değil”, 3. derece
“penetrasyon için yeterli ancak tamamen sert değil”, ve 4.
derece “tamamen sert” anlamına gelmektedir. [18]
Ultrasonu takiben, hasta, detümesans açısından izlenmeli
ve uzun süreli ereksiyon açısından değerlendirilmelidir.
Çalışmanın tamamlanmasından 20 dakika sonra hastayı
yeniden değerlendirilmesi önerilir. Eğer detümesans elde
edilemiyorsa, intrakavernozal fenilefrin (1 mg/mL) enjeksiyonları,
detümesans elde edilinceye kadar uygulanmalıdır.
Bu süreçte vital bulgular mönitörize edilmelidir. Tekrar
ereksiyon durumunda hastanın acil servise başvurması talimatı
verilmelidir. [4]
SONUÇ
Penil Doppler ultrasonun avantajı prosedürün minimal
invaziv olması ve kavernöz arterlerin normal arteriyel
tepkisini tanımlamak için hastalarda tarama testi olarak
kullanılabilmesidir. Peyronie hastalığında ve tedaviye yanıtsız
erektil disfonksiyonu olan hastalara, pelvik travma
öyküsü veya penis şaftının kırıklarına cerrahi müdahale
veya daha invaziv vasküler incelemelerden önce penil
Doppler ultrason önerilmelidir. Yapan kişiye bağımlı bir
teknik olduğundan oluşturulan protokollerin standardizasyonu
gerekmektedir.
Hakem Değerlendirmesi
Dış bağımsız
Çıkar Çatışması
Yazarlar çıkar ilişkisi olmadığını beyan etmişlerdir.
Finansal Destek
Herhangi bir mali destek alınmamıştır.
Peer-review
Externally peer-reviewed.
Conflict of Interest
No conflict of interest was declared by the authors.
Financial Disclosure
No financial disclosure was received.
KAYNAKLAR
1. Altinkilic B, Hauck EW, Weidner W. Evaluation of penile perfusion
by color-coded duplex sonography in the management of erectile
dysfunction. World J Urol 2004;22:361–4. [CrossRef]
2. Hatzimouratidis K, Giuliano F, Moncada I, Muneer A, Salonia
A, Verze P. EAU Guidelines on Erectile Dysfunction, Premature
Ejaculation, Penile Curvature and Priapism 2018. In: European
Association of Urology Guidelines 2018 Edition. Volume presented
at the EAU Annual Congress Copenhagen 2018., edn. Arnhem,
The Netherlands: European Association of Urology Guidelines
Office; 2018.
3. Pescatori ES, Drei B, Silingardi V. Advanced diagnostics in
erectile dysfunction: beyond the concept of hemodynamics. J
Endocrinol Invest 2003;26:125–6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.
gov/12834038/
4. Berookhim BM. Doppler Duplex Ultrasonography of the Penis. J
Sex Med 2016;13:726–31. [CrossRef]
5. Jarow JP, Pugh VW, Routh WD, Dyer RB. Comparison of penile
duplex ultrasonography to pudendal arteriography. Variant penile
arterial anatomy affects interpretation of duplex ultrasonography.
Invest Radiol 1993;28:806–10. [CrossRef]
6. Gill RW. Measurement of blood flow by ultrasound: accuracy
and sources of error. Ultrasound Med Biol 1985;11:625–41.
[CrossRef]
7. LeRoy TJ, Broderick GA. Doppler blood flow analysis of erectile
function: who, when, and how. Urol Clin North Am 2011;38:147–
54. [CrossRef]
8. Biswas S, Biswas S. A Study on Penile Doppler. MOJ Surg
2017;5:196–201. [CrossRef]
9. Seyam R, Mohamed K, Akhras AA, Rashwan H. A prospective
randomized study to optimize the dosage of trimix ingredients and
compare its efficacy and safety with prostaglandin E1. Int J Impot
Res 2005;17:346–53. [CrossRef]
10. Donatucci CF, Lue TF. The combined intracavernous injection
and stimulation test: diagnostic accuracy. J Urol 1992;148:61–2.
[CrossRef]
11. Incrocci L, Hop WC, Slob AK. Visual erotic and vibrotactile
stimulation and intracavernous injection in screening men with
erectile dysfunction: a 3 year experience with 406 cases. Int J Impot
Res 1996;8:227–32.
12. Wilkins CJ, Sriprasad S, Sidhu PS. Colour Doppler ultrasound of
the penis. Clin Radiol 2003;58:514–23. [CrossRef]
13. Altinbas NK, Hamidi N. Penile Doppler ultrasonography and
elastography evaluation in patients with erectile dysfunction. Pol J
Radiol 2018;83:e491–9. [CrossRef]
14. Jung DC, Park SY, Lee JY. Penile Doppler ultrasonography revisited.
Ultrasonography (Seoul, Korea) 2018;37:16–24. [CrossRef]
Efiloğlu ve Erol • Penil doppler ultrasonografi: Teknik ve yorumlama
127
15. Caretta N, Palego P, Roverato A, Selice R, Ferlin A, Foresta C.
Age-matched cavernous peak systolic velocity: a highly sensitive
parameter in the diagnosis of arteriogenic erectile dysfunction. Int
J Impot Res 2006;18:306–10. [CrossRef]
16. Aversa A, Isidori AM, Caprio M, Cerilli M, Frajese V, Fabbri A.
Penile pharmacotesting in diagnosing male erectile dysfunction:
evidence for lack of accuracy and specificity. Int J Androl
2002;25:6–10. [CrossRef]
17. Butaney M, Thirumavalavan N, Hockenberry MS, Kirby
EW, Pastuszak AW, Lipshultz LI. Variability in penile duplex
ultrasound international practice patterns, technique, and
interpretation: an anonymous survey of ISSM members. Int J
Impot Res2018;30:237–42. [CrossRef]
18. Goldstein I, Mulhall JP, Bushmakin AG, Cappelleri JC, Hvidsten
K, Symonds T. The erection hardness score and its relationship to
successful sexual intercourse. J Sex Med 2008;5:2374–80. [CrossRef]
128 Androl Bul 2020;22:124-128
DERLEME | REVIEW
Androl Bul 2020;22:129−136
https://doi.org/10.24898/tandro.2020.04796
Erkek Cinsel Sağlığı
Menopoz ve andropoz: Benzerlikler ve farklılıklar
Menopause and andropause: Similarities and differences
Okan Vardar , Sevgi Özkan , Pınar Serçekuş
ÖZ
Menopoz, tanım olarak herkesçe kabul gören bir anlama sahip olsa da
andropoz için aynı durum söz konusu değildir. Menopoz ile menstruel
kanama ve fertilite son bulmaktadır. Ancak erkek fertilitesi, yaşa bağlı
olarak azalsa da bir sona ermeden söz edilemediği için bazı kesimlerce
andropoz kelimesi yanlış bir kullanım olarak görülmektedir. İki dönem
de orta yaşlardan itibaren kadın ve erkek yaşamına dâhil olmakla birlikte
bazı benzerliklere ve farklılıklara sahiptir. Pek çok toplumda menopoz ve
andropoz kelimesi birbirinin yerine kullanılmakta hatta bazı kesimlerce
andropoz erkek menopozu olarak anılmaktadır. Bu makalede menopoz
ve andropozun özellikleri, semptomları, benzer ve farklı yönlerinden söz
edilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Menopoz, andropoz, yaşlanan adam sendromu,
benzer, farklı
ABSTRACT
Although menopause has a generally accepted meaning by definition,
this is not the case for andropause. With menopause, menstrual bleeding
and fertility ends. However, although male fertility decreases due to age,
there is no mention of an ending, andropause is seen by some as an
incorrect use of the word. Both periods have been included in the life
of men and women from middle ages, but have some similarities and
differences. In many societies, the word menopause and andropause are
used interchangeably. Even, in some, andropause is referred to as male
menopause. In this article, features, symptoms, similar and different
aspects of menopause and andropause are discussed.
Keywords: Menopause, andropause, aging male syndrome, similar,
different
GIRIŞ
Ortalama yaşam süresinin artması, yaşlanmanın insan bedeninde
yarattığı bazı değişimlerin yaşandığı dönemlerin
daha fazla ele alınmasını beraberinde getirmiştir. [1] Orta
yaşlardan itibaren hormonal değişimlerin yaşandığı bu döneme
kadınlarda menopoz [2] , erkeklerde ise andropoz adı
verilmektedir. [3]
Pek çok toplumda bu iki terim çoğu zaman birbirinin eşdeğeri
olarak kullanılsa da aslında tam olarak birbirini karşılamamaktadır.
Bu makalede menopozun ve andropozun
benzerliklerinden ve farklılıklarından söz edilmektedir.
MENOPOZ
Menopozdan 2–6 yıl önceki dönemin bir kısmını (premenopoz),
menopozu ve menopozdan sonraki 6–8 yılı
Pamukkale Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü, Doğum-Kadın
Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı, Denizli, Türkiye
Yazışma Adresi/ Correspondence:
Prof. Dr. Sevgi Özkan
Pamukkale Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Kınıklı Kampüs, Denizli, Türkiye
Tel. +90 258 296 43 26
E-mail: sozkan@pau.edu.tr
Geliş/ Received: 22.10.2019
Kabul/ Accepted: 09.12.2019
(postmenopoz) kapsayan ve senilyuma kadar devam eden
sürece klimakteriyum adı verilir. [4] Bazı kesimlerce klimakteriyum
ile aynı anlamda kullanılan menopoz, aslında
klimakteriyum döneminden bir kesittir. [5] Dünya Sağlık
Örgütü’ne göre menopoz; overlerdeki foliküler aktivitenin
durmasına bağlı olarak menstruasyonun ve fertilitenin
kalıcı şekilde sona ermesidir. Bu tanım doğal menopozu
kapsamaktadır. Doğal menopoz, herhangi bir patolojiye
bağlı olmaksızın 12 ay boyunca menstrusyon kanamasının
olmamasıdır. [2] Cerrahi menopoz ise overlerin herhangi bir
sebepten dolayı alınmasıyla ortaya çıkmaktadır. [6]
Menopoza girme yaşı coğrafi koşullara ve ırka göre değişmekle
birlikte dünya genelinde 45–55, Amerika’da 51,
Avrupa’da 50–53, Asya’da 42–49, ülkemizde ise 46 olup
yapılan çalışmalarda 40–58 arasında değiştiği ortaya konmaktadır.
[7–13] Ortalama yaşam süresindeki artış ile birlikte
kadınlar ömürlerinin yaklaşık üçte birini postmenopozal
dönemde geçirmektedir. [14] Öte yandan menopozal semptomlar,
hayatı tehdit eden bir durum olmasa da yaşam kalitesini
olumsuz yönde etkilemektedir. [15,16]
Menopozal Dönemde Yaşanan Semptomlar
Menopozal dönemde overlerin fonksiyonunu yitirmesine
bağlı olarak vücuttan östrojen çekilmesi pek çok semptom
yaşanmasına sebep olabilmektedir. [17]
©2019 Androloji Bülteni 129
• Östrojenin azalması ile overlerde foliküler atrezi;
• Vazomotor sistemde terleme, ateş basmaları, uyku sorunları,
yüzde kızarma, yorgun hissetme,
• Kas-iskelet sisteminde osteoporoz, fibrosit, miyosit
ağrıları,
• Kalp-damar sisteminde koroner kalp hastalıkları, anjina,
ateroskleroz,
• Pelvik tabanda prolapsus,
• Memelerde küçülme, sarkma, kıvam değişiklikleri,
• Vulva-vajinada akıntı, kaşıntı, disparoni, atrofi,
• Üriner sistemde dizüri, pollaküri, inkontinans,
• Cilt ve mukoz membranlarda kaşıntı, kuruma, tüylenme,
kolay travmatize olma,
• Sindirim sisteminde distansiyon, iştah değişikliği, safra
taşı gibi semptomlar görülebilmektedir. [4,13,16,18,19]
• Bunların yanı sıra anksiyete, depresif bozukluklar, değersiz
hissetme, kaygı, dikkati toplayamama, sinirlilik,
huzursuzluk, karar vermede zorlanma gibi bilişsel ve
psikolojik sorunlar,
• Cinsel isteksizlik, libidoda azalma, orgazm bozuklukları,
vajinal kuruluk gibi cinselliği olumsuz etkileyen
durumlar meydana gelebilmektedir. [16,20–24]
Kadın yaşamında önemli fizyolojik, psikolojik hatta sosyal
değişimlere yol açan menopoz, pek çok araştırmaya konu olmuş
ve yıllardır birçok açıdan detaylıca ele alınmıştır. [25] Bu
durumun en temel sebebi, menopozal dönemin başladığını
işaret eden mensturasyon kanamasının durması ve östrojen
seviyesinin ani düşüş göstermesi gibi belirtilerdir. [19] Yapılan
çalışmalar menopozal dönemle birlikte kadınların cinsel,
ürogenital problemler, uyku sorunları, depresyon, vazomotor
semptomlar yaşadıklarını ve yaşam kalitelerinin olumsuz
yönde etkilendiğini ortaya koymaktadır (Tablo 1).
Kadınlarda menopoz ve bu dönemin beraberinde getirdiği
değişimlerden bahsedilirken, aynı dönem erkekler için
“andropoz” kelimesini çağrıştırmaktadır.
ANDROPOZ
Terimin kökenine bakıldığında andro: erkek, pause: durmak
demek olup, “andropoz” erkekliğin durması anlamına
gelmektedir. [26] Ancak erkek fertilitesi, yaşla birlikte
testosteron seviyesinin azalmasına bağlı düşüş gösterse de
kadınlardaki gibi bir sonlanmadan söz etmek mümkün
değildir. [27] Bu yüzden literatürdeki bu tanım herkesçe kabul
görmemiş, andropoz yerine Yaşlanan Adam Sendromu
(Aging Male Syndrome), Geç Başlayan Hipogonodizm,
Testosteron Yetmezlik Sendromu (TDS), Yaşlanan Erkekte
Androjen Eksikliği (ADAM), Parsiyel Androjen Eksikliği
(PADAM), Parsiyel Endokrin Eksikliği (PEDAM) gibi ifadeler
kullanılmıştır. [26,28,29]
Andropozun temelinde yaşlanmayla birlikte testosteron
seviyesinin düşmesi yatmaktadır. [3] Ancak bu düşüşün yavaş
gerçekleşmesi, yaşlanmaya bağlı başka semptomlarla
örtüşmesi, erkeklerin cinsel sorunlarını ifade etmekten ya
da sağlık kurumuna başvurmaktan kaçınması tanı koymayı
zorlaştırmaktadır. [29] Andropoz yaşı için net rakamlardan
bahsedilememekle birlikte ortalama 40 yaşından
sonra başta testosteron olmak üzere androjen hormonlarında
meydana gelen düşüşün, andropoza ilişkin bazı
semptomların yaşanmasına sebep olabileceği ortaya konmuştur.
[30–32]
Testosteronun genel olarak kabul edilen bir alt sınırı yoktur,
ancak serum total testosteron düzeyinin >12 nmol/l (350
ng/dL) olduğu durumlarda testosteron takviyesi gerekmediği
fakat bu seviyenin <8 nmol/L (230/ng) olması halinde
hormonal testosteron takviyesinin faydalı olabileceği kabul
Tablo 1. Ülkemizde ve diğer ülkelerde menopozal döneme ilişkin yapılan bazı çalışmalar
Çalışmanın Adı/Yazarı/Ülke Amaç Yöntem/Örneklem Bulgular/Sonuç
Menopozal dönem yaşam kalitesini
nasıl etkiliyor?
Abay & Kaplan (2015) [15]
Türkiye
Assessment of quality of life in
menopausal periods: a population
study in Kashan, Iran (Menopozal
dönemde yaşam kalitesinin
değerlendirilmesi: İran, Kashan’da
bir popülasyon çalışması)
Kalarhoudi et al. (2011) [14]
İran
Menopozal dönemdeki
kadınların yaşam
kalitesini ve
etkileyen faktörleri
değerlendirmek
Menopozal
dönemdeki kadınların
yaşam kalitesi
ve ilgili faktörleri
değerlendirmek
Tanımlayıcı-kesitsel
–Utian Yaşam Kalitesi
Ölçeği (UYKÖ)
Menopozal dönemdeki
<65 yaş 250 kadın
Tanımlayıcı-kesitsel
–Menopoza Özgü
Yaşam Kalitesi Ölçeği
(MENQOL)
40–60 yaş arası
menopozal dönemdeki
700 kadın
Sıcak basması (%93,0), gece terlemesi (%91,1),
uykusuzluk (%85,4), yorgunluk (%61,2), baş ağrısı
(%59,9), sinirlilik (%59,2), kilo artışı (%54,8), depresyon
(%39,5), osteoporoz (%36,9), cinsel isteksizlik (%33,1),
vajinal kuruluk (%31,9), disparoni (%31,2), çarpıntı
(%13,4), deride kuruma (%8,3)
Kadınların yaşam kalitesi orta düzey bulunmuştur.
Artan yaş, ev kadını olmak, daha az fiziksel
hareket, düşük eğitim seviyesi, düşük gelir, evlilikte
memnuniyetsizlik, 5 yıldan fazla menopoz süresi,
3’ten fazla çocuk sayısı MENQOL alt ölçeklerinin
çoğunda daha kötü yaşam kalitesi sonucunu
vermiştir.
130 Androl Bul 2020;22:129-136
Tablo 1 devamı. Ülkemizde ve diğer ülkelerde menopozal döneme ilişkin yapılan bazı çalışmalar
Çalışmanın Adı/Yazarı/Ülke Amaç Yöntem/Örneklem Bulgular/Sonuç
Kadınların hayatındaki başka bir
dönem: menopoz ve menopozun
yaşam kalitesine etkisi
Uludağ et al. (2014) [38]
Türkiye
Menopoz öncesi
ve menopoz
dönemindeki
kadınlarda
menopozla ilişkili
ortaya çıkan
semptomların
şiddeti ve yaşam
kalitesine etkisini
belirlemek
Tanımlayıcı-kesitsel
–Menopoz İlişkili
Semptom Ölçeği (MRS),
SF-36 Yaşam Kalitesi
Ölçeği
40–65 yaş arası; 57
premenopozal, 243
perimenopozal kadın
Kadınların menopoz öncesinde menopozla ilişkili
psikolojik semptomları öne çıkmış olsa da menopoz
dönemi ile arasında bir fark saptanmamıştır. Yaşam
kalitesi de menopoz öncesi ve menopoz döneminde
farklılık göstermemektedir.
Menopoz ile ilişkili yakınmaların şiddeti arttıkça
fiziksel ve emosyonel rol güçlüğü yaşam kalitesi
skorları azalmaktadır.
Menopoz döneminin kadınların
yaşam kalitesine etkisi
Erkin et al. (2014) [16]
Türkiye
Menopoz
dönemindeki
kadınların fiziksel ve
ruhsal belirtilerini,
bu belirtilerin
şiddetini belirlemek
ve menopozun
kadınların yaşam
kalitesi üzerine
etkisini incelemek
Tanımlayıcı-kesitsel
–Kupperman indeksi,
WHOQOL BREF-27
Yaşam Kalitesi Ölçeği
Menopozal dönemdeki
150 kadın
Yorgunluk (%51,3), eklem ağrısı (%30,7), cinsel
ilişkide azalma (%36,7), vajinal kuruluk, (%31,3),
disparoni (%27,3) sinirlilik (%40), depresyon (%13),
uykusuzluk (%36), cinsel isteksizlik (%34,7), sıcak
basması (%28,7), kas ağrısı (%16,7)
Kadınların menopozu bildiği, menopoz
semptomlarıyla iyi baş edemedikleri, yaşam
kalitelerinin etkilendiği belirlenmiştir.
Çalışmanın Adı/Yazarı/Ülke Amaç Yöntem/Örneklem Bulgular/Sonuç
Women’s quality of life
in the premenopausal
and postmenopausal
periods (Premenopozal ve
postmenopozal dönemde
kadınların yaşam kalitesi)
Özkan et al. (2005) [39]
Türkiye
Pre ve
postmenopozal
dönemlerdeki
kadınların
menopozal
semptomlar ve
yaşam kalitesi
arasındaki ilişkiyi
saptamak
Tanımlayıcı-kesitsel –
WHOQOL-BREF Yaşam
Kalitesi Ölçeği
100 premenopozal, 71
postmenopozal kadın
Pre-postmenopozal kadınlar arasında sıcak
basmaları, gece terlemeleri, yorgunluk semptomları
ve yaşam kalitesi bakımından istatistiki anlamlılık
bulunmamıştır.
Severity of menopausal
symptoms of Jordanian women
(Ürdünlü kadınların menopozal
semptomlarının şiddeti)
Gharaibeh et al. (2010) [7]
Ürdün
Menopoz durumuna
göre menopozal
semptomların
türlerini ve şiddetini
belirlemek
Tanımlayıcı-kesitsel –
Greene Klimatrik Ölçeği
45–55 yaş arası ve evli
350 kadın
Menopozal semptomların oranı; şiddetli (%15,7),
orta (%66,9) ve hafif (%17,4) şeklinde idi. Sıcak
basması ve gece terlemesi en şiddetli görülen
semptomlardır. Perimenopozal kadınlarda
pre-postmenopozal kadınlara göre menopoz
semptomları daha fazla yaşanmıştır.
Düşük eğitim düzeyi, düşük gelir, artan yaş, daha
fazla çocuk, kötü sağlık durumu peri-postmenopozal
kadınlarda sıcak basması ve gece terlemeleri ile
ilişkili bulunmuştur.
Vasomotor and physical
menopausal symptoms are
associated with sleep quality
(Vazomotor ve fiziksel menopozal
semptomların uyku kalitesi ile
ilişkisi)
Kim et al. (2018) [40]
Güney Kore
Orta yaş kadınlarda
menopoz
semptomları
ile uyku kalitesi
arasındaki ilişkiyi
değerlendirmek
Kesitsel-gözlemsel
–Pittsburgh Uyku
Kalitesi İndeksi (PSQI),
Menopoza Özgü
Yaşam Kalitesi Ölçeği
(MENQOL)
44–56 yaş arası 634
kadın
Premenopozal, perimenopozal ve postmenopozal
kadınlarda zayıf uyku kalitesi (PSQI skoru >5)
sırasıyla %14,4, %18,2 ve %30,2’dir.
Vazomotor ve fiziksel menopoz semptomları zayıf
uyku kalitesi ile ilişkilidir.
Menopoz dönemindeki
kadınlarda hormon profilinin
depresif belirtiler ile ilişkisi
Alpay et al. (2013) [41]
Türkiye
Menopozda
hormonal
parametrelerle
depresif
belirtilerin şiddeti
arasındaki ilişkiyi
değerlendirmek
Tanımlayıcı-kesitsel
–Hamilton Depresyon
Ölçeği, Hamilton
Anksiyete Ölçeği
Hormonal olarak
menopozun
doğrulandığı 171 kadın
Menopozal olguların serum FSH ve E2 seviyeleri ile
anksiyete ve depresyon arasında anlamlı bir ilişki
mevcuttur.
Vardar ve ark. • Menopoz ve andropoz: Benzerlikler ve farklılıklar
131
edilmektedir. [33] Avrupada yapılan geniş kapsamlı bir çalışmada
ise, geç başlangıçlı hipogonadizmin; en az üç cinsel
semptomun (sabah ereksiyonunun sıklığının azalması, cinsel
isteksizliğin artması ve erektil disfonksiyon) varlığı ve
total testosteron düzeyinin 11 nmol/L (320 ng/dL) altında
olması ile tanımlanabileceği gösterilmiştir. [34] Bireysel olarak
farklılık göstermekle birlikte yaşlanma ile testosteron
düzeyindeki düşüş, 50 yaşından sonra yılda %1 civarında
olmaktadır. [28,32]
Andropozal Döneme İlişkin Semptomlar
Bu dönemde görülen semptomların en başında cinsel istekte
azalma gelmektedir. [3]
• Cinselliğe ilişkin diğer semptomlar; erektil disfonksiyon,
düşük ereksiyon kalitesi, cinsel memnuniyetin
düşmesi, sabah ereksiyonlarında azalma,
• Sinirlilik, yorgunluk, anksiyete, depresyon, odaklanma
ve karar verme problemleri, uyku bozuklukları gibi psikolojik
sorunlar,
• Abdominal bölgede yağlanma, vücut kıllarında azalma,
kemik mineral dansitesinde azalmaya bağlı osteoporoz,
• Ateş basmaları, terleme,
• Vücut kas kütlesi ve kas gücünde azalma,
• Hipertansiyon, kalp krizi riskinde artış görülebilmektedir.
[3,30,33,35]
Menopozun ve Andropozun Benzerlikleri
Menopoz ve andropozun temelinde farklı fizyolojik olaylar
yatsa da benzer semptomlar görülebilmektedir. [25] Bunlar:
• Cinsel istekte, libidoda, cinsel aktivitede düşüş
• Kemik mineral yoğunluğunda azalma dolayısıyla da osteoporoz
riskinde artış
• Abdominal alanda yağ birikimi
• Sıcak basmaları ve terleme
• Uykuya dalmada ve sürdürmede güçlük
• Anksiyete, depresif belirtiler, sinirlilik, odaklanma sorunları,
tükenmiş hissetme
• Yaşamdan zevk alamama, alınganlık, değişken ruh hali
• Östrojen ve testosteronun düşüşüne bağlı kalp-damar
hastalıklarında artış riski
• Kolesterol, trigliserid, insülin seviyelerinde yükselme
• Diyabet ve hipertansiyon riskinde artış. [3,12,19,22,26,30,33]
Menopozun ve Andropozun Farklılıkları
Andropoz terimi çoğu zaman kadındaki menopozun karşılığı
olarak kullanılabilmektedir. [17] Bu iki olayın birçok
ortak semptomu vardır ancak temelde büyük fizyolojik
farklılıklara sahiptirler. [25,28] Tablo 2’de andropozal döneme
ilişkin bazı çalışmalara yer verilmiştir.
Tablo 2. Andropoza ilişkin yapılan bazı çalışmalar
Çalışmanın Adı/Yazarı/Ülke Amaç Yöntem/Örneklem Bulgular/Sonuç
Sex hormones and cognitive function
in older men
(Yaşlı erkeklerde seks hormonları ve
bilişsel işlev)
Yaffe et al. (2002) [42]
Amerika
The correlation between emotional
distress and aging males’symptoms
at a psychiatric outpatient clinic:
sexual dysfunction as a distinguishing
characteristic between andropause
and anxiety/depression in aging men
(Psikiyatri polikliniğinde emosyonel
sıkıntı ile yaşlanan adam semptomları
arasındaki korelasyon: yaşlanan
erkeklerde andropoz ile anksiyete/
depresyon arasında ayırt edici bir
özellik olarak cinsel işlev bozukluğu)
Chen et al. (2013) [43] Çin
Serum testosteron ve
östradiol düzeyinin bilişsel
fonksiyonlarla ile ilişkili olup
olmadığını araştırmak
Erkeklerde yaşlanma,
anksiyete ve depresyon
belirtileri arasındaki ilişkiyi
araştırmak ve psikiyatri
polikliniğinde cinsel işlev
bozukluğunun ayırt edici
bir özellik olup olmadığını
belirlemek
Kesitsel-kohort çalışması
–Mini mental durum
muayenesi ölçeği (MMSE),
Trails B, Digit Symbol, Seks
hormonları ölçümü
>50 yaş 310 erkek
Tanımlayıcı-kesitsel
–Yaşlanan Adam
Semptomları Ölçeği
(AMS), Hastane Anksiyete
ve Depresyon Ölçeği
40–80 yaş arası 176 erkek
Testosteron düzeyi yüksek östradiol
seviyesi düşük erkeklerin bilişsel
testlerde aldıkları puan daha yüksek
ve kognitif bozukluğa sahip olma
olasılıkları daha düşük bulunmuştur.
Bu bulgu, daha yüksek endojen
testosteron düzeylerinin
bilişsel gerilemeyi önlediği ve
testosteronun biyoyararlanım
biçimlerinin bilişsel işlevle daha
yakından ilişkili olabileceğini
düşündürmektedir.
176 katılımcının 50’sinde (%28,4)
Erektil disfonksiyon (ED) vardı. Yaş ile
ED arasında anlamlı pozitif ilişki vardı.
Anksiyete, depresyon ve ED
erkeklerde yaşlılığın beraberinde
getirdiği daha ciddi belirtiler ve
daha kötü bir yaşam kalitesi ile
ilişkiliydi. Bozulmuş cinsel güç,
duygusal sorunlardan çok yaşlanma
ile ilişkiliydi. ED sıklığının yüksek
olması, yaşlanma belirtileri gösteren
erkek psikiyatri hastalarında
rutin taramanın önemini ortaya
koymuştur.
132 Androl Bul 2020;22:129-136
Tablo 2 devamı. Andropoza ilişkin yapılan bazı çalışmalar
Çalışmanın Adı/Yazarı/Ülke Amaç Yöntem/Örneklem Bulgular/Sonuç
Does the aging males’symptoms scale
assess major depressive disorder?: a
pilot study
(Yaşlanan adam semptomları ölçeği
majör depresif bozukluğu ölçer mi?
pilot bir çalışma)
Yoshida et al. (2006) [44] Japonya
Klimakterik erkek hastalarda
majör depresif bozuklukların
(MDB) yaygınlığını, MDB
olan ve olmayan hastalarda
Yaşlanan Adam Semptomları
Ölçeği (AMS) puan farkı olup
olmadığını saptamak
Tanımlayıcı-kesitsel
–Mini Uluslararası
Nöropsikiyatrik Görüşme
(MINI), Beck Depresyon
Ölçeği, Yaşlanan Adam
Semptomları Ölçeği (AMS)
40–70 yaş arası 83 erkek
Hastaların yaklaşık yarısında MDB
vardı. Erkek klimakterik hastalarda
daha yüksek MDB prevalansı vardır.
MDB olan hastalarda AMS puanları
daha yüksektir. AMS ölçeği ve Beck
Depresyon Envanteri arasında güçlü
korelasyonlar vardı.
Transdermal testosterone
gel improves sexual function,
mood, muscle strength and
body composition parameters in
hypogonadal men
(Transdermal testosteron jel
hipogonadal erkeklerde cinsel
işlev, ruh hali, kas gücü ve vücut
kompozisyon parametrelerini geliştirir)
Wang et al. (2000) [45]
Amerika
Hipogonadal erkeklerde
testosteron jel takviyesi ile
cinsel işlev, ruh hali, kas
gücü artışı arasındaki ilişkiyi
ölçmek
Randomize kontrol –
Testosteron seviyesi
ölçümü, cinsel işlev ve
duygu durum anketleri,
kas gücü testi, vücut
kompozisyon ölçümleri
19–68 yaş arası 227
hipogonodal erkek
Testosteron jel alan kişilerde
6. haftadan sonra vücut
kompozisyonlarında, cinsel
performansta, kas kütlesinde ve
olumlu yönde duygulanımda artış
olmuş, testosteron jel almayan
kontrol gurubunda böyle bir yükselişe
rastlanmamıştır.
Life satisfaction, anxiety, depression
and resilience across the life span of
men
(Erkeklerin ömür boyu yaşam
memnuniyeti, anksiyete, depresyon
ve dayanıklılık durumları)
Beutel et al. (2010) [35]
Almanya
Erkeklerde yaşlanma ile
yaşam doyumu, anksiyete ve
depresyon arasındaki ilişki
üzerine, kişisel ve toplumsal
kaynakların etkisini
incelemek.
Tanımlayıcı-kesitsel –
Yaşam Memnuniyeti
Ölçeği (FLZ M ),
Genelleştirilmiş Anksiyete
Bozukluğu Ölçeği (GAD),
Esneklik Ölçeği (RS-11),
Hasta Sağlığı Ölçeği (PHQ-
2), Rosenberg Öz Saygı
Ölçeği (RSS)
51–60 yaş arası 2144
erkek
Yaşam doyumu, depresyon ve
anksiyete yaşa bağlı şekilde yüksek,
benlik saygısı ve esneklik puanları
düşük olarak elde edilmiştir.
Anksiyete ve depresyon düzeylerinin
kişisel ve sosyal kaynak eksikliği
durumlarında anlamlı oranda
etkilendiği bulunmuştur.
Low testosterone levels in elderly
men with dysthymic disorder
(Distimik bozukluğu olan yaşlı
erkeklerde düşük testosteron
seviyeleri)
Seidman et al. (2002) [46]
Amerika
Major depresif bozukluk
(MDB), distimik bozukluk
(DB) ve kontrol grubu
arasındaki testosteron
seviyelerini karşılaştırmak
Deney– kontrol –DSM-
IV, Epidemiyolojik
Araştırmalar Depresyon
Ölçeği (CES-D)
13 erkek MDB, 32 erkek
distimik bozukluk, 175
erkek kontrol gurubu
Yaşlanmaya bağlı hipotalamushipofiz-gonodal
aksında bozulmalar
ve bozulmanın tetiklediği düşük
libido, yorgunluk, disfori gibi distimik
belirtiler saptanmıştır. Testosteron
düzeyleri DB olanlarda (295 ng/
dl), MDB olanlarda (425 ng/dl),
depresyon yokken (423 ng/dl) olarak
bulunmuştur. Total testosteron
düzeyi; DB olan yaşlı erkeklerde, MDB
olan erkeklere ve depresif belirtileri
olmayan erkeklere göre daha
düşüktü. Yaşlı erkeklerde distimik
bozukluk HPG aksı hipofonksiyonu ile
ilişkili olabilir.
Çalışmanın Adı/Yazarı/Ülke Amaç Yöntem/Örneklem Bulgular/Sonuç
Testosterone gel supplementation
for men with refractory depression: a
randomized, placebo-controlled trial
(Refrakter depresyonu olan erkekler
için testosteron jel takviyesi:
randomize, plasebo kontrollü bir
çalışma)
Pope et al. (2003) [47]
Amerika
Testosteron takviyesinin
erkeklerde antidepresan
gösterme etkisini saptamak
Randomize plasebo
kontrollü –Hamilton
Depresyon
Derecelendirme Ölçeği,
Beck Depresyon Envanteri,
Klinik Global Etki Ölçeği,
DSM-IV, Testosteron
seviyesi ölçümü
30–65 yaş arası 56 erkek
Testosteron jel takviyesi alan grubun
Hamilton depresyon derecelendirme
ölçeğinden aldığı puanlar plasebo
alan gruba göre daha anlamlıydı ve
deney grubunda daha büyük iyileşme
görüldü. Klinik global etki ölçeğinde
anlamlı bir farklılık bulunurken Beck
depresyon envanterinde anlamlılık
bulunmadı.
Sonuçlar testosteron jelin; düşük
testosteron seviyelerine sahip olan,
tanı konmamış ancak depresyona
maruz kalmış erkek popülasyonunda
antidepresan etkilere neden
olabileceğini göstermektedir.
Vardar ve ark. • Menopoz ve andropoz: Benzerlikler ve farklılıklar
133
Tablo 2 devamı. Andropoza ilişkin yapılan bazı çalışmalar
Çalışmanın Adı/Yazarı/Ülke Amaç Yöntem/Örneklem Bulgular/Sonuç
Hipogonadlarda Benlik Saygısı
Uzun et al. (1998) [48]
Türkiye
Andropause and psychopathology:
minor symptoms rather than
pathological ones
(Andropoz ve psikopatoloji: patolojik
olanlardan ziyade küçük belirtiler)
Delhez et al. (2003) [49]
Belçika
Hipogonad erkeklerde benlik
saygısının incelenmesi
Andropozal erkeklerin
psikolojik semptomatolojisi
ve serbest testosteron (T)
ile depresif duygudurum,
anksiyete ve yaşam
kalitesi arasındaki ilişkinin
incelenmesi
Tanımlayıcı-kesitsel –
Rosenberg Benlik Sayg ısı
Ölçeği
18’i hipogonatropik,
13’ü hipergonadotropik
hipogonad 31 erkek
Tanımlayıcı-kesitsel –
Caroll Değerlendirme
Ölçeği, Genel Sağlık Ölçeği
(GHQ-28), Dünya Sağlık
Örgütü Yaşam Kalitesi
Ölçeği (WHOQOL-Bref),
Hormonal ölçümler
50–70 yaş arası 153 erkek
Çalışmada hipergonadotropik
hipogonadlarda daha belirgin
olmak üzere iki grupta da benlik
saygısının düştüğü saptanmıştır.
Eleştiriye duyarlılık, tartışmalara
katılma derecesi, baba ile ilişki ve
psişik izolasyon puan farkları da her
iki grupta da anlamlı bulunmuştur.
Ayrıca her iki grubun anksiyete
ve depresif duygulanım alt ölçek
puanları yüksek elde edilmiştir.
Sonuçlar, serbest T seviyelerinin
yaşla azaldığını, FSH ve LH’ın arttığını
gösterdi. Carroll Derecelendirme
Ölçeği puanları hipogonadal bireyler
arasında daha yüksekti. Carroll
Derecelendirme Ölçeği ve serbest
T seviyeleri ile değerlendirilen
depresyon şiddeti arasında negatif
korelasyon gözlendi. Hipogonadal
ve ögonadal olgular arasında kaygı
ve yaşam kalitesi farklı değildi. Bu
çalışma, andropozonun spesifik
psikolojik semptomlarla karakterize
olmadığını, ancak patolojik
olarak kabul edilmeyen “depresif
belirtiler” ile ilişkili olabileceğini
düşündürmektedir.
Bugüne kadar menopoz üzerine sayısız çalışmalar yapılmış,
menopozun patofizyolojisi detaylıca ortaya konabilmiş
hatta ülkelere göre menopoza girme yaşlarından bile
söz edilmişken andropoz için aynı durumdan bahsetmek
mümkün değildir. Kısacası iki olgunun hakkında bilinenler
arasında bile önemli ölçüde farklılıklar vardır. [25,36]
Bir kadının 12 ay boyunca menstruasyon kanamasının olmaması
ve buna ek başka semptomlar ile birlikte menopoz
tanısı konabilmekteyken [13] , erkek için böyle ayırt edici ve
andropoz tanısı koymayı sağlayan bir durumdan söz etmek
mümkün değildir. [30]
Menopoz; menstrual dönemin durması anlamına gelir ve
teorik olarak doğru bir ifadeyi karşılamaktadır. Çünkü
menopoz ile birlikte ovarian aktivite ve östrojen seviyesi
hızla azalıp tükenir, kadının fertil çağının sona erer. [19]
Ancak erkekliğin sona ermesi anlamına gelen andropoz
terimi bu açıdan bakıldığında yanlış bir kullanımdır. [37]
Erkek fertilitesi yaşlılıkla birlikte azalsa da kadınlardaki
gibi bir son bulmadan söz edilmemekte, yaşam boyu sürmektedir.
[30]
Menopozal dönemde östrojen seviyesi ani bir düşüş gösterirken,
[12] andropozda testosteron seviyesinde yıllar içerisinde
yavaş yavaş gerçekleşen bir düşme söz konusudur. [3]
Menopoz ile ilgili yaş ortalaması toplumsal olarak değişmekle
birlikte 45–55 arasındadır. [7] Buna karşılık andropoz
için ise ortalama bir yaştan bahsedilememekte, 40 ile 70
yaş arasındaki erkeklerin serum testosteron düzeylerinde
yıllar içerisinde kademeli gerçekleşen %30–40’lık bir düşüşün
olduğundan söz edilmektedir. [28]
SONUÇ
Yaşlanmayla birlikte kadın ve erkek vücudunda meydana
gelen hormonal değişimler yaşamı pek çok açıdan etkilemektedir.
Bu makalede menopozal ve andropozal dönemde
yaşanan semptomlara, iki dönemin birbirine benzer ve
farklı yönlerine değinilmiştir.15 Eylül 2019 tarihi itibari ile
Pubmed veri tabanına “menopause and quality life” anahtar
kelimeleri girildiğinde 3893 makaleye, “andropause
and quality life” anahtar sözcükleri ile aynı veri tabanında
yapılan aramada ise yalnızca 67 makaleye rastlanmıştır.
Bu durum, literatürde adropozun menopozdan daha az ele
alındığını göstermektedir. Ülkemizde de andropoza ve erkek
yaşamında meydana getirdiği etkilere yönelik yapılmış
çalışmalar, menopoz ile kıyaslandığında oldukça az sayıdadır.
Menopoz ile benzerlikleri ve farklılıkları göz önüne
alındığında, 40–70 yaş arası erkeklerde andropozal döneme
ilişkin semptomların ele alındığı çalışmalara ihtiyaç
134 Androl Bul 2020;22:129-136
bulunduğu açıktır. Bununla birlikte, kadın ve erkekler üzerinde
menopoz ve andropoz dönemlerinin birlikte değerlendirilmesine
yönelik çalışmalar yapılması önerilmektedir.
Hakem Değerlendirmesi
Dış bağımsız
Çıkar Çatışması
Yazarlar çıkar ilişkisi olmadığını beyan etmişlerdir.
Finansal Destek
Herhangi bir mali destek alınmamıştır.
Peer-review
Externally peer-reviewed.
Conflict of Interest
No conflict of interest was declared by the authors.
Financial Disclosure
No financial disclosure was received.
KAYNAKLAR
1. Saxon SV, Etten MJ, Perkins EA. Physical change and aging: A
guide for the helping professions, 6th ed. Springer Publishing
Company; 2015.
2. IMS. Menopause Terminology 2018. Available from: http://www.
imsociety.org/menopause_terminology.php Accessed 18.04.2019
3. Jakiel G, Makara-Studzińska M, Ciebiera M, Słabuszewska-
Jóźwiak A. Andropause-state of the art 2015 and review of selected
aspects. Prz Menopauzalny 2015;14(1):1–6. [CrossRef]
4. Şahin N. Klimakteriyum dönemi ve menopoz. In: Kızılkaya Beji
N, editor. Hemşire ve ebelere yönelik kadın sağlığı ve hastalıkları.
Klimakteriyum dönemi ve menopoz. İstanbul: Nobel Tıp
Kitabevleri; 2015. p.135–41.
5. Özkan S. Klimakteriyum ve menopoz. In: Şirin A, Kavlak O,
editors. Kadın Sağlığı. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2015.
p.154–66.
6. Rodriguez M, Shoupe D. Surgical menopause. Endocrinol Metab
Clin North Am 2015;44:531–42. [CrossRef]
7. Gharaibeh M, Al-Obeisat S, Hattab J. Severity of menopausal
symptoms of Jordanian women. Climacteric 2010;13:385–94.
[CrossRef]
8. Koyun A, Taşkın L, Terzioğlu F. Yaşam dönemlerine göre
kadın sağlığı ve ruhsal işlevler: Hemşirelik yaklaşımlarının
değerlendirilmesi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar
2011;3:67–99. http://static.dergipark.org.tr/article-download/
imported/5000076377/5000070433.pdf?
9. Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğü. Türkiye Kadın Sağlığı
Araştırması. Ankara; 2014.
10. NAMS. Overview of Menopause 2010 Available from: https://www.
menopause.org/docs/2012/cg_a.pdf?sfvrsn=2 Accesed 13.06.2019
11. Palacios S, Henderson V, Siseles N, Tan D, Villaseca P. Age of
menopause and impact of climacteric symptoms by geographical
region. Climacteric 2010;13:419–28. [CrossRef]
12. Sarri G, Davies M, Lumsden MA. Diagnosis and management of
menopause: summary of NICE guidance. BMJ 2015;351:h5746.
[CrossRef]
13. Takahashi TA, Johnson KM. Menopause. Med Clin North Am
2015;99:521–34. [CrossRef]
14. Abedzadeh Kalarhoudi M, Taebi M, Sadat Z, Saberi F. Assessment
of quality of life in menopausal periods: a population study in
Kashan, Iran. Iranian Red Crescent Med J 2011;13:811–7. https://
www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3371893/
15. Abay H, Kaplan S. Menopozal dönem yaşam kalitesini nasıl
etkiliyor? Ankara Sağlık Bilimleri Derg 2015;1-2-3:1–23. http://
static.dergipark.org.tr/article-download/f708/3538/aae3/imp-
JA74FZ58KT-0.pdf?
16. Erkin Ö, Ardahan M, Kert A. Menopoz döneminin kadınların
yaşam kalitesine etkisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri
Derg 2014;3:1095–113. http://static.dergipark.org.tr/articledownload/01f5/2be2/7711/imp-JA78VV87HM-0.pdf?
17. Yabancı Ayhan N. Kadın ve Menopoz. Turkiye Klinikleri Nutr
Diet-Special Topics 2015;1:60–5.
18. Politi MC, Schleinitz MD, Col NF. Revisiting the duration of
vasomotor symptoms of menopause: a meta-analysis. J Gen Intern
Med 2008;23:1507–13. [CrossRef]
19. Roberts H, Hickey M. Managing the menopause: an update.
Maturitas 2016;86:53–8. [CrossRef]
20. Altuntuğ K, Ege E, Akın R, Koçak V, Benli S. Sexual quality of life in
women during the climacteric period. Int J Caring Sci 2016;9:296–
307. https://www.internationaljournalofcaringsciences.org/
docs/28_Altungug_ABSTRACT_%209_1.pdf
21. Demirel Bozkurt Ö, Sevil Ü. Menopoz ve cinsel yaşam. Celal Bayar
Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Derg 2016;3(4):497–503.
http://static.dergipark.org.tr/article-download/0cc1/3ed4/9e27/5
85b977d259d8.pdf?
22. Minuzzi L, Frey BN, Soares CN. Depression during the menopausal
transition: An update on epidemiology and biological treatments.
Focus 2012;10:22–7. [CrossRef]
23. Shaver JL. The interface of depression, sleep, and vasomotor
symptoms. Menopause 2009;16:626–9. [CrossRef]
24. Simon JA, Reape KZ. Understanding the menopausal experiences
of professional women. Menopause 2009;16:73–6. [CrossRef]
25. Öz Cörüt A. Andropoz dönemindeki kişilerin depresyon ve kaygı
düzeyleri ile beden algısının incelenmesi (Yüksek lisans tezi).
İstanbul: İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
Psikoloji Anabilim Dalı; 2014.
26. Cihan FG. Andropoz. Turkiye Klinikleri Family Medicine-Special
Topics 2016;7:52–6.
27. Dikmenoğlu N. Yaşlılık Döneminde Meydana Gelen Fizyolojik
Değişiklikler. In: Gökçe Kutsal Y, editor. Temel Geriatri. Ankara:
Güneş Tıp Kitabevleri; 2007.
28. Avcı A, Bedir S, Özgök İ. Yaşlanan adam sendromu. Androloji
Bülteni 2006;24:14–7.
29. Harvey J, Berry JA. Andropause in the aging male. J Nurs Pract
2009;5:207–12.
30. İldan Çalım S, Şirin A. Andropoz: Erkek Menopozu mu? TAF Prev
Med Bull 2013;12:471–6. [CrossRef]
31. Nandy P, Singh D, Madhusoodanan P, Sandhu A. Male andropause: A
myth or reality. Med J Armed Forces India 2008;64:244–9. [CrossRef]
32. Singh P. Andropause: current concepts. Indian J Endocrinol Metab
2013;17:S621–9. [CrossRef]
33. Lunenfeld B, Arver S, Moncada I, Rees DA, Schulte HM. How
to help the aging male? Current approaches to hypogonadism in
primary care. Aging Male 2012;15:187–97. [CrossRef]
34. Wu FC, Tajar A, Beynon JM, Pye SR, Silman AJ, Finn JD, et al.
Identification of late-onset hypogonadism in middle-aged and
elderly men. N Engl J Med 2010;363:123–35. [CrossRef]
35. Beutel ME, Glaesmer H, Wiltink J, Marian H, Brähler E. Life
satisfaction, anxiety, depression and resilience across the life span
of men. Aging Male 2010;13:32–9. [CrossRef]
36. Mimoun S. Ménopause, andropause et fonction sexuelle. Gynécol
Obstét Fertil 2003;31:141–6. [CrossRef]
Vardar ve ark. • Menopoz ve andropoz: Benzerlikler ve farklılıklar
135
37. Charlton R. Ageing male syndrome, andropause, androgen decline
or mid-life crisis? J Men HealthGender 2004;1:55–9. [CrossRef]
38. Uludağ A, Çakır Güngör AN, Gencer M, Şahin EM, Coşar E.
Kadınların hayatındaki başka bir dönem: Menopoz ve menopozun
yaşam kalitesine etkisi. Türkiye Aile Hekimliği Derg 2014;18:25–
30. [CrossRef]
39. Özkan S, Alataş ES, Zencir M. Women’s quality of life in the
premenopausal and postmenopausal periods. Qual Life Res
2005;14:1795–801. [CrossRef]
40. Kim MJ, Yim G, Park HY. Vasomotor and physical menopausal
symptoms are associated with sleep quality. PloS One 2018;13:1–
10. [CrossRef]
41. Alpay N, Kıvanç ZE, Ulaşoğlu C. Menopoz dönemindeki
kadınlarda hormon profilinin depresif belirtiler ile ilişkisi. Düşünen
Adam 2013;26:171–6.
42. Yaffe K, Lui LY, Zmuda J, Cauley J. Sex hormones and cognitive
function in older men. J Am Geriatr Soc 2002;50:707–12. [CrossRef]
43. Chen CY, Lee CP, Chen Y, Jiang JR, Chu CL, Chen CL. The
correlation between emotional distress and aging males’ symptoms at
a psychiatric outpatient clinic: sexual dysfunction as a distinguishing
characteristic between andropause and anxiety/depression in aging
men. Clin Interv Aging 2013;8:635–40. [CrossRef]
44. Yoshida NM, Kumano H, Kuboki T. Does the Aging Males’
Symptoms scale assess major depressive disorder? A pilot study.
Maturitas 2006;53:171–5. [CrossRef]
45. Wang C, Swerdloff RS, Iranmanesh A, Dobs A, Snyder PJ,
Cunningham G, et al. Transdermal Testosterone Gel Improves
Sexual Function, Mood, Muscle Strength, and Body Composition
Parameters in Hypogonadal Men. J Clin Endocrinol Metab
2000;85:2839–53. [CrossRef]
46. Seidman SN, Araujo AB, Roose SP, Devanand D, Xie S, Cooper
TB, McKinlay JB. Low testosterone levels in elderly men
with dysthymic disorder. Am J Psychiatry 2002;159:456–9.
[CrossRef]
47. Pope Jr HG, Cohane GH, Kanayama G, Siegel AJ, Hudson
JI. Testosterone gel supplementation for men with refractory
depression: a randomized, placebo-controlled trial. Am J Psychiatry
2003;160:105–11. [CrossRef]
48. Uzun Ö, Özgen F, Önde ME, Battal S. Hipogonadlarda Benlik
Saygısı. Düşünen Adam 1998;11:13–5.
49. Delhez M, Hansenne M, Legros JJ. Andropause and
psychopathology: minor symptoms rather than pathological ones.
Psychoneuroendocrinology 2003;28:863–74. [CrossRef]
136 Androl Bul 2020;22:129-136
DERLEME | REVIEW
Androl Bul 2020;22:137−143
https://doi.org/10.24898/tandro.2020.16362
Erkek Cinsel Sağlığı
Tedavi sürecinde vajinismus erkeğinin yönetimi
Management of vaginismus man in the treatment process
Niyazi Umut Özdemir 1 , Emre Çiydem 2
ÖZ
Vajinismus sorunu yaşayan kadının cinsel partnerine vajinismus erkeği adı
verilmektedir. Vajinismus tablosunun ortaya çıkışı, kronikleşmesi ya da
zaman içinde kendiliğinden ortadan kalkmasında erkek cinsel partnerin
önemli bir yerinin olduğu düşünülmektedir. Vajinismus erkeğinin tedavi
sürecinde doğru yönetilmesi tedavi başarısının en önemli belirleyicilerinden
biridir. Tedaviye yön veren uzman, vajinismus erkeğinin mizacını,
soruna ve eşine olan tutumunu göz önünde bulunduran özel bir yaklaşım
sergilemelidir. Vajinismus erkeğinde genel popülasyona kıyasla daha yüksek
oranda cinsel işlev bozukluğu görülebileceği görüşünün yanı sıra bu
sorunlar arasında birlikteliğin olmadığı da bildirilmektedir. Vajinismusa
eşlik eden ve erkeklerde görülen cinsel işlev bozuklukları çiftin sorunu
olarak ele alınmadığında kolaylıkla gözden kaçabilir. Ancak bu durumun
başlangıçtan beri varolan primer bir bozukluk mu yoksa vajinismusa tepki
olarak sonradan ortaya çıkan sekonder bir bozukluk mu olduğu konusu
tartışmalıdır. Vajinusmus sorunu yaşayan kadının partnerinde cinsel işlev
bozukluklarının gözden kaçırılmaması, kadınla eş zamanlı olarak tedavi
edilmesi, prognozun ve çiftin cinsel yaşamının kalitesinin belirlenmesinde
önemlidir. Vajinismus tedavisi, soruna “vajinismus çiftinin” bir sorunu
olarak değerlendiren, başlangıçtan itibaren ürologları ve erkeği de tedavi
sürecine dâhil eden bir yaklaşımla yürütülmelidir.
Anahtar Kelimeler: Cinsel terapi, ürolog, vajinismus, vajinismus erkeği
ABSTRACT
The sexual partner of the woman who has vaginismus problem is
called vaginismus man. It is thought that male sexual partner has
an important role in the emergence, chronicity or spontaneous
disappearance of vaginismus. Proper management of vaginismus man
in the treatment process is one of the most important determinants
of treatment success. The specialist who directs the treatment should
take a special approach that takes into account the temperament of
the vaginismus man, his attitude towards the problem and his wife.
It is reported that there is no association between these problems in
addition to the opinion that vaginismus man may have a higher rate
of sexual dysfunction compared to the general population. Sexual
dysfunction associated with vaginismus and seen in men can easily be
overlooked when not considered as a couple’s problem. However, it is
controversial whether this is a primary disorder that has been present
since the beginning or a secondary disorder that occurs later in response
to vaginismus. It is important to determine the sexual prognosis and
the quality of the couple’s sexual life. Vaginismus treatment should be
carried out with an approach that treats the problem as a problem of
the “vaginismus couple”, and includes urologists and men from the
outset in the treatment process.
Keywords: Sexual therapy, urologist, vaginismus, vaginismus man
GİRİŞ
Vajinismus klasik tanımı ile yineleyici ve sürekli olarak,
cinsel ilişkinin penovaginal birleşme aşamasına her gelindiğinde
vajinanın dış üçte birlik kaslarında ortaya çıkan
istem dışı kasılmalara bağlı olarak cinsel birleşmenin
mümkün olamaması durumuna verilen bir adlandırmadır.
[1,2]
Vajinismus terimi, uzun yıllar boyunca tıbbi seksoloji
terminolojisinde yaygın olarak kullanıldıktan sonra,
Amerikan Psikiyatri Birliğinin “Mental Bozuklukların
Tanısal ve Sayısal El Kitabının” beşinci baskısındaki
(DMS-V) yeni sınıflandırma ile birlikte yavaş yavaş terk
edilmeye başlanmıştır. DSM-IV’te kadın cinsel fonksiyon
bozuklukları içinde yer alan “disparoni” ve “vajinismus”
adlandırmaları, DSM-V’te “genito-pelvik ağrı ve penetrasyon
bozuklukları (GPAPB)” başlığı altında toplanmış ve
vajinismus hastalık tanımı olarak listeden çıkarılmıştır. [3,4]
Bilimsel literatürde isimlendirmesi farklılaşmakla birlikte
klinik pratikte sıklıkla karşılaşılan kadın cinsel işlev sorunu
olarak vajinismus, kadın cinsel sağlığı açısından güncelliğini
korumaktadır. [5,6]
1
Uz Clinic, Üroloji Kliniği, Cinsel İşlev Bozuklukları Tanı Tedavi Eğitim Kliniği, Antalya,
Türkiye
2
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi, Ruh Sağlığı
ve Psikiyatri Hemşireliği Anabilim Dalı, İstanbul, Türkiye
Yazışma Adresi/ Correspondence:
Arş. Gör. Emre Çiydem
İzzetpaşa, Abide-i Hürriyet Cd, 34381 Şişli İstanbul, Türkiye
Tel. +90 212 440 00 00
E-mail: emreciydem@hotmail.com
Geliş/ Received: 04.01.2020
Kabul/ Accepted: 27.01.2020
EPİDEMİYOLOJİ VE HAZIRLAYICI
FAKTÖRLER
Vajinismus görülme sıklığı, ülkeden ülkeye hatta aynı
ülke içindeki alt kültürlerde bile oldukça büyük farklılıklar
gösterebilir. [1,7,8] Dünya genelindeki görülme sıklığının
%1–6 arasında olduğu öngörülürken bazı orta doğu
ülkelerinde yapılan çalışmalarda bu oran %17’ye kadar
©2020 Androloji Bülteni 137
çıkabilmektedir. [1,7,8] İran merkezli çalışmalar genel olarak
vajinismus görülme sıklığının %5–17 arasında olduğunu
bildirmektedir. [9] Batı ülkelerinde yapılan çalışmalarda ise
vajinismus sıklığı son 20–30 yılda oldukça düşük oranlardadır.
Örneğin İsveçli kadınlar üzerinde 2007 yılında yapılan
bir çalışmada yıllık görülme sıklığı sadece %1 olarak
rapor edilmiştir. [10–12] Ülkemizde ise Yılmaz ve ark. (2010)
tarafından Konya ili genelinde yaşayan 470 kadın üzerinden
yapılan bir çalışmada, vajinismus görülme sıklığı
%15,3 olarak bildirilmiştir. [13] Bu oran diğer ülkelerle hatta
doğu toplumları ile kıyaslandığında bile oldukça yüksek
bir orandır.
Vajinismus olgularının büyük çoğunluğunun etiyolojisinde
organik nedenlere kıyasla psikososyal risk faktörlerinin
daha fazla rol oynadığı görülmektedir. [1,14,15] Bu durum göz
önüne alındığında vajinismusun evrensel bir hastalık mı
yoksa kültüre özgü ortaya çıkan bir sorun mu olduğu konusunu
oldukça tartışmalıdır. [16] Vajinusmusun batı toplumlarına
kıyasla doğu toplumlarında daha yüksek oranda
görülmesi yetersiz cinsel eğitim, doğru varsayılan abartılı
cinsel bilgiler (cinsel mitler) ve bekarete ilişkin yerleşik tabular
gibi nedenlere bağlanmaktadır. [17,18] Cinsel ihmal ve
istismar gibi çocukluk çağı ruhsal travmalarının da vajinusmus
etiyolojisinde önemli yerinin olduğu bilinmektedir. [19]
VAJİNİSMUSUN ANLAMI
Vajinismus; ilk geceye, sekse, penise veya hymene dair yüklenen
abartılı anlam ve cinsel korkular doğrultusunda kadının
kaçınma, erteleme gibi öz savunma amaçlı bilinçdışı
bazı fobik reaksiyonlar göstermesidir. [1,20] Korku ve kaygının
kaynağı somut olarak penisin vajinaya girişi ile büyük
bir ağrı acı duyacağına dair beklentinin kendisi olabileceği
gibi psikodinamik açıdan bilinçdışında yaşanan kadın olmaya
dair kaygılar veya kadınlığın reddi de olabilir. [18,21] İlk
cinsel deneyimde yaşanan kaygılı bekleyiş genital hazzın
önüne geçerek vajinanın kuru kalmasına ve pelvik taban
kaslarının tonusunun artmasına yol açar. Birleşme pozisyonunun
alınması ile beklenen ağrı duyusunun kısmi olarak
bedende ve çoğunlukla da beyinde gerçekleşmesiyle vajina
ve pelvik taban kasları istemsizce kasılır. Süreç ilk seferde
tetiklendiğinden sonraki her denemede kasılmalar aynı şekilde
yeniden tekrarlanır. Bu süreç kısa süre içinde kadın
için içinden çıkılması neredeyse olanaksız bir kısır döngüye
dönüşür. [1,2]
DSM-V ile ortaya konan yeni sınıflamanın da vajinismus
sorununu kavramsal açıdan tam olarak karşılayamadığı
açıktır. Vajinismusu, disparoniler ve cinsel ağrı bozuklukları
ile aynı düzlemde ele almak son derece yanıltıcı olabilmektedir.
[22,23] Ortaya çıkan tablo organik nedenlerin ve
fizyolojik tepkilerin ötesindedir. [1,20] Vajinismus sorununda
sıklıkla vajinaya atıfta bulunulması ve tedavi sürecine organ
odaklı yaklaşılması önemli bir engel haline gelebilir.
Vajinismus sadece vajina kaslarının istemsiz kasılması ile
karakterize bir sorun değil ruhsal ve bedensel süreçlerin
birlikte yaşandığı bir kriz halidir. [1,20] Vajinismus tablosu
yaşayan çoğu kadında, vajina kaslarının yanı sıra pelvik taban,
bacak iç yan ve beden iskelet kasları istemsiz biçimde
kasılmaktadır. İleri aşamalarda kaygının ve fobik reaksiyonun
yoğunluğuyla kadın, partnerine karşı bilinçdışı bir savunma
olarak itme, uzaklaştırmaya çalışma gibi tepkilerin
yanı sıra ağlama krizleri, bilinç bulanıklığı ve bilinç kaybı
(konversiyon) gibi reaksiyonlar da gösterebilir. [20] Tüm bu
ruhsal ve bedensel süreçleri tek bir kelime ile anlatan bir
kavram bulmak oldukça zordur. Her şeye rağmen süreci en
iyi özetleyen ve toplumda yer eden adıyla vajinismus, klinisyenler
arasında da yaygın biçimde kullanılmaya devam
etmektedir. [1]
BİRLEŞEMEYEN ÇİFT KAVRAMI ÜZERİNE
Bir ya da birden fazla sebepten dolayı koitus gerçekleştiremeyen
çiftlere “birleşemeyen çiftler (unconsumated marriage)”
adı verilmektedir. [24,25] Bu kavram Helen Singer
Kaplan tarafından cinsel sorunların bir alt başlığı olarak
kullanılmıştır. Kaplan (1983), bu bağlamda “patoloji kadın
ya da erkekte değil ilişkide aranmalıdır” der. [26] Cinsel
sağlık konusunda profesyonel olarak hizmet sunan klinisyenler,
tedavi amacıyla gelen çiftlerin birçoğunda cinsel
sorunların genellikle ilk aktarılan sorundan farklı etiyolojilere
bağlı olduğunu fark etmektedir. Terapi süreci ilerledikçe
başvuru şikayetinin kökenleri ortaya çıktığında tablo
farklılaşmaktadır. Çünkü cinsel işlev sorunları ve ilişkisel
sorunlar birçok çiftin özelinde iç içe geçmiş durumdadır.
[27,28]
Cinsel sorunları bütün dinamikleri ile ele almak ve
analiz etmek bu açıdan çok önemlidir. Dolayısıyla bir çift
cinsel birleşmeyi bir türlü gerçekleştiremedikleri yönünde
bir şikayetle kliniğe başvurduğu zaman, görünürdeki etiyoloji
her ne olursa olsun ilk tanı her zaman için “birleşemeyen
çift” olmalıdır. Vajinismus ön tanısı ile gelen çiftler
dahi sebep sonuç ilişkisi bağlamında çok iyi değerlendirilmeli,
erkek partnerde ortaya çıkan cinsel işlev sorunları
gözden kaçırılmamalıdır. [29] Erkekte görülen disfonsksiyonun,
vajinismusa karşı tepki olarak mı geliştiği yoksa daha
önceden mi var olduğu sorusunu yanıtlamak çok kolay
değildir. Çiftlerin büyük bölümünde erkek partnerlerde
ciddi düzeyde psikoseksüel bilgi, beceri ve deneyim eksikliği
olabilmektedir. [29] Terapinin değerlendirme aşaması
boyunca gerçek tanı veya tanılar zamanla ortaya çıkmaktadır.
Özdemir ve ark. (2008) tarafından birleşemeyen çiftlerle
ilgili ülkemizde yapılan bir çalışmada, birleşememe
138 Androl Bul 2020;22:137-143
sebebinin %81 oranında vajinismus olduğu saptanmıştır.
Ayrıca, erektil disfonksiyonun %10, prematür ejakülasyonun
ise %5 oranında birleşememe nedeni olduğu belirlenmiştir.
Çiftlerin %26’sında birleşememe nedeni olarak
hem kadından hem de erkekten kaynaklanan faktörlerin
birlikteliği söz konusudur. [27] Sorun erkekten kaynaklanıyorsa
çözüm için çiftlerin daha geç yardım talebinde bulundukları
da bildirilmektedir. [27] Bugüne kadar bilinen
ve kliniğe en geç başvuran vaka, 28 yıl sonra başvuruda
bulunmuştur. [24,27]
VAJİNİSMUS ERKEĞİ VE ÜROLOJİ
Vajinismus tablosunun ortaya çıkışı, kronikleşmesi ya da
kendiliğinden çözülmesinde erkeğin nasıl rol aldığı konusuna
ilişkin araştırmalar oldukça sınırlıdır. Vajinismus sorunu
yaşayan kadının cinsel partnerine “vajinismus erkeği” adı verilir.
[30] Vajinismus tedavisinde erkek faktörü, tedavinin tüm
basamaklarını olumlu ya da olumsuz etkileyebilmektedir.
Erkeğin vajinismus sorununa gösterdiği karşıt tepki çiftin
arasındaki duygusal ilişkiye zarar verir (Şekil 1). [31] Bunun
yanı sıra erkeğin soruna bir şekilde adapte olmasının da
anlamı önemli olup vajinismusun yıllarca çift tarafından
göz ardı edilmesine yol açabilmektedir. Bu noktada erkek
partnerde eş zamanlı olarak ortaya çıkan cinsel işlev bozuklukları,
vajinismusun tedavi sürecindeki ana problemlerden
birisi olarak karşımıza çıkmayabilir. [31] Ürologlar,
bazen doğrudan bazen de dolaylı olarak vajinismusla karşılaşabilmektedir.
[17] Cinsel ilişkide erkek partnerde ereksiyon
yanıtının ortaya çıkmaması ya da anteportal seviyede
gerçekleşen bir ejakülasyon, vajinismusun çift tarafından
görünür olmasını engeller. Erkek partnerde ortaya çıkan
şiddetli disfonksiyon, vajinismusa erkek bedeninin verdiği
karşıt tepkiden kaynaklanmaktadır. [21] Bazende kadın
kendindeki disfonksiyonun açığa çıkmaması için erkek
partnerin ereksiyon sorunu, cinsel isteksizlik veya seksten
kaçınma gibi kısmi disfonksiyonlarını abartabilir. Bu
durum bilinçdışı biçimde kadının vajinismus sorunu ile
yüzleşmemesi yönünde bir amaca hizmet ediyor olabilir.
[21]
Erkekteki disfonksiyon sorunun tek taraflı kaynağı
gibi ön plana çıkarılarak klinisyene sunulabilmektedir.
Anamnez derinleştirilmeden vajinismusu böyle bir tablo
içinde fark etmek mümkün olmayabilir. Böyle bir durumda
vajinismus hikâyesi açığa çıkarılmadan yapılan erkek
odaklı tedavilerden sonuç alınması mümkün değildir. [17,21]
Vajinismus hakkında bilgi sahibi olmayan bir ürolog çoğu
kez süreci yanlış değerlendirerek ve tedaviyi yanlış yönlendirerek
sorunun çözümsüzlüğüne istemeden de olsa katkı
sağlayabilir. [17] Bu derlemenin amacı vajinismus sorununun
multidisipliner biçimde ve “vajinismus çifti” olarak
ele alınmasının önemini vurgulamak ve tedavi süreçlerinde
ürologların rolünü ortaya koymaktır.
VAJİNİSMUS ERKEĞİNDE ORTAYA ÇIKAN
CİNSEL İŞLEV SORUNLARI
Vajinismus erkeklerindeki cinsel işlev sorunlarının sıklığı,
genel olarak vajinismus erkeğine konu olan klinik çalışmalarda
en fazla işlenen konudur. Vajinismus erkeğinde cinsel
ilişki deneyimi ya hiç yoktur ya da oldukça azdır. [32] Bu
nedenle vajinismus tablosu ile erkek partnerde ortaya çıkan
sorunların vajinismusa sekonder mi yoksa primer mi
gelişen bir sorun olduğu oldukça tartışmalıdır. Literatürde
bu ayrımı inceleyen bir çalışmaya rastlanmamıştır. Klein
ve ark. (2015) tarafından Almanya’da vajinismus sorunu
yaşayan kadınlarla ilişkisi olan ve çiftler için seks terapisine
başvuran erkeklerin cinsel geçmişini incelemek amacıyla
yapılan çalışmada, erkeklerin büyük çoğunun mevcut ilişkisinden
önce kadınlarla ya hiç cinsel deneyiminin olmadığı
ya da çok az sayıda cinsel deneyiminin olduğu belirlenmiştir.
Ayrıca, araştırma kapsamına alınan katılımcılarda
erektil disfonksiyonun en sık rastlanan tanı olduğu saptanmıştır.
[33] Doğan ve ark. (2008) tarafından Türkiye’de
• Toplumsal çevresel ve içsel baskı (erkekliğin ispatı)
• Eşin baskısı (erkek olan sensin, sen yapacaksın, gerekirse zorla yap)
Performans Anksiyetesi
Korku Panik tablosu
Vajinusmus
Aşırı motivasyon
Zorlu vajinal koit
Kitlenme donup kalma tepkisi
ED veya Anteportal PE
Vajinal yaralanmalar
Ağır vajinismus, Disparoni
Şekil 1: Vajinismusa Erkeğin Verdiği Tepki
*ED: Erektil Disfonksiyon, PE: Prematüre Ejekülasyon
Çiydem ve Özdemir • Tedavi sürecinde vajinismus erkeğinin yönetimi
139
vajinusmus şikayetiyle başvuruda bulunan çiftelerin erkek
partnerlerinde görülen cinsel işlev bozukluklarının sıklığını
belirlemek amacıyla yapılan çalışmada, erkek partnerlerin
%65’inin en az bir cinsel işlev bozukluğu tanısı
aldığı belirlenmiştir. [32] Buna karşın Özdil ve ark. (2013)
tarafından vajinismus şikayetiyle başvuran kadınlar ve eşlerine
uygulanan bilişsel davranışçı terapi temelli cinsel terapinin,
çiftlerin cinsel sorunlarına etkisini belirlemek için
yapılan çalışmada, erkek partnerlerin %28’inin prematüre
ejekülasyon, %10’unun ise erektil disfonksiyon yaşadığı
belirlenmiş olup genel popülasyona göre daha düşük düzeyde
cinsel işlev sorunu yaşadığı bildirilmiştir. [14] Yapılan
çalışmaların örneklem sayıları ve genellenebilirliği göz
önüne alındığında, vajinismus erkeklerinde görülen cinsel
işlev sorunlarının, terapinin başlangıcından itibaren değerlendirmeye
alınması ve terapi süresince ortaya çıkabileceği
öngörülerek tedaviye başlanması yararlı olacaktır. [32,14]
VEKİL PARTNER VARLIĞINDA VAJİNİSMUS
TEDAVİSİ
Ben-Zion ve ark. (2007) tarafından İsrail’de geleneksel çift
terapisi ile vekil partner kullanılarak uygulanan çift terapisinin
etkinliğinin karşılaştırmalı olarak incelendiği çalışma,
vajinismus tedavisi ve tedavi sürecinde erkeğin rolüne
ilişkin önemli veriler ortaya koymuştur. Batı ülkelerinde
erkek cinsel işlev bozukluklarının tedavi sürecinde vekil
kadın partnerler seksologların yönlendirmesiyle görev alabilmektedir.
[31] Medikolegal sorunlardan dolayı kadınlara
yönelik vekil partner uygulaması ve bu uygulamaya ilişkin
bilimsel çalışmaların sayısı da oldukça sınırlıdır. Ben-Zion
ve ark. (2007) tarafından yürütülen çalışmada, 16 vajinismuslu
kadına klasik eşli cinsel terapi uygularken, kontrol
grubundaki 16 vajinismuslu kadına ise The International
Professional Surrogates Association (IPSA) sertifikalı vekil
partner eşliğinde cinsel terapi uygulanmıştır. Gerçek partnerleri
ile yapılan cinsel terapi süreci sonunda katılımcıların
%75’i, vekil partnerli cinsel terapi uygulanan gruptaki katılımcıların
ise tamamı penovaginal koitus gerçekleştirmiştir.
Gerçek partnerleri ile terapiye katılan çiftlerin %12’si
terapiyi sonlandıramazken %19’u (n=3) ortaya çıkan ilişkisel
çatışmalardan dolayı boşanma kararı almıştır. Gerçek
partnerleri ile terapiye devam eden gruptaki erkek katılımcıların
yarısında en az bir cinsel işlev sorununun gözlendiği
bildirilmiştir. Ayrıca, araştırma kapsamına alınan üç erkekten
birinde terapi süreci devam ederken erektil disfonksiyon
gözlendiği rapor edilmiştir. Vekil partnerde cinsel işlev
sorunun olmaması ve partnerin tedavi alan kadınları daha
kolay motive etmesi nedeniyle terapi süresinin kısaldığı
bildirilmiştir. [31] Çalışmanın sonuçları, vajinismusun tedavi
sürecinde erkek partnerlerden kaynaklanan ve terapi
sürecini olumsuz etkileyebilen sorunların yaşanabileceğine
ilişkin önemli veriler sunmaktadır. Ayrıca, vajinismus tedavisinde
erkeğin tedavi sürecine uyumunun, eşine sağladığı
güven ve sunduğu motivasyonun tedavi başarısı açısından
önemini ortaya koymaktadır.
VAJİNİSMUS ERKEKLERİNİN SINIFLAMASI
Vajinismus sorunu yaşayan kadınların erkek eşlerine yönelik
literatürde belirgin bir sınıflama olmamakla birlikte
yapılan çalışma sonuçları ve klinik gözlemlere dayalı olarak
vajinismus erkekleri iki grup altında incelenebilir [17] :
Çok anlayışlı, sakin, nezaketli ve eşini sürekli teselli eden
konumdaki erkek,
Gergin, olayın nedenini sorgulayan, isyan eden ve biraz
öfkeli erkek.
Oktay ve ark. (2003) tarafından vajinismus vakaları ve
eşlerindeki ruhsal belirtilerin dağılım sıklığı ve identifikasyon
sorunlarını incelemek amacıyla yapılan çalışmada,
vajinismuslu kadınlar, eşlerinin vajinismus sorununa bağlı
olarak kendilerine karşı sergiledikleri tutumları sırasıyla
anlayışlı (%72,5), çok anlayışlı (%17) ve anlayışsız ve
baskıcı (%10,5) olarak tanımlamıştır. Vajinismus erkekleri
arasında cinsel işlev bozukluğu oranının “çok anlayışlı” tutum
sergileyen erkek partnerlerin oranına yakın bir oranda
(%16,5) olması dikkat çekicidir. [17] Bu sonuçlar doğrultusunda
anlayışlı ve sakin mizaca sahip olan erkek profilinin,
vajinismus sorununa daha kolay uyum sağladığı düşünülmektedir.
Buna karşın gergin ve sorgulayan erkek profili
çözüm bulma konusunda daha kararlı olduğundan terapi
sürecine daha sadık kalabilmektedir. Dolayısıyla tedavi sürecinde
daha kolay yönetilebilir ve direnç geliştirme risklerinin
de daha az olduğu düşünülmektedir. [17,20] Gergin vajinismus
erkeklerinde çok anlayışlı vajinismus erkeklerine
kıyasla cinsel işlev sorunlarının daha az sıklıkta görüleceği
de düşünülmektedir. Buna karşın çok anlayışlı vajinismus
erkeğinin sorunu görmezden gelme, geri çekilme, tedavi
sürecini erteleme ve tedavi süreci içinde direnç geliştirme
potansiyelinin daha yüksek olduğu ifade edilmektedir. [17,20]
“GERGİN” VAGİNİSMUS ERKEĞİ
Gergin vajinismus erkeğinin yönetimi, vajinismus tedavi
başarısının önemli belirleyicilerinden biridir. Terapi sürecinde
vajinismus erkeğinin iyi yönetilememesine bağlı tedavi
başarısızlığı evlilik birliğinin sürdürülmesini etkiler.
[21]
Gergin vajinismus erkeği karmaşık duygular içindedir.
Kendini bir yandan mağdur olarak algılarken bir yandan
da erkekliğini ispat edememiş olmanın hüznünü, kaygısını
ve öfkesini yaşar. Terapi süresince erkek partnere karşı
140 Androl Bul 2020;22:137-143
esnek ve empatik bir tavır sergilenmelidir. Vajinismus konusu
ve nedenleri açık biçimde aktarılmalı ve tedavi sürecinde
“eşine ve terapiste desteğinin ne kadar değerli olduğu”
konusunda destekleyici konuşmalar yapılmalıdır.
[34]
Bu noktada erkeğe vajinismus sorununun çözümünün,
çiftin ilişkisi ve ileriye dönük cinsel yaşamları açısından
bir fırsat niteliğinde olabileceği ifade edilmelidir. Bu fırsat
iyi değerlendirilirse çiftin ilişki kalitesinin önemli ölçüde
artabileceği belirtilmelidir. [21,34] Vajinismus tedavisi gören
kadınların gelecek yaşamlarında normal popülasyona kıyasla
daha az oranda istek, uyarılma ve orgazm sorunlarını
yaşadıkları erkekle paylaşılabilir. Yeniden çerçevelendirme
(reframing) adı verilen bu yaklaşım umut odaklı çift terapisi
ekolleri tarafından sıklıkla kullanılır ve olumsuz sorunların
olumlu taraflarına odaklanılması konusunda bireylere
yardımcı olur. [21,34]
“ÇOK ANLAYIŞLI” VAJİNİSMUS ERKEĞİ
Çok anlayışlı vajinismus erkeklerinin genel olarak sekse ve
cinselliğe olan ilgileri zayıftır. Büyük çoğunluğunun evlilik
öncesi cinsel deneyimleri de olmamıştır. [33] Anlayışlı
vajinismus erkeği soruna çözüm bulma noktasında çoğu
kez ısrarcı değildir. Çift arasında cinsel ilişki denemeleri
bu nedenle zamanla seyrekleşir ve uzun süre gündem konusu
olmaktan çıkar. [20] Kliniğe yıllar sonra gelen çiftlerde
çoğu kez vajinismus sorunu yaşayan kadında beliren çocuk
sahibi olma arzusu ya da ailelerden kaynaklanan çocuk
yapma baskısı ön plana çıkmaktadır. [35] Bazen çocuk sahibi
olabilmek adına vajinismus sorununu çözmeden “doğum
yapınca geçebilir” düşüncesi ile tüp bebek merkezlerine
başvuran çiftlere de rastlanabilmektedir. [35] Çok anlayışlı
vajinismus erkeğinin eşi karşısında erkeksi özelliklerinin
desteklenmesi oldukça önemlidir. Terapist tarafından vajinismus
erkeğinin eril özelliklerine sık sık vurgu yapılmalı,
övülmeli, cinsel bilgilendirmeler yapılarak özgüveni yükseltmeye
yönelik terapötik konuşmalar ihmal edilmemelidir.
[21] Ödipal çatışmaların yoğun olarak yaşandığı durumlarda
annenin yerini eşin alabilmesi için aile ziyaretlerinin
düzenlenmesine yönelik müdahalelerde bulunulmalıdır. [21]
VAJİNİSMUSUN SIRADIŞI KLİNİK
YANSIMALARI
Vajinismus erkeklerinin bir kısmında psikoseksüel bilgi ve
beceri düzeyi çok zayıftır. Cinsel ilişki süresince ne yapacağını,
nasıl davranacağını ve nasıl pozisyon alınacağını
bilmeyebilir. Cinsel ilişki başladığında şaşkınlık ve panik
yaşayan erkek ya ereksiyon olamaz ya da koitus başlamadan
spontan olarak boşalır. [33] Denemeler sonunda çoğunlukla
aile üyeleri tarafından ‘yapamamış’ denerek bir üroloji
uzmanına getirilir. Bu durum çoğunlukla erkek açısından
rencide edici, aşağılayıcı bir hal almaktadır. [35] Tanılama
aşamasında doğrudan erkek cinsel işlev bozukluklarına
odaklanıldığında vajinismus tablosu kolaylıkla gözden kaçabilmektedir.
Bunun yanı sıra vajinismus sorunu yaşayan
çiftler, tedavi sürecine girmeden vajinal yırtıklar ve kanamalar
şeklinde acil müdahale ihtiyacıyla jinekologlara başvurabilmektedir.
[35] İlk gece “erkekliğin ispatı” olarak koitus
gerçekleştirme konusunda aşırı motive olan bir erkek,
her ne pahasına olursa olsun vajinal girişi gerçekleştirebilir.
Burada güçlü motivasyon kaynağı dışsal ve/ya içsel olabildiği
gibi bazen vajinismuslu kadının bizzat kendisi de olabilir.
[21,33] Sebebi her ne olursa olsun vajinismusun böylesi
dramatik sağlık sorunlarına dönüşmesi son derece üzücü
ve düşündürücüdür. Çok anlayışlı vajinismus erkeğindeki
ketlenme hali veya agresif vajinismus erkeğindeki zorlu vajinal
giriş eylemi, vajinismus spektrumunun iki ayrı uçtaki
sıra dışı ve dramatik durumları olarak görülebilir. Çoğu
vajinismus olgusunun bu iki uç arasındaki gri alanlarda tedavi
sürecine başvurduğu söylenebilir. [21,33]
TEDAVİ SÜRECİNDE VAJİNİSMUS ERKEĞİ
Vajinismusun tedavi süreci boyunca erkeğin tutumu ile eşini
güvende hissettirmesi ve ona cesaret vermesi son derece
önemlidir. [36] Vajinismus sorunu yaşayan kadının özellikle
yalnız kalmaya veya terkedilmeye dair endişeleri varsa
(kastrasyon anksiyetesi) bu konuda telkin amaçlı aşk ve
sevgi dolu sözler mutlaka erkek tarafından sık sık söylenmelidir.
[36] Terapist vajinimus erkeğine ne söylemesi ve nasıl
davranması gerektiği konusunda somut örneklerle rehber
olmalıdır. Terapi ortamı evde aynen devam ettirilmeli,
bu noktada sorumluğun özellikle erkeğe düştüğü erkek
partnere hissettirilmelidir. [34,36] Terapi sürecinin egzersiz
aşamasında kadın partnerin eşine karşı bir miktar hırçınlaşabileceği,
bu noktada karşılıklı çatışmaya sürüklenmeden
erkeğin dengeleyici tavrını ve sakinliğini sürdürmesi gerektiği
konusunda vajinismus erkeği bilgilendirilmelidir. [34,36]
VAJİNİSMUSTA ERKEK DİRENCİ
Vajinismus tedavi sürecinde egzersiz aşamaları devam ederken
erkeğin tedavi direnci geliştirmesi yaygın görülen bir
durumdur. Bu noktada ev içinde ortaya çıkan yerli yersiz
çatışmalar, kavgalar veya küslükler egzersizleri ertelemeye
dönük dirençler olarak görülebilir. [27,30] Özellikle kadın
egzersizlerini yaptıkça erkek, yakın zamanda sıranın kendine
geleceğinin farkına vararak çatışmalara sebebiyet verecek
bazı tutumlar sergilemeye başlayabilir. Bu noktada
seans sıklığını artırmak, erkeğe ayrılan süreyi uzatmak ve
gelişmeleri erkek gözünde olumlayarak onu takdir etmek
direnç geliştirme ihtimalini azaltacaktır. [34,36] Özellikle
başlangıçtan itibaren eşinin egzersizleri yapma konusunda
Çiydem ve Özdemir • Tedavi sürecinde vajinismus erkeğinin yönetimi
141
başarısız olacağına sürekli vurgu yapan erkekler, süreç ilerledikçe
daha fazla kaygı duymaya başlar. [36] Erkeğin stres
düzeyinin her yönüyle terapist tarafından gözlem altında
tutulması gerekir. Son derece basit sebeplerden ortaya çıkan
büyük kavgaların altında da konuşulmamış daha ciddi
konularında olabileceği unutulmamalıdır. [34]
KOİTUSA HAZIRLIK SÜRECİ
Eşli parmak (veya dilatatör) ve partnerbasyon egzersizleri esnasında
erkek partnerde ortaya çıkması beklenen ereksiyon
yanıtı mutlaka sorgulanmalıdır. [34] Olası ereksiyon sorunları
ya da spontan boşalmalar meydana geliyorsa medikal tedaviye
erken aşamada başlanmalıdır. Her ne kadar erkek partnerde
cinsel işlev sorunu olmadığından emin olunsa bile son
dakika sürprizlerinin yaşanmaması ve terapi sürecini riske
atmamak için koitus öncesinde PDE5i ilaçların kullanmasını
önerilebilir. [21] Görev ve sorumluluk gibi algılanabilen
ilk koitus deneyimi, erkek partnerde psikojenik ereksiyon
sorunlarına neden olabilmektedir. [21,34] Bu tablo çift için son
derece moral bozucu bir durum olmakla birlikte zamanla
erkek partnerde cinsel isteksizlik ve seksten kaçınmaya dönüşebilir.
PDE5i ilacı erkek partnere mutlaka klinisyen tarafından
tek doz olarak verilmelidir. Amaç burada çifti ilaca
bağımlı bir cinsel yaşama alıştırmak değil pratik yaparak
cinsel deneyim kazanmasına olanak tanımaktır. Bu aşamada
karşılıklılık ilkesi gereği vajinismuslu kadına da plasebo
amaçlı besin destek grubundan bir ilaç verilebilir. [21,34]
KOİTUS SONRASI
Koitus gerçekleştikten sonra çiftin terapi süreci ani olarak
sonlandırılmamalıdır. Bu noktada bazı erkekler evliliğe
inancını yitirebilir ve boşanmayı isteyebilir. [20] Bazen koitus
gerçekleştikten sonra kadın, eşinin cinsel performansını
beğenmeyerek memnuniyetsizliğini açıkça karşıya aktarabilir.
Bu durumda kadının da erkek partnerine karşı
hazırlanması oldukça önemlidir. [20] Terapi sürecini sonlandırmadan
önce evliliği destekleyici terapötik konuşmaların
ve cinsel repertuvarı genişletecek cinsel bilgilendirmelerin
yapılması oldukça faydalıdır. [36]
SONUÇ
Vajinismus kuşkusuz ki penis vajina birlikteliğine indirgenemeyecek
kadar karmaşık bir sorundur. Erkek partnerin
doğru yönetimi konusu ise tedavi başarısının en önemli
belirleyicilerinden biridir. Vajinismus erkeğinde genel popülasyona
kıyasla daha yüksek düzeyde cinsel işlev bozuklarının
görülme olasılığı göz önünde bulundurulmalıdır.
Ancak bu durumun primer mi yoksa vajinismusa tepki olarak
doğan sekonder bir bozukluk mu olduğu tartışmalıdır.
Vajinismus erkeğinin ruhsal tepkileri tedavi süreci boyunca
dikkatle izlenmelidir. Erkek koitusa hazırlanırken psikojenik
nedenlere yönelik öz güveni arttırıcı müdahalelerde
bulunulmalı ve eşine karşı olumlu, anlayışlı ve yapıcı bir
tutum sergilemesi konusunda cesaretlendirilmelidir. Olası
dirençler ilerlemeden fark edilerek uygun müdahaleler geç
kalmadan yapılmalıdır. Vajinismus kadın açısından bakıldığında
kesin çözümü olan bir sorun olarak görülebilir.
Eğer çözülemiyorsa ortada “kendini güvende hissetmeyen
bir kadın” ya da “çözüm istemeyen bir erkek” olabileceği
mutlaka akılda tutulmalıdır. Buna karşın sonuç alınan her
tedavinin, çiftin kendi aralarında kurdukları dengenin bozulmasına
yol açacağı ve çiftin yeni bir denge durumuna
geçmelerini gerektireceği de unutulmamalıdır. Bu görüşler
doğrultusunda, tedavi süreci boyunca uygulanacak müdahaleler,
çiftin ilişki dengesi üzerindeki etkileri göz önünde
bulundurularak planlanmalı ve uygulanmalıdır.
KAYNAKLAR
1. Er O, Özdel, K, Yılmaz Özpolat AG. Vajinismus. Kriz Dergisi
2010;18:37–45. http://static.dergipark.org.tr/article-download/
f45d/5e45/704b/imp-JA79SR25JJ-0.pdf?
2. Özcan H, Kızılkaya Beji N. Kadın cinsel fonksiyon bozuklukları:
2018 güncelleme. Androl Bul 2018;20:133–7. [CrossRef]
3. Association, American Psychiatric. Diagnostic and statistical
manual of mental disorders. 5th Edition. Philadelphia: American
Psychiatric Publishing, 2013.
4. Dias-Amaral A, Marques-Pinto A. Female genito-pelvic pain/
penetration disorder: review of the related factors and overall
approach. Rev Bras Ginecol Obstet 2018;40:787–93. [CrossRef]
5. Dogan S. Vaginismus and accompanying sexual dysfunctions in a
Turkish clinical sample. J Sex Med 2009;6:184–92. [CrossRef]
6. Maseroli E, Scavello I, Rastrelli G, Limoncin E, Cipriani S, Corona
G, et al. Outcome of medical and psychosexual interventions for
vaginismus: a systematic review and meta-analysis. J Sex Med
2018;15:1752–64. [CrossRef]
7. Lewis RW, Fugl‐Meyer KS, Bosch R, Fugl‐Meyer AR, Laumann
EO, Lizza E, Martin‐Morales A. Epidemiology/risk factors of
sexual dysfunction. J Sex Med 2004;1:35–9. [CrossRef]
8. Spector IP, Carey MP. Incidence and prevalence of the sexual
dysfunctions: A critical review of the empirical literature. Arch Sex
Behav 1990;19:389–408. [CrossRef]
9. Lahaie MA, Boyer SC, Amsel R, Khalifé S, Binik YM. Vaginismus:
a review of the literature on the classification/diagnosis, etiology
and treatment. Women’s Health 2010;6:705–19. [CrossRef]
10. Engman M. Partial vaginismus: definition, symptoms and treatment
(Doctoral dissertation, Institutionen för klinisk och experimentell
medicin). Linköping University Medical Dissertations. No. 1015;
2007. https://nfog.org/theses/Maria_Engman.pdf
11. Fugl-Meyer, KS, Fugl-Meyer AR. Sexual disabilities are not
singularities. Int J Impot Res 2002;14:487–93. [CrossRef]
12. Lewis RW, Fugl‐Meyer KS, Corona G, Hayes RD, Laumann EO,
Moreira Jr ED, et al. Definitions/epidemiology/risk factors for
sexual dysfunction. J Sex Med 2010;7:1598–607. [CrossRef]
13. Yilmaz E, Zeytinci İE, Sari S, Karababa IF, Çıllı AS, Kucur R.
Investigation of Sexual Problems in Married People Living in the
Center of Konya. Turk Psikiyatri Derg 2010;21:126-34.
142 Androl Bul 2020;22:137-143
14. Özdel O, Tümkaya S, Levent N, Atesci FÇ, Oğuzhanoğlu NK,
Varma G. Bilişsel davranışçı yöntemlere dayalı cinsel terapinin
vajinismuslu kadınlar ve eşlerinin cinsel sorunları üzerindeki
etkileri. Anadolu Psikiyatri Derg 2013;14:129–35. [CrossRef]
15. Reissing ED, Binik YM, Khalif S, Cohen D, Amsel R. Etiological
correlates of vaginismus: Sexual and physical abuse, sexual
knowledge, sexual self-schema, and relationship adjustment. J Sex
Marital Ther 2003;29:47–59. [CrossRef]
16. Yıldırım MH. Vajinismusun sosyodemografik ve klinik özellikleri
açısından diğer cinsel işlev bozuklukları ile karşılaştırılması. Klinik
Psikiyatri Derg 2017;20:37–44. [CrossRef]
17. Oktay M, Tombul K 200 Vajinismus vak’ası ve eşlerinin psikolojik
yönden incelenmesi. Yeni Symposium 2003;41:115–9.
18. Özyıldırım İ. Güncel psikodinamik teoriler ışığında vaginismus.
Turkiye Klinikleri Psychiatry-Special Topics 2009;2:59–67.
19. Kabakci E, Batur S. Who benefits from cognitive behavioral
therapy for vaginismus? J Sex Marital Ther 2003;29:277–88.
[CrossRef]
20. Kayır A. Vaginismus. Turkiye Klinikleri Psychiatry-Special Topics
2009;2:48–52.
21. Keçe C. Bir kaçınma ve erteleme hastalığı olan vajinismusun
üstesinden gelmek 1. Baskı. Ankara: Pusula Yayınevi; 2017.
22. Kayır A. Ağrı mı cinsel yoksa cinsellik mi ağrılı? Disparoni. Turkiye
Klinikleri Psychiatry-Special Topics 2009;2:53–5.
23. Alizadeh A, Farnam F, Raisi F, Parsaeian M. Prevalence of and risk
factors for genito-pelvic pain/penetration disorder: A populationbased
study of Iranian women. J Sex Med 2019;16:1068–77.
[CrossRef]
24. Özdemir YÖ. Birleşemeyen çiftler: Klinik Özellikler ve Tedavi
Yaklaşımı. Turkiye Klinikleri Psychiatry-Special Topics 2009;2:72–5.
25. Badran W, Moamen N, Fahmy I, El-Karaksy A, Abdel-Nasser TM,
Ghanem H. Etiological factors of unconsummated marriage. Int J
Impot Res 2006;18:458–63. [CrossRef]
26. Kaplan HS, Horwith M. The evaluation of sexual disorders:
Psychological and medical aspects. Levittown: Taylor & Francis;
1983.
27. Özdemir Ö, Şimşek F, Özkardeş S, İncesu C, Karakoç B. The
unconsummated marriage: Its frequency and clinical characteristics
in a sexual dysfunction clinic. J Sex Marital Ther 2008;34:268–79.
[CrossRef]
28. Michetti PM, Silvaggi M, Fabrizi A, Tartaglia N, Rossi R,
Simonelli C. Unconsummated marriage: Can it still be considered
a consequence of vaginismus? Int J Impot Res 2014;26:28–30.
[CrossRef]
29. Zargooshi J. Male sexual dysfunction in unconsummated marriage:
Long-term outcome in 417 patients. J Sex Med 2008;5:2895–903.
[CrossRef]
30. Erden, CT. Vaginismus erkekleri; Yeni bir tanım? Turkiye Klinikleri
Psychiatry-Special Topics 2009;2:56–8.
31. Ben-Zion I, Rothschild S, Chudakov B, Aloni R. Surrogate
versus couple therapy in vaginismus. J Sex Med 2007;4:728–33.
[CrossRef]
32. Dogan S, Dogan M. The frequency of sexual dysfunctions in male
partners of women with vaginismus in a Turkish sample. Int J
Impot Res 2008;20:218–21. [CrossRef]
33. Klein V, Koops T, Lange C, Briken P. Sexual history of male
partners of women with the diagnosis vaginismus. Sex Relat Ther
2015;30:376–84. [CrossRef]
34. Keçe CA, Güngör S. 10 Adımda vajinismus tedavisi –Zeynep ve
Ergün Çiftinin Vajinusmusun Üstesinden Adım Adım Gelişlerinin
Öyküsü..., 1. Baskı. Ankara: Pusula Yayınevi; 2013.
35. İncesu C. Cinsel işlevler ve cinsel işlev bozuklukları. Klinik
Psikiyatri Derg 2004;Ek 3:3–13. https://www.journalagent.com/
kpd/pdfs/KPD_7_70_3_13.pdf
36. Kaplan HS. The Illustrated Manual of Sex Therapy. Taylor &
Francis Group: Psychology Press; 1988.
Çiydem ve Özdemir • Tedavi sürecinde vajinismus erkeğinin yönetimi
143
TÜRKİYE’DEKİ ANDROLOJİ YAYINLARI | ANDROLOGY PUBLICATIONS IN TURKEY
Uluslararası dergilerde Türk araştırmacılar tarafından yapılan “Erkek ve Kadın Cinsel Sağlığı”, “Erkek İnfertilitesi”, “Prostat hastalıkları” ve
“Erkek Genital Sistemi Sorunları” ile ilgili yayınlar listesi. Bu liste 20.03.2020-15.06.2020 tarihleri arasında Pub-Med ve Ulakbim veri tabanı
temel alınarak hazırlanmıştır. Bu listede yayını olmayan ve bu tarihler arasında uluslararası dergilerde yayını basılan araştırmacıların
Türk Androloji Derneği sekreterliğine yayın künyelerini iletmeleri rica olunur.
1. Agras K, Doluoglu OG, Acikgoz ZC, Ener K, Ocal A. Detection
of human papillomavirus subtypes harbored in the foreskin of
asymptomatic boys: Controlled study. J Pediatr Urol. 2020 Apr
25:S1477-5131(20)30120-0.
2. Akaras N, Abuc OO, Koc K, Bal T, Geyikoglu F, Atilay H, Erol
HS, Yigit S, Gul M. (1 → 3)-β-d-glucan enhances the toxicity
induced by Bortezomib in rat testis. J Food Biochem. 2020
Mar;44(3):e13155. doi: 10.1111/jfbc.13155.
3. Akkan SS, İzgüt-Uysal VN, Çakır T, Özbey Ö, Üstünel İ. The effect
of experimental varicocele on the apelin and APJ expressions in
rat testis tissue. Tissue Cell. 2020 Apr;63:101318. doi: 10.1016/j.
tice.2019.101318.
4. Aksoy Derya Y, Gök Uğur H, Özşahin Z. Effects of demographic
and obstetric variables with body image on sexual dysfunction in
pregnancy: A cross-sectional and comparative study. Int J Nurs
Pract. 2020 Mar 10:e12829. doi: 10.1111/ijn.
5. Aktaş Karabay E, Karşıyakalı N, Karabay E. Evaluation of sexual
functions in female rosacea patients: a prospective, case-control study.
Int J Impot Res. 2020 Apr 14. doi: 10.1038/s41443-020-0275-z.
6. Akyuz MD, Turfan EC, Oner SC, Sakar T, Aktay DM. Sexual
functions in pregnancy: different situations in near geography:a
case study on Turkey, Iran and Greece. J Matern Fetal Neonatal
Med. 2020 Jan;33(2):222-229.
7. Albayrak Ö, Şener TE, Erşahin M, Özbaş-Turan S, Ekentok C,
Tavukçu HH, Çevik Ö, Çetinel Ş, Ertaş B, Şener G. Mesenchymal
stem cell therapy improves erectile dysfunction in experimental
spinal cord injury. Int J Impot Res. 2020 May;32(3):308-316.
8. Altunkol A, Topuz AN, Genç Ö, Alma E, Topuz M. Atrial
electromechanical duration prolongs in patients with erectile
dysfunction. Aging Male. 2020 Jun;23(2):154-160.
9. Anğın AD, Özkaya E, Çetin M, Gün I, Sakin O, Ertekin LT,
Denizli R, Koyuncu K, Akalın EE. Comparison of female sexual
function and sexual function of their partners between groups of
pregnant and non-pregnant women. Ginekol Pol. 2020;91(5):235-
239. doi: 10.5603/GP.2020.0062.
10. Ardahanlı İ, Celik M. Can myocardial performance index predict early
cardiac risks in erectile dysfunction? Aging Male. 2020 May 20:1-7.
11. Arıcan EY, Gökçeoğlu Kayalı D, Ulus Karaca B, Boran T,
Öztürk N, Okyar A, Ercan F, Özhan G. Reproductive effects of
subchronic exposure to acetamiprid in male rats. Sci Rep. 2020 Jun
2;10(1):8985. doi: 10.1038/s41598-020-65887-0.
12. Aslan F, Topcuoğlu M, Öktem Ç, Akkoç A, Uçar M. Can
subfoveal choroidal thickness replace subjective tests in patients
using tadalafil to treat erectile dysfunction? Andrologia. 2020 Mar
26:e13580. doi: 10.1111/and.13580.
13. Atmaca M. Selective Serotonin Reuptake Inhibitor-Induced Sexual
Dysfunction: Current Management Perspectives. Neuropsychiatr
Dis Treat. 2020 Apr 20;16:1043-1050.
14. Aydin S, Billur D, Kizil S, Ozkavukcu S, Topal Celikkan F, Aydos
K, Erdemli E. Evaluation of blood-testis barrier integrity in terms
of adhesion molecules in nonobstructive azoospermia. Andrologia.
2020 May 26:e13636. doi: 10.1111/and.13636.
15. Aydogan F, Baykan S, Soliman GA, Yusufoglu H, Bedir E.
Evaluation of the potential aphrodisiac activity of sesquiterpenoids
from roots of Ferula huber-morathii Peşmen in male rats. J
Ethnopharmacol. 2020 Jul 15;257:112868. doi: 10.1016/j.
jep.2020.112868.
16. Bag S, Akbas F. The Impact of Obesity on Sexual Functions and
Dyadic Consensus in Patients with Obesity. Metab Syndr Relat
Disord. 2020 May 11. doi: 10.1089/met.2020.0012.
17. Balasar Ö, Acar H. Investigation of the interchromosomal effects
in male carriers with structural chromosomal abnormalities using
FISH. Turk J Urol. 2020 Mar 14;46(3):178-185.
18. Balcioglu YH, Dogan M, Incı I, Solmaz M. Sexual Behavioral
Disinhibition Associated with Nucleus Lentiformis Lesion: A
Forensic Neuroscience Perspective Through a Case. J Forensic Sci.
2020 Jun 11. doi: 10.1111/1556-4029.14477.
19. Baydilli N, Akinsal EC, Selvi I, Golbasi A, Imamoglu H,
Ekmekcioglu O. A Rare Case of Partial Unilateral Corpus
Cavernosum Agenesis With Concomitant Multiple Genitourinary
Anomalies. Urology. 2020 May 18:S0090-4295(20)30550-1. doi:
10.1016/j.urology.2020.05.008.
20. Bayramoğlu Tepe N, Ozcorekci O. Knowledge about the human
papillomavirus among high school and university students a
comprehensive questionnaire study from Southeast Turkey. J
Obstet Gynaecol Res. 2020 Jun;46(6):907-916.
21. Belhan S, Yıldırım S, Huyut Z, Özdek U, Oto G, Algül S.
Effects of curcumin on sperm quality, lipid profile, antioxidant
activity and histopathological changes in streptozotocin-induced
diabetes in rats. Andrologia. 2020 Apr 15:e13584. doi: 10.1111/
and.13584.
22. Bilgic D, Kizilkaya Beji N. How do urinary incontinence types
affect sexual function and quality of life for Turkish women? Low
Urin Tract Symptoms. 2020 Apr 28. doi: 10.1111/luts.12314.
23. Campbell JD, Milenkovic U, Usta MF, Albersen M, Bivalacqua TJ.
The good, bad, and the ugly of regenerative therapies for erectile
dysfunction. Transl Androl Urol. 2020 Mar;9(Suppl 2):S252-S261.
24. Cihan A, Kazaz İO, Yıldırım Ö, Deliktaş H, Ongün Ş, Gül Ü,
Şahin B, Üre İ, Özkara H. ‘Andrology Study Group of Society
of Urologic Surgery-Turkey (SUST)’. Changing Aspects of Male
Sexual Functions Accompanying Treatment of Benign Prostatic
Hyperplasia With Silodosin 8 mg Per Day. J Sex Med. 2020
Jun;17(6):1094-1100.
25. Culha MG, Tuken M, Gonultas S, Cakir OO, Serefoglu EC.
Frequency of etiological factors among patients with acquired
premature ejaculation: prospective, observational, single-center
study. Int J Impot Res. 2020 May;32(3):352-357.
26. Degirmenci Y, Demirdag E, Guler I, Yildiz S, Erdem M, Erdem
A. Impact of the sexual abstinence period on the production of
seminal reactive oxygen species in patients undergoing intrauterine
insemination: A randomized trial. J Obstet Gynaecol Res. 2020
May 27. doi: 10.1111/jog.14308.
27. Demirci Ş, Uğurluoğlu Ö. An Evaluation of Verbal, Physical,
and Sexual Violence Against Healthcare Workers in Ankara,
Turkey. J Forensic Nurs. 2020 May 5. doi: 10.1097/
JFN.0000000000000286.
28. Doğan G, İpek H. The protective effect of Ganoderma lucidum
on testicular torsion/detorsion-induced ischemia-reperfusion
(I/R) injury. Acta Cir Bras. 2020 Mar 20;35(1):e202000103. doi:
10.1590/s0102-865020200010000003.
29. Eser N, Yoldaş A, Yigin A, Yumusak N, Bozkurt AS, Kokbas U,
Aslan M. The protective effect of Ferula elaeochytris on age-related
erectile dysfunction. J Ethnopharmacol. 2020 Aug 10;258:112921.
doi: 10.1016/j.jep.2020.112921.
144 Cilt/Volume 22 • Sayı/Issue 2 • Haziran/ June 2020
TÜRKİYE’DEKİ ANDROLOJİ YAYINLARI | ANDROLOGY PUBLICATIONS IN TURKEY
Uluslararası dergilerde Türk araştırmacılar tarafından yapılan “Erkek ve Kadın Cinsel Sağlığı”, “Erkek İnfertilitesi”, “Prostat hastalıkları” ve
“Erkek Genital Sistemi Sorunları” ile ilgili yayınlar listesi. Bu liste 20.03.2020-15.06.2020 tarihleri arasında Pub-Med ve Ulakbim veri tabanı
temel alınarak hazırlanmıştır. Bu listede yayını olmayan ve bu tarihler arasında uluslararası dergilerde yayını basılan araştırmacıların
Türk Androloji Derneği sekreterliğine yayın künyelerini iletmeleri rica olunur.
30. Evcili F, Demirel G, Bekar M, Guler H. Effectiveness of postpartum
sexual health education programme structured according to
Levine’s conservation model: An interventional study. Int J Nurs
Pract. 2020 Jun 8:e12855. doi: 10.1111/ijn.12855.
31. Fırat F, Erdemir F. The Effect of Age on Semen Quality and
Spontaneous Pregnancy Rates in Patients who Treated with
Microsurgical Inguinal Varicocelectomy. Cureus. 2020 Apr
20;12(4):e7744. doi: 10.7759/cureus.7744.
32. Freeman S, Bertolotto M, Richenberg J, Belfield J, Dogra V, Huang
DY, Lotti F, Markiet K, Nikolic O, Ramanathan S, Ramchandani
P, Rocher L, Secil M, Sidhu PS, Skrobisz K, Studniarek M, Tsili
A, Tuncay Turgut A, Pavlica P, Derchi LE; members of the ESUR-
SPIWG WG. Ultrasound evaluation of varicoceles: guidelines
and recommendations of the European Society of Urogenital
Radiology Scrotal and Penile Imaging Working Group (ESUR-
SPIWG) for detection, classification, and grading. Eur Radiol.
2020 Jan;30(1):11-25.
33. Gode F, Gürbüz AS, Tamer B, Pala I, Isik AZ. The Effects of
Microfluidic Sperm Sorting, Density Gradient and Swim-up
Methods on Semen Oxidation Reduction Potential. Urol J. 2020
May 27;0(0):5639. doi: 10.22037/uj.v0i0.5639.
34. Gozdas HT, Bal T. Brucellar epididymo-orchitis: a retrospective
study of 25 cases. Aging Male. 2020 Mar;23(1):29-32.
35. Gul M. Comment on “Hyaluronic acid injection in glans penis for
treatment of premature ejaculation: a randomized controlled crossover
study”. Int J Impot Res. 2020 May;32(3):364-365.
36. Gul M, Towe M, Yafi FA, Serefoglu EC. Hard flaccid syndrome: initial
report of four cases. Int J Impot Res. 2020 Mar;32(2):176-179.
37. Güler Y, Erbin A. Independent Predictive Factors for Occurrence
of Ischemic Priapism after Papaverine Injection. Urol J. 2020 May
28. doi: 10.22037/uj.v0i0.5890.
38. Gumus R, Uslu S, Uslu BA. The effects of different dietary protein
sources on live weight, sperm quality and the histology of the
testes and accessory glands in male rats. Andrologia. 2020 Apr
20:e13601. doi: 10.1111/and.13601.
39. Gul M, Dong L, Wang D, Diri MA, Andersen CY. Surrogate testes:
Allogeneic spermatogonial stem cell transplantation within an
encapsulation device may restore male fertility. Med Hypotheses.
2020 Jun;139:109634. doi: 10.1016/j.mehy.2020.109634.
40. Gul M, Hildorf S, Dong L, Thorup J, Hoffmann ER, Jensen CFS,
Sønksen J, Cortes D, Fedder J, Andersen CY, Goossens E. Review of
injection techniques for spermatogonial stem cell transplantation.
Hum Reprod Update. 2020 Apr 15;26(3):368-391.
41. Guler Y, Ucpinar B, Erbin A. Diffuse Large B-cell Lymphoma of
Testis: a Case Report and Current Literature Review. Folia Med
(Plovdiv). 2020 Mar 31;62(1):200-203.
42. Gungor Uğurlucan F, Yasa C, Yuksel Ozgor B, Ayvacikli G,
Gunaydin C, Balci BK, Yalcin O. Validation of the Turkish version
of the ICIQ-FLUTS, ICIQ-FLUTS long-form, ICIQ-LUTS
quality-of-life, and ICIQ-FLUTS sexual functions. Neurourol
Urodyn. 2020 Mar;39(3):962-968.
43. Grabovac I, Smith L, Yang L, Soysal P, Veronese N, Turan Isik A,
Forwood S, Jackson S. The relationship between chronic diseases
and number of sexual partners: an exploratory analysis. BMJ Sex
Reprod Health. 2020 Apr;46(2):100-107.
44. Guclu B, Koken M. Does THA Affect Sexual Dysfunction in Female
Patients With DDH? J Arthroplasty. 2020 Jun;35(6):1627-1635.
Cilt/Volume 22 • Sayı/Issue 2 • Haziran/ June 2020
45. Gulcu Bulmus F, Canpolat S, Sahin Z, Bulmus O, Serhatlioglu
I, Kelestimur H. Kisspeptin and RF9 prevent paroxetine-induced
changes in some parameters of seminal vesicle fluid in the male rats.
Andrologia. 2020 May;52(4):e13538. doi: 10.1111/and.13538.
46. Güner Ö, Güner A, Yavaşoğlu A, Karabay Yavaşoğlu NÜ, Kavlak O.
Ameliorative effect of edible Halopteris scoparia against cadmiuminduced
reproductive toxicity in male mice: A biochemical and
histopathologic study. Andrologia. 2020 Apr 22:e13591. doi:
10.1111/and.13591.
47. Güvenç M, Cellat M, Gökçek İ, Arkalı G, Uyar A, Tekeli İO, Yavaş
İ. Tyrosol prevents AlCl3 induced male reproductive damage by
suppressing apoptosis and activating the Nrf-2/HO-1 pathway.
Andrologia. 2020 Mar;52(2):e13499. doi: 10.1111/and.13499.
48. Hayriye Sorgun M, Kuzu M, Erdoğan S, Yucesan C. Sexual
dysfunction in Neuro-Behcet’s disease. J Clin Neurosci. 2020 Apr
29:S0967-5868(20)30413-6. doi: 10.1016/j.jocn.2020.04.057.
49. Ilgin S. The adverse effects of psychotropic drugs as an endocrine
disrupting chemicals on the hypothalamic-pituitary regulation
in male. Life Sci. 2020 Jul 15;253:117704. doi: 10.1016/j.
lfs.2020.117704.
50. Inal HA, Ozturk Inal Z, Mermer S, Aksoy E, Bayraktar AM, Can
U. Investigation of serum vitamin D and ischaemia-modified
albumin levels in infertile Turkish men. Andrologia. 2020
Apr;52(3):e13507. doi: 10.1111/and.13507.
51. Isil RG, Avlanmis O. Effects of totally extraperitoneal and
lichtenstein hernia repair on men’s sexual function and quality of
life. Surg Endosc. 2020 Mar;34(3):1103-1111.
52. Isil RG, Avlanmis O. Effects of totally extraperitoneal and
lichtenstein hernia repair on men’s sexual function and quality of
life. Surg Endosc. 2020 Mar;34(3):1103-1111.
53. Kahraman S, Sahin Y, Yelke H, Kumtepe Y, Tufekci MA, Yapan
CC, Yesil M, Cetinkaya M. High rates of aneuploidy, mosaicism
and abnormal morphokinetic development in cases with low
sperm concentration. Version 2. J Assist Reprod Genet. 2020
Mar;37(3):629-640.
54. Karabakan M, Bozkurt A, Saylam B, Kucuksu Z, Hirik E,
Kagan Aktas B. A new proof for the relationship between erectile
dysfunction and atherosclerosis: fragmented QRS? Int J Impot
Res. 2020 May;32(3):302-307.
55. Karabay E, Karsiyakali N, Cinier G, Zeren G, Duvar S, Simsek
B, Aslan AR, Karabay CY. Change in Frequency and Predictors
of Erectile Dysfunction With Changes in the International
Index of Erectile Function-Erectile Function Domain Score in
Patients With ST-Elevation Myocardial Infarction: A Prospective,
Longitudinal Study. J Sex Med. 2020 Jun;17(6):1101-1108.
56. Kars Fertelli T. Effects of Education About Rheumatoid Arthritis
and Sexuality on the Sexual Problems of Women With Rheumatoid
Arthritis. Clin Nurs Res. 2020 Mar;29(3):189-199.
57. Kaya-Sezginer E, Gur S. The Inflammation Network In The
Pathogenesis Of Erectile Dysfunction: Attractive Potential
Therapeutic Targets. Curr Pharm Des. 2020 Apr 24. doi: 10.2174
/1381612826666200424161018.
58. Kaynak Y, Kaya C, Aykaç A. YouTube as a source of premature
ejaculation. Rev Int Androl. 2020 Apr-Jun;18(2):63-67.
59. Keşkek ŞÖ, Demirtaş D, Uysal G, Başaran E. Sexual dysfunction
in female subjects with beta-thalassemia minor. Int J Impot Res.
2020 May;32(3):358-362.
145
TÜRKİYE’DEKİ ANDROLOJİ YAYINLARI | ANDROLOGY PUBLICATIONS IN TURKEY
Uluslararası dergilerde Türk araştırmacılar tarafından yapılan “Erkek ve Kadın Cinsel Sağlığı”, “Erkek İnfertilitesi”, “Prostat hastalıkları” ve
“Erkek Genital Sistemi Sorunları” ile ilgili yayınlar listesi. Bu liste 20.03.2020-15.06.2020 tarihleri arasında Pub-Med ve Ulakbim veri tabanı
temel alınarak hazırlanmıştır. Bu listede yayını olmayan ve bu tarihler arasında uluslararası dergilerde yayını basılan araştırmacıların
Türk Androloji Derneği sekreterliğine yayın künyelerini iletmeleri rica olunur.
60. Kilinc AA, Alishbayli G, Taner HE, Cokugras FC, Cokugras
H. Clinical characteristics and genetic analysis of cystic fibrosis
transmembrane conductance reseptor-related disease. Pediatr Int.
2020 May;62(5):629-633.
61. Kirana PS, Gudeloglu A, Sansone A, Fode M, Reisman Y, Corona
G, Burri A. E-Sexual Health: A Position Statement of the European
Society for Sexual Medicine. J Sex Med. 2020 Apr 24:S1743-
6095(20)30172-7.
62. Kocpinar EF, Gonul Baltaci N, Ceylan H, Kalin SN, Erdogan O,
Budak H. Effect of a Prolonged Dietary Iron Intake on the Gene
Expression and Activity of the Testicular Antioxidant Defense
System in Rats. Biol Trace Elem Res. 2020 May;195(1):135-141.
doi: 10.1007/s12011-019-01817-0.
63. La Rosa VL, Shah M, Kahramanoglu I, Cerentini TM, Ciebiera
M, Lin LT, Dirnfeld M, Minona P, Tesarik J. Quality of life and
fertility preservation counseling for women with gynecological
cancer: an integrated psychological and clinical perspective. J
Psychosom Obstet Gynaecol. 2020 Jun;41(2):86-92.
64. Memili E, Moura AA, Kaya A. Metabolomes of sperm and seminal
plasma associated with bull fertility. Anim Reprod Sci. 2020 Apr
1:106355. doi: 10.1016/j.anireprosci.2020.106355.
65. Ortac M, Cilesiz NC, Demirelli E, Aydin R, Savun M, Ermec B,
Kadioglu A. Undescended Testis Does Not Affect the Outcome of
Microdissection Testicular Sperm Extraction. Urology. 2020 Apr
15:S0090-4295(20)30374-5. doi: 10.1016/j.urology.2020.03.046.
66. Orum MH, Egilmez OB. Successfully treatment of intercourse
anejaculation with psychosexual counseling: A very rare case of
situational anejaculation specific to penetrative sex with the wife.
Rev Int Androl. 2020 Apr-Jun;18(2):79-83.
67. Ozer C, Goren MR, Aytac PC. Management of transient
ejaculation failure due to erectile difficulties encountered on the
oocyte retrieval day. Rev Int Androl. 2020 Apr-Jun;18(2):68-74.
68. Ozkaya M, Oztekin U, Caniklioglu M, Ekmekcioglu O. Redetermination
of upper reference range of follicular stimulating
hormone in infertile men. Syst Biol Reprod Med. 2020 May 22:1-8.
69. Özbay E, Aydın A, Salar R, Durmuş E, Karlıdağ İ, Öncel
HF, Sönmez MG. Sexual experiences between partners after
penile prosthesis: Who is more satisfied? Andrologia. 2020
Mar;52(2):e13461. doi: 10.1111/and.13461.
70. Özkaptan O, Balaban M, Sevinc C, Çubuk A, Sahan A, Akca O. Impact
of intra-operative doppler ultrasound assistance during microsurgical
varicocelectomy on operative outcome and sperm parameters.
Andrologia. 2020 May 7:e13641. doi: 10.1111/and.13641.
71. Özmen MF, Cirit Ü, Arıcı R, Demir K, Kurt D, Pabuccuoğlu S,
Ak K. Evaluation of synergic effects of iodixanol and trehalose on
cryosurvival of electroejaculated ram semen. Andrologia. 2020 Jun
1:e13656. doi: 10.1111/and.13656.
72. Öztürk AE, Bodu M, Bucak MN, Ağir V, Özcan A, Keskin N, Ili
P, Topraggaleh TR, Sidal H, Başpinar N, Dursun Ş. The synergistic
effect of trehalose and low concentrations of cryoprotectants can
improve post-thaw ram sperm parameters. Cryobiology. 2020 Apr
4:S0011-2240(20)30039-0. doi: 10.1016/j.cryobiol.2020.03.008.
73. Pizzol D, Xiao T, Yang L, Demurtas J, McDermott D, Garolla A,
Nardelotto A, Grabovac I, Soysal P, Kazancioglu RT, Veronese N,
Smith L. Prevalence of erectile dysfunction in patients with chronic
kidney disease: a systematic review and meta-analysis. Int J Impot
Res. 2020 May 1. doi: 10.1038/s41443-020-0295-8.
74. Rakici SY, Guzel AI, Tumkaya L, Sevim Nalkiran H, Mercantepe
T. Pelvic Radiation-Induced Testicular Damage: An Experimental
Study at 1 Gray. Syst Biol Reprod Med. 2020 Apr;66(2):89-98.
75. Resim S, Koluş E, Barut O, Kucukdurmaz F, Bahar AY, Dagli H.
Ziziphus jujube ameliorated cavernosal oxidative stress and fibrotic
processes in cavernous nerve injury-induced erectile dysfunction
in a rat model. Andrologia. 2020 May 20:e13632. doi: 10.1111/
and.13632.
76. Sahan A, Akbal C, Tavukcu HH, Cevik O, Cetinel S, Sekerci CA,
Sener TE, Sener G, Tanidir Y. Melatonin prevents deterioration
of erectile function in streptozotocin-induced diabetic rats
via sirtuin-1 expression. Andrologia. 2020 Jun 1:e13639. doi:
10.1111/and.13639.
77. Sahin MO, Sen V, Gunduz G, Ucer O. Effect of smoking cessation
on sexual functions in men aged 30 to 60 years. Int Braz J Urol.
2020 Jul-Aug;46(4):642-648.
78. Salvarci A, Gurbuz AS, Balasar M. Evaluation from a different
perspective of 10-year results of infertile males with Y chromosome
AZFc microdeletions compared with a control group. Andrologia.
2020 Apr 1:e13572. doi: 10.1111/and.13572.
79. Sarikaya S, Yildiz FG, Senocak C, Bozkurt OF, Karatas OF.
Urinary incontinence as a cause of depression and sexual
dysfunction: Questionnaire-based study. Rev Int Androl. 2020
Apr-Jun;18(2):50-54.
80. Saylam B, Çayan S, Akbay E. Effect of microsurgical varicocele
repair on sexual functions and testosterone in hypogonadal
infertile men with varicocele. Aging Male. 2020 Jun 1:1-8. doi:
10.1080/13685538.2020.1769589.
81. Sengul G, Ertekin C. Human cremaster muscle and cremasteric
reflex: A comprehensive review. Clin Neurophysiol. 2020
Jun;131(6):1354-1364.
82. Senturk AB, Cakiroglu B, Yaytokgil M, Aydin C, Sungur M,
Akkoc A. Effect of venous reflux time on testosterone and semen
parameters of infertile males after microscopic varicocelectomy.
Andrologia. 2020 Apr 9:e13583. doi: 10.1111/and.13583.
83. Sertkaya Z, Tokuç E, Özkaya F, Ertaş K, Kutluhan MA, Çulha
MG. Acute effect of microdissection testicular sperm extraction
on blood total testosterone and luteinising hormone levels.
Andrologia. 2020 May 26:e13655. doi: 10.1111/and.13655.
84. Seven I, Tatli Seven P, Gul Baykalir B, Parlak Ak T, Ozer Kaya
S, Yaman M. Bee glue (propolis) improves reproductive organs,
sperm quality and histological changes and antioxidant parameters
of testis tissues in rats exposed to excess copper. Andrologia. 2020
May;52(4):e13540. doi: 10.1111/and.13540.
85. Süzen A, Karakuş SC, Ertürk N, Kırlı U, Özşeker HS, Güçlü MM.
Cystoscopy and mucosectomy: Essentials in the management of
persistent müllerian duct syndrome with transverse testicular
ectopia. Arch Esp Urol. 2020 Apr;73(3):226-229.
86. Şahin TD, Gocmez SS, Duruksu G, Yazir Y, Utkan T. Resveratrol
and quercetin attenuate depressive-like behavior and restore
impaired contractility of vas deferens in chronic stress-exposed
rats: involvement of oxidative stress and inflammation. Naunyn
Schmiedebergs Arch Pharmacol. 2020 May;393(5):761-775.
87. Taşdemir U, Yeni D, İnanç ME, Avdatek F, Çil B, Türkmen R,
Güngör Ş, Tuncer PB. Red pine (Pinus brutia Ten) bark tree
extract preserves sperm quality by reducing oxidative stress and
preventing chromatin damage. Andrologia. 2020 Apr 15:e13603.
doi: 10.1111/and.13603.
146 Cilt/Volume 22 • Sayı/Issue 2 • Haziran/ June 2020
KONGRE TAKVİMİ |
CONGRESS CALENDA
TÜRKİYE’DEKİ ANDROLOJİ YAYINLARI | ANDROLOGY PUBLICATIONS IN TURKEY
Uluslararası dergilerde Türk araştırmacılar tarafından yapılan “Erkek ve Kadın Cinsel Sağlığı”, “Erkek İnfertilitesi”, “Prostat hastalıkları” ve
“Erkek Genital Sistemi Sorunları” ile ilgili yayınlar listesi. Bu liste 20.03.2020-15.06.2020 tarihleri arasında Pub-Med ve Ulakbim veri tabanı
temel alınarak hazırlanmıştır. Bu listede yayını olmayan ve bu tarihler arasında uluslararası dergilerde yayını basılan araştırmacıların
Türk Androloji Derneği sekreterliğine yayın künyelerini iletmeleri rica olunur.
88. Towe M, El-Khatib F, Osman M, Huynh L, Carrion R, Ward S,
Reisman Y, Serefoglu EC, Pastuszak A, Yafi FA. “Doc, if it were
you, what would you do?”: a survey of Men’s Health specialists’
personal preferences regarding treatment modalities. Int J Impot
Res. 2020 Mar 23. doi: 10.1038/s41443-020-0263-3.
89. Turan G, Yalcin Bahat P, Aslan Cetin B, Peker N. The effect
of a levonorgestrel-releasing intrauterine device on female
sexual function. J Obstet Gynaecol. 2020 Jun 5:1-6. doi:
10.1080/01443615.2020.1755630.
90. Turan Y, Gürel A. The heart rate recovery is impaired in participants
with premature ejaculation. Andrologia. 2020 Jun;52(5):e13573.
doi: 10.1111/and.13573.
91. Ulfanov O, Cil N, Adiguzel E. Protective effects of vitamin
E on aluminium sulphate-induced testicular damage.
Toxicol Ind Health. 2020 Apr 24:748233720919663. doi:
10.1177/0748233720919663.
92. Ulker N, Yardimci A, Kaya Tektemur N, Bulmus O, Özer Kaya
Ş, Gulcu Bulmus F, Turk G, Ozcan M, Canpolat S. Irisin may
have a role in pubertal development and regulation of reproductive
function in rats. Reproduction. 2020 May 1:REP-20-0072.R2.
doi: 10.1530/REP-20-0072.
93. Unsal V, Dalkıran T, Çiçek M, Kölükçü E. The Role of Natural
Antioxidants Against Reactive Oxygen Species Produced
by Cadmium Toxicity: A Review. Adv Pharm Bull. 2020
Jun;10(2):184-202.
94. Yalcin CO, Abudayyak M. Effects of boric acid on cell death
and oxidative stress of mouse TM3 Leydig cells in vitro. J
Trace Elem Med Biol. 2020 Apr 3;61:126506. doi: 10.1016/j.
jtemb.2020.126506.
95. Yaylacı F, Şahbudak B, Küçük Ö. Spontaneous Ejaculation Induced
with Atomoxetine. Psychopharmacol Bull. 2020 Mar 12;50(1):40-43.
96. Yenice MG, Danacıoğlu YO, Mert M, Karakaya P, Seker KG,
Akkaş F, Şimşek A, Şahin S, Taşçı AI. Evaluation of factors affecting
sexual dysfunction in female patients with diabetes mellitus. Arch
Endocrinol Metab. 2020 Apr 6:S2359-39972020005002219.
97. Yıldızhan M, Dundar M, Demirci B, Çulhacı N. The Effects of
Hyaluronic Acid on Traumatic Urethral Inflammation. Urol Int.
2020;104(3-4):283-286.
98. Yilmaz H, Gultekin MH, Yalcin A. Erectile dysfunction and
retinal microvascular network: an optical coherence tomography
angiography study. Int J Impot Res. 2020 Apr 28. doi: 10.1038/
s41443-020-0289-6.
99. Yilmaz-Oral D, Onder A, Gur S, Carbonell-Barrachina ÁA,
Kaya-Sezginer E, Oztekin CV, Zor M. The beneficial effect of
clove essential oil and its major component, eugenol, on erectile
function in diabetic rats. Andrologia. 2020 Apr 30:e13606. doi:
10.1111/and.13606.
100. Yoldemir T, Garibova N, Atasayan K. Sexual function
through decades: association with androgens and
cardiometabolic features. Climacteric. 2020 Apr 15:1-7. doi:
10.1080/13697137.2020.1742683.
101. Yuksel B, Ozgor F. Effect of the COVID-19 pandemic on female
sexual behavior. Int J Gynaecol Obstet. 2020 Jul;150(1):98-102.
102. Zeyneloglu HB, Tohma YA, Onalan G, Moran U. Granulocyte
colony-stimulating factor for intracytoplasmic sperm injection
patients with repeated implantation failure: which route is best?†.
J Obstet Gynaecol. 2020 May;40(4):526-530.
Cilt/Volume 22 • Sayı/Issue 2 • Haziran/ June 2020
147
KONGRE TAKVİMİ | CONGRESS CALENDAR
(Temmuz/July 2020 - Kasım/November 2020)
22-25 Temmuz 2020
Akapulko-Meksika
5-7 Ağustos 2020
Nairobi-Kenya
1-2 Ekim 2020
Leuven-Belçika
6-10 Ekim 2020
Bucaramanga-Kolombiya
7-11 Ekim 2020
Montreal-Kanada
9-12 Ekim 2020
Munster-Almanya
15-18 Ekim 2020
Muğla-Türkiye
16-18 Ekim 2020
Yokohama-Japonya
12-15 Kasım 2020
Sen Diego-ABD
9-12 Aralık 2020
Munster/Almanya
18-20 Şubat 2021
Rotterdam-Hollanda
XXII Annual Meeting of the Mexican Society of Urology
smu.mx
Advancing Sexual Medicine in Africa / ASSM Conference
http://www.assmweb.org/
ESU-ESAU-ESGURS Masterclass on erectile restoration and Peyronie’s disease esu-masterclasses.uroweb.org
LV CONGRESO INTERNACIONAL UROLOGIA 2020
scu.org.co
40 th Congress of the Société Internationale d’Urologie siu-urology.org
International Congress of Andrology
andrology2020.de
Güncel Androloji Sempozyumu
http://www.guncelandroloji.com/
World Meeting on Sexual Function
info@wsmg.org
21 st Annual Fall Scientific Meeting of SMSNA www.smsna.org
International Congress of Andrology
https://www.andrology2020.de/
23 rd Congress of the European Society for Sexual Medicine (ESSM) https://www.essm-congress.org/
148 Cilt/Volume 22 • Sayı/Issue 2 • Haziran/ June 2020