Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Yazılı (Tarihi) Sürecin Başlangıcı<br />
Assur’dan yine Dicle’yi izleyerek Cezire üzerinden Harran, Urfa, Birecik, Gaziantep ve Adana’dan geçerek<br />
Gülek Boğazı üzerinden Kaniş’e varmaktaydı. Üçüncü ve son güzergâh ise, ikinci güzergâh gibi Gaziantep’e<br />
kadar ilerlemekte, sonra kuzeye yönelerek Pazarcık, Kahramanmaraş ve Kussuk Beli üzerinden Elbistan’a,<br />
Sarız, Kuruçay belinden Pazarviran’a ve Erciyes Dağı’nın kuzeyinden Kaniş’e ulaşmaktaydı.<br />
Resim 2.3 Assur’dan Anadolu’ya ulaşan ticaret yolları (Köroğlu 2010).<br />
Yukarıda belirtilen karum ve wabartumların bu güzergâhlar üzerinde yer aldıkları varsayılabilir, ancak<br />
yerlerini tam olarak tespit etmek zordur. Assur’dan gelen bazı yollar Kaniş’e ulaştıktan sonra da devam<br />
ediyor görünüyor. Örneğin Kültepe’den kuzeye devam eden güzergâh muhtemelen Amasya üzerinden<br />
Karadeniz kıyısındaki Karum Zalpa’ya ulaşır. Karum ve wabartumların dışında çiviyazılı metinlerden kervanların<br />
durabilecekleri konaklama tesislerinin (bit wabrim) varlığı da bilinmektedir.<br />
Ödeme Araçları ve Ağırlık Ölçüleri<br />
Para, bilindiği gibi MÖ yedinci yüzyılın ortalarında Lidyalılar tarafından icat edilmiştir. Fakat bizim<br />
ortaya koymak istediğimiz dönem çok daha <strong>eski</strong>ye gitmektedir. Bu dönemde ticaret “barter” usulü ile<br />
yapılıyordu. Barter, bir malın, diğer bir mal ile değişmesidir, değiş-tokuş olarak da ifade edilebilir. Bugün,<br />
yani sikkenin icadından 2700 yıl sonra, barter yöntemi hâlâ kullanılmaktadır. Günlük bir gazetenin seri<br />
ilânlarını açtığınızda, şöyle bir pasaj ile karşılaşılabilir: Acele satılık daire, araba ile takas olur. O halde, ödeme<br />
araçları neleri kapsamaktadır? Bu soruya aslında kısaca cevap vermek mümkündür. Anlaşılacağı üzere<br />
bu sistemde ödeme aracı olarak her şey kullanılabilirdi. Bir inek ya da bir çuval buğday başka bir malın<br />
satın alınması için kullanılabilirdi. Fakat yazılı kaynaklardan elde edilen bilgilere göre, değerli metaller<br />
zamanla ödeme aracı olarak önem kazanmıştır. III. Ur Hanedanı Dönemi’nde (MÖ 2112-2000) bazı<br />
metinlerinde ödeme aracı olarak gümüş halkalar kaydedilmiştir. Bu halkalar birden beşe kadar numaralandırılmış<br />
olup 5-10 şekel ağırlığındadır (40-80 gr). Benzeri gümüş halkalara Eski Babil (MÖ 2000-1595)<br />
Dönemi metinlerinde rastlamaktayız. Daha sonraki dönemlerde halka biçimli gümüş devam etmişse bile,<br />
elimizdeki metinlerde buna ait herhangi bir işaret bulunmamaktadır. Buna karşın, metinlerde gümüşü değişik<br />
şekillerde görmekteyiz. Bir metinde gümüşün kırıklarından (şibirtu), başka bir metinde ise gümüşün<br />
kesilmiş parçalarından (bitqu) bahsedilir. O halde incelemekte olduğumuz dönemde ticarette gümüşün<br />
ayrı bir öneme sahip olduğunu söylemek mümkündür. Gümüşün yanında altın, tunç ve tahıl da yaygın<br />
26