Allah Yolunda Cihadın Gayesi
Mektebe -> Kitablarımız -> Allah Yolunda Cihadın Gayesi (Tarık Ebu Abdullah)
Mektebe -> Kitablarımız -> Allah Yolunda Cihadın Gayesi (Tarık Ebu Abdullah)
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
ALLAH YOLUNDA<br />
CİHADIN<br />
GAYESİ<br />
Tarık Ebu Abdullah
- İÇİNDEKİLER -<br />
Gaye Nedir? 08<br />
<strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 09<br />
Dinin İki Direği:<br />
İlim ve Cihad 20<br />
İlim 26<br />
Cihad fi sebilillah 32<br />
Cihad fi Sebilillah’ın Birinci <strong>Gayesi</strong>:<br />
Tevhidin İkamesi, Şirk ve Şirk Ehlinin İzalesi 34<br />
Cihad fi Sebilillah’ın İkinci <strong>Gayesi</strong>:<br />
İslam Birliğinin İkamesi ve Muhafazası 38<br />
İki Gayenin Tahakkukunu Sağlayacak Vesile:<br />
İslam Devleti 60<br />
1. Devletin Tarifi ve Rükünleri 66<br />
2. Devlet Nasıl Meşru Olur? 69<br />
Ehlu’l-halli ve’l-akd’ın imama beyat etmesi 69<br />
Ehlu’l-halli ve’l-akd kimdir? 69<br />
İmam olacak şahıs hangi şartlara haiz olmalı? 70<br />
Bey’at, Ehlu’l-halli ve’l-akd’tan kaçıyla sahih olur? 72<br />
Hazır imamın halefini ahdetmesi veya Ehlu’l-halli ve’l-akda<br />
belirlediği adaylardan birisini tayin etmelerini ahdetmesi 73<br />
İmamın güç kullanarak galip gelmesi 73<br />
3. Devletin Taaddüdü Caiz midir? 76<br />
4. Müslümanların Devletle İlişkisi Nedir? 78<br />
İmamın birinci hakkı: İtaat 79<br />
İmamın ikinci hakkı: Nusret 80<br />
HATİME 82
04<br />
“Birincisi –bunu defalarca söyledik– şunu herkes iyi bilmelidir: Biz<br />
<strong>Allah</strong>’ın kelimesi en yüce olsun diye savaşıyoruz. Bu ise ancak hâkimiyet<br />
ve egemenlik ile mümkündür. Bunun için, işgalcilere ve uşaklarına<br />
karşı attığımız ilk kurşundan beri hepimizin hedefi Irak’ta<br />
İslam Devleti’ni inşa etmek olmuştur… Bu, bizden ayrılmayan bir<br />
arzuydu… İslam Devleti için bütün gücümüzü verdik, tam bir ciddiyet<br />
ile çalıştık, mallarımızı infak ettik ve çokça kanımızı döktük.”<br />
<br />
Şeyh Ebu Hamza el-Muhacir (rahimehullah)
05<br />
<strong>Allah</strong>’a hamd ve Rasûlü Muhammed’e, ehli beytine ve ashabına<br />
salât ve selam olsun. Sonra…<br />
… Bundan üç sene evvel “<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> İki Ana Hedefi”<br />
başlığı altında kısa bir yazı yazmıştım. Bu yazıyı aslında bir dergide<br />
yayınlamak üzere kaleme almıştım. Bunun için kısa ve öz yazmaya<br />
özen göstermiştim; ama yine de fazla uzun olduğu için müstakil bir<br />
risale olarak basılıp dağıtılması daha münasip görüldü. Nitekim de<br />
böyle yapıldı. Üç sene sonra bu risale tekrar elime geçti ve Müslümanlar<br />
için bazı faydalar ihtiva ettiğini gördüğüm gibi bazı hususlarda<br />
da ilavelere muhtaç olduğunu gördüm. Bunun için <strong>Allah</strong> Celle ve<br />
A’ la’ya sığınarak ve O’ndan yardım ve tevfik niyaz ederek risaleyi tekrar<br />
gözden geçirmeyi ve bazı ilavelerle süslemeyi arzuladım. Hakka<br />
isabet ettiysem <strong>Allah</strong>’ın fazlı ve tevfîkîdir. Hatalar ise, hepsi nefsimden<br />
ve şeytandandır.<br />
<strong>Allah</strong> bize yeter… O ne güzel bir dosttur.<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
27 Şaban 1434 / 2013
07<br />
TAKDİM<br />
Hamd alemlerin müdebbiri ve hakimi olan <strong>Allah</strong>’a, salat ve selam<br />
mücahidlerin komutanı, rahmet ve savaş peygamberi olan Resulullah’a,<br />
ehli beytine, ashabı kiramına ve kıyamete kadar onun yolunu<br />
takip eden bütün müminlere olsun.<br />
Yanımda değeri büyük olan Ebu Abdullah hocamın, hacmi küçük<br />
ama faydası büyük olan “<strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong>” adlı risalesi elime geçti.<br />
Okudum ve istifade ettim. Çünkü bu risale İslamın zirvesi olan cihad<br />
ibadetini şu an yapmakta ve yapmaya azmetmiş aday kardeşlerimize<br />
çok önemli bilgiler sunmaktadır. Bu risaleyi okumanızı, malumatlarını<br />
hayatınıza yansıtmanızı ve çevrenizdeki Müslümanlara okutmanızı<br />
tavsiye ederim.<br />
Rabbim bu risaleyi Müslümanlara faydalı kılsın. Yazarına ve basımında<br />
emeği geçen kardeşlerime ecirlerini fazlasıyla versin ve onu<br />
cari bir sadaka kılsın...<br />
Ebu Sümeyye
08<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
GayeNedir?<br />
El-Curcani rahimehullah “Gaye bir şeyin varlığına neden olandır” der. 1<br />
Ez-Zebidi rahimehullah “Gaye bir şeyin müntehasıdır” der. 2 Yani bir şeyin<br />
nihayet bulduğu yer veya hâldir.<br />
Arap râyeye (sancağa) da gaye demiştir; çünkü sancak, onu kaldıranın<br />
amaçlarını gösterir.<br />
Ve gaye garazdır. Yani failin fiili işlemesini sağlayan sebeptir. Muhakkak<br />
ki fiili kast eden her failin bir gayesi vardır. Kasıt ve ihtiyar ile<br />
işlenilmiş fiilin gayeden yoksun olması muhâldir.<br />
Zira ihtiyarî hareketlerin ilk dayanağı, nefsin onu kabulü veya<br />
reddi yönünde tasavvur etmesidir. Nefiste oluşan surete göre isteği,<br />
ya makbulün celbi veya merdudun def ’i yönünde olur. İnsanın bedensel<br />
gücü, isteği doğrultusunda harekete geçer ve merğup neticeye<br />
ulaşır. Ulaştığı hareketinin müntehası onu harekete geçiren kuvvetin<br />
gayesidir.<br />
1 Mucemu’t-Tarifat/sayfa 135. (Daru’l-Fazile baskısı)<br />
2 Tacu’l-arus, غيي maddesi. (Daru’l-Hidaye baskısı)
ف ً<br />
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 09<br />
<strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong><br />
Tüm Nebilerin ortak davası, yalnız <strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ’ya kulluk<br />
etmek, şirki inkâr ve terk etmek ve şirk ehlinden beri olmak olmuştur.<br />
Bu <strong>Allah</strong> Azze ve Celle’nin Rasûllerini ve Nebilerini gönderdiği tevhid<br />
dinidir. Tevhid İslam’ın aslıdır, kopması mümkün olmayan sapasağlam<br />
kulptur, dosdoğru yoldur… Kendilerine nimet verilenlerin<br />
yoludur ve tüm Nebilerin ortak risalesidir. <strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ şöyle<br />
buyuruyor:<br />
أَ نَ فَاع ْ بُ د ُ ونِ<br />
َّ<br />
َ َ إِل<br />
إِل<br />
َ<br />
ُ ل<br />
وَ مَ ا أَرْ سَ ل َ ْنا مِ نْ ق<br />
َّ<br />
َبْ لِك َ مِ نْ رَ سُ ولٍ إِل<br />
َّه<br />
َن<br />
نُوحِ ي إِل َيْ هِ أ<br />
“Senden önce hiçbir Rasûl göndermedik ki, ona şöyle vahyetmiş olmayalım:<br />
“Gerçek şu ki Benden başka ilâh yoktur. Onun için Bana ibadet edin.” 3<br />
Ve şöyle buyuruyor:<br />
ِ ي ِ ك أُمَّ ةٍ رَ سُ ول<br />
َّ َ وَ اجْ تَ نِ بُ وا الطَّاغُ وتَ<br />
أَنِ اع ْ بُ د ُ وا الل<br />
ّ ُ<br />
ْ بَ عَ َ ا <br />
وَ لَق َ د<br />
“Andolsun ki Biz her ümmete “<strong>Allah</strong>’a ibadet edin ve tağuttan sakının”<br />
diye bir Rasûl gönderdik.” 4<br />
Ve Rasûlü sallallahu aleyhi vesellem İmam Ahmed rahimehullah’ın Ebu Hureyre<br />
radıyallahu anhu yoluyla tahric ettiği hadiste şöyle buyuruyor:<br />
ْن<br />
ث<br />
ال أ نبياء إخوة من عالت أهما ت م ش ت ودي ن م واحد<br />
“Nebiler; dinleri bir, farklı analardan olan kardeştirler.” 5<br />
Yani kendilerine verilen şeriatlarda farklılıklar olmuşsa da hepsinin<br />
dini birdir. Hadiste geçen “farklı analardan olan kardeştirler”<br />
3 El-Enbiya, 25<br />
4 En-Nahl, 36<br />
5 Musnedu-Ahmed, 10263. hadis. (Muessesetu-Kurtuba baskısı, Şuayb el-Arnavuti’nin<br />
tahkikiyle)
إ<br />
ف<br />
نَ<br />
ي<br />
ْ<br />
ي<br />
10<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
in manası budur. Hepsinin ortak dini tevhiddir; ancak getirdikleri<br />
şeriatlar farklıdır. 6<br />
İmam İbn-i Kesir rahimehullah hadisle alakalı şöyle der: “Şeriatlar<br />
farklı olsa da din birdir… Şeriki olmayan <strong>Allah</strong>’a ibadet etmek.” 7<br />
Rasûllerin hepsi sadece <strong>Allah</strong> Celle ve A’la’ya kulluk etmeye ve O’ndan<br />
başka her şeye kulluğu inkâr ve terk etmeye çağırmışlardır. Bu,<br />
onların ortak dinidir. <strong>Allah</strong> Azze ve Celle’nin Rasûllerine tebliğini emrettiği<br />
ve <strong>Allah</strong> indinde başkasının kabul görmediği İslam Dini işte<br />
budur.<br />
<strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ şöyle buyuruyor:<br />
ْ خَاسِ ِ <br />
ْ آ ال خِ رَ ةِ مِ نَ ال<br />
ِ ي<br />
َل َنْ ْ يُق بَ َ ل مِ ن ُ وَ ه ُ وَ <br />
ِ سْ َ ال مِ دِ ً ينا ف<br />
ْ ه<br />
َ غْ َ ال<br />
ِ<br />
وَ مَ نْ يَبْتَ غ<br />
“Kim İslam’dan başka bir din ararsa, ondan asla kabul edilmeyecek ve o<br />
ahirette de zarar edenlerden olacaktır.” 8<br />
İbn-u Ebi’l-İzz el-Hanefi rahimehullah meşhur Tahavi şerhinde şöyle<br />
der: “Kim İslam’dan başka bir din ararsa, ondan asla kabul olunmaz”<br />
ayeti her zaman için umumdur. Lakin şeriatlar farklıdır. <strong>Allah</strong>-u<br />
Teâlâ’nın dediği gibi, “Sizden her biriniz için bir şeriat ve bir<br />
yol tayin ettik.” İslam Dini, <strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ’nın kullarına Rasûlleri<br />
yoluyla teşrî kıldığıdır. Bu dinin aslı da fer’i de Rasûllerden rivayet<br />
alınmıştır.” 9<br />
Bunun için Rasûllerin ilki ve babaları sayılan Nuh aleyhissalatu vesselam’ın<br />
insanları çağırdığı ancak İslam idi.<br />
6 Bak Fethu’l-Bari, İbn-u Hacer, cüz 6/sayfa 489. (Daru’l-Marife baskısı, h.1379)<br />
7 Tefsiru’l-Kur’ani’l-Azim, el-Enam 164. ayetin tefsiri. (Daru Tayyibe li’n-neşri ve’t-tevzi, ikinci<br />
baskı h.1420)<br />
8 Âl-i İmran, 85<br />
9 Şerhu’l-akidetu’t-Tahaviyye/sayfa 518. (El-Mektebu’l-İslami, dördüncü baskı, h.1391)
َ<br />
ي<br />
ب<br />
َّ<br />
ي<br />
ّ<br />
ن ي<br />
ب ب<br />
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 11<br />
<strong>Allah</strong> Azze ve Celle şöyle buyuruyor:<br />
ي ُ هُ<br />
ُ ْ مِ نْ إِل ٍ غَ ْ<br />
َك<br />
َّ َ مَ ا ل<br />
َ قَوْ مِ ْ اع بُ ُ دوا الل<br />
َ َ ال <br />
َرْ سَ<br />
ل َ ْنا ن<br />
َ<br />
ُوحً ا إِل<br />
َق<br />
لَق َ ْ د أ قَوْ مِ هِ ف<br />
“Andolsun ki Nuh’u kavmine gönderdik de dedi ki: “Ey kavmim! <strong>Allah</strong>’a<br />
kulluk edin, sizin O’ndan başka bir ilahınız yoktur.” 10<br />
Ve Nuh aleyhissalatu vesselam’ın şöyle dediğini buyuruyor:<br />
ْ ُ سْ لِ ِ ي نَ<br />
وَ أُمِ رْ ُ ت أ ْ َن َ أ ُ ك َ ون مِ نَ ال<br />
“Ve ben müslümanlardan olmakla emrolundum.” 11<br />
Ve Rasûllerin ikinci babaları sayılan İbrahim aleyhissalatu vesselam’ın<br />
insanlara çağrısı ve oğullarına vasiyeti de ancak İslam idi.<br />
َ ا إِ ي ُ بَ نِ يهِ<br />
تَ ُ تُ نَّ و إِل وَ أَنتُ ْ مُ سْ لِ ُ ونَ<br />
ْ َاهِ <br />
ْ<br />
ِب <br />
َ ْ تُ لِرَ بّ<br />
َال َسْ ل<br />
َ ُ رَ بُّ ه َسْ لِ ْ ق<br />
َال<br />
إِذْ ق<br />
وَ يَعْ ق ِ يَّ إِنَّ الل لَك<br />
ي نَ ِ وَ وَ صَّ<br />
ْعَ الَ<br />
َ نَ فَال<br />
ِ ال<br />
ُ ُ ِ الد<br />
َ أ<br />
َّ َ اصْ ط فَ َ<br />
َ ل ُ أ<br />
ُ وبُ َ بَ <br />
“Rabbi ona “İslam ol” emrini verince, o “Ben âlemlerin Rabbine teslim<br />
oldum.” dedi. Bu dini İbrahim, kendi oğullarına vasiyyet etti, Yakub da öyle<br />
yaptı: “Ey oğullarım! Muhakkak ki, bu dini size <strong>Allah</strong> seçti, başka dinlerden<br />
uzak durun, yalnızca müslüman olarak can verin!” dedi. 12<br />
Ve ondan sonra Yakub aleyhissalatu vesselam’da ancak İslam’ı vasiyet bırakmıştır.<br />
شُ َ َ داءَ إِذ<br />
َعْ بُ ُ د ونَ مِ نْ<br />
ْ َ وْ ُ ت ْ إِذ ق َ َال لِبَ نِ يهِ مَ ا ت<br />
ْ حَ ضَ َ يَعْ ُ ق وبَ ال<br />
َ ً ا وَ احِ ً دا<br />
ْ َ َ اق إِل<br />
َ وَ إِل َ ئِكَ إِ ي َ وَ ْ َ إِساعِ َ يل وَ إِس<br />
َ ُ مُ سْ لِ ُ ونَ<br />
نَ ْ نُ ل<br />
10 El-A’raf, 59<br />
11 Yunus, 72<br />
12 El-Bakara, 131-132<br />
َ َ آ ْ َاهِ <br />
وَ <br />
َ َ ك<br />
ُ إِل<br />
أَمْ ك ُ ْ نتُ ْ <br />
َعْ بُ بَ عْ<br />
ُوا ن<br />
د دِ ي قَال
َ<br />
ن<br />
ي<br />
ي<br />
ّ<br />
ّ<br />
ب<br />
12<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
“Yoksa siz de olaya şahit mi oldunuz; Yakub’a ölüm hali gelip çattığı<br />
zaman, oğullarına “Benden sonra neye ibadet edeceksiniz?” dediği zaman,<br />
oğulları “Senin <strong>Allah</strong>’ına ve ataların İbrahim, İsmail ve İshak’ın <strong>Allah</strong>’ına,<br />
tek olan o <strong>Allah</strong>’a ibadet edeceğiz. Biz ancak O’na boyun eğen müslümanlarız”<br />
dediler.” 13<br />
Durum hep böyle olmuştur. İnsanların her zamanda tek bir ilahı<br />
olmuştur, tek bir dini, tek bir kitabı ve tek bir Rasûlü olmuştur. Her<br />
gönderilen kitap ve her gelen Rasûl hep aynı ezelî davette bulunmuştur:<br />
ي ُ هُ<br />
ُ ْ مِ نْ إِل ٍ غَ ْ<br />
َك<br />
َّ َ مَ ا ل<br />
َ ي قَوْ مِ ْ اع بُ ُ دوا الل<br />
“Ey kavmim! <strong>Allah</strong>’a kulluk edin, sizin O’ndan başka bir ilahınız yoktur.” 14<br />
Ezelden beri Müslümanlar bu hakikat üzere bir araya gelmişlerdir<br />
ve tevhid birliğini, İslam ümmetini, İslam cemaatini oluşturmuşlardır.<br />
Ve bundan ötürü <strong>Allah</strong> Celle ve A’la, bütün Rasûllerine birlik, beraberliği<br />
ve cemaati emretmiştir ve ayrılığı, ihtilafı ve tefrikayı nehyetmiştir.<br />
<strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ şöyle buyuruyor:<br />
َوْ حَ يْ َ نا إِل<br />
َّذِ ي أ<br />
ُ ْ مِ نَ الد ِ مَ ا وَ صَّ بِ هِ نُوحً ا وَ ال<br />
َك<br />
َ عَ ل<br />
سشَ<br />
َقِ يمُ وا الد نَ وَ<br />
إِ ي َ وَ مُ وسَ وَ عِ يسَ أَن<br />
َ وَ صَّ يْ َ نا بِ هِ<br />
َيْ ك وَ مَ ا<br />
ُوا فِ يهِ<br />
تَت َ ف َ رَّ ق<br />
َ<br />
ْ أ ِ ل<br />
ِ<br />
ْ َاهِ <br />
“<strong>Allah</strong>, dinden Nuh’a tavsiye buyurduğu şeyi sizin için de bir şeriat yaptı<br />
ve sana vahyettiğimizi, İbrahim’e, Musa’ya ve İsa’ya tavsiye buyurduğumuzu<br />
da şeriat kıldı. Şöyle ki: Dini doğru tutun ve onda ayrılığa düşmeyin.” 15<br />
Ayetin tefsirinde Mücahid rahimehullah şöyle der: “<strong>Allah</strong>’ın dini, O’na<br />
itaat etmek ve tevhid hususunda birdir.” Ve Mukatil rahimehullah “Onda<br />
13 El-Bakara, 133<br />
14 El-A’raf, 59, 65, 73, 85<br />
15 Eş-Şura, 13
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 13<br />
ihtilaf etmeyin; zira her Nebi kendisinden önceki Nebiyi doğrulayandır”<br />
demiştir. 16<br />
Şemsuddin Ebu Abdullah el-Kurtubi rahimehullah şöyle der: “Dinin<br />
dosdoğru tutulması, <strong>Allah</strong>’ı birlemek ve O’na itaat etmektir. Rasûllerine,<br />
kitaplarına, ahiret gününe ve kişinin yerine getirmesiyle ancak<br />
Müslüman olacağı diğer hususlara iman etmektir. Bu buyrukla <strong>Allah</strong>-u<br />
Teâlâ, en güzel halleriyle ümmetlerin maslahatlarını koruyan<br />
şer’i hükümleri kast etmiyor. Çünkü bunlar değişkendir. <strong>Allah</strong>-u<br />
Teâlâ başka bir yerde “Sizden her biriniz için bir şeriat ve bir yol<br />
tayin ettik” diye buyurmaktadır.” Sonra şöyle devam ediyor: “Buna<br />
göre ayetin manası şudur: “Ey Muhammed, sana da Nuh’a da tek bir<br />
dini tavsiye ettik.” Bununla şeriatın hakkında farklılıklar göstermediği<br />
asılları kast ediyor. Bunlar tevhid, namaz, zekât, oruç, hac, salih<br />
amellerle takarrüb, <strong>Allah</strong>-u Teâlâ’ya yakınlaştıran kalbî ve bedenî<br />
işler, doğruluk, ahde vefa ve emaneti korumak, akrabalık bağlarını<br />
gözetmek, küfrün, haksız öldürmenin, zinanın, yaratılmışlara eziyet<br />
etmenin haram kılınması, hayvanlara gereksiz yere saldırıda bulunulmaması,<br />
bayağı işlerin yapılmaması, şeref, haysiyet ve mertliğe<br />
aykırı adiliklerin işlenmesinin yasak kılınması gibi hükümlerdir. Bütün<br />
bunlar tek bir din ve aynı millet olarak teşrî kılınmıştır. Rasûller<br />
şahısları itibariyle ayrı olsalar da onların dile getirdikleri şeriatlarda<br />
bu hususlarda ayrılık yoktur.” 17<br />
Nebiler aleyhimussalatu vesselam’ın arasında varid olan tevhid birliğinin,<br />
tabileri arasında da oluşması için tefrikanın nehyedilmesi tabii ki elzemdi.<br />
Bunun için <strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ birçok nassda İslam ümmetine<br />
ayrılığı ve ihtilafı nehyetmiştir. <strong>Allah</strong> Azze ve Celle şöyle buyuruyor:<br />
َ عُ وا السُّ بُ ل<br />
َّبِ<br />
َّبِ عُ وهُ وَ ل تَت<br />
َ ا صِ َ اطِ ي مُ سْ َ ت قِ ي مً ا فَات<br />
َت<br />
َّك<br />
ُ ْ بِ هِ ل َعَ ل<br />
ُ ْ وَ صَّ اك<br />
سَ بِ يلِ ِ ذَ لِك<br />
ُ ْ عَ نْ<br />
َ ف َ ف َ رَّ ق َ بِ ك<br />
ُ ْ ت َّ ُ ق ونَ<br />
َت<br />
وَ أَن َّ َ هذ<br />
16 En-Nuketu ve’l-uyun, eş-Şura 13. ayetin tefsiri. (Daru’l-Kutubi’l-ilmiyye baskısı)<br />
17 El-Camiu li ahkami’l-Kur’an, eş-Şura 13. ayetin tefsiri. (Daru alemi’l-kutub baskısı, h.1423)
14<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
“İşte benim doğru yolum budur; ona uyun. Sizi O’nun yolundan ayıracak<br />
başka yollara uymayın. Korunmanız için <strong>Allah</strong> size böyle tavsiye etmiştir.” 18<br />
Tercümanu’l-Kur’an İbn-u Abbas radıyallahu anhuma ayetin tefsirinde<br />
şöyle diyor: “<strong>Allah</strong> mü’minlere cemaati emrediyor ve onlardan ihtilafı<br />
ve tefrikayı nehyediyor. Öncekilerin helakinin da ancak dinde gösterdikleri<br />
husumet ve tartışmadan ötürü olduğunu haber veriyor.” 19<br />
<strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ’nın rızasına giden yol muhakkak tek bir yoldur.<br />
Bu yol tüm Rasûllerine ve ümmetlerine emrettiği ve Müslümanların<br />
üzerinde cemaati oluşturdukları yoldur… Tevhid yoludur.<br />
İslam cemaatinden ayrılan ve başka yollara uyanların yolu değildir.<br />
İmam İbn-i Kayyim rahimehullah’ın dediği gibidir: “<strong>Allah</strong>’a ulaştıran yol<br />
birdir. Bu yol <strong>Allah</strong>’ın Rasûllerini gönderdiği ve kitaplarını indirdiği<br />
yoldur. Herkes ancak bu yol ile O’na ulaşabilir. İnsanlar bütün yollardan<br />
gelseler ve bütün kapıları çalsalar da… Yollar onlara kapalıdır…<br />
Kapılar onlara kitlidir… Sadece bir yol O’nunla beraberdir… Sadece<br />
bir yol O’na ulaştırır. <strong>Allah</strong>u Teâlâ şöyle buyurur: “İşte Bana ulaşan<br />
dosdoğru yol budur.” 20 ” 21<br />
Bu yol, tevhid üzere birlik, beraberlik yoludur, <strong>Allah</strong> Azze ve Celle’nin<br />
kendileri için hayır murad ettiği kişilere uzattığı ipidir... İslam’dır...<br />
<strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ’nın dosdoğru yoludur.<br />
İmam Ahmed rahimehullah’ın tahric ettiği hadiste İbn-u Mes’ud<br />
radıyallahu anhu şöyle der: “Rasûlallah sallallahu aleyhi vesellem eliyle bir çizgi<br />
çizdi, sonra “Bu, <strong>Allah</strong>’ın dosdoğru yoludur” dedi. Ve sağına ve<br />
soluna da çizgiler çizdi ve sonra “Bu yolların üzerinde ancak ona<br />
çağıran bir şeytan vardır” dedi ve “Şüphesiz ki bu Benim dosdoğru<br />
yolumdur. O halde ona uyun. Başka yollara uymayın. Sonra sizi<br />
O’nun yolundan ayırırlar” ayetini okudu.” 22<br />
18 El-En’am, 153<br />
19 Tefsiru’l-Kur’ani’l-Azim, el-Enam 153. ayetin tefsiri. (Daru Tayyibe li’n-neşri ve’t-tevzi, ikinci<br />
baskı h.1420)<br />
20 El-Hicr, 41<br />
21 Medericu’s-salikin, cüz 1/sayfa 21-22. (Daru’l-kutubi’l-ilmiyye, birinci baskı)<br />
22 Musnedu Ahmed, 4437. hadis. (Muessesetu-Kurtuba baskısı, Şuayb el-Arnavuti’nin<br />
tahkikiyle)
َّ<br />
إ<br />
ْ<br />
ج<br />
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 15<br />
İmam Müslim rahimehullah’ın İyaz bin Himar radıyallahu anhu yoluyla<br />
tahric ettiği hadisi kudsî de Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem <strong>Allah</strong> Azze ve<br />
Celle’den şöyle rivayet ediyor:<br />
ي ن إ خلقت عبادي حنفاء لكهم ن وإم ت أتم ي ن الشياط ت فاحتالم عن<br />
ن ديم<br />
“…Andolsun Ben kullarımı hanîfler olarak yarattım. Sonra şeytanlar onlara<br />
yaklaştı ve dinlerinden döndürdüler…” 23<br />
hanîf) (el النيف manasındadır. (hanefe) meyletti, döndü حنف<br />
de meyledendir, yani <strong>Allah</strong> Celle ve A’la’nın kendisini yarattığı gayeye<br />
doğru dönen, meyledendir. Pekâlâ, insanın yaratılış gayesi nedir? Bu<br />
sorunun cevabını ayet-i kerime veriyor:<br />
ِ ِ نَّ وَ ال نْسَ إِل<br />
وَ مَ ا خ ْ َق تُ الْ<br />
لِيَ عْ بُ ُ د ونِ<br />
“Ben cinleri de insanları da ancak Bana ibadet etsinler diye yarattım.” 24<br />
Şu halde insanın yaratılış gayesi sadece <strong>Allah</strong> Celle ve A’la’ya ibadet<br />
etmesidir. Pekâlâ, ibadet nedir? Bunun cevabı İbn-i Abbas radıyallahu<br />
anhuma’nın şu sözündedir: “Kur’an’da her ne zaman ibadetten bahsedilirse,<br />
kast olunan tevhiddir.” 25<br />
َ ل<br />
Şu halde, insan ve cinlerin yaratılış gayesi ancak, <strong>Allah</strong> Subhanehu ve<br />
Teâlâ’yı rububiyeti ve uluhiyetinde birlemektir. Tevhid budur. Sadece<br />
bunun için yaratılmışlardır. Toplu halde, hep beraber, حنفاء (hunefe-hanifler)<br />
olarak tevhidi ikame etmek için yaratılmışlardır ve bununla<br />
emrolunmuşlardır.<br />
23 Sahih-u Müslim, 2865. hadis. (Dar-u İhyai’t-turasil-arabi baskısı)<br />
24 Ez-Zariyat, 56<br />
25 Mealimu’t-tenzil, el-Bakara 21. ayetin tefsiri. (Daru İhyau’t-turasi’l-arabi, birinci baskı<br />
h.1420)
ي<br />
ّ<br />
ي<br />
16<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
ُوا فِ يهِ<br />
تَت َ ف َ رَّ ق<br />
َ<br />
َقِ يمُ وا الد ِ نَ وَ ل<br />
ْ أ<br />
“Dini dosdoğru tutun, onda ayrılığa düşmeyin” 26<br />
Şu halde hulasa olarak açık ve beyan ortaya çıkmış olan şu ki,<br />
Müslümanların tevhid üzere birleşmiş tek bir cemaat halinde olmaları<br />
dışında bir hâl üzere olmaları hem yaratılış gayesine muhaliftir<br />
hem de ilahi emre muhaliftir.<br />
<strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ şöyle buyuruyor:<br />
أَن<br />
َ ُ مْ<br />
َئِ َ ك ل<br />
ُول<br />
ُ ُ الْبَ ِ يّ نَ ُ ات وَ أ<br />
ُ َفوا مِ نْ بَ عْ دِ مَ ا جَ اءَ ه<br />
عَ َ ذابٌ َ ع ظِ ي ٌ<br />
ُوا وَ اخ ْ َ تل<br />
َّذِ نَ َ تَف رَّ ق<br />
ُوا ك َ ل<br />
ُ ون<br />
َ<br />
وَ ل<br />
“Siz, kendilerine apaçık deliller geldikten sonra parçalanıp ayrılığa<br />
düşenler gibi olmayın. İşte onlar için büyük bir azap vardır.” 27<br />
İmam İbn-i Kesir rahimehullah ayetin tefsirinde şöyle der: “Bununla<br />
kast ettiği, bizden önce kendilerine kitap indirilen ümmetlerdir.<br />
<strong>Allah</strong> kendilerine hüccetleri ve apaçık delilleri ikame ettikten sonra<br />
onlar –<strong>Allah</strong>’ın murad ettiği kadar– kitaplarında ayrılığa ve ihtilafa<br />
düştüler. Bu halleri birkaç yoldan rivayet edilen hadiste şöyle beyan<br />
edilmektedir: “Şüphesiz Yahudiler yetmiş bir fırkaya ayrılmışlardır.<br />
Ve şüphesiz Hıristiyanlar yetmiş iki fırkaya ayrılmışlardır. Ve bu ümmet<br />
yetmiş üç fırkaya ayrılacaktır. Birisi hariç hepsi ateştedir.” Dediler<br />
ki: “Onlar kimlerdir, ey <strong>Allah</strong>’ın Rasûlü?” Buyurdu ki: “Benim ve<br />
ashabımın bulundukları üzeri olanlardır.” 28<br />
İmam İbn-i Kesir rahimehullah’ın naklettiği bu hadisten ve bu manada<br />
varid olan diğer hadislerden kesinleşen şudur: Bu ümmette, önceki<br />
ümmetlerde olduğu gibi, ihtilaflar ve ayrılıklar olacaktır. Fakat<br />
bu ihtilafların ve ayrılıkların sebebi ilimsizlik olmayacaktır; bilakis<br />
تَك<br />
26 Eş-Şura, 13<br />
27 Âl-i İmran, 105<br />
28 Tefsiru’l-Kur’ani’l-Azim, el-Beyinne 6. ayetin tefsiri. (Dar-u Tayyibetin li’n-neşri ve’t-tevzi,<br />
ikinci baskı h.1420)
ْ<br />
َّ<br />
ي<br />
َ<br />
إ<br />
ْ<br />
َّ<br />
ي<br />
ن<br />
ض<br />
ي ب<br />
ي<br />
ّ<br />
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 17<br />
ilmin varlığından sonra menfaat anlaşmazlıkları ve kıskançlıklar<br />
olacaktır. <strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ şöyle buyuruyor:<br />
مِ نْ بَ عْ دِ<br />
َّ<br />
ْكِ ت َ ابَ إِل<br />
ُوا ال<br />
نَ أُوت<br />
َ<br />
َف<br />
ِ سْ ال مُ وَ مَ ا اخ<br />
يْ ُمْ وَ مَ نْ يَكْ ف َ تِ ِ الل فَإِ ن<br />
ْ يً ا بَ نَ<br />
ْ َ تل الَّذِ <br />
ِ آ <br />
ُ رْ<br />
َ ِ الل ال<br />
ْ ُ بَ غ<br />
إِنَّ الد نَ عِ نْ د<br />
ْعِ ل<br />
مَ ا جَ اءَ ه<br />
ِ يعُ ِ ال سَ ابِ<br />
َّ َ سَ<br />
َّ الل<br />
ِ<br />
ُ ُ ال<br />
“Şüphesiz <strong>Allah</strong> nezdinde din İslam’dır. Kendilerine kitap verilenler ancak<br />
kendilerine ilim geldikten sonra, aralarındaki kıskançlıktan dolayı ayrılığa<br />
düştüler. Kim <strong>Allah</strong>’ın ayetlerini inkâr derse, muhakkak <strong>Allah</strong> hesabı pek<br />
çabuk görendir.” 29<br />
İmam İbn-i Kesir rahimehullah şöyle der: “Aralarında kıskançlık ve<br />
çekememezliğe düştüler. Birbirlerine hasetlerinden, kıskançlıklarından<br />
ve anlaşamazlıklarından dolayı hakta ihtilaf ettiler. Aralarında<br />
baş gösteren buğz, onları diğerin bütün söz ve fiillerine- hak da olsamuhalefet<br />
etmeye sevk etti.” Ve<br />
َف<br />
ُ ْ مِ نَ الطَّيّ فَ َ ا اخ<br />
ْن<br />
ِ ي إِسْ َ ائِيل مُ بَ وَّ َ َ أ صِ ْ د قٍ وَ رَ ز<br />
َ خْ َ ت لِفُ ونَ<br />
ُوا فِ يهِ <br />
يْ ُمْ يَوْ مَ الْقِ يَ امَ ةِ فِ ي مَ ا ك<br />
ك ِ ي بَ نَ<br />
ْ َ تل ُ وا<br />
ِ بَ اتِ <br />
َ ن<br />
َ ق َ اه<br />
َ ْ يَق<br />
ْ بَ وَّ <br />
أ نَ ْ بَ وَ لَق َ د<br />
َّ رَ بَّ<br />
ْ ُ إِن<br />
ْعِ ل<br />
ُ ُ ال<br />
حَ تَّ جَ اءَ ه<br />
“Andolsun ki Biz, İsrailoğullarını gerçekten çok güzel bir yere yerleştirdik.<br />
Onları hoş ve temiz şeylerle rızıklandırdık. Kendilerine ilim gelinceye kadar<br />
anlaşmazlığa düşmediler. Muhakkak ki Rabbin, anlaşmazlığa düştükleri<br />
şeyler hakkında kıyamet günü aralarında hüküm verecektir” 30<br />
Ayetin tefsirinde de şöyle der: ““Kendilerine ilim gelinceye kadar<br />
anlaşmazlığa düşmediler”: Yani, kendilerine ancak ilim geldikten<br />
sonra meselelerde ihtilaf etmişlerdir. Yani aslında onların ihtilaf edecekleri<br />
bir şey yoktu; zira <strong>Allah</strong> onlara her şeyi açıklamış ve anlaşmazlıkları<br />
kaldırmıştı.” 31<br />
29 Âl-i İmran, 19<br />
30 Yunus, 93<br />
31 Tefsiru’l-Kur’ani’l-Azim, Yunus 93. ayetin tefsiri. (Dar-u Tayyibetin li’n-neşri ve’t-tevzi, ikinci<br />
baskı h.1420)
ي<br />
شّ<br />
ي ي<br />
ّ<br />
ب<br />
18<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
Kitap ehlinin ayrılığa düşmesi ancak kendilerine ilim verildikten<br />
sonra olmuştur. Onlar cehaletlerinden dolayı fırkalaşmamışlardır;<br />
bilakis ancak haklarında ilmin sabit olmasından sonra, nefis ve hevalarına<br />
uyarak ihtilaf etmişlerdir ve fırkalara bölünmüşlerdir.<br />
Bu ümmet de aynı kitap ehli gibi ancak kendisine gelen ilimden<br />
sonra, hevalarına uyarak; hasetlerinden, kıskançlıklarından ve anlaşamazlıklarından<br />
ötürü bölünmüştür. Hâlbuki bu ümmete verilen<br />
kitap, kıyamete kadar gelecek bütün insan ve cinlere hitap edecek<br />
son kitaptır. Önünden ve arkasından kendisine batılın ulaşamadığı<br />
masum, ilahi kitaptır. Ve Rasûlü sallallahu aleyhi vesellem son Rasûl, kendi<br />
hevasından bir söz söylemeyen, kendisine verilen vahiyden başkası<br />
olmayan, eğer bazı sözleri uydurup O’na isnat etseydi “Biz onu<br />
elbette alıverirdik, sonra da kalbinin damarını elbette koparırdık,<br />
o zaman da sizden hiçbir kimse bunu ona yapmamıza engel olamazdı”<br />
sözleriyle ilahi tezkiye ile şereflendirilmiş, ümmetini gecesi<br />
gündüzü kadar aydın olan bir yol üzere bırakan, ümmetine rauf ve<br />
rahim olan imamların efendisidir. O sallallahu aleyhi vesellem, bu ümmeti<br />
ihtilaflar üzere bırakmadı… Kardeşleri gibi ihtilafları kaldırmak için<br />
gönderildiği halde… Bu nasıl olabilir?<br />
َّ ُ النَّ بِ يّ ي نَ مُ بَ نَ وَ مُ نْ ذِ رِ نَ وَ<br />
َبَ عَ ث<br />
أ ُمَّ ً ة وَ احِ د<br />
ِ َق لِيَ حْ ك ْ نَ النَّ اسِ فِ ي مَ ا اخ ُ َفوا فِ يهِ<br />
الْكِ ت ِ لْ<br />
أَ نْ زَل َ مَ عَ ُ مُ<br />
ْ َ تل<br />
ِ ِ<br />
َ الل ِ <br />
ُ َ بَ <br />
َ ً ة ف<br />
َ ابَ <br />
َّ اسُ<br />
ك َ ن َ الن<br />
“İnsanlar tek bir ümmetti. <strong>Allah</strong> da Nebileri müjdeleyici ve korkutucular<br />
olmak üzere gönderdi. Beraberlerinde insanların anlaşmazlığa düştükleri<br />
şeyler hakkında aralarında hükmetmek için de hak ile Kitabı indirdi.” 32<br />
Bu nasıl olabilir ki? Ve o sallallahu aleyhi vesellem, kendisine ihtilafların<br />
arz edilmesi ve kararına boyun eğilmesiyle emredilmiş olandır:<br />
32 El-Bakara, 213
ج<br />
ثُ َ<br />
َّ<br />
ّ<br />
ّ شَ<br />
ي<br />
ف<br />
ِ الل وَ الرَّ سُ ولِ<br />
َ<br />
ُّ وهُ إِل<br />
ْ ءٍ فَرُ د<br />
ي<br />
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 19<br />
ِ ي سشَ ف<br />
ْ ت َ از ْ تُ ْ <br />
“Eğer herhangi bir hususta anlaşmazlığa düşerseniz, onu <strong>Allah</strong> ve<br />
Rasûlüne götürünüz.” 33<br />
Hayır! <strong>Allah</strong> Azze ve Celle’nin Rasûlü Muhammed sallallahu aleyhi vesellem’e<br />
indirdiği ve onun da bize bıraktığı din, tek bir yol üzere olan, ihtilaf<br />
ve tefrikalardan beri olan bir dindir. Aksine o, ihtilafa düşmüş olanlar<br />
arasında hükmetmek için gelen bir dindir:<br />
َ ُ دوا <br />
َّ ل ي ِ <br />
َن فَإِ ن<br />
َع<br />
يْ ُمْ <br />
ي مَ ا جَ س رَ بَ نَ<br />
ْ يُؤ مِ ن<br />
أَن ُ ْف سِ ِ مْ حَ رَ جً ا مِ َّا ق َ َض يْ َ ت وَ ي ُسَ ِ ُ لوا تَسْ ي لِ مً ا<br />
ف<br />
ِ ي<br />
ُ َ ِ ُ ك َ وك فِ <br />
َ وَ رَ ُ َ ون حَ تَّ <br />
فَال<br />
َ<br />
ِ كَ ل<br />
بّ<br />
“Hayır, Rabbine andolsun ki, aralarında çıkan anlaşmazlıklarda seni<br />
hakem yapıp sonra da verdiğin hükümden dolayı içlerinde hiçbir sıkıntı<br />
duymadan, tam bir teslimiyetle teslim olmadıkça iman etmiş olmazlar.” 34<br />
Ebu İshak eş-Şatibi rahimehullah “Eğer herhangi bir hususta anlaşmazlığa<br />
düşerseniz onu <strong>Allah</strong> ve Rasûlüne götürünüz” ayetiyle alakalı<br />
şöyle der: “Eğer şeriat ihtilafa kabil olsaydı, ona arz olunmak-<br />
ي ء ta bir mana kalmazdı. Ve<br />
(fi şey’in) sözü şart siyakında ي سش<br />
nekre gelmiştir. Bu usulde umum siğalarındandır ve umumî olarak<br />
bütün tartışmaları içine alır. Bunun için ihtilafların şeriata götürülmesi(ndeki<br />
emir) ancak (şeriatın) bir olduğundandır. Dolayısıyla<br />
Hak ehli, fırkalar halinde olamaz.” <strong>Allah</strong>-u Teâlâ şöyle buyuruyor:<br />
َ عُ وا السُّ بُ ل<br />
َّبِ<br />
َّبِ عُ وهُ وَ ل تَت<br />
َ ا صِ َ اطِ ي مُ سْ َ ت قِ ي مً ا فَات<br />
َت<br />
َّك<br />
ُ ْ بِ هِ ل َعَ ل<br />
ُ ْ وَ صَّ اك<br />
سَ بِ يلِ ِ ذَ لِك<br />
ُ ْ عَ نْ<br />
َ ف َ ف َ رَّ ق َ بِ ك<br />
ُ ْ ت َّ ُ ق ونَ<br />
َت<br />
وَ أَن َّ َ هذ<br />
“İşte benim doğru yolum budur; ona uyun. Sizi O’nun yolundan ayıracak<br />
başka yollara uymayın. Korunmanız için <strong>Allah</strong> size böyle tavsiye etmiştir.” 35<br />
33 En-Nisa, 59<br />
34 En-Nisa, 65<br />
35 El-En’am, 153
20<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
Bu bizim dediğimizi ispat eden bir nasstır. Zira tek yol muhtelif<br />
yolların hilafına ayrılıkları kabul etmez.” 36<br />
Ayrıca yukarıda zikri geçen fırka hadisinde Rasûlallah sallallahu aleyhi<br />
vesellem bu ümmetin yetmiş üç fırkaya bölüneceğini haber verdiğinde,<br />
bir fırka hariç, hepsinin cehenneme gideceklerini haber veriyor…<br />
Bir fırka hariç… Zira hak birdir… Tefrikaya kabil değildir. Ebu İshak<br />
eş-Şatibi rahimehullah’ın dediği gibi: “Aleyhissalatu vesselam “bir fırka hariç”<br />
diyerek hakkın bir olduğunu ve ihtilaf içermediğini belirlemiştir.<br />
Zira hak fırka fırka olmuş olsaydı “bir fırka hariç” demezdi.” 37<br />
* * *<br />
36 El-İtisam, cüz 2/sayfa 755-756. (Daru İbnu Affan, birinci baskı h.1412)<br />
37 El-İtisam, cüz 2/sayfa 755. (Daru İbnu Affan, birinci baskı h.1412)
Dinin İki Direği:<br />
İlim ve Cihad
22<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
Din, hakkı ilan etmeye ve yeryüzüne egemen kılmaya gelmiştir.<br />
Hakkın bir kaderi ve bir de şer’i yönü vardır. İkisini de <strong>Allah</strong><br />
Celle ve A’la sadece Kendisi için ispat etmiştir ve Kendisinden gayrisi<br />
için nefyetmiştir: “İyi biliniz ki yaratma ve emir sadece O’nundur.” 38 Şer’i<br />
emir ile yaratılış arasında bir ihtilaf veya tenakuz asla söz konusu<br />
değildir. Bilakis şer’i emir daima yaratılışa uygun, fıtratı destekleyici<br />
ve terbiye edici olarak gelmiştir. Bunun için, İslam Dini fıtrat dinidir,<br />
denilmiştir. Şu var ki <strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ kaderî hakikatleri kulların<br />
ihtiyarına açmamıştır. Kaderî hakikatler kul kabul etse de etmese<br />
de vaki olacaktır. Bu manada kaderî hakkın kullar üzerinde egemenliğini<br />
ikame etmeye ihtiyaç yoktur. Lakin şer’i emri ikrar veya<br />
terk etmeyi <strong>Allah</strong> Azze ve Celle kulların ihtiyarına açmıştır: “De ki: O hak<br />
Rabbimizdendir. Artık dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin” 39 ve “Sizi O<br />
yarattı. Kiminiz kâfirdir ve kiminiz de mü’min.” 40 Kâfirlerin şer’i emri<br />
hak olarak inkâr etmeleri elbette şer’i emri hakikatinde etkilemez ve<br />
hak olduğunu ispata muhtaç kılmaz; lakin kabulü ve uygulanması<br />
kulların ihtiyarına bırakıldığı için, hak olduğu ve bundan dolayı tek<br />
egemen olmaya tek hak sahibi olduğunu ilan ve ispat etmeye ihtiyaç<br />
vardır. Nitekim hak ehliyle inkâr ehli arasındaki mücadele daima<br />
şer’i hakkın ispatında olmuştur, kaderî hakkın değil. Çünkü kaderî<br />
hakkın hak oluşu ve mutlak egemen oluşu inkârı muhal bir gerçektir.<br />
38 El-A’raf, 54<br />
39 El-Kehf , 29<br />
40 Et-Teğabun, 2
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 23<br />
Eskiden beri insanlığın tartıştığı yaratılış gerçeği değil, yaratıcının<br />
varlığı, vahdaniyeti ve mutlak hâkimiyetidir. Aslında şer’i hakkın<br />
ispatına da ihtiyaç yoktur. Çünkü yaratılışın hak olduğunu ikrar<br />
etmek zorunlu olarak yaratanın varlığını ve vahdaniyetini ve dolayısıyla<br />
emirlerine boyun eğme hususunda ifrat edilişini de iktiza<br />
eder. Bunun için <strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ birçok ayette ulûhiyetine, yani<br />
tek hak mabud olmasına rububiyetiyle, yani tek hak yaratıcı olmasıyla<br />
delil getirir. <strong>Allah</strong> Azze ve Celle şöyle buyuruyor: “Ey insanlar! Sizi<br />
ve sizden öncekileri yaratan Rabbinize ibadet edin ki takvalı olasınız. O ki<br />
yeri sizin için bir döşek, göğü de bir bina yaptı. Gökten su indirdi, onunla<br />
size rızık olarak çeşitli ürünler çıkardı. Öyleyse siz de, bile bile <strong>Allah</strong>’a eşler<br />
koşmayın.” 41 Ve şöyle buyuruyor: “Andolsun ki onlara “Gökleri ve yeri<br />
kim yarattı?” diye sorsan, elbette “<strong>Allah</strong>” diyecekler. “<strong>Allah</strong>’a hamd olsun” de.<br />
Fakat onların çoğu bilmezler. Göklerde ve yerde ne varsa hepsi <strong>Allah</strong>’ındır.<br />
Gerçekten <strong>Allah</strong>, hiçbir şeye muhtaç değildir, daima övülmeye lâyıktır. Eğer<br />
yeryüzündeki ağaçlar hep kalem olsa, deniz de arkasından yedi deniz daha<br />
kendisine destek olduğu halde mürekkep olsa, yine de <strong>Allah</strong>’ın kelimeleri<br />
yazmakla tükenmez. Şüphesiz ki <strong>Allah</strong> çok güçlüdür, hüküm ve hikmet<br />
sahibidir. Sizin yaratılmanız da tekrar diriltilmeniz de ancak bir tek nefsin<br />
yaratılması ve tekrar diriltilmesi gibidir. Gerçekten <strong>Allah</strong>, her şeyi işitir<br />
ve görür. Görmedin mi ki, <strong>Allah</strong> geceyi gündüze sokuyor, gündüzü geceye<br />
sokuyor. Güneş ile ayı da emrine boyun eğdirmiştir. Her biri belirli bir süreye<br />
kadar akıp gidiyor. Şüphesiz ki <strong>Allah</strong>, yaptıklarınızdan haberdardır. Bu da<br />
şundandır ki, <strong>Allah</strong> hakkın ta kendisidir. O’ndan başka ibadet ettikleri ise<br />
mutlaka batıldır. Şüphesiz ki <strong>Allah</strong>, çok yücedir, çok büyüktür. Görmedin mi<br />
ki <strong>Allah</strong>, ayetlerinden bir kısmını size göstersin diye gemiler, <strong>Allah</strong>’ın nimetiyle<br />
denizde akıp gidiyor. Şüphesiz bunda çok sabredenler ve çok şükredenler<br />
için nice ibretler vardır. Onları kara bulutlar gibi bir dalga sardığı zaman,<br />
dini yalnız kendisine has kılarak <strong>Allah</strong>’a yalvarırlar. Onları kurtarıp karaya<br />
çıkardığı zaman ise içlerinden doğru giden de bulunur. Bizim ayetlerimizi,<br />
öyle nankör gaddarlardan başkası inkâr etmez. Ey insanlar! Rabbinizden<br />
sakının ve bir günden korkun ki, baba çocuğuna hiçbir fayda veremez. Çocuk<br />
da babasına hiçbir şeyle fayda sağlayacak değildir. Şüphesiz <strong>Allah</strong>’ın vaadi<br />
gerçektir. O halde dünya hayatı sizi aldatmasın, sakın o çok aldatıcı şeytan<br />
41 El-Bakara, 21-22
ب<br />
ب<br />
ب<br />
24<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
sizi <strong>Allah</strong>’ın affına güvendirerek aldatmasın.” 42 Ve şöyle buyuruyor: “Andolsun<br />
ki onlara “Gökleri ve yeri yaratan, güneşi ve ayı buyruğu altında<br />
tutan kimdir?” diye sorsan “<strong>Allah</strong>” derler. O halde nasıl (haktan) çevrilip<br />
döndürülüyorlar? <strong>Allah</strong>, kullarından dilediğine rızkı bol bol verir, dilediğine<br />
de kısar. Şüphesiz <strong>Allah</strong>, her şeyi hakkıyla bilendir. Andolsun ki onlara “Gökten<br />
su indirip, onunla ölümünün ardından yeryüzünü canlandıran kimdir?”<br />
diye sorsan, mutlaka “<strong>Allah</strong> “ derler. De ki: (Öyleyse) hamd de <strong>Allah</strong>’a mahsustur.<br />
Fakat çokları akıllarını kullanmazlar. Bu dünya hayatı sadece bir<br />
oyun ve oyalanmadan ibarettir. Ahiret yurduna gelince, işte asıl hayat odur.<br />
Keşke bilmiş olsalardı. Baksana, gemiye bindikleri zaman, dini yalnız O’na<br />
has kılarak <strong>Allah</strong>’a yalvarırlar. Fakat onları salimen karaya çıkarınca, bir<br />
bakarsın ki, (<strong>Allah</strong>’a) ortak koşmaktadırlar. Kendilerine verdiklerimize nankörlük<br />
etsinler ve sefa sürsünler bakalım! Ama yakında bilecekler. Çevrelerinde<br />
insanlar kapılıp götürülürken, Bizim (Mekke’yi) güven içinde kutsi<br />
bir yer yaptığımızı görmediler mi? Hâlâ batıla inanıp <strong>Allah</strong>’ın nimetine<br />
nankörlük mü ediyorlar? <strong>Allah</strong>’a karşı yalan uyduran yahut kendisine hak<br />
gelmişken onu yalan sayandan daha zalim kimdir? Cehennemde kâfirlere<br />
yer mi yok?” 43<br />
Yine de <strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ, kullarına engin rahmetinden ve ihsanından<br />
hakkı beyan eden dini ve dini beyan eden kitaplar ve Rasûller<br />
göndermiştir. Elbette kitapların ve Rasûllerin gönderilişindeki gaye<br />
sadece hakkı beyan etmek değildir; bilakis herkesin -iman edenin de,<br />
inkâr edenin de- üzerine tek ve mutlak egemen kılmaktır. Bu ise iki<br />
tür güce dayanır: Birincisi; ilmi güce ve ikincisi; maddi güce. İlkine<br />
gelince o marifettir, ikincisi ise cihattır.<br />
<strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ şöyle buyuruyor:<br />
ي زَ انَ لِيَ ق ومَ النَّ اسُ ُ<br />
َن ْبَ ِ يّ نَ اتِ وَ أنْ زَلْنَ ا مَ عَ ُ مُ الْكِ تَ ابَ وَ الْ<br />
َرْ سَ ل َ ْنا رُ سُ ل<br />
لَق<br />
َّ ُ مَ نْ<br />
َ َ الل<br />
ٌ يد وَ مَ َ نافِ عُ َّ لِلناسِ وَ لِيَ عْ ل<br />
ْ َ أْسٌ َ ش دِ<br />
ِب لْقِ سْ طِ وَ أنْ َ زَلْنا ال َدِ يد<br />
يَنْ صُ ُ هُ وَ رُ سُ ل<br />
ِ<br />
َوِ يٌّ َ ع زِ ي زٌ<br />
َّ َ ق<br />
َّ إِن الل<br />
َ يْ بِ<br />
َ<br />
َ فِ يهِ <br />
َ ُ ِ لْغ<br />
َ ا ِ ل<br />
َ<br />
َ ْ د أ<br />
42 Lokman 25-33<br />
43 El-Ankebut, 61-68
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 25<br />
“Andolsun Biz Rasûllerimizi açık delillerle gönderdik ve insanların adaleti<br />
yerine getirmeleri için beraberlerinde Kitabı ve mizanı indirdik. Biz demiri<br />
de indirdik ki onda büyük bir kuvvet ve insanlar için faydalar vardır. Bu,<br />
<strong>Allah</strong>’a ve Rasûllerine gaybda yardım edenleri belirlemesi içindir. Muhakkak<br />
<strong>Allah</strong> Kavidir, Azizdir.” 44<br />
Ebu Abdullah el-Kurtubi rahimehullah şöyle der: “İnsanların adaleti<br />
yerine getirmeleri için”, yani Rasûllerimizi gönderdik ve onlarla<br />
beraber kitabı ve bu savaş eşyalarını indirdik ki, insanlara hak ile<br />
muamele edilsin.” 45<br />
Allame Şeyh es-Sadi rahimehullah şöyle diyor: “İnsanların adaleti<br />
yerine getirmeleri için beraberlerinde kitabı ve mizanı indirdik.”<br />
Kitap cins bir isim olup, <strong>Allah</strong>’ın insanları hidayete iletmek ve dinlerinde<br />
ve dünyalarında kendilerine faydalı olacak hususları göstermek<br />
için indirmiş olduğu diğer kitapları da kapsar. “Mizan” ise söz<br />
ve davranışlarda adalettir. Nebilerin getirdikleri dinin tümü emirlerde,<br />
nehiylerde, muamelatta, suçlarda, cezalarda, kısasta, hadlerde,<br />
miraslarda ve bunun dışındaki diğer bütün hususlarda tamamıyla<br />
adalettir. İşte bundan dolayı “İnsanların adaleti yerine getirmeleri<br />
için” buyrulmuştur. <strong>Allah</strong>’ın dinini yerine getirerek, sayıp tespiti imkânsız<br />
olan bütün maslahatları yerine getirmek üzere kitabı ve mizanı<br />
indirmiştir. İşte bu bütün Nebilerin, şeriatın temel kaidesi üzerinde<br />
ittifak ettiklerine delildir. Bu ise adaleti uygulamaktır. Zamana ve<br />
duruma göre adalet şekilleri arasında farklılıklar olsa da bu böyledir.<br />
“Biz demiri de indirdik ki onda büyük bir kuvvet vardır.” Silah, zırh<br />
ve buna benzer çeşitli savaş aletleri “kuvvet”e örnektir. “İnsanlar için<br />
faydalar”. Demirin çeşitli sanayi ve mesleklerde, kap-kacaklarda, tarım<br />
aletlerinde birtakım faydaları görülmektedir. Hatta demire gerek<br />
duyulmayan pek az şey vardır. “Bu, <strong>Allah</strong>’a ve Rasûllerine gaypta<br />
yardım edenleri belli etmesi içindir.” Yani <strong>Allah</strong>-u Teâlâ indirmiş<br />
olduğu kitap ve demir sebebi ile imtihan pazarını kursun, böylelikle<br />
gayb halinde dinine ve Rasûllerine kimin yardım edeceği ortaya çıksın.<br />
Gayb halinden kasıt, imanın fayda vermeyeceği şehadet halinden<br />
44 El-Hadid, 25<br />
45 El-Camiu li ahkami’l-Kur’an, el-Hadid 25. ayetin tefsiri. (Dar-u alemi’l-kutub baskısı, h.1423)
26<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
(sekeratu’l-mevt ve sonrasında vaki olan gerçeklere şahit olmadan)<br />
önce kesin iman etmektir. Çünkü o durumda yapılan iman zaruridir.<br />
“Muhakkak <strong>Allah</strong> Kavidir, Azizdir.” Hiçbir şey O’nu aciz bırakamaz.<br />
Hiçbir şey O’ndan kaçıp kurtulamaz. Güçlü aletlerin yapılmasını<br />
sağlayan demiri indirmesi, O’nun gücünün ve izzetinin bir tecellisidir.<br />
Kullarından intikam almaya kadir olması da O’nun gücünün<br />
ve izzetinin bir tecellisidir. Ama O dostlarını düşmanlarıyla sınar. Ta<br />
ki gaybta kimin yardım edeceğini ortaya çıkarsın. <strong>Allah</strong>-u Teâlâ’nın<br />
burada kitabı ve demiri bir arada zikretmesinin sebebi, bu iki yolla<br />
dinine yardım ettiği ve kelimesini yücelttiğinden dolayıdır. O, dinini<br />
kesin delil ve belgeleri ihtiva eden kitap ile ve <strong>Allah</strong>’ın izniyle zafere<br />
kavuşturan kılıçla yüceltir. Her ikisinin gereği gibi ayakta durmaları<br />
adalet iledir. İşte bunlar <strong>Allah</strong>-u Teâlâ’nın hikmetine, kemaline, Nebileri<br />
vasıtasıyla göndermiş olduğu şeriatının kemaline delildir.” 46<br />
Birincisi: İlim.<br />
İlim marifettir. Marifet bir şeyin hakikatini, özünü ve tafsilatını<br />
bilmektir. Bir eşyayı tanımak ve tanımlayabilmek kişiyi o eşyanın<br />
üzerinde hâkim kılar. İşte Âdemoğulların üstünlüğü de buradadır.<br />
<strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ Âdem aleyhissalatu vesselam’a eşyanın isimlerini öğretmiştir,<br />
ona eşyayı isimlendirme melekesini vermiştir. <strong>Allah</strong> Subhanehu<br />
ve Teâlâ şöyle buyuruyor: “Ve Âdem’e isimlerin hepsini öğretti, sonra onları<br />
meleklere gösterip “Haydi davanızda sadıksanız bana şunları isimleriyle<br />
haber verin” dedi. Dediler ki: “Yücesin sen (ya Rab!). Bizim, Senin bize<br />
öğrettiğinden başka bir bilgimiz yoktur. Şüphesiz Sen bilensin, hakîmsin”.<br />
(<strong>Allah</strong>): “Ey Âdem, bunlara onları isimleriyle haber ver” dedi. Bu emir üzerine<br />
Âdem onlara isimleriyle onları haber verince, (<strong>Allah</strong>) “Ben size, Ben<br />
göklerin ve yerin gayblarını bilirim, sizin açıkladığınızı da, içinizde gizlediğinizi<br />
de bilirim” dememiş miydim?” dedi.” 47<br />
Bir şeyi isimlendirmek o eşyanın hakikatini bilmeyi gerektirir.<br />
Bunun için “İsim, şeyin hakikatine delalet eden lafızdır” denilir.<br />
Böylece insan, etrafındaki yaratılışı tanıdığı kadar isimlendirmiştir<br />
46 Teysiru’l-Kerimu’r-Rahman, el-Hadid 25. ayetin tefsiri. (Muessessetu’r-Risale, birinci baskı<br />
h.1421)<br />
47 El-Bakara, 31-33
إ<br />
ف<br />
ف<br />
َّ<br />
َّ<br />
ْ<br />
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 27<br />
ve hâkim olup istihdam etmiştir. Lakin her ilim eşyanın hakikatine<br />
isabet etmez, onu göstermez. Çünkü eşyanın isimlendirilmesi -yani<br />
kelam- mantıksal bir olgudur ve tasavvura tabidir. Bunun için insan<br />
şeyin tesmiyesinde hakikatine isabet edebilir de, etmeye bilir de veya<br />
kısmen isabet edebilir. Binaenaleyh hakkı beyan edecek olan ilim<br />
hakikati tanımaya elverişli bir ilim olmalıdır. Bunun için hak ile aynı<br />
kaynaktan gelmelidir. Semadan nazil olmuş olan bir ilim olmalıdır.<br />
Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem’e semadan vahyedilen ilim gibi. Hakkı<br />
gösteren ve hakka hidayet eden ilim ancak budur. <strong>Allah</strong> Subhanehu ve<br />
Teâlâ şöyle buyuruyor:<br />
َ<br />
َ تابُ وَ ل<br />
ْكِ<br />
ا كُ ن ْ َد رِ ي مَ ا ال<br />
َ اءُ مِ نْ عِ بَ ادِ نَ وَ إِنَّك تَ َ ْدِ ي<br />
ْ أَرْ ضِ<br />
ِ ي السَّ مَ اوَ اتِ وَ مَ ا ِ ي ال<br />
َ ل<br />
َمْ نَ مَ ْ َ ت ت<br />
َ نْ أ رِ<br />
َوْ حَ يْ َ نا إِل َيْ ك رُ وحً ا مِ<br />
وَ كَ َ ذ َ لِك أ<br />
َكِ نْ جَ عَ ل َ ْناهُ ن ُورً ا نَ ْ دِ ي بِ هِ مَ نْ نَش<br />
ال ي َ انُ وَ ل<br />
َ ُ مَ ا <br />
ِ<br />
صِ َ اطٍ مُ سْ تَ قِ ي ٍ صِ َ اطِ ِ الل الَّذِ ي ل<br />
ْ أُمُ ورُ<br />
الل ِ تَصِ ي ُ ال<br />
َ<br />
إِل<br />
َ<br />
أَل<br />
َ<br />
إِل<br />
“İşte Biz böylece sana da emrimizden bir ruh vahyettik. Yoksa sen kitap<br />
nedir, iman nedir bilmiyordun. Fakat Biz onu bir nur kıldık. Onunla kullarımızdan<br />
dilediğimizi hidayet ederiz. Şüphesiz ki sen de insanları doğru<br />
bir yola götürüyorsun. Göklerde ve yerde bulunanların sahibi olan <strong>Allah</strong>’ın<br />
yoluna götürüyorsun. İyi bilin ki bütün işler sonunda yalnız <strong>Allah</strong>’a dönecektir.”<br />
48<br />
İmam İbn-i Kesir rahimehullah ayet-i kerimenin tefsirinde şöyle der:<br />
““İşte Biz, böylece sana da emrimizden bir ruh”, yani Kur’an’ı “vahyettik.<br />
Yoksa sen kitap nedir, iman nedir bilmiyordun”, yani sana<br />
Kur’an’da tafsilatıyla vazedildiği gibi bilmiyordun. “Fakat Biz onu”,<br />
yani Kur’an’ı “bir nur kıldık. Onunla kullarımızdan dilediğimizi<br />
hidayet ederiz. Şüphesiz ki sen de insanları doğru bir yola” yaratılışa<br />
uygun hak yola “götürüyorsun.” Sonra bu yolu şöyle açıklıyor:<br />
48 Eş-Şura, 52-53
َّ<br />
28<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
“Göklerde ve yerde bulunanların sahibi olan <strong>Allah</strong>’ın yoluna”, yani<br />
<strong>Allah</strong>’ın emrettiği şeriata “götürüyorsun.”” 49<br />
Ve Allame Şeyh Abdurrahman bin Nasir es-Sadi rahimehullah şöyle<br />
diyor: ““İşte Biz böylece sana da emrimizden bir ruh vahyettik.” Bu<br />
Ruh Kur’an-ı Kerim’dir. Onu ruh ile isimlendirmiştir; çünkü ceset<br />
ruh ile hayat kazanır. Bunun gibi, kalpler ve ruhlar ve din ve dünya<br />
maslahatları Kur’an ile hayat bulur. Çünkü onda büyük hayır ve her<br />
şeyi kuşatan bir ilim vardır… “Biz onu bir nur kıldık. Onunla kullarımızdan<br />
dilediğimizi hidayet ederiz” o onlara küfrün, bid’atın<br />
ve helak edici hevanın karanlıklarında ışık olur, onunla hakikatleri<br />
bilirler ve dosdoğru yola hidayet olunurlar.” 50<br />
Ve <strong>Allah</strong> Celle ve A’la şöyle buyuruyor:<br />
ُ<br />
َض ْ ل<br />
َ ُ وَ ك َ ن َ ف<br />
َك ُ نْ ت َعْ ل<br />
َ ْ ت<br />
َّ َ ك َ مَ ا ل<br />
ْ َ ة َ ل<br />
ِ ك<br />
َّ ُ عَ لَيْ كَ الْكِ تَ ابَ وَ الْ<br />
وَ نْ أَ زَل َ الل<br />
ِ الل عَ ل<br />
َ وَ ع<br />
َيْ َ ك َ ع ظِ ي مً ا<br />
“<strong>Allah</strong>, sana kitabı ve hikmeti indirmiş ve sana bilmediğin şeyleri öğretmiştir.<br />
<strong>Allah</strong>’ın sana olan lütfü büyüktür.” 51<br />
İmam Ebu Cafer et-Taberi rahimehullah şöyle der: ““Kitap” o her şeyi<br />
beyan eden, hidayet eden ve öğüt verici olan Kur’an’dır. “ve hikmeti”,<br />
yani sana kitap ile beraber hikmeti de indirmiştir. Hikmet ise kitapta<br />
helallerden, haramlardan, emirlerden, nehiylerden, müjdelerden ve<br />
tehditlerden mücmel olanları açıklayandır.” 52<br />
Katade rahimehullah “Hikmet sünnettir” demiştir. İmam Malik rahimehullah<br />
“Hikmet, dinde marifet ve fıkıh sahibi olmak ve ona uymaktır”<br />
49 Tefsiru’l-Kur’ani’l-Azim, eş-Şura 52-53. ayetlerin tefsiri. (Daru Tayyibetin li’n-neşri ve’t-tevzi,<br />
ikinci baskı h.1420)<br />
50 Teysiru’l-Kerimu’r-Rahman, eş-Şura 52-53. ayetlerin (Muessessetu’r-Risale, birinci baskı<br />
h.1421)<br />
51 En-Nisa, 113<br />
52 Camiu’l-beyani fi tevili’l-Kur’an, en-Nisa 113. ayetin tefsiri. (Muessesetu’r-risale, birinci baskı<br />
h.1420)
إ<br />
ْ<br />
ت<br />
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 29<br />
der. Ve İbn-u Zeyd rahimehullah şöyle der: “Hikmet, sadece onunla sallallahu<br />
aleyhi vesellemle bilinmesi mümkün olan dindir. Onu onlara öğretir.”<br />
Bu nakilleri serdettikten sonra İmam Ebu Cafer rahimehullah şöyle der:<br />
“Doğrusu hikmet, <strong>Allah</strong>’ın hükümlerine ilişkin ilimdir. Bu ilim ise<br />
sadece Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem’in beyan etmesiyle idrak edilir.” 53<br />
Binaen aleyh hak sadece Rasûlullah sallallahu aleyhi veselleme vahyedilmiş,<br />
semadan nazil olmuş olan ilme münhasırdır. Bu ilmin asılları<br />
Kur’an, Sünnet ve Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem’in ashabıdır. Bütün<br />
diğer ilimlerin ancak bu üç asıla mutabık olduğu kadarıyla haktan<br />
bir nasibi vardır. <strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ şöyle buyuruyor:<br />
ُ ُ ال ِ سْ ال َ مَ<br />
َك<br />
ِ ي وَ رَ ضِ يتُ ل<br />
ُ ْ نِعْ مَ <br />
ُ َ عل َيْ ك<br />
َ<br />
ُ ْ وَ أ<br />
ُ ْ دِ َ ينك<br />
ْ َ ل ُ ل<br />
ْت أ الْيَ وْ مَ َ ك<br />
َك<br />
تْ َ مْ ت<br />
دِ ينً ا<br />
“Bugün dininizi kemale erdirdim, size nimetimi tamamladım. Size din<br />
olarak İslam’ı beğenip seçtim.” 54<br />
<strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ dini ve hükümlerini tamamlamıştır. Bu ümmeti<br />
Rasûlü’ne sallallahu aleyhi vesellem vahyettiği Kur’an ve Sünnetten gayri<br />
bir hidayete muhtaç bırakmamıştır. İnsanların dünya ve ahiret kazançları<br />
için ihtiyaç duydukları her şey için bir ilim beyan etmiştir.<br />
Bu ümmet hiçbir şeyde Kur’an ve Sünnet dışında bir ilimden hidayet<br />
olunmaya muhtaç değildir. Bunun için İbn-i Mesud radıyallahu anhu,<br />
“Bu Kur’an’da bize bütün ilim ve her şey beyan edilmiştir” demiştir.<br />
İmam İbn-i Kesir rahimehullah İbn-i Mesud radıyallahu anhu’nun bu sözünü<br />
naklettikten sonra şöyle der: “Kur’an geçmiş ve gelecek bütün faydalı<br />
ilme, bütün helal ve haramlara ve insanların din ve dünya işlerinde,<br />
beraber yaşamalarında ve düşmanlıklarında ihtiyaç duydukları her<br />
şeye şamildir.” 55<br />
53 Camiu’l-beyani fi tevili’l-Kur’an, el-Bakara 129. ayetin tefsiri. (Muessesetu’r-risale, birinci<br />
baskı h.1420)<br />
54 El-Maide 3<br />
55 Tefsiru’l-Kur’ani’l-Azim, en-Nahl 89. ayetin tefsiri. (Dar-u Tayyibetin li’n-neşri ve’t-tevzi,<br />
ikinci baskı h.1420)
30<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
Bunun için Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem Ömer radıyallahu anhu’nun<br />
kitap ehlinden ele geçirdiği bir Tevrat nüshasından okumasına sert<br />
tepki vermiştir.<br />
Cabir radıyallahu anhu’nun haber verdiğine göre, “Ömer bin Hattab<br />
radıyallahu anhu Rasûlullah’a bir Tevrat nüshası getirdi ve “Ya Rasûlallah,<br />
bu bir Tevrat nüshasıdır” dedi. Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem bir şey<br />
söylemedi. Sonra (Ömer radıyallahu anhu Tevrattan) okumaya başladı.<br />
Bu esnada Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem’in yüzü(nün rengi) değişmeye<br />
başladı. Bunun üzerine Ebu Bekir radıyallahu anhu “Evlât acısı gö renler<br />
seni kaybedesice! Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in yüzünü<br />
hiç görmüyor musun?” dedi. Ömer radıyallahu anhu Rasûlullah sallallahu<br />
aleyhi ve sellem’in yüzüne baktı ve hemen şöyle dedi: “<strong>Allah</strong>’ın gazabından,<br />
O’nun Rasûlü’nün gazabından <strong>Allah</strong>’a sığınırım. Rab olarak<br />
<strong>Allah</strong>’a, din olarak İslam’a, Nebi olarak Muhammed’e razı olduk.”<br />
Bunun üzerine Rasûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurdu:<br />
“Muhammed’in canı elinde olan (<strong>Allah</strong>’a) yemin olsun ki, şayet Musa sizin<br />
için ortaya çıksaydı ve siz de beni terk ederek ona uysaydınız, doğru yoldan<br />
sapmış olurdunuz. Şayet o sağ olsa ve peygamberliğime kavuşsaydı, ancak<br />
bana tabi olurdu!” 56<br />
İmam eş-Şafii rahimehullah şöyle der: “Din ehlinden birisinin başına<br />
bir şey geldiğinde muhakkak <strong>Allah</strong>’ın kitabında ona yol gösterecek<br />
bir delil vardır. <strong>Allah</strong> Azze ve Celle şöyle buyuruyor: “Elif, Lâm, Râ. Bu<br />
Kur’an öyle büyük bir kitaptır ki, insanları Rablerinin izni ile karanlıklardan<br />
aydınlığa, her şeye galip ve hamda lâyık olan <strong>Allah</strong>’ın<br />
yoluna çıkarman için onu sana indirdik.” Ve şöyle buyuruyor: “Bu<br />
kitabı da, her şeyi açıklayan ve Müslümanlara doğruyu gösteren<br />
bir rehber, bir rahmet kaynağı ve bir müjdeleyici olarak indirdik.”<br />
Ve şöyle buyuruyor: “Sana da Kur’an’ı indirdik ki, insanlara vahyedileni<br />
açıklayasın. Belki onlar da düşünürler.” Ve şöyle buyuruyor:<br />
“İşte Biz böylece sana da emrimizden bir ruh vahyettik. Yoksa sen<br />
kitap nedir, iman nedir bilmiyordun. Fakat Biz onu bir nur kıldık.<br />
56 Hadisi bu lafızla ed-Darimi Sunen’inde tahric etmiştir (435. hadis). Aynı hadisi değişik<br />
lafızlara İmam Ahmed Musned’inde (15195. hadis), el-Beyhaki Şuabu’l-İman’da (174. hadis),<br />
İbn-u Ebi Şeybe Musannef ’inde (26949. hadis) ve İbn-u Ebi Âsim Sunne’sinde (50. hadis)<br />
tahric etmişlerdir.
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 31<br />
Onunla kullarımızdan dilediğimize hidayet ederiz. Şüphesiz ki sen<br />
de insanları doğru bir yola götürüyorsun.” 57<br />
Ve İmam İbnu’l-Kayyim rahimehullah şöyle diyor: “Kulların; ilimde,<br />
bilimde ve dost ve düşmanlıkta durumlarını düzeltecek amellerde<br />
ihtiyaç duyacakları her şey Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem’in sünneti<br />
olan umumî risaletinde mevcuttur. Ondan başkasına kesinlikle ihtiyaç<br />
yoktur. Muhtaç olduğumuz sadece onun getirdiğini bize ulaştıran<br />
birisidir. Kimin kalbinde bu husus istikrar bulmamışsa onun<br />
Rasûle imanı sağlam değildir. Bilakis mükelleflere yönelik umumî<br />
risalet ile gönderilmiş olunmasına iman etmek nasıl vacip ise bu<br />
hususta da umumî risalet ile gönderilmiş olunmasına iman etmek<br />
vaciptir.<br />
Ve nasıl ki insanlardan bir kişi dahi onun risaletinden çıkamazsa,<br />
hak da onun getirdiği ilim ve amelden çıkmaz. Bunun için onun getirmiş<br />
olduğu ümmet için kâfidir, onun getirdiğinden başkasına ümmetin<br />
ihtiyacı yoktur. Ancak onu (risaleti) tanımak ve fehmetmekte<br />
nasibi az olanların onun getirdiğinden başkasına ihtiyaç duyarlar.<br />
Nasipsizlikleri ne kadar ise o kadar da başkasına ihtiyaç duyarlar.<br />
Yoksa Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem semada kanatlarını çırpan her kuş<br />
hakkında bile ümmetine ilim vermeden vefat etmemiştir. Ümmetine<br />
helâ adabına, cima adabına, uyku, uyanıklık, oturma, yeme, içme,<br />
binme ve inme adabına kadar her şeyi öğretmiştir. Arşı, kürsüyü,<br />
melekleri, cenneti, cehennemi, kıyamet gününü ve o gün olacakları<br />
sanki gözle görünecek kadar tarif etmiştir. Rableri ve mabudları olanı<br />
onlara eksiksiz bir şekilde tarif etmiştir… Sözün özü, Rasûlullah<br />
sallallahu aleyhi vesellem bu ümmete dünya ve ahiretin bütün hayrı ile gelmiştir.<br />
<strong>Allah</strong> onları (ümmeti) ondan sallallahu aleyhi vesellem’den başka hiç<br />
kimseye muhtaç bırakmamıştır. Ümmetin ondan başkasına ihtiyacı<br />
olmadığından <strong>Allah</strong> nübüvvet müessesini onunla hatmetmiştir ve<br />
ondan sonra kimseyi Rasûl yapmamıştır. Bu durumda onun sahip<br />
olduğu tamamlanmış ise, kâmil olan şeriatın haricinden gelen bir<br />
siyasete muhtaç olduğu nasıl düşünülebilir. Veya haricinden gelen<br />
hakikate veya kıyasa veya makule muhtaç olduğu nasıl düşünebilir.<br />
57 Er-Risale/sayfa 46-47. (Daru’l-Kutubi’l-arabi baskısı h.1425)
32<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
Kim bunu düşünürse o, insanların Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem’den<br />
sonra başka bir Rasûle muhtaç olduklarını düşünen kişi gibidir.” 58<br />
Önemli bir husus:<br />
Ehli sünnet ve’l-cemaat fırkasının en önemli menheci esaslarından<br />
birisi ilmin amelden önce gelmesidir. Çünkü ameli teşkil eden<br />
irade ve kudrettir. İrade ise ilim ve istekten müteşekkildir. Kişi sahih<br />
ilme sahip ise ve amele istekli ve muktedir ise muhakkak sahih amel<br />
vaki olacaktır. Lakin ilmi ifsada uğrarsa kişi fasit olanı, yani hakka<br />
muhalif olanı irade eder ve kudret ile beraber fasit amel sadır olur.<br />
Dolayısıyla hakka münasip amel (yani sahih amel) semadan nazil<br />
olmuş ilimden neşet eden ameldir. Lakin hakka muhalif amel (yani<br />
masiyet) zandan ve hevadan neşet eden ameldir.<br />
Bu, istisnasız bütün ameller için geçerlidir. İster dinin aslî meseleleri<br />
olsun, ister dinin fer’i meseleleri olsun; amelin sahih, yani hakka<br />
mutabık ve bunun için ilahi emre muvafık olması için sahih ilme,<br />
yani sahabenin fehimiyle Kur’an ve Sünnete mesnet olması gerekir.<br />
Bu, elbette ve özellikle de dinin ikinci direği olan “cihad fi sebilillah”<br />
ameli için geçerlidir. <strong>Cihadın</strong>, gayesini dolduran, hakkı kaim kılan,<br />
ilahi emri infaz ve himaye eden bir amel olması da ancak sahih ilme<br />
dayanır. Lakin cihadın ilmen ifsadı amelen ifsadına ve zorunlu olarak<br />
yeryüzünün de ifsadına ve zulmün hâkim olmasına sebep olur.<br />
Binaen aleyh her amel umumen ve cihad fi sebilillah, hususen sahabenin<br />
fehimiyle Kur’an ve Sünnete dayanan sahih ilme mesnet olması<br />
lazımdır ve hedefi açık ve tavizsiz, hâkimiyeti sadece <strong>Allah</strong> Azze ve<br />
Celle için kabul eden İslam şeriatı olması lazımdır.<br />
İkincisi: Cihad fi sebilillah.<br />
<strong>Allah</strong> Celle ve A’la ilim gibi cihadı da dini yeryüzüne hâkim kılmak<br />
için, tevhidin ikamesi ve tevhid üzere cemaatin muhafazası için emretmiştir:<br />
<strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ şöyle buyuruyor:<br />
58 Bedeiu’l-fevaid, cüz 3/sayfa 171-172. (El-Mektebetu’l-asriyye baskısı h.1424)
َّ<br />
ي ِ<br />
ّ<br />
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 33<br />
ُ ون َ فِ ت ْ َ نة نُ للِ ٌ وَ يَك ُ َ ون ِ الد<br />
َ<br />
ُ ْ حَ تَّ ل<br />
ُوه<br />
قَاتِل<br />
تَك<br />
“Fitne kalkıncaya ve din yalnız <strong>Allah</strong>’ın oluncaya kadar onlarla savaşın.” 59<br />
<strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ şirk kalkıncaya kadar, <strong>Allah</strong>’tan başka ibadet<br />
edilen ve itaat edilen tağutlar, putlar ve yalancı ilahlar yok oluncaya<br />
kadar ve yeryüzünde yalnız <strong>Allah</strong> Azze ve Celle’ye ibadet ve itaat edilinceye<br />
kadar savaşı emretmiştir.<br />
İbn-u Abbas, Katade, Mücahid, es-Suddi, er-Rabi, İbn-u Zeyd,<br />
Ebu’l-Aliyye, el-Hasan, Mukatil ve Zeyd bin Elsem ayetteki fitneyi<br />
şirk olarak açıklamışlardır. İbn-u Abbas radıyallahu anhuma “Din yalnız<br />
<strong>Allah</strong>’ın oluncaya kadar” yani “Tevhid yalnız <strong>Allah</strong>’a halis kılınıncaya<br />
kadar”, er-Rabi ve Katade “Yalnız <strong>Allah</strong>’a ibadet edilinceye<br />
kadar”, Muhammed bin İshak “Tevhidin şirk olmaksızın yalnız<br />
<strong>Allah</strong>’a halis kılınıp, putların atılıp terk edilinceye kadar” ile açıklamışlardır.<br />
60<br />
Ez-Zuhri de, Urve bin Zubeyr ve başkalarının “fitne kalkıncaya<br />
kadar” yani “Bir Müslüman dininde fitneye maruz kalmayıncaya<br />
kadar” olarak mana verdiklerini nakletmiştir. 61<br />
Ebu Abdullah el-Kurtubi rahimehullah şöyle der: “<strong>Allah</strong>-u Teâlâ’nın<br />
“Onlarla savaşın” buyruğunu nasih bir buyruk olarak görenlere göre<br />
bu ayet, her yerde her müşriğe karşı savaşma emrini içermektedir.<br />
Bu ayetin nasih olmadığını kabul edenlere göre ise mana, <strong>Allah</strong>-u<br />
Teâlâ’nın haklarında “Sizinle savaşanlara… savaşın” diye buyurduğu<br />
kimselerle savaşın, demektir. Lakin bu iki görüşten birincisi,<br />
yani kâfirlerin savaşa başlamaları şartı olmaksızın mutlak savaşma<br />
emri daha üstün olan görüştür. Bunun delili <strong>Allah</strong>-u Teâlâ’nın “Din<br />
yalnız <strong>Allah</strong>’ın oluncaya kadar onlarla savaşın” buyruğudur. Ve<br />
59 El-Bakara 193<br />
60 Bak Camiu’l-beyani fi tevili’l-Kur’an, el-Bakara 193. ayetin tefsiri. (Muessesetu’r-risale, birinci<br />
baskı h.1420) ve Tefsiru’l-Kur’ani’l-Azim, el-Enfâl 38. ayetin tefsiri. (Dar-u Tayyibetin li’nneşri<br />
ve’t-tevzi, ikinci baskı h.1420)<br />
61 Tefsiru’l-Kur’ani’l-Azim, el-Enfal 38. ayetin tefsiri. (Dar-u Tayyibetin li’n-neşri ve’t-tevzi, ikinci<br />
baskı h.1420)
34<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
aleyhisselam da şöyle buyurmaktadır: “Ben insanlarla La ilahe illallah<br />
değinceye kadar savaşmakla emrolundum.” İşte bu ayet ve<br />
hadis savaşma sebebinin küfür olduğunu ortaya koymaktadır. Zira<br />
<strong>Allah</strong>-u Teâlâ bu ayette “Fitne kalkıncaya kadar” diye buyurmaktadır.<br />
Burada fitne küfür demektir. Bu halde savaşın nihai hedefi<br />
küfrün kalmamasıdır. Bu açıkça anlaşılan bir husustur. İbn-u Abbas,<br />
Katade, er-Rabi, es-Suddi ve başkaları şöyle derler: “Bu ayette fitne,<br />
şirk ve ona bağlı olarak (müşriklerin) mü’minlere verdikleri eziyettir”.<br />
62<br />
Ebu Abdullah Muhammed eş-Şevkani rahimehullah şöyle der: ““Fitne<br />
kalkıncaya kadar onlarla savaşın” buyruğu sona kadar, yani fitne<br />
kalmayıncaya kadar ve din yalnız <strong>Allah</strong>’ın oluncaya kadar müşriklerle<br />
savaşma emrini içeriyor. Dinin yalnız <strong>Allah</strong>’ın olması da İslam’a<br />
girmek ve ondan başka tüm dinlerden çıkmak ile olur. Bunun için<br />
İslam’a girmiş ve şirki tamamıyla terk etmiş olana karşı savaşmak helal<br />
değildir.” 63<br />
İşte <strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ cihadı bunun için emretmiştir… İnsanları<br />
ve cinleri yaratmış olduğu aynı gaye için… Tevhidin ikamesi için.<br />
Tevhidin ikamesi de ulûhiyeti yalnız <strong>Allah</strong> Celle ve A’la için ispat etmek<br />
ve O’ndan başkası için inkâr etmek olunca, <strong>Allah</strong>’tan başka ibadet<br />
edilen ve itaat edilen tağutların, batıl dinlerinin ve kanunlarının<br />
inkârı ve destekçilerinden ve taraftarlarından beri olmak ve onlara<br />
düşman olmak Tevhidin tahakkuk etmesi için şart olmuştur.<br />
İşte bu beri olmanın doruk noktası, Rahman’ın dostlarıyla, şeytanın<br />
dostları arasında en belirgin ayırıcı unsur ve müslümanın <strong>Allah</strong><br />
Celle ve A’la’ya teslimiyetinin en ulvî ispatı cihad fi sebilillah’tır.<br />
* * *<br />
62 El-Camiu li Ahkâmi’l-Kur’an, el-Bakara 193. ayetin tefsiri. (Dar-u alemi’l-kutub baskısı, h.1423)<br />
63 Fethu’l-Kadir, el-Bakara 190. ayetin tefsiri. (Daru’l-Vefa, ikinci baskı h.1418)
Cihad fi Sebilillah’ın Birinci <strong>Gayesi</strong>:<br />
Tevhidin İkamesi, Şirk ve Şirk Ehlinin İzalesi
36<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
<strong>Allah</strong> yolunda cihad, Kelime-i Tevhid La ilahe illallah’ı yüceltmek<br />
için, kulluğu <strong>Allah</strong> Azze ve Celle’ye halis kılmak için, insanları kullara<br />
kulluktan çıkarıp kulların Rabbi olan <strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ’ya kulluğa<br />
götürmek için, İslam’dan başka bir dinin kalmaması için, <strong>Allah</strong>’tan<br />
başka kulluk edilen ve itaat edilen putların yıkılıp köklerinin kurutulması<br />
için emredilmiştir… İşte insanlar ve cinler bunun için yaratılmışlardır.<br />
Bunun için İmam Ebu’l-Abbas İbn-i Teymiyye rahimehullah şöyle<br />
der: “<strong>Allah</strong> Subhanehu şöyle buyurmuştur: “Fitne kalkıncaya ve din<br />
yalnız <strong>Allah</strong>’ın oluncaya kadar onlarla savaşın.” Bu böyledir; çünkü<br />
mahlûkat bunun için yaratılmıştır. <strong>Allah</strong>-u Teâlâ şöyle buyuruyor:<br />
“Ben cinleri de insanları da ancak Bana ibadet etsinler diye yarattım.”<br />
Mahlûkatın yaratılmış olduğu gayenin tahakkuk etmesi için var<br />
olan her şey <strong>Allah</strong> katında övülmüştür ve sahibi için baki kalır. Salih<br />
ameller işte bunlardır.” 64<br />
Ve Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem şöyle buyuruyor:<br />
بعثت ي ن ب يدي الساعة ب لسيف ت ح يعبد هللا وحده ل سش<br />
يك ل<br />
“Şeriki olmaksızın sadece <strong>Allah</strong>’a ibadet edilmesi için, kıyamet saatinden<br />
önce ben kılıç ile gönderildim.” 65<br />
64 El-Emru bi’l-ma’rufi ve’n-nehyu ani’l-munker/sayfa 47-48. (Vezeratu’ş-şuuni’l-islamiyye, elmemlektu’l-arabiyyetu’s-suudiyye,<br />
birinci baskı h.1418)<br />
65 Musnedu Ahmed, 5115. hadis. (Muessesetu-Kurtuba baskısı, Şuayb el-Arnavuti’nin tahkikiyle)
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 37<br />
İşte bu gaye için “Şeriki olmaksızın sadece <strong>Allah</strong>’a ibadet edilmesi<br />
için” tüm Rasûller ve Nebiler gelmiştir… Bunun için yedi sema ve<br />
yedi arz yaratılmıştır… Bunun için cennet ve cehennem hazırlatılmıştır…<br />
İşte bunun için kılıçlar kınlarından çekilmiştir… “Ki <strong>Allah</strong><br />
Kendisine ve Rasûllerine gaybda kimin yardım edeceğini ortaya<br />
çıkarsın.”<br />
* * *
Cihad fi Sebilillah’ın İkinci <strong>Gayesi</strong>:<br />
İslam Birliğinin İkamesi ve Muhafazası
40<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
Yukarıda geçtiği gibi <strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ Müslümanlara yeryüzünde<br />
fesat ve fitne kalmayıncaya ve din <strong>Allah</strong> Azze ve Celle’ye has kılınıncaya<br />
kadar savaşmayı emretmiştir. Bunun için ise muhakkak güç<br />
ve kuvvete ihtiyaç vardır. Hakiki ve müessir güç ve kuvveti sağlayan<br />
ise ancak birlik ve beraberliktir. Şu halde küfre karşı savaşmak için<br />
İslam cemaatini oluşturmak savaş emri gibi vaciptir. Zira bir vacibin<br />
gerçekleşmesi için gerekli olan, aynı derecede vaciptir.<br />
Bunun için Kur’an’da savaş emri ekseriyetle cem sığasında gelmiştir.<br />
Bu ayetlerden sadece bazıları şunlardır: “Sizinle savaşanlarla<br />
sizde savaşın”, “Onları nerede bulursanız öldürün”, “Fitne kalkıncaya<br />
ve din yalnız <strong>Allah</strong>’ın oluncaya kadar onlarla savaşın”, “Siz<br />
de onlara karşı gücünüz yettiği kadar kuvvet ve bağlanıp beslenen<br />
atlar hazırlayın”, Ey Nebi, mü’minleri savaşa teşvik et”, “Ağırlıklı<br />
ve ağırlıksız olarak savaşa çıkın ve <strong>Allah</strong> yolunda mallarınız, canlarınızla<br />
cihad edin”, “Ey iman edenler! Kâfirlerle size yakın olanlarla<br />
savaşın”.<br />
Birlik beraberliğin zıddı olan tefrika ve ihtilaf ise bölünmeye ve<br />
dolayısıyla gücün gitmesine sebep olur. Bunun için <strong>Allah</strong> Azze ve Celle<br />
mü’minlere ve özellikle mücahidlere ihtilafı nehyetmiştir. <strong>Allah</strong> Subhanehu<br />
ve Teâlâ şöyle buyuruyor:
ي<br />
نَ<br />
ب ي<br />
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 41<br />
ُ ْ تُفْ لِحُ ونَ<br />
َّك<br />
َاث ُ ْبُتوا وَ اذ ُ رُ وا الل ي ً ا لَعَ ل<br />
َقِ تُ ْ ي فِ ئَ ة<br />
ي يُّ َ ا الَّذِ نَ آمَ نُ وا َ إِذا ل<br />
َذ ي ُ ك ُ وا إِنَّ الل<br />
ُوا وَ ت<br />
َت<br />
َّ َ وَ رَ سُ ول تَن ُ َعوا ف<br />
وَ أَطِ يعُ وا الل<br />
مَ عَ الصَّ ا<br />
َ َّ<br />
َّ َ َ ك ثِ <br />
ً ف ْ ك<br />
ُ ْ وَ اصْ ِ ب<br />
َ ْ ف َ شل ْ َ ه بَ رِ <br />
ِ ِ<br />
َ از<br />
َ<br />
َ ُ وَ ل<br />
َ أَ<br />
“Ey iman edenler! Bir topluluk ile karşılaşırsanız sebat edin, <strong>Allah</strong>’ı<br />
çokça zikredin ki felah bulasınız. <strong>Allah</strong> ve Rasûlü’ne itaat edin. Birbirinizle<br />
çekişmeyin. Sonra korkuya kapılırsınız ve gücünüz gider. Bir de sabredin.<br />
Şüphesiz <strong>Allah</strong> sabredenlerle beraberdir.” 66<br />
Ayetin tefsirinde Ebu Bekr İbnu’l-Arabi rahimehullah şöyle der: “<strong>Allah</strong><br />
ve Rasûlü’ne itaat edin.” Bu tavsiye kendisiyle nusretin var olduğu<br />
aslın ta kendisidir… Hak bununla belli olur… Kalp bununla<br />
selamete erer ve bedenin amelleri bununla istikamet bulur. Bunun<br />
için kişi bütün amellerinde emirlere ve yasaklara itaat etme durumundadır.<br />
Zira Müslümanlar sayılarıyla değil, amelleriyle savaşırlar<br />
ve askeri imkânlarıyla değil, inançlarıyla savaşırlar. Böylece <strong>Allah</strong><br />
Müslüman topluluklara nice fetihler ihsan etmiştir ve kılıçların süsleri<br />
ancak galibiyet ardından galibiyetler olmuştur.” Ve sonra şöyle<br />
devam ediyor: “Kalpler bir şey üzere birleşirse varlığı kararlı olur ve<br />
işler yolunda gider. Lakin kalbin beraberliği koparsa eğer, idrakte<br />
acizleşir ve duygular kabul etmekte körelir. Birlik, nefis için huzur ve<br />
sükûnettir. Kalp için kuvvettir. Fakat ihtilaf onu zayıflatır, duyguları<br />
çoğaltır ve böylece istenilenden geride kalır ve hedef kaçar. Bu hal<br />
O’nun şu kavlidir: “Birbirinizle çekişmeyin. Sonra korkuya kapılırsınız<br />
ve gücünüz gider.”” 67<br />
İmam İbn-i Cerir et-Taberi rahimehullah da şöyle der: ““Birbirinizle<br />
çekişmeyin. Sonra korkuya kapılırsınız ve gücünüz gider.” İhtilaf<br />
etmeyin, sonra ayrılığa düşersiniz ve kalpleriniz birbirinizden ayrılır,<br />
zayıf düşer; korkaklaşırsınız ve gücünüz gider, cesaretiniz kırılır ve<br />
aranız açılır.” 68<br />
66 El-Enfâl 45-46<br />
67 Ahkâmu’l-Kur’an , İbnu’l-Arabi, el-Enfâl’indeki meseleler bölümü. (El-Mektebetu’ş-şamile)<br />
68 Camiu’l-beyani fi tevili’l-Kur’an, el-Enfâl 46. ayetin tefsiri. (Muessesetu’r-risale, birinci baskı<br />
h.1420)
ف<br />
42<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
Evet, ihtilaflar ve tartışmalar kalplerin ayrılmasına sebep olur.<br />
Kalpler ayrılınca bedenler de ayrılacaktır; çünkü bedende zuhur<br />
eden, kalbin taşıdığından başkası değildir. Ve <strong>Allah</strong> Azze ve Celle’nin şu<br />
kavli tahakkuk eder:<br />
ْ أَرْ ضِ وَ ف َسَ ٌ اد َ ك بِ ي ٌ<br />
ِ ي ال<br />
ْ تَف عَ ل ُوهُ ت ُ َك نْ فِ ت ْ َ ن ٌ ة <br />
َّ<br />
إِل<br />
“Eğer siz bunu yapmazsanız yeryüzünde bir fitne ve fesad olur.” 69<br />
İmam İbn-i Cerir rahimehullah ayette geçen “bunu yapmazsanız”<br />
kavli hakkında şöyle der: “Size emrettiğim, dinde yardımlaşmayı ve<br />
destek vermeyi yapmazsanız yeryüzünde fitne olacaktır.” 70<br />
Yani Müslümanların kalpleri birbirinden koparsa ve dolayısıyla<br />
sevgi, dostluk ve İslam cemaatinin vahdeti bozulursa yeryüzünde<br />
fitne olacaktır. Müslümanlar fırka fırka olduklarından dolayı, devlet<br />
ve güç sahibi olmamalarından daha büyük bir fitne var mıdır? Hâlbuki<br />
cihad fitneyi yeryüzünden kaldırmak için emredilmiştir. Ebu<br />
Bekir et-Tartuşi el-Maliki rahimehullah ne de doğru söylemiştir: “Zaferin<br />
başı birliktir ve hezimetin başı ayrılıktır.” 71 İhtilaflar ve çekişmeler<br />
kalplerin ayrılmasına ve dolayısıyla Müslümanlar arasında sevginin<br />
ve merhametin kalkmasına sebep olur. Fakat insanları bir araya<br />
getiren, onları bir bütün yapan, birbirlerine kenetleyen sevgidir. Bu<br />
özellikle mücahidler için geçerlidir. Zira cihad fi sebilillah, velâ ve<br />
berânın… <strong>Allah</strong> için sevmenin ve <strong>Allah</strong> için buğz etmenin zirvesinden<br />
başka nedir? Bir mücahid en değerli varlığını… canını <strong>Allah</strong><br />
Azze ve Celle için satmamış mıdır? <strong>Allah</strong> Azze ve Celle’yi kendi canından çok<br />
sevmese bunu yapabilir mi? O’na canı pahasına kavuşmayı arzulamasa<br />
bunu yapabilir mi? Bu sorunun cevabı muhakkak, hayır olmalı.<br />
O zaman <strong>Allah</strong> Celle ve A’la’yı sevenler ve O’nun sevgisini arzulayanlar<br />
<strong>Allah</strong>’ın şu sözüne kulak versinler:<br />
69 El-Enfâl 73<br />
70 Camiu’l-beyani fi tevili’l-Kur’an, el-Enfâl 73. ayetin tefsiri. (Muessesetu’r-risale, birinci baskı<br />
h.1420)<br />
71 Siracu’l-muluk/sayfa 151. (El-Mektebetu’ş-şamile)
ي<br />
ف<br />
َّ<br />
َت<br />
ج<br />
ب<br />
ب<br />
ب<br />
ت َت<br />
ف<br />
ب<br />
َ<br />
َّ<br />
َّ<br />
إ ِ<br />
ي<br />
ْ<br />
َ نَّ ُ أَ مْ بُ نْيَ انٌ مَ رْ صُ وصٌ<br />
ِ ي سَ بِ يلِ ِ صَ فًّ ا ك<br />
ُون َ <br />
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 43<br />
ُ بُّ الَّذِ نَ يُق َ اتِل<br />
َّ َ ي ِ <br />
إِنَّ الل<br />
“Gerçek şu ki, <strong>Allah</strong> Kendi yolunda birbirlerine kenetlenmiş bina gibi saf<br />
bağlayarak savaşanları sever.” 72<br />
İmam İbn-i Cerir rahimehullah der ki: “<strong>Allah</strong>-u Teâlâ “Eğer <strong>Allah</strong>’a en<br />
sevimli amellerin neler olduğunu bilseydik ölünceye kadar o amelleri<br />
işlerdik” diyenlere şöyle diyor: “Gerçek şu ki” ey kavim “<strong>Allah</strong><br />
Kendi yolunda savaşanları sever” onlar O’nun davet ettiği, yolunda<br />
ve dininde “saf bağlayarak”, yani saflarda yerlerini alarak, <strong>Allah</strong>’ın<br />
düşmanlarına karşı savaşırlar. Ve “sanki onlar birbirilerine kenetlenmiş<br />
bir bina gibidirler”, yani onlar <strong>Allah</strong> yolunda saflara dizilmiş<br />
halde savaşırlar ve bu halleriyle taşları sıkı bir şekilde sıraya koyulmuş<br />
ve böylece daha sağlam ve daha mükemmel olmuş bir sete benzerler<br />
ki, hiçbir şey onu geçemez.” 73<br />
Bunun için <strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ rızasına nail olan ordusunu bu<br />
özellikleriyle tanıtıyor:<br />
َ َّ َ وَ رَ سُ ول<br />
َوْ مً ا ْ يُؤ مِ ن ِ وَ الْيَ وْ مِ ْ آ ال خِ رِ يُوَ ُّ ادون مَ نْ حَ اد<br />
ُو<br />
َئِ ك ِ ي قُل<br />
ُول<br />
ُوا َ آ ءَ ه َوْ أ َبْ َ ناءَ ه َوْ ْ إِخ وَ نَ ُ ا مْ أَوْ ع تَ ُ مْ أ<br />
ك<br />
ٍ مِ ن ُ وَ ْ يُد خِ ل ُهُ مْ جَ ن جْ رِ ي مِ نْ ِ َا ال<br />
َيَّد<br />
ال ي َ انَ وَ أ<br />
َئِ َ ك حِ ْ ز بُ الل إِنَّ حِ ْ ز بَ<br />
ُول<br />
خ نَ فِ ي َا رَ ض ص نْ ُمْ وَ رَ ضُ وا ع<br />
َ ُ وَ لَوْ<br />
ِ ِ مُ<br />
ْ أَ نْ َ ارُ<br />
َّ الل<br />
َ َ ك َ ت بَ <br />
تَ ْ <br />
ِ أَل<br />
َ شِ ي َ <br />
َّ اتٍ <br />
َ ْ ن ُ ه أ<br />
ْ ُ فْ لِحُ ونَ<br />
ُ ُ ال<br />
الل ِ ه<br />
ُ َ ون ِ لل<br />
ُ ْ أ<br />
ُ ْ أ<br />
ُ ْ ُ وح ْ ه<br />
َ ه<br />
َّ ُ َ ع<br />
َ الل<br />
ِ ي<br />
َ<br />
ِ ُ د ق ل<br />
َ ن<br />
ِ<br />
َ الِدِ <br />
“<strong>Allah</strong>’a ve ahiret gününe inan hiçbir kavmin, <strong>Allah</strong> ve Rasûlü’ne karşı<br />
çıkana sevgi beslediklerini göremezsin. İster bunlar babaları veya oğulları<br />
veya kardeşleri veya soydaşları olsalar bile. İşte bunlar (<strong>Allah</strong>’ın) kalplerine<br />
imanı yazmış olduğu ve kendilerini katından bir ruh ile desteklemiş olduğu<br />
kimselerdir. Hem de onları orada ebediyen kalıcılar olmak üzere altından<br />
72 Es-Saff 4<br />
73 Camiu’l-beyani fi tevili’l-Kur’an, es-Saff 4. ayetin tefsiri. (Muessesetu’r-risale, birinci baskı<br />
h.1420)
44<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
ırmaklar akan cennetlere sokacaktır. <strong>Allah</strong> da onlardan razı olmuştur. Onlar<br />
da O’ndan hoşnut olmuşlardır. İşte bunlar <strong>Allah</strong>’ın hizbidir. Haberiniz olsun,<br />
muhakkak ki <strong>Allah</strong>’ın hizbi felah bulanların ta kendisidir.” 74<br />
Böyle birbirlerine kenetlenmiş bir İslam birliğini bozmak ve geçmek<br />
mümkün olmaz… Böyle bir İslam birliği karşısında hiçbir fesad<br />
duramaz… Böyle bir İslam birliğini ilerlemekten hiçbir küfür ordusu<br />
engelleyemez! 75<br />
Ümmetin vahdeti İslam’ın zaferi için elzem olduğundan ötürü,<br />
ümmetin birliğini bozan her şeye karşı cihad etmek meşru kılınmıştır…<br />
Ümmetin birliğini bozan müslüman bile olsa. Evet, müslümanın<br />
canını korumak muhakkak ki dinin en ulvi gayelerindendir.<br />
Lakin İslam birliğinin bozulması yeryüzünde dinin bozulmasına sebep<br />
olur. Dinin korunması ise canın korunmasına mukaddemdir. Şu<br />
halde daha büyük zararı def etmek için ve İslam toplumunun maslahatını<br />
korumak için birliği bozan müslüman da olsa, öldürülmesi<br />
mubah kılınmıştır. Zira toplumun maslahatını korumak ferdin maslahatını<br />
korumaktan evvel gelir.<br />
Mesela buna, meşru halife varken kendisini halife ilan edeni ve<br />
tabilerini veya İslam topluluğunu ifsad edenleri veya meşru halifeye<br />
karşı kıyam eden bağileri veya yol kesenleri örnek verebiliriz. Bunların<br />
her birinde muhakkak tafsilat vardır 76 . Bunları halledecek yer de<br />
74 El-Mucadele 22<br />
75 Lakin sevgi; insaf ve merhametten yoksun, hususi ve zannî maslahatların muhafazası ve<br />
müdafaası için kurulmuş suni birlikler, örümceğin ördüğü ağdan başkasını ev edinmiş<br />
değiller. “Hâlbuki evlerin en çürüğü şüphesiz örümcek evidir. Keşke bilselerdi.”<br />
76 Verilen misaller İslam’dan çıkaracak, dinin aslını nakzedecek bir masiyet irtikâp etmemişlerse<br />
doğrudur. Lakin dinin aslını nakzedecek masiyetleri varsa savaş riddet ehline karşı savaş<br />
olur. Bu durumda cihadın gayesi küfrün izale edilmesi ve kelimetullahın en yüce kılınması<br />
olur. Ama makbul bir tevil ile veya dünyalık bir gaye için şer’î idareye karşı çıkan, imama<br />
itaatten elini çeken, bunun için toplanan ve devlet idaresine karşı koyabilecek bir güç<br />
oluşturan fırkaya karşı savaş, bağilere karşı savaş olur. Bu durumda savaşın gayesi sebep<br />
oldukları fitneyi engellemek ve itaatten çıkmış fırkayı tekrar itaat altına sokmak olur. İslam<br />
toplumunun güvenliğini bozan, yol kesen ve halkın canına, ırzına ve malına haksız yere<br />
el uzatan haramilere karşı savaşın gayesi ise Müslümanlardan eziyetlerini def etmek için<br />
olur. Aynı zamanda mürted, zimmî veya aslî kâfirler iseler cihadın gayesi, küfrün izalesi<br />
ve kelimetullahın en yüce kılınması için olur. Son olarak da bazı fertler, az veya çok, şer’î<br />
nasslarda terkin haramlığı veya amelin haramlığı sabit olan bazı fiilleri –kendilerine helal
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 45<br />
burası değildir; fakat burada bizim için önemli olan, bunların kanlarını<br />
mubah kılan küfürleri değil, ıslah olmadıkları halde, fitne ve<br />
fesada sebep olmaları ve İslam birliğini bozmalarıdır. Ulema bunlara<br />
karşı savaşı cihad fi sebilillah’tan addetmiştir. 77<br />
Hâlbuki burada savaşın gayesi hiç şüphe yok ki şirkin izalesi değildir;<br />
lakin şirke karşı savaşan ve tevhidi ve şeriatı ikame eden İslam<br />
cemaatinin korunmasıdır. Burada savaşın gayesi yok etmek değil, bilakis<br />
tekrar itaate girmelerini sağlamak ve böylece İslam toplumunda<br />
tekrar yerlerini almalarını sağlamaktır.<br />
Aynı sebebe binaen fasık da olsa, zalim de olsa, müslüman emire<br />
karşı kıyama geçmek caiz olmaz; çünkü birliğin bozulmasıyla daha<br />
büyük bir zarar meydana gelecektir. Bu durum, emirin fıskı veya zulmü<br />
kendisiyle sınırlı ise böyledir. Küfür derecesine ulaşmamış bid’at<br />
sahibi, uyuşturucu kullanan veya İslam ordusunun akıttığı kanıyla<br />
hak ettiği ganimetleri kendi menfaati için çalan facir emir gibi. Böylesinin<br />
zararı İslam toplumuna ve cihada değilse, aldığı kararlar ve<br />
verdiği emirler tebaasının maslahatına zarar vermiyorsa, yapılması<br />
gereken hikmet ile ve uygun bir üslûp ile iyiliği emretmek ve kötülüğü<br />
nehyetmek, nasihat etmek, kötülüklerini reddetmek ve ona terk<br />
etmek ve <strong>Allah</strong> ve Rasûlü’ne itaat üzere sabretmektir. Bu Ehl’i-sünnet<br />
ve’l-Cemaat’in asıllarından sayılmıştır: Salih veya facir olsun, her<br />
kabul etmemekle ve başkalarına da zarar vermemekle beraber- işlediklerinde savaş, <strong>Allah</strong>’ın<br />
haklarını korumak ve münkeri inkâr etme babından meşru olur. Mesela namazı terk etmek,<br />
Ramazan’da oruç tutmamak, içki içmek, faizle alış veriş yapmak veya şer’an emredilmiş<br />
şekilde örtünmemek gibi.<br />
77 Dinde savaşın meşru kılındığı her durumun cihad fi sebilillah olup olmadığı ulema arasında<br />
ihtilaflıdır. Bu ihtilafın sebebi cihad fi sebilillah’ın tarifine dayanıyor. Bazıları cihadı “kâfirlere<br />
karşı ve kelimetullahın en yüce olması için savaşmak” olarak tarif ederler. Bu tarife göre<br />
müslümanlara karşı meşru kılınmış savaşlar cihad ıstılahına girmez; çünkü cihad kâfire karşı<br />
emredilmiştir. Lakin bazı âlimler bağilere karşı savaşı da cihaddan saymışlardır ve cihad<br />
fi sebilillah’ı “kâfirlere ve bağilere karşı savaşmakta cuhd etmektir” olarak tarif etmişlerdir.<br />
Bağiler ise Müslümandır. Buna göre Müslümanlara karşı meşru olan savaş halleri de cihad<br />
fi sebilillah ıstılahına dâhildir. Bu görüşü destekleyen nakli deliller çoktur. Ayrıca cihad<br />
fi sebilillah’ın gayesi de bu görüşe delildir. Çünkü tarif, bir şeyin hakikatini sınırlayandır.<br />
Bir şeyin hakikati de muhakkak gayesine uygundur. Nitekim cihad fi sebilillah’ın gayesi<br />
tecrid edildiğinde, gayenin şer’î ahkâmı hâkim kılmak olduğu belli oluyor (bu ileride<br />
açıklanacaktır). Şer’î ahkâmın hâkim kılınması ise dinde savaşın meşru kılındığı –ister kâfire<br />
karşı ister Müslümana karşı- bütün hallerin ortak niteliğidir.
46<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
meşru emire ma’rufta itaat etmek, ona karşı çıkmamak ve onunla<br />
beraber cihad etmek. 78<br />
İmam Ebu’l-Abbas İbn-i Teymiyye rahimehullah Moğollara karşı savaşla<br />
ilgili verdiği fetvasında facir emir ile beraber savaşın hükmünü<br />
şöyle belirtir: “Onlarla (Moğollarla), (şer’an) istenildiği gibi olan bir<br />
emir savaşacak olursa… Bu <strong>Allah</strong>’ın rızasına vesile olur, kelimesinin<br />
yücelmesi, dininin uygulanması ve Rasûlü’ne itaat olur. Ama aralarında<br />
liderlik için savaşan veya bazı işlerde müslümanlara haksızlık<br />
etmek gibi fücur işleyen ve niyeti bozuk olanlar varsa ve bu kişilerle<br />
birlikte Moğollarla savaşı terk etmenin dine zararı, savaşmaktan daha<br />
büyük ise, iki zarardan hafif olan tercih edilir ve bu kişilerin yanında<br />
düşmana karşı savaşılması gerekir. Zira bu, İslam’ın gözetilmesi<br />
gereken esaslarındandır. Bunun için salih veya facir olan bir emirin<br />
yanında savaşa katılmak Ehl’i-sünnet ve’l-Cemaat’in asıllarındandır.<br />
Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem’in bildirdiği gibi, şüphesiz <strong>Allah</strong>-u Teâlâ<br />
bu dini facir adamla ve (hidayetten) nasipsiz topluluklarla da destekler.<br />
Çünkü sadece facir yöneticilerle veya çoğu facir olan askerlerle<br />
beraber savaşmaktan başka seçenek olmazsa, ancak şu iki durumdan<br />
birisi söz konusudur: Ya onlarla beraber savaşa çıkılmayacak. Bu din<br />
ve dünya için zararı onlardan daha büyük olan düşmanın ülkeyi işgal<br />
etmesine sebep olur. Ya da facir emirle beraber savaşa gidilir ve<br />
iki kötüden daha kötüsü önlenmiş olur ve tümü olmasa da, İslam<br />
ahkâmının çoğu bu şekilde ikame edilmiş olur. Böyle bir durumda<br />
ve benzeri bütün durumlarda vacip olan budur. Nitekim raşid halifelerden<br />
sonra yapılan savaşların çoğu ancak bu sıfatta vaki olmuştur.”<br />
Ve aynı yerde rahimehullah şöyle devam eder: “Eğer kişi emir sahipleri<br />
kıyamet gününe kadar devam ettirecekleri cihad hususunda<br />
78 Facir imama itaat emri ve kıyam nehyi ile alakalı tafsilat inşallah aşağıda gelecektir. Aslında<br />
facir imama itaat mevzusuyla facir imam ile beraber cihad etme mevzularını birbirinden<br />
ayırmak daha doğru olur. Çünkü ikincisindeki genişlik ilkinden daha büyüktür. Aşağıda<br />
geleceği gibi, günah ve kötülük sahibi imama karşı silahlı kıyamın cevazı ehli sünnet<br />
içerisinde tartışılmıştır. Mutlak cevaz verenler, mutlak nehyedenler ve kayıtlı cevaz verenler<br />
olmuştur. Lakin facir imamla beraber cihad etme mevzusuna gelince, bir türünde ihtilaflar<br />
söz konusudur. O da baği bir fırkanın facir imama karşı kıyama geçmiş olması halidir. Ama<br />
dinden irtidat etmiş bir fırkaya karşı veya aslî kâfirlere karşı facir imamla beraber cihad etme<br />
mevzusu ehli sünnet arasında icma ile vaciptir.
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 47<br />
Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem’in emrini ve işledikleri zulümlerinde<br />
zalimlere destek vermenin yasaklanmasını kavradıysa, o zaman kişi<br />
şunu anlamış olur: Katıksız İslam vasat yolun ta kendisidir… Bu da<br />
cihad edilmeyi hak edene karşı cihad etmenin ta kendisidir… Sorulanların<br />
durumunda olduğu gibi. Böylelerine karşı İslam’ı daha iyi<br />
olan her emir ve her taifeyle beraber cihad edilir. Zira böylelerine<br />
karşı cihad edilmesi elzemdir ve başka bir şekilde cihad etmek de<br />
mümkün değildir. Böyle bir durumda birlikte savaştığı taifenin masiyetlerine<br />
katılmaktan ictinap eder ve <strong>Allah</strong>-u Teâlâ’ya itaat olan<br />
şeylerde onlara itaat eder, <strong>Allah</strong>-u Teâlâ’ya isyan olan şeylerde ise onlara<br />
itaat etmez. Zira <strong>Allah</strong>-u Teâlâ’ya isyan olan şeylerde kula itaat<br />
yoktur. Geçmişte ve günümüzde bu ümmetin salihlerinin izledikleri<br />
yol bu olmuştur. Her mükellefin üzerine vacip olan da budur. Bu yol,<br />
cehaletlerinden gelen fasit bir takva taşıyan Haruriler 79 ile salih olmasalar<br />
dahi mutlak manada yöneticilerin hepsine itaati vacip gören<br />
Mürcie ve benzerlerinin yolu arasında vasat olan yoldur.” 80<br />
Ve Ebu Muhammed Abdullah İbn-i Kudame rahimehullah şöyle der:<br />
“Salih veya facir olsun, herkesle beraber savaşa çıkılır. Yani bütün<br />
imamlar ile beraber savaşa çıkılır. Ebu Abdullah’a (yani İmam Ahmed<br />
rahimehullah’a) “Ben savaşıp da Abbasoğullarının ganimetlerini<br />
artırmam” diyen kişi hakkında görüşü sorulunca şöyle der: “Subhanallah,<br />
bunlar kötü insanlardır. Cihaddan geri kalan ve alıkoyan<br />
cahil kişilerdir. Onlara “Herkes sizin gibi savaşmayacak olursa, o<br />
zaman kim savaşacak? Savaşmazsa, İslam yok olmaz mı? Bu durumda<br />
Rumlar (kâfirler) neler yapar?” diye sormak lazım. Ebu Davud<br />
senediyle Ebu Hureyre radıyallahu anhu’dan şöyle rivayet etti: Rasûlullah<br />
sallallahu aleyhi vesellem şöyle buyurdu: “İyi veya kötü olsun, her imam ile<br />
beraber cihad etmeniz vaciptir.” Ve yine senediyle Enes radıyallahu anhu’dan<br />
şöyle rivayet etti: “Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem şöyle buyurdu:<br />
“Üç şey imanın aslındandır: <strong>Allah</strong>’tan başka ilah yoktur diyen kişiye<br />
saldırmamak. Günahları sebebi ile onu tekfir etmeyiz, bir ameli<br />
sebebiyle onu İslam’dan çıkarmayız; beni <strong>Allah</strong> gönderdikten beri,<br />
ümmetin son ferdi Deccal’a karşı savaşıncaya kadar cihadın devam<br />
79 Yani hariciler<br />
80 Mecmuatu’l-fetava, cüz 28/sayfa 276-277. (Daru’l-Vefa, birinci baskı h.1418)
48<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
etmesi ve kadere iman etmek.” Ayrıca fücur sahibi ile beraber cihad<br />
etmemek, cihadın kesilmesine, kâfirlerin Müslümanlara hâkim olup<br />
onları yok etmesine ve küfür sözünün üstün olmasına sebep olur.<br />
Bunda ise büyük bir fesat vardır. <strong>Allah</strong>-u Teâlâ şöyle buyurur: “<strong>Allah</strong>,<br />
insanların bir kısmını diğer bir kısmı ile savmasaydı, yeryüzü muhakkak<br />
fesada uğrardı.”” 81<br />
Fakat Müslüman emirin zulmü ve fıskı İslam halkının ifsadına ve<br />
dolayısıyla toplumun bozulup, ihtilafların baş göstermesine ve halk<br />
için din, can ve mal emniyetinin kalkmasına sebep olursa veya küfre<br />
karşı cihad etmeyi iptal eder ve kâfirlerle Müslümanların genel maslahatına<br />
zarar verecek antlaşmalar yapar ise, o zaman bazı âlimler<br />
itaati terk etmeyi ve kıyam etmeyi caiz görmüşlerdir.<br />
Veya bir emir beceriksizliğinden dolayı mücahidlerin gereksiz<br />
tehlikeye atılmasına sebep olursa veya mücahidlere ihanet ettiği, yüz<br />
üstü bıraktığı, gizlice düşman ile mücahidlerin aleyhine antlaşmalar<br />
yaptığı malûm olursa, işte o zaman böylesi ile beraber cihad etmek<br />
82 83<br />
doğru olmaz.<br />
81 El-Muğni, cüz 10/sayfa 365. (Daru’l-Fikr, birinci baskı h.1405)<br />
82 El-Muğni, cüz 10/sayfa 366. (Daru’l-Fikr, birinci baskı h.1405)<br />
83 İslam’da yönetime karşı silahlı kıyamın hangi durumlarda caiz olduğu hususu, çok konuşulan,<br />
çok karıştırılan ve çokça telbis yapılan mühim muasır mevzulardandır. Evvela şunu açık ifade<br />
etmek lazım ki, hali hazırda İslam toprakları üzerinde mevcut tüm idareler, irtikâp ettikleri<br />
çeşitli küfürler sebebiyle İslam dışı ve kıyamın vacip olduğu yönetimlerdir. Özellikle bazı<br />
devlet yanlısı İslamist ve telefi çevreler bu hususta çok toz toprak kaldırarak Müslümanların<br />
sahih nazarını bozmak istiyorlar. Bu çabaların üzerine su dökmek için ve bahsin bütünlüğünü<br />
sağlamak için bu mevzunun biraz daha açılması doğru olacaktır.<br />
İtaatin vacip ve kıyamın caiz olmadığı emirin nebevi tarifi.<br />
- İmam Müslim rahimehullah’ın Sahih’inde Yahya bin Husayn yoluyla tahric ettiği hadiste<br />
ninesi Ummu’l-Husayn şöyle diyor: “Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem’în veda haccında<br />
şöyle hutbe okuduğunu işittim: “Üzerinize emir tayin edilen köle de olsa <strong>Allah</strong>’ın kitabıyla<br />
sizi yönetiyorsa onu işitin ve ona itaat edin.” (4864. hadis)<br />
Ve İmam et-Taberani rahimehullah Mucemu’l-Kebir’inde aynı hadisi şu lafızla tahric<br />
etmiştir: “İşitin ve itaat edin! Üzerinize emir olarak tayin edilen sizi <strong>Allah</strong>’ın kitabıyla<br />
yöneten bir köle de olsa.”(20892. hadis)<br />
Ve İmam Ahmed rahimehullah Müsned’inde hadisi şu lafızla tahric ediyor: “Ey insanlar<br />
<strong>Allah</strong>’tan korkun ve işitin ve itaat edin! Üzerinize emir olarak tayin edilen Habeşi ve<br />
muceddeun olan bir köle de olsa. Aranızda <strong>Allah</strong> Azze ve Celle’nin kitabını kaim kıldığı<br />
sürece onu (işitin ve itaat edin)!” (16700. hadis)
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 49<br />
-İmam et-Taberani Mucemu’l-Kebir’inde Ukbe bin Amir radıyallahu anhu yoluyla tahric<br />
ettiği hadiste Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem şöyle buyuruyor: “Sizin için en hayırlı<br />
ve en şerli yöneticilerinizi haber vereyim mi? Dediler ki: “Tabii ki evet, ey <strong>Allah</strong>’ın Rasûlü”.<br />
Dedi ki: “Sizin için en hayırlıları sizin onu sevdiğiniz ve onun da sizi sevdiğidir; sizin<br />
onun için <strong>Allah</strong>’a dua ettiğiniz ve onun da sizin için <strong>Allah</strong>’a dua ettiğidir. Sizin için<br />
en şerli olanlar ise sizin ona buğz ettiğiniz ve onun da sizi buğz ettiğidir; ona beddua<br />
ettiğiniz ve onun da size beddua ettiğidir.” Dediler ki: “Bunlara karşı savaşmayacak mıyız,<br />
ey <strong>Allah</strong>’ın Rasûlü?” Dedi ki: “Hayır! Oruç tuttukları ve namaz kıldıkları sürece onları<br />
bırakın!”(14225. hadis)<br />
-İmam Buhari rahimehullah’ın Sahih’inde Ubade bin Samit radiyallahu anhu yoluyla tahric<br />
ettiği hadiste şöyle diyor: “Nebi sallallahu aleyhi vesellem bizi çağırdı ve biz de kendisine<br />
bey’at ettik. Biz den aldığı sözde şunlar vardı: İyi günümüzde ve kötü günümüzde, zorlukta ve<br />
kolaylıkta işitip itaat etmek üzere beyat ettik. Ve emirlerimize itaat etmek ve onlara karşı gelmemek<br />
üzere bey'at ettik. Ancak emirin açık bir küfrünü görürseniz, onun küfrü hakkında<br />
yanınızda Al lah'ın kitabından bir burhan olması hâli müstesnadır." (6532. hadis)<br />
Ve İmam İbn-u Hibban rahimehullah’ın rivayet ettiği yolda Rasûlullah sallallahu aleyhi<br />
vesellem şöyle buyuruyor: ““Ey Ubade!” Dedi ki: “Buyur. Emrine amadeyim.” Buyurdu ki:<br />
“Kolaylıkta, zorlukta, kötü günlerinde ve başkaları sana tercih edildiğinde, malını yeseler<br />
de ve sırtını dövseler de, sen yine de işitip ve itaat et. Ancak <strong>Allah</strong>’a karşı bevah (umumen<br />
yayılmış) masiyet olma hali müstesnadır.” (4566. hadis)<br />
Ve İmam Ahmed rahimehullah’ın rivayetinde şöyle buyuruyor: “Sana bevah (açık ve<br />
yaygın hale gelmiş) bir günah emretmedikleri sürece… işit ve itaat et!” (22786. hadis)<br />
-İmam Müslim rahimehullah’ın Sahih’inde İbn-u Ömer radıyallahu anhuma yoluyla tahric<br />
ettiği hadiste Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem şöyle buyuruyor: “Müslüman kişiye düşen,<br />
hoşlandığı ve hoşlanmadığı şeylerde işitip itaat etmesidir. Bir masiyet ile emrolunması<br />
hali müstesna. Muhakkak ki masiyet ile emrolunduğunda işitmek de yoktur, itaat etmek<br />
de yoktur.” (4869. hadis)<br />
Nasslarda görüldüğü gibi, emire itaat emri ve kıyam nehyi mutlak değildir. Bilakis kayıtlarla<br />
takyit edilmiştir. Emire itaat emri mutlak gelen bütün nasslar, bu nasslarda varit olan<br />
kayıtlarla takyit edilmesi gerekir. Zira mutlak, mukayyede hamledilir.<br />
Bu kayıtları şöyle toparlayabiliriz:<br />
• İslam dairesinden çıkaracak söz, fiil veya itikat sahibi olmaması. (Ancak emirin açık<br />
bir küfrünü görürseniz)<br />
• <strong>Allah</strong>’ın kitabıyla yönetmesi. Yani Kur’an ve Sünnet ile hükmetmesi. (<strong>Allah</strong>’ın kitabıyla<br />
sizi yönetiyorsa)<br />
• Dini kaim kılması. Dinî şiarları muhafaza etmesi ve en üstün kılması. (Aranızda <strong>Allah</strong><br />
Azze ve Celle’nin kitabını kaim kıldığı sürece)<br />
• Namaz, oruç ve benzeri ibadetlerde daimi olması. (Oruç tuttukları ve namaz kıldıkları<br />
sürece onları bırakın)<br />
• Masiyet emretmemesi. (Muhakkak ki masiyet ile emrolunduğunda işitmek de<br />
yoktur, itaat etmek de yoktur)<br />
• Masiyetin zahir olmasına imkân vermemesi. (Ancak <strong>Allah</strong>’a karşı bevah (umumen<br />
yayılmış) masiyet olma hali müstesnadır) (Sana bevah (açık ve yaygın hale gelmiş)<br />
bir günah emretmedikleri sürece)<br />
Bu kayıtlardan herhangi birini ihlal ettiği takdirde imama itaat emri düşer ve kıyam etmek<br />
caiz olur. Çünkü böyle davranarak imam, İslam’a iltizam etmekten çıkmıştır ve itaat ve nusret<br />
hakkı sakıt olmuştur.
50<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
Yukarıda zikri geçen kayıtlardan sadece üçüncü, dördüncü ve beşinci kayıtta aşağıda gelen<br />
tafsilata ihtiyaç vardır:<br />
1. İmam, dinin aslını koruduğu sürece ve dinin şiarlarını gücü nispetinde muhafaza ettiği<br />
durumda bid’at sahibi olsa da itaatinden çıkılmaz. Ancak bid’atı açık şirk veya küfür<br />
mertebesindeyse kıyam vacip olur. Açık olmayıp tevile kabil ise kudret ve racih maslahat<br />
halinde kıyam caiz olur. Açık olmayıp tevile kabil ise ve tebaayı sahip olduğu bid’ata<br />
davet ediyor veya icbar ediyorsa kudret halinde kıyam vacip olur.<br />
2. İmamın büyük veya küçük günahlar işlemesi halinde, bunları helal görmediği ve sadece<br />
şahsında sınırlı olup, tebaaya geçmediği sürece ona itaat emri düşmez. Lakin helal<br />
görürse küfründen ötürü imamlığı düşer ve kıyam etmek vacip olur. Helal görmemekle<br />
beraber halkı belirli masiyetlere teşvik eder veya işlemeyi kolaylaştırır veya cezalandırmayı<br />
kaldırırsa kudret halinde kıyam etmek vacip olur.<br />
3. İmamın emrettiği masiyetler münferit kaldığı sürece ve kat’iyet ile haram kılınmış<br />
olanlardan olmadığı sürece ve dinin aslını bozmadığı sürece umumî itaat emri düşmez.<br />
Lakin kişinin hususen emredilmiş olan masiyete itaat etmesi caiz değildir. Bilakis inkâr<br />
etmesi vaciptir ve muktedir ise ıslah etmesi gerekir.<br />
4. İmamın zulüm etmesi halinde, zulmü sadece bazı muayyen şahıslara veya muayyen<br />
fırkalara yönelik ise ve tahammül edecek bir seviyede kalırsa, zulmünü inkâr ve kudret<br />
dâhilinde ıslah etmekle beraber, umumî itaatinden çıkmak caiz olmaz. Lakin zulmüne<br />
iştirak etmek de caiz olmaz. Bilakis kıtal dışında münasip yollarla zulmünü def etmek<br />
gerekir. Lakin zulmü haksız yere masum canların ve malların telef olmasını sağlıyorsa,<br />
zulmünü def etmek için gerekirse kıtal caiz olur.<br />
Mevzuda böyle bir tafsilata gidilmesi zaruridir. Çünkü nebevî nasslarda imama itaat emri<br />
de varittir, kıyam etme de varittir. Nasslar arasında ceme gitmek, hadis ehlinin menhecine<br />
göre mümkün olduğu kadar vaciptir. Zira cemi terk edip, nassların kimisini alıp kimisini terk<br />
etmek teşri kılınmış ahkâmın bazısının atıl kılınmasına sebep olur. Yukarıda imama itaat<br />
emri mutlak gelen hadisleri takyit eden rivayetler geçti. Bu rivayetleri daha da çok tefsir eden<br />
rivayetlerden bazıları da şunlardır:<br />
- İmam Müslim rahimehullah’ın Avf bin Malik el-Eşcai radiyallahu anhu’dan rivayet ettiği<br />
hadiste Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem şöyle buyuruyor: “Dikkat edin! Bir kimseye<br />
biri vali olur da onu <strong>Allah</strong>'a masıyet olan bir şey yaparken görürse, yaptığı masiyeti<br />
kerih görsün! Ama itaatten çı kmasın!” (Sahih-u Müslim, 4911. hadis)<br />
- İmam Buhari rahimehullah’ın İbn-u Abbas radıyallahu anhuma’dan rivayet ettiği hadiste<br />
Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem şöyle buyuruyor: “Kim emirinden hoşlanmadığı bir<br />
şey görürse sabretsin. Zira şüphe yok ki sultanın itaatinden bir karış çıkan cahiliye<br />
ölümü üzere ölmüştür.” (Sahihu’l-Buhari, 6530. hadis)<br />
- İmam Müslim rahimehullah’ın Huzeyfe bin Yemen radıyallahu anhuma’dan rivayet ettiği<br />
hadiste Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem ona şöyle buyuruyor: “Emire işit ve itaat et!<br />
Sırtını da dövse ve malını da alsa… işit ve itaat et!” (Sahih-u Müslim, 4891. hadis)<br />
Bu rivayetlerde imamın facir de olsa itaatinden çıkılmaması yönünde açık bir emir vardır.<br />
Bununla beraber İmam Müslim rahimehullah’ın İbn-u Mes’ud radıyallahu anhu’dan rivayet<br />
ettiği hadiste Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem facir imamlara karşı kıyamı iman ile nitelemiştir<br />
ve teşvik etmiştir: Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem şöyle buyuruyor: “Benden<br />
önceki ümmetlere gönderilen her bir Nebinin muhakkak ümmetinden havarileri ve sünnetine<br />
tâbi olan, emrine uyan ashabı olmuştur. Sonra onların ardından, yapmadıklarını<br />
söyleyen ve emrolunmadıkları şeyleri yapan birtakım kötü nesiller ortaya çıkmıştır. İşte<br />
kim bunlara karşı eliyle cihad ederse mü’mindir. Kim onlara karşı diliyle cihad ederse<br />
o da mü’mindir. Kim onlara karşı kalbiyle cihad ederse o da mü’mindir, Amma bunun
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 51<br />
ötesinde imandan bir hardal danesi de yoktur.” (Sahih-u Müslim, 188. hadis)<br />
Bir de buna ilk çağlarda sahabenin ve tabiin imamlarından birçoğunun fâcir imamlara<br />
karşı kıyam ettikleri de eklenirse varit hadislerin yukarıda geçtiği tafsilat üzere cem edilmesi<br />
zorunlu oluyor.<br />
İmam Ebu Ömer İbn-u Abdi’l-Berr rahimehullah şöyle diyor: “”(Yönetmeye) ehil olanlara<br />
karşı gelmemek üzere bey’at ettik” sözün manasında ihtilaf edilmiştir. Bazıları şöyle demiştir:<br />
Ehil olanlar adalet, doğruluk, fazilet ve din ve bu değerleri ikame edebilecek güce sahip olanlardır.<br />
İşte bunlara karşı gelmek caiz değildir; çünkü (yönetmeye) ehil kişilerdir. Ama kötülük,<br />
fısk ve zulüm sahibi olanlar buna ehil değildirler. Buna <strong>Allah</strong> Azze ve Celle’nin şu kavlini<br />
delil getirmişlerdir: “Rabbi ona “Ben seni insanlara imam yapacağım” buyurdu. İbrahim<br />
“zürriyetimden de yap” dedi. Rabbi ona “Zalimler benim ahdime nail olamaz!" buyurdu.”<br />
(el-Bakara, 124). Selef-i Salih’ten bir taife ve onlara bu hususta tabi olan bazı fazilet sahibi<br />
kişiler, kariler ve Medine ve Irak ehli bazı âlimler bu görüşe varmışlardır. Ve buna binaen<br />
İbn-u Zubeyr ve Hüseyin, Yezid’e karşı kıyam etmişlerdir ve Irak’ın en hayırlıları ve âlimleri<br />
Haccac’a karşı kıyam etmişlerdir ve bunun için Medine ehli Ümeyye oğullarını çıkarıp onlara<br />
karşı kıyam etmiştir ve Harra vakası olmuştur.” (El-İstizkar, 5. cüz/16. sayfa. Daru’l-Kutubi’l-ilmiyye,<br />
birinci baskı h.1421)<br />
Ve Ebu Muhammed İbn-u Hazm rahimehullah hak ehlinin kıyama muktedir olduğu<br />
takdirde ve galip gelmeyi de zannediyorsa facir ve zalim idareye karşı ayaklanmasını ma’rufu<br />
emretme ve münkeri nehyetme hükmüne dâhil ederek vacip görüyor ve şöyle diyor: “Bu<br />
Ali bin Ebi Talip radıyallahu anhu ve onunla beraber olan bütün sahabenin görüşüdür ve<br />
mü’minlerin annesi Aişe radiyallahu anha ve Zubeyr, Talha radıyallahu anhum ve onlarla<br />
beraber olan bütün sahabenin görüşüdür ve Muaviye, Amr, Numan bin Beşir ve onlarla beraber<br />
olan bütün sahabenin radıyallahu anhum ecmain görüşüdür. Ve bu Abdullah bin Zubeyr,<br />
Muhammed, Hasan bin Ali, muhacir ve ensardan diğer sahabenin ve Harra günü kıyam<br />
edenlerin radıyallahu anhum cemian görüşüdür. Ve bu, Enes bin Malik radıyallahu anhu gibi,<br />
fasık Haccac’a ve dostlarına karşı kıyam edenlerin görüşüdür. Ve bu, tabiinden fazilet sahibi<br />
olanların görüşüdür: Abdurrahman bin Ebi Leyla, Said bin Cubeyr, İbn-u’l-Buhteri et-Tai,<br />
Ata es-Sulemi el-Ezdi, Hasan el-Basri, Malik bin Dinar, Muslim bin Beşşar, Ebi’l-Havra, eş-Şabi,<br />
Abdullah bin Ğalip, Ukbe bin Abdilğaffar, Ukbe bin Suhban, Mahan, Muttarif bin Muğire<br />
bin Şube, Hanzala bin Abdillah, Talk bin Habib, Muttarif bin Abdillah, Nadr bin Enes, Ata<br />
bin es-Seib, İbrahim bin Yezid et-Teymi gibilerinin ve başkalarının görüşüdür. Ve onlardan<br />
sonra tebe-i tabiin ve sonrakilerden Abdullah bin Abdilaziz bin Abdillah bin Ömer, Abdullah<br />
bin Ömer, Muhammed bin Aclan ve Muhammed bin Abdillah bin Hasan ile beraber kıyam<br />
edenlerin ve Haşim bin Bişr ve İbrahim bin Abdillah ile beraber olanların görüşüdür. Ve fakihlerden<br />
Ebu Hanife, Hasan bin Hayyiy, Şerik, Malik, eş-Şafii, Davud ve ashabının sözleri de<br />
buna delalet etmektedir. Eskilerden ve yenilerden saydıklarımızın hepsi bunu ya fetvalarında<br />
söz ile ifade etmişlerdir veya münker gördüklerine bilfiil kılıçlarını çekip inkâr ederek ifade<br />
etmişlerdir.” (El-Fisalu fi’l-milel, 4. cüz/132. sayfa. Mektebetu’l-Hanci baskısı)<br />
Hatta Hafız İbn-u Hacer rahimehullah Haricileri, yani imama karşı kıyama geçenleri iki<br />
kısma ayırır ve ilk kısımda Harici fırkasını değerlendirir ve ikinci kısım olarak itikadî bir<br />
gayeyle değil idareyi kast edenler olarak değerlendirir ve şöyle der: “Bu kısım da yine iki<br />
kısma ayrılır: Bir kısım valilerin kötülüklerinden ve nebevî sünneti terk ettiklerinden ötürü<br />
din için öfkelenmiş ve idareye karşı çıkmış olanlardır. Bunlar Hak ehli olanlardır. Huseyn<br />
bin Ali, Harre’de Medine ehli ve Haccac’a karşı savaşa çıkan kurra bunlardandır. Diğer kısım<br />
ise, bir şüphenin varlığı veya yokluğu ile olsun, sadece idare için karşı çıkanlardır. İşte bunlar<br />
bağilerdir.” (Fethu’l-Bari, 12. cüz/286. sayfa. Daru’l-Marife baskısı h.1379)
52<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
Pekâlâ, facir emire karşı kıyam sünnette var ise ve sahabe ve tabiin ve onlara güzellikte<br />
tabi olanlar da bunu yapmışlar ise, o zaman bazı âlimlerin bunun hilafına ehli sünnete nispet<br />
ettikleri kıyam nehyini nasıl değerlendirmek lazım, diye sorulabilir. Hatta bazı âlimler bu<br />
hususta varit olan nehyi icma olarak veya ehli sünnetin asıllarından biri olarak aktarırlar. Bu<br />
soruya iki cevap vermek mümkündür:<br />
Birinci cevap: Adil olmayan günah ve kötülük sahibi imama karşı kıyam etmek ilkler<br />
arasında ihtilaflı bir meseleydi. Bunu destekleyenler de vardı, kabul etmeyenler de vardı. Zira<br />
savaş her zaman meşakkattir. Seleften bazıları bazı muayyen vakalarda savaşın Müslümanlar<br />
için bir maslahat olmadığını görerek kıyamı men edip sabrı emretmişlerdir. Mesela İbn-i<br />
Ömer radıyallahu anhuma’nın Yezid’e karşı kıyamı değil sabrı emrettiği gibi. Lakin bunu<br />
yaparken şeriatta sabit olan bir hükmü haber vermek için yapmamışlardır; bilakis vakıada<br />
içtihat etmişlerdir. Başkaları da din için öfkelenmişlerdir ve maslahatı savaşta görmüşlerdir.<br />
Abdullah bin Zubeyr ve Hüseyin bin Ali radıyallahu anhum gibi. Binaenaleyh, bu hususta<br />
iddia edilen icma veya cumhurun ittifakı ilk asırlardan sonra varit olmuştur ve bundan sonra<br />
ehli sünnetin asıllarından birisi olarak kabul edilmeye başlanılmıştır. Hatta facir emre karşı<br />
kıyamın cevazı mutlak olarak sadece Mutezile, Harici ve Zeydiyye fırkalarına nispet edilmeye<br />
başlanılmıştır. Hâlbuki günah ve kötülük sahibi imama karşı kıyamın cevazı ehli sünnetin<br />
menhecinde de vardır, tabii ki mutlak değil, ama mezkûr tafsilatıyla.<br />
Kadı İyad şöyle der: Ebu Bekir bin Mücahid bu hususta (kıyamın nehyedilmiş olma<br />
hususunda) icmanın var olduğunu iddia etmiştir. Lakin bazıları onun bu iddiasını Hüseyin’in,<br />
İbn-u Zubeyr’in ve Medine ehlinin Ümeyye oğullarına karşı kıyam etmelerini ve ilk çağda<br />
tabiinden büyük bir topluluğun İbnu’l-Eşas ile beraber Haccac’a karşı kıyam etmelerini delil<br />
göstererek reddetmişlerdir… Ve şöyle denildi: Bu ihtilaf ilkler arasında vardı; lakin daha<br />
sonra kıyamın caiz olmayışında icma hâsıl olmuştur. <strong>Allah</strong>-u Â’lem.” (Şerh-u Sahih-i Müslim,<br />
6. cüz/473. sayfa. Dar-u İbnu’l-Heysem, birinci baskı m.2003)<br />
İkinci cevap: Ulema itaati mutlak kabul etmedikleri gibi kıyam nehyini de mutlak kabul<br />
etmemişlerdir. Bilakis yukarıda zikri geçen tafsilata gitmişlerdir. Buna misaller şunlardır:<br />
- Ebu Zekeriyya En-Nevevi rahimehullah Müslim şerhinde Kadı İyad rahimehullah’ın şu<br />
sözlerini nakleder: “Kâfirden imam olmayacağı hususunda ulema icma etmiştir. Ayrıca imam<br />
olduktan sonra kâfir olursa da imamlığının düşmesi hususunda icma etmişlerdir. Aynısı,<br />
namazları ve namaza davet etmeyi terk ederse söz konusudur. Cumhur ulemaya göre bid’at<br />
sahibi olmasında da durum böyledir. Bazı Basralılar ise şöyle demişlerdir: Bid’at sahibinin<br />
imamlığı, tevil ettiğinden ötürü geçerlidir. Kadı İyad şöyle demiştir: Eğer imamda bir küfür<br />
veya bid’at vaki olursa veya şeriatı değiştirirse velayetten çıkar ve ona itaat emri düşer. Müslümanların<br />
gücü yetiyorsa ona karşı kıyam etmeleri ve imamlıktan alıp yerine adil bir imam<br />
getirmeleri vacip olur. Bunu yapmaya müslümanların arasından sadece bir grup muktedir<br />
ise, o halde onların üzerine kâfiri uzaklaştırmak vacip olur. Eğer imam bid’at sahibiyse kıyam<br />
etmek vacip olmaz, sadece ona karşı muktedir olacaklarını düşünüyorlarsa hali müstesna.<br />
Lakin bundan acizseler üzerlerine vacip olmaz. Bu durumda Müslüman dinini kurtarsın ve<br />
imamın egemen olduğu topraklardan başka yerlere hicret etsin.” (Şerh-u Sahih-i Müslim, 6.<br />
cüz/472,473. sayfalar. Dar-u İbnu’l-Heysem, birinci baskı m.2003)<br />
- Ebu’l-Abbas el-Kastaleni rahimehullah es-Sefakisi rahimehullah’ın şu sözlerini nakleder:<br />
“Küfre veya bid’ate davet etmesi durumunda halifeye karşı kıyam edilmesi hususunda (ulema)<br />
icma etmişlerdir.” (İrşadu’s-Sari, 10. cüz/217. sayfa. Matbaatu’l-Kubra el-Emiriyye, yedinci<br />
baskı h.1323)<br />
- Fasık imam hakkında ise en-Nevevi rahimehullah Kadı Iyad rahimehullah’tan şöyle<br />
nakleder:<br />
“Dedi ki: “Bir fasığın imam olarak tayın edilmesi geçersizdir. Halife olduktan sonra fasıklığı<br />
vaki olursa, bazıları fitne ve savaşa sebep olmayacaksa imamlıktan alınması vacip olur derler.
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 53<br />
Ehli sünnet fakihlerin, muhaddislerin ve kelamcıların cumhuru ise şöyle der: İmamlıktan<br />
fısk, zulüm ve bazı hakları atıl kılması sebebiyle azledilmez. Bunun sebebiyle onu imamlıktan<br />
almak ve ona karşı kıyam etmek caiz olmaz. Bilakis bu hususta varit olan hadislere binaen<br />
onu uyarıp korkutmak vacip olur. Kadı İyad şöyle der: Ebu Bekir bin Mücahid bu hususta<br />
icmanın var olduğunu iddia etmiştir. Lakin bazıları onun bu iddiasını Hasan’ın, İbn-u<br />
Zubeyr’in ve Medine ehlinin Ümeyye oğullarına karşı kıyam etmelerini ve ilk çağda tabiinden<br />
büyük bir topluluğun İbnu’l-Eşas ile beraber Haccac’a karşı kıyam etmelerini delil göstererek<br />
reddetmişlerdir. Bu görüşün sahipleri karşı gelinmeyecek emir sahiplerini adil imamlar<br />
olarak açıklamışlardır. Cumhur ise Haccac’a karşı kıyamın sebebini onun mücerret fıskında<br />
değil, şeriatı değiştirmesinde ve küfrü izhar etmesinde görmüşlerdir. Kadı şöyle der: Ve şöyle<br />
denildi: Bu ihtilaf ilkler arasında vardı; lakin daha sonra kıyamın caiz olmayışında icma hâsıl<br />
olmuştur. <strong>Allah</strong>-u Â’lem.” (Şerh-u Sahih-i Müslim, 6. cüz/472,473. sayfalar. Dar-u İbnu’l-Heysem,<br />
birinci baskı m.2003)<br />
- Zeynudin el-Munavi rahimehullah “Muhakkak <strong>Allah</strong> bu dini facir kişiyle de güçlendirir”<br />
hadisini şerh ederken şöyle der: “İslam topraklarını himaye eden günahkâr bir imamın<br />
veya sultanın dinde tamamıyla faydasız olduğunu söylemek ve ona karşı çıkmaya ve imamlıktan<br />
alınmasına cevaz verilmesi düşünülemez. Çünkü <strong>Allah</strong> onunla dinini güçlendirmektedir.<br />
Kötülüğü ise kendi nefsinedir. Bunun için ona sabredip ve masiyet haricinde ona itaat etmek<br />
vaciptir… Facir ile kastedilen, eğer kişi hakikaten Müslüman ise fasık olandır. Veya kâfir ise<br />
münafık olandır.” (Feyzu’l-Kadir, 2. cüz/329. sayfa. Daru’l-Kutubi’l-ilmiyye. Birinci baskı<br />
h.1415)<br />
- Muhammed Aliş rahimehullah Halil rahimehullah’ın “Bağiler imama muhalefet eden<br />
fırkadır” sözünü şerh ederken şöyle der: “Yani (imamın) <strong>Allah</strong>’a masiyeti olmamasıyla beraber<br />
itaatinden çıkmıştır…” İbn-u Arafe şöyle demiştir: “Bağilik, imamlığı sabit olana <strong>Allah</strong>’a<br />
masiyeti olmamasıyla beraber itaat etmekten imtina etmektir.” Ve “Adalet sahibinin onlarla<br />
savaşma hakkı vardır” sözünü şöyle şerh eder: “Yani adalet sahibi imam.” Sehnun şöyle<br />
demiştir: Eğer imam adalet sahibi değilse ve kıyam eden adalet sahibiyse, o zaman kıyam<br />
edenle beraber (adalet sahibi olmayan) imama karşı çıkmak <strong>Allah</strong>-u Teâlâ’nın dinini üstün<br />
kılmak için vacip olur. Ve eğer kıyam eden de imam gibi adalet sahibi değilse (ikisinden<br />
birine yardım etme hususunda) tevakkuf edebilirsin. Ancak canını veya malını kast ederse, o<br />
halde onları ondan müdafaa et… İbn-u Arafe şöyle demiştir: İmamın elinden gücünü almak<br />
için kıyam eden hakkında es-Sıkıliyyu şöyle demiştir: İsa, İbnu’l-Kasim’den İmam Malik’in<br />
radıyallahu anhum şöyle dediğini rivayet etmiştir: “(İmam) Ömer bin Abdilaziz gibiyse insanların<br />
onu müdafaa etmeleri ve onunla beraber savaşmaları vacip olur. Lakin değilse vacip<br />
olmaz. Onu ve ondan istenileni bırak. <strong>Allah</strong>, bir zalimden diğer bir zalimle intikam alır. Sonra<br />
da ikisinden intikam alır.” (Menhu’l-Celil, 4. cüz/456. sayfa. Mektebetu’n-Necah baskısı)<br />
- Hafız İbn-u Hacer rahimehullah şöyle der: “İbnu’t-Tin Davudî’nin şöyle dediğini nakletmiştir:<br />
Ulemanın kötülük sahibi emirler hakkında görüşleri şudur: Fitne çıkmadan ve zulüm<br />
olmadan imamlıktan alınmaları mümkünse vacip olur. Eğer mümkün değilse sabretmek<br />
vacip olur.” Ve zorla imam olmuş olan için İbn-u Hacer rahimehullah şöyle der: “Zorla üstün<br />
gelmiş olan sultana itaatin vacip oluşunda, onunla beraber cihad etmenin ve ona itaat etmenin<br />
ona karşı çıkmaktan daha hayırlı olduğu hususunda fukeha icma etmiştir. Nitekim böyle<br />
davranmakla kanın akması engellenmiş ve halkın huzuru korunmuş olur.” (Fethu’l-bari, 13.<br />
cüz/7,8. sayfalar. Daru’l-Marife baskısı h.1379)<br />
- Ebu Muhammed İbn-u Hazm rahimehullah şöyle der: “Kureyşten olan imama karşı<br />
daha hayırlı veya misli veya daha düşük (kureyşten birisi) kıyam ettiği takdirde daha evvel<br />
zikrettiklerimize binaen hepsine karşı (imamla beraber) savaşılır, (imamın) günah ve kötülük<br />
sahibi olması hali müstesna. Eğer (kureyşli imam) günah ve kötülük sahibi birisi ise ve kıyam<br />
eden (kureyşli) onun misli veya daha düşüğü ise, bu halde (imamla beraber) kıyam edene
54<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
Bu hususu burada getirmemin sebebi şudur: Cihad ehli kardeşlerimizin<br />
bazıları saldırı cihadı ile savunma cihadı arasındaki farkı dikkate<br />
almayarak, savunma cihadında meşru olan genişliği, saldırı cihadının<br />
gayesiyle daraltıyorlar ve böylece imamların yukarıda geçen<br />
kötülemelerine muhatap oluyorlar. İslam Devleti’nin kaim olduğu,<br />
karşı savaşılır, zira kıyam eden daha çok münker sahibidir. Lakin kıyam eden daha adil ise, o<br />
zaman kıyam edenle beraber savaşmak vacip olur; çünkü bu durumda münker olan değiştirilmiş<br />
olur. Lakin kureyşten olmayan günah ve kötülük sahibi olanlardan hiç birisiyle beraber<br />
savaşmak helal değildir; çünkü hepsi münker sahibidir. Ancak biri diğerlerinden daha az günah<br />
ve kötülük sahibiyse, bu halde onunla beraber daha çok günah ve kötülük sahibi olanlara<br />
karşı savaşılır.” (El-Muhalla, 1536. sayfa. Beytu’l-Efkari’d-devliyye baskısı)<br />
BAHSİN HULASASI:<br />
Ulema itaatinden çıkılması caiz olmayan facir imam tabirini üç tür kişi için kullanmıştır:<br />
Bir: Fasıklığını gerektiren bazı günahları işleyen imam.<br />
İki: Tebasına zulmeden ve haklarını ihlal eden imam.<br />
Üç: Güç kullanarak zorla imam olan.<br />
Fakat açık bir şekilde İslam’dan çıkaran küfürlerden bir küfrü irtikâp edenleri veya İslam<br />
ahalisini ve topraklarını düşmanlardan muhafaza etmeyenleri veya ilahi hükümleri atıl kılanları,<br />
asla itaati vacip facir imam tabirine dâhil etmemişlerdir. Bunun dışında İslam’ının sabit<br />
olmasıyla beraber kötülüğü sadece kendi nefsine olmayıp umuma zarar verdiği takdirde ve<br />
tahammül sınırını aştığında kıyamın gerekliliğini tartışmışlardır. Bazıları bu durumda facir<br />
imamın bekası alınmasından daha zararlı olduğu takdirde ve kıyam edenler için galibiyet<br />
yüksek ihtimal olduğu takdirde kıyamı meşru görmüşlerdir. Hatta yukarıda geçtiği gibi İbn-u<br />
Hacer rahimehullah böyle davrananları Hak ehli olarak tabir etmiştir.<br />
İmam Ebu’l-Abbas İbn-i Teymiyye rahimehullah şöyle diyor: “<strong>Allah</strong>’ın kitabında ve<br />
Rasûlü’nün Sünnetinde sabit olan asıl şudur: Şeriattan ve sünnetten çıkanlara karşı savaş ile<br />
muayyen bir imamın itaatinden çıkanlara karşı savaş arasında fark vardır. İlkini Nebi sallallahu<br />
aleyhi vesellem emretmiştir, lakin ikincisini emreden nass yoktur.” (Mecmuatu’l-fetava, 4.<br />
cüz/276. sayfa. Daru’l-Vefa, birinci baskı h.1418)<br />
Bir tenbih:<br />
Özellikle şu zamanda Türkiye, Filistin veya Mısır gibi bazı ülkelerde bulunan islamist<br />
yönetimlerin İslam’ı ve onlarla muamelatın cevazı ve mahiyeti tartışılmaktadır. Bu bahse<br />
başlarken de söylediğim gibi bizim bu yönetimlerin kâfir ve tağut oluşunda zerre kadar<br />
şüphemiz yoktur. Lakin, bu konuda şüphesi olup bu islamist yönetimleri oylarıyla destekleyenlere<br />
veya şüphesi olmayıp küfürlerini ikrar eden lakin bunda bir maslahatı iddia edenlere<br />
veya bazı nizami gerekçelerle bu islamist yönetimleri oylarıyla destekleyenlere şunu söylemek<br />
isterim: Bu yönetimlerin İslam’ını tartışmaya açıp bu batılı bazı nassları tahrif ederek ispat<br />
etmeye çalışsanız da bu islamist yönetimlerin ilahi ahkâmı en azından atıl kılan facir yönetimler<br />
olduğunu inkâr edemezsiniz. Bu ise onların itaatinden çıkıp, onlara karşı kıyam edip<br />
onları yönetimden alıp yerine ilahi ahkâm ile yönetenleri getirmek için yeterli bir sebeptir.<br />
Hâlbuki bu islamist yönetimler ilahi ahkâmı atıl kılmak değil tebdil etmiştir. Bu ise icma ile<br />
küfürdür. Binaen aleyh bu islamist yönetimlere -sizin iddianıza göre Müslüman olsalar bileoy<br />
kullanarak destek vermek kati surette haramdır. Bilakis her müslümanın üzerine vacip<br />
olan <strong>Allah</strong>’tan korkmak ve bu yönetimlere herhangi bir şekilde destek mahiyeti içeren fiil ve<br />
sözlerden içtinap edip <strong>Allah</strong> ve Rasûlü’nün şeriatıyla hükmeden bir yönetimi ikame etmek<br />
için çalışmaktır.
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 55<br />
sınırlarının mahfuz olduğu yerlerde kıtalın gayesi saldırgan kâfiri<br />
def etmek değil, Tevhidin İslam diyarının sınır boylarının arkalarına<br />
götürmek olduğunda, gaye insanları ve yeryüzünü şirkten temizleme<br />
olduğunda, cihad farzı ayn değil farzı kifaye oluğunda, elbette cihad<br />
gayesinin katıksız ehl’i-sünnet ve’l-cemaat olması aranmalıdır. Lakin<br />
kâfir düşman, askerlerini evimizin kapısından bir emir mesafesinde<br />
yığmışsa; saldırıp, dinimizi, canımızı ve ırzımızı kast ediyorsa bid’at<br />
ehli olsalar da düşmana karşı cihad sancağını taşıyan yalnız onlar<br />
olduğu için, beraber düşmanı def etmek Ehl’i-sünnet ve’l-cemaat<br />
menhecinin ta kendisidir. Zira İslam Dini’nin yeryüzünde muhafızları<br />
Ehl’i-sünnet ve’l-cemaattir. İslam Dini’ni korumak ancak bid’at<br />
ehli emir 84 ve tebaalarıyla veya facir emir ve tebaalarıyla mümkünse,<br />
bu halde bu yapılmalı, aksi takdirde eli kanlı kâfirler güçlenecek, İslam’ın<br />
hükümleri tümüyle atıl kılınacak ve en azından mücahidleri<br />
barındıracak kadar bir İslam’a sahip olan beldeler de kâfirlerin eline<br />
geçecek ve dolayısıyla küfre karşı evrensel cihad cephesi zarar görecek,<br />
belki bazı bölgelerde sona bile erecek. 85<br />
Evet, meselede asıl olan, kıble ehline mensup, fakat heva ve bid’at<br />
ehli olan fırka ve taifelerle yardımlaşmamaktır.<br />
84 Bahsettiğim bid’at ehli, kıbleye mensup Müslüman fırkalardır. Bid’atları büyük şirk veya küfür<br />
olanları kast etmiyorum.<br />
85 Mürted veya aslî kâfirlere karşı savaşan büyük cemaatin bid’at veya günahlara bulaşmış olduğu<br />
durumlarda hak ehline düşen, küfre karşı vahdeti koruyup ve <strong>Allah</strong>’a masiyet olan şeyler<br />
dışında itaatten çıkmamaktır. Ama aynı zamanda bu bid’at taifesi içinde hakkı ikame etmek<br />
de hak ehlinin üzerine vaciptir. “Ümmetimden bir taife hakkı kaim kılmakta daim olacaktır”<br />
hadisindeki taife için Ali bin Medini rahimehullah “Onlar hadis ashabıdır” demiştir ve<br />
İmam Ahmed rahimehullah “Bu taife hadis ehlinden başka kimler olabilir bilmem” demiştir.<br />
Bunun için ulema bu hususta varit olan nasslara bakarak cemaat kavramını iki ana manada<br />
değerlendirmişlerdir: Birincisi, meşru imamın etrafında toplanan topluluk ve ikincisi, hak<br />
üzere olan ve hakkı her daim kaim kılan topluluk. Bu iki cemaat, bazen aynı toplulukta<br />
birleşmiş olabilir; mesela Raşit halifeler döneminde olduğu gibi. Ve bazen birbirinden ayrı<br />
olur; Mesela meşru imamın bid’ate veya masiyete bulaşmış olması gibi. Bu durumda, birinci<br />
manada cemaate hak ehli demek elbette mümkün değildir. Zira haktan sapmış, bid’at veya<br />
masiyet irtikap etmiştir. Lakin facir imamın itaat ve nusret hakkını ıskat edecek sebep<br />
de bulunmadığı sürece ikinci manadaki cemaat, yani Hak ehli icma ile birinci manadaki<br />
cemaatin dâhilinde yer alması gerekir ve kıyam dışı münasip yollarla cemaatte hakkın zahir<br />
olması için cuhd etmesi gerekir. Özellikle büyük cemaat mürtedlere veya aslî kâfirlere karşı<br />
savaşmaktaysa, Hak ehlinin icmasıyla cemaate dâhil olmalı ve cemaat dâhilinde hakkı ikame<br />
etmekle beraber <strong>Allah</strong>’a masiyet dışı şeylerde itaat ve nusretten geri durmaması gerekir.
ي<br />
ي<br />
ف<br />
ي<br />
ب<br />
56<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
<strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ buyuruyor ki:<br />
وَ دُّ وا مَ ا<br />
ً<br />
ُ ْ َ خ بَ ال<br />
َك<br />
ُ ْ َ أ ْ كَ ُ قَد<br />
أْلُون<br />
َ<br />
َ<br />
ُ ْ ل<br />
ُ ونِك<br />
ي يُّ َ ا الَّذِ نَ آمَ نُ<br />
عَ نِ تُّ ْ ْ قَد بَ َ د تِ ال<br />
َ<br />
وا ل<br />
ْبَ غ<br />
َان ً َة مِ نْ د<br />
َّ تَت خِ ُ ذوا بِ ط<br />
تُ خْ ِ ي صُ ُ د ورُ ه<br />
َف ْوَ اهِ هِ مْ وَ مَ ا <br />
َ اءُ مِ نْ أ<br />
ال َ تِ إِنْ ك تُ ْ تَعْ قِ لُونَ<br />
ُ ُ<br />
َك<br />
ْ بَ َّ يَّنا ل<br />
ُ ْ ن<br />
ْ آ <br />
ْ ض<br />
َ أَ<br />
“Ey iman edenler, kendinizden başkasını sırdaş edinmeyin. Onlar halinizi<br />
bozmaktan hiç geri kalmazlar. Size sıkıntı verecek şeyleri arzu ederler. Onların<br />
kinleri ağızlarından taşıp çıkmıştır. Göğüslerinde gizledikleri ise daha<br />
büyüktür. Şayet düşünürseniz, işte size ayetlerimizi açıkladık.” 86<br />
Ebu Abdullah el-Kurtubi rahimehullah şöyle der: “<strong>Allah</strong>-u Teâlâ bu<br />
ayette mü’minlere; kâfirlerden, Yahudilerden ve heva ehli olanlardan<br />
içli dışlı kimseler, yakın kimseler edinmeyi, görüşlerini almayı<br />
ve işlerini kendilerine havale etmeyi yasaklamıştır. Şöyle denilmiştir:<br />
“Senin izlediğin yola ve dinine muhalif olan hiçbir kimse ile karşılıklı<br />
konuşmaman gerekir.” Şair der ki: “Sen kişiye dair sorma. Onun arkadaşını<br />
sor. Çünkü her bir arkadaş, beraber olduğu kimseye uyar.”<br />
Ebu Davud Sünen’inde Ebu Hureyre’den Nebi sallallahu aleyhi vesellem’in<br />
şöyle buyurduğunu rivayet eder: “Kişi, arkadaşının dini üzeredir. O<br />
bakımdan, sizden herhangi bir kimse kiminle arkadaşlık ettiğine<br />
bir baksın.”<br />
Ve İbn-u Mes’ud’un da şöyle dediğini nakleder: “Siz, insanları<br />
kardeş edindikleri kimselerle değerlendirin.” Daha sonra <strong>Allah</strong>-u<br />
Teâlâ, yakın ilişki kurmayı neden ve hangi husustan dolayı yasakladığını<br />
şöyle açıklamaktadır: “Onlar halinizi bozmaktan hiç geri<br />
kalmazlar.” Yani onlar sizin halinizin bozulması için ellerinden gelen<br />
her şeyi yaparlar. Bu da şu demektir: Onlar zahiren sizinle savaşmıyor<br />
olsalar dahi size hileler, tuzaklar kurmakta, sizi aldatmak<br />
uğrunda ellerinden gelen hiçbir gayreti esirgemezler. Ebu Umame<br />
Rasûlallah sallallahu aleyhi vesellem’in <strong>Allah</strong>-u Teâlâ’nın “Ey iman edenler,<br />
86 Âl-i İmran 118
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 57<br />
kendinizden başkasını sırdaş edinmeyin. Onlar halinizi bozmaktan<br />
hiç geri kalmazlar” buyruğu hakkında, “Onlar Haricilerdir”<br />
dediğini rivayet etmiştir. 87 .” 88<br />
Müfessirlerin çoğu ayette geçen sırdaşı; müşrikler, münafıklar ve<br />
kitap ehli olarak açıklamışlardır. Lakin ayetin kastettiklerini sadece<br />
bunlarla sınırlamanın bir dayanağı yoktur. Dolayısıyla Allame Şihabuddin<br />
el-Alusi rahimehullah ayetle alakalı şöyle der: “Nüzul sebebi özel<br />
olsa da hüküm geneldir. Muhakkak ki muhalifi veli edinmekte fitne<br />
ve fesada olasılık vardır. Bunun için sırdaşın, haricilerle tefsir edildiği<br />
olmuştur.” 89<br />
Hal bu iken, mağrip diyarı Ehli sünnet âlimleri hicri üçüncü<br />
asırda Ebu Yezid el-Harici’nin kaldırdığı cihad sancağı altında kâfir<br />
Ubeydi Devleti’ne karşı cihad etmekte hemfikir olmuşlardır. Kadı<br />
İyaz rahimehullah Ehli sünnet ulemasının o zamanki icmasını şöyle anlatıyor:<br />
“Ebu Abdullah Muhammed el-Maliki’nin hikâye ettiğine göre,<br />
beraberinde (Beni Ubeyde karşı savaşa) çıkanlar şunlardı: Ebu’l-Fazl<br />
el-Memsi, Rabi bin Süleyman el-Kettan, Ebu’l-Arab bin Temim, Ebu<br />
İshak es-Sibai, Ebu Abdulmelik bin Mirvan bin Mansur ez-Zahid,<br />
Ebu Hafs Ömer bin Muhammed el-Ğassel, Abdullah bin Muhammed<br />
eş-Şakiki, İbrahim bin Muhammed el-Aşşau ve başkaları. Körlüğü<br />
nedeniyle Ebu Meysera hariç, meşhur fakihlerden hiç kimse<br />
geride kalmadı. O da silahını çekmiş, savaşa çıkmak üzere şeyhlerle<br />
beraber insanların arasında Kiravan’da yürüyordu.” 90<br />
Evet, Hariciler müslümanlar için fitnesi hakikaten çok büyük olan<br />
şerli bir bid’at taifesidir. Zira müslümanları tekfir etmeyi ve akabinde<br />
canlarını ve mallarını kendilerine helal görmeyi din edinmişlerdir.<br />
87 Suyuti Durru’l-Mensur’da, bu hadisi İbn-u Ebi Hatim ve Tabarani ceyyid senetle tahric<br />
ettiklerini söyler.<br />
88 El-Camiu li Ahkâmi’l-Kur’an, Âl-i İmran 119. ayetin tefsiri. (Dar-u Alemi’l-kutub baskısı,<br />
h.1423)<br />
89 Ruhu’l-Meani fi tefsiri’l-Kur’ani’l-Azim ve’s-sebi’l-meseni, Al’i-İmran 118. ayetin tefsiri. (Daru<br />
İhyau’t-turasi’l-arabi baskısı)<br />
90 Tertibu’l-Medarik ve Takribu’l-Mesalik, cüz 2/sayfa 30. (Daru’l-Kutubi’l-ilmiyye, birinci baskı<br />
1418)
58<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
Fakat mağrip diyarında zamanın Ehli sünnet uleması kâfir Ubeydiler’e<br />
karşı savaşı terk etmenin zararı, Haricilerle beraber savaşmaktan<br />
çok daha büyük olacağını gördükleri için, bid’at ehli de olsa Ebu<br />
Yezid el-Harici’nin sancağı altında, İslam ve İslam halkı için çok daha<br />
şerli olan İsmaili Ubeydiler’e karşı cihad etmek için toplanmışlardı.<br />
Aralarında en meşhurlardan birisi olan Ebu İshak es-Sibai rahimehullah<br />
Ebu Yezid’in adamlarına işaret ederek şöyle derdi: “Bunlar kıble<br />
ehlindendir. Onlar ise ( Ubeydiler ) kıble ehlinden değiller. Onlar<br />
<strong>Allah</strong>’ın düşmanlarıdır. <strong>Allah</strong> bizi Ebu’l-Yezid ile onlara karşı muzaffer<br />
kılarsa onun itaatine girmeyiz. <strong>Allah</strong> ona, adil bir imamı musallat<br />
edip onu bizim aramızdan alacaktır. 91 ” 92<br />
Ve Muhammed bin Ahmed es-Serahsi rahimehullah da şöyle der:<br />
“Adalet ehlinden birisi bir harici taife ile beraber başka bir harici taifeye<br />
karşı savaşamaz. Böyle bir savaşta ancak haricilerin konumu<br />
güçlenecek. Zira müslümanlardan baği bir taifeyle savaşmak, tekrar<br />
<strong>Allah</strong>’ın emri altına girmeleri için mubah kılınmıştır. Bu durumda<br />
ise bu amaç gerçekleşmiyor; çünkü sadece haricilerin konumu güçleniyor.<br />
Adalet ehli müslümanların haricilerle beraber harbî müşriklere<br />
karşı savaşmalarında ise bir beis yoktur. Çünkü bu durumda küfür<br />
fitnesini defetmek için ve İslam’ı üstün kılmak için savaşıyorlar.<br />
Bu ise emredilmiş olan bir savaştır ve bu <strong>Allah</strong>-u Teâlâ’nın kelimesini<br />
yüceltmektir. Daha önce geçenin aksine. O ( ilk ) durumda savaş, hak<br />
yoldan sapmış olanı üstün kılmak içindir. Bu ( ikinci ) durumda ise<br />
savaş, esas yolu (hak dini) ispat etmek içindir.” 93<br />
Cihad hakkında konuştuğumuz zaman cihadın bu iki kısmını<br />
doğru değerlendirmek elzemdir. Zira içinde bulunduğumuz zamanda<br />
cihad, umumen savunma cihadıdır. Küfür her yerde müslümanları<br />
91 Bid’atların dereceleri farklıdır. Her bid’at sapıklıktır ve inkârı zaruridir, fakat kimisi daha<br />
büyüktür ve kimisi daha küçüktür. Her bir bid’at taifesiyle muamele sahip oldukları bid’ate,<br />
şiddetine ve bid’atte ısrarlarına göre olur. Bunun için her bir bid’at taifesini burada örnek<br />
verilen haricilere benzetmemek, her bir taifeyi kendi hallerine göre değerlendirmek lazım.<br />
92 Tertibu’l-Medarik ve Takribu’l-Mesalik, cüz 2/sayfa 30. (Daru’l-Kutubi’l-ilmiyye, birinci baskı<br />
1418)<br />
93 Şerhu’s-siyeri’l-kebir, cüz 4/sayfa 251-252. (Daru’l-Kutubi’l-ilmiyye baskısı)
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 59<br />
muhasara etmiş olmasına rağmen cihad sancağını yükselten müslüman<br />
taifelerin sayısı oldukça azdır. Bu durumda gerekli olan tevhid<br />
üzere sebat etmek, tevhidden zerre kadar taviz vermemek ve menhec<br />
ve usûlde bid’at ehlinden 94 olsalar da sancak sahipleriyle birliği<br />
aramak, İslam vahdetini oluşturmak, hikmet ile tevhid ve sünnetin<br />
ikamesi ve şirk ve bid’atlerin izalesi için savaşmaktır. 95<br />
* * *<br />
94 Bahsettiğim bid’at ehli, kıbleye mensup Müslüman fırkalardır. Bid’atları büyük şirk veya küfür<br />
olanları kast etmiyorum.<br />
95 Bu cümle 73, 74, 75, 80, 82 ve 88 nolu dipnotlarda verilen ayrıntılar doğrultusunda<br />
anlaşılmalı.
İki Gayenin Tahakkukunu<br />
Sağlayacak Vesile:<br />
İslam Devleti
62<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
İslam Devleti’nin ikamesi ümmetin en önemli vazifelerindendir.<br />
Ehemmiyetine rağmen bu konuyu tehir etmemin sebebi zatında<br />
maksut değil, maksuda vesile olduğundandır. Zatında maksut<br />
olan insanların topyekûn İslam şeriatına boyun eğmeleri ve Müslümanların<br />
topluca <strong>Allah</strong> Azze ve Celle’yi kulluklarında ifrat etmeleridir:<br />
“Hep birlikte <strong>Allah</strong>’ın ipine sımsıkı sarılın. Parçalanıp ayrılmayın.”<br />
Ebu’l-Aliye rahimehullah, <strong>Allah</strong>’ın ipi, ihlâs ve tevhittir, demiştir ve Katade<br />
ve es-Suddi rahimehumallah, <strong>Allah</strong>’ın kitabıdır, demişlerdir ve<br />
İbn-u Mes’ud radıyallahu anhu, cemaattir, demiştir. 96 Lakin bunun tahakkuku<br />
için güçlü, toparlayıcı ve koruyucu bir idare elzemdir. Zira bir<br />
topluluğun idaresi iktidar sahibi bir kişide toplanmazsa, topluluğun<br />
fertleri arasında anlaşmazlıklar ve bölünmeler kaçınılmazdır. Muhtelif<br />
ferdî maslahatları ve toplumun maslahatlarını kendi aralarında<br />
ve <strong>Allah</strong> Azze ve Celle’nin emriyle uyum içinde korumak için nihai söz<br />
sahibi bir idare zaruridir. Bu zaruretten ötürü sahabe radıyallahu anhum<br />
Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem’in vefatında tedfin işleriyle oyalanarak<br />
ümmeti başsız bırakmamak için hemen toplumun imamını belirlemekte<br />
acele etmişlerdir. Sahabe radıyallahu anhum her ne kadar şahıs hakkında<br />
ihtilaf etmişlerse de bir imamın acilen tayin edilmesi gerektiğinde<br />
ihtilaf etmemişlerdir ve nihayet İmam Ebu Bekir es-Sıddık<br />
radıyallahu anhu’nun imamlığında ittifak etmişlerdir. Bu daha sonra da<br />
Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem’in ayak izlerinden çıkmayan beş Raşid<br />
halifenin sünneti olmuştur. Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem’in vefatından<br />
sonra üç asır (30 sene) hüküm süren nebevî hilafette en önemli<br />
96 Bak Camiu’l-beyani fi tevili’l-Kur’an, Âl-i-İmran 103. ayetin tefsiri. (Muessesetu’r-risale,<br />
birinci baskı h.1420)
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 63<br />
husus, nebevî siyasetin korunması ve imamlığın belirlenmesi olmuştur.<br />
Bu, onların miras aldıkları nebevî siyasetin lüzumuydu. Zira<br />
Abdullah bin Amr radıyallahu anhu Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem’in şöyle<br />
buyurduğunu söyler: “Yeryüzünün herhangi bir yerinde bulunan üç kişiye,<br />
başlarına bir emir tayin etmeden bulunmaları helal değildir.” 97 Hadis<br />
üç ve daha fazla Müslümanın bir arada bulunduklarında aralarından<br />
bir emir tayin etmelerin vacip olduğuna açık bir delildir. Başka<br />
hadislerde Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem üç kişi ve fazlasının sefere<br />
çıktıklarında aralarından bir emir tayin etmelerini emrediyor. 98 Bu,<br />
ikiden fazla Müslümanın bir ameli işlemek üzere bir araya geldiklerinde<br />
aralarından bir emir tayin etmelerinin vacip olduğuna delildir.<br />
Sefer emirliği seferdeki ortak maslahatın korunması ve ihtilafların<br />
engellenmesi için emredilmişse, daha büyük maslahat taşıyan ve<br />
daha çok ve güçlü ihtilaflara- ve ihtilafların neticesinde daha büyük<br />
fesatlara- sebep olan yönetim, iyiliği emretmek, kötülüğü nehyetmek<br />
ve cihad fi sebilillah gibi ameller için emirliğin emredilmiş olması<br />
çok daha kesindir.<br />
Bunun için İslam uleması, imamın acilen akdedilmesini icma ile<br />
farzı kifayettir, demişlerdir. Ebu’l-Hasan el-Maverdi rahimehullah şöyle<br />
der: “İmamı akdetmek icma ile vaciptir.” 99 Ve Muhammed eş-Şirbini<br />
el-Hatib rahimehullah şöyle der: “İmametin (İmamu’l-Azam’ın) akdedilmesi<br />
farzı kifayettir. Nitekim ümmet için dini ikame eden, sünneti<br />
muzaffer kılan, mazlumun hakkını zalimden alan, herkes için tüm<br />
hakları hikmet ile koruyan bir imamın varlığı zorunludur.” 100<br />
Ve Ebu Abdullah İbnu’l-Ezrak el-Ğırnati rahimehullah şöyle der: “Bu<br />
şer’î vacibin, yani imamı naspetmenin vacipliğinin hakikati, dini ve<br />
din ile dünya siyasetini korumada Şari’yi temsil etmesine döner. Bu<br />
97 Musnedu-Ahmed, 6647. hadis. (Muessesetu-Kurtuba baskısı, Şuayb el-Arnavuti’nin<br />
tahkikiyle)<br />
98 Sünen-u Ebi Davud’ta Ebu Hureyre’den (2242. hadis), Sünenu’l Beyhaki’de Ebu Said el-<br />
Hudri’den (10131. hadis) Sahih-u İbn-i Huzeyme ve Mustedreku’l Hâkim’de Ömer’den (2541.<br />
ve 1623. hadisler),<br />
99 El-Ahkâmu’s-Sultaniyye/sayfa 29. (Dar-u’kutubi’l-arabi, ikinci baskı h.1415)<br />
100 Muğni’l-muhtaç, cüz 4/sayfa 229. (Daru’l-Fikr baskısı)
64<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
niyabeti itibariyle hilafet ve imamlık olarak isimlendirilmiştir. Zira<br />
mahlûkatın varlığında maksut olan dindir, yalnız dünya değil.” 101<br />
İmam İbn-i Teymiyye rahimehullah şöyle der: “İslam’daki tüm vilayetlerin<br />
(yönetim unsurlarının) gayesi, dinin tamamıyla <strong>Allah</strong>’ın olması<br />
ve kelimetullahın en yüce olmasıdır. Zira <strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ yaratılışı<br />
sadece bunun için yaratmıştır ve kitapları ve Rasûlleri bununla<br />
göndermiştir ve Rasûl ve mü’minler bunun için cihad etmişlerdir.” 102<br />
Evet… İnsanların hakikati, yani yaratılış gayesi, <strong>Allah</strong> Celle ve<br />
Â’la’ya ibadet etmeleridir. Dolayısıyla raiyyenin maslahatlarını korumakla<br />
mükellef olan imamın en büyük görevi de hakikatlerine<br />
uygun maslahatlarını korumaktır. Bu da raiyyenin dininin korunmasıdır.<br />
Ve buna dâhil olmak üzere, <strong>Allah</strong> Azze ve Celle’nin emirlerini<br />
Rasûllullah sallallahu aleyhi vesellem’in sünnetine uygun icra ederek dünya<br />
siyasetlerini korumaktır.<br />
Ümmetin, din ve dünya işlerini şer’î devlet olmadan yürütmesi<br />
imkânsızdır. Nebevî siyaset ve Raşit halifelerin sünneti buna delildir.<br />
Müslümanların tefrikalar ve ihtilaflardan arınmaların tek yolu<br />
budur. Bunun için imamın naspedilmesinde ve vilayetlerin (valiliklerin)<br />
kurulmasında ulema icma etmiştir. Bu hususta sadece harici<br />
fırkalarından Necdetler ve mutezileden Ebu Bekr el-Asam ve el-Ğuta<br />
muhalefet etmiştir. Böylelerinin muhalefeti ise ulemanın icmasına<br />
zarar vermez.<br />
“Pekâlâ, risalenin konusu olan cihadın gayeleri bağlamında bil<br />
husus İslam Devleti cihadın gayesi olduğunu nereden çıkardın?” denilse,<br />
derim ki:<br />
Cihad fi sebilillah’ın umumen ve kıtalın hususen 103 tevhidin ikamesi<br />
ve şirkin izalesi için teşrî edildiği daha önce geçmişti. Lakin<br />
101 Bedeiu’silk fi tabaii’l-mulk, cüz 1/sayfa 71. (Vizaratu’l-İlam, İrak, birinci baskı)<br />
102 Mecmuatu’l-fetava, cüz 28/sayfa 38. (Daru’l-Vefa, birinci baskı h.1418)<br />
103 Umumen cihad fi sebilillah kavramı dil, mal ve can ile dinin ikamesi için cuhd etmenin<br />
üç türüne de şamildir. İmam Ahmed, Ebu Davud, en-Nesei ve başkaları Enes bin Malik<br />
radıyallahu anhu’dan naklederek tahric ettikleri sahih hadiste Rasûlullah sallallahu aleyhi ve-
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 65<br />
kıtal yoluyla ikamesi emrolunan tevhidi ve izalesi emrolunan şirki<br />
daha kesin tahdit etmek ve daha açık tarif etmek mümkün değil midir<br />
acaba? Bu sorunun cevabı: Evet, mümkündür. <strong>Allah</strong> Subhanehu ve<br />
Teâlâ’nın “Fitne kalkıncaya ve din yalnız <strong>Allah</strong>’ın oluncaya kadar onlarla<br />
savaşın” buyruğunda fitneden kastın ulemanın ittifakıyla şirk<br />
olduğu yukarıda geçmişti. Şu halde ayetin zahirinden anlaşılan her<br />
türlü şirkin yokluğuna kadar savaşmakla emrolunmuş olmamızdır.<br />
Lakin İslam hukukuna bakıldığında zimmet ehli de imamın korumakla<br />
yükümlü olduğu raiyyedendir. İslam Devleti’nin idaresi altında<br />
yaşayan zimmînin de Müslüman gibi canı ve malı haramdır ve<br />
şeriatın koruması altındadır. Bununla beraber sahip olduğu dinini<br />
zimmet akdine muhalefet etmeme şartıyla hür yaşayabilmektedir.<br />
Yani bir Hıristiyan veya bir Yahudi şirk olan dinini İslam Devleti’nin<br />
himayesi altında icra edebilmektedir. Şu halde mezkûr ayetteki şirk<br />
mutlaktır, dersek zimmîlerin canları da kast edilmesi gerekirdi. Çünkü<br />
zimmîler de şirk ehlidir. Lakin zimmîlerin can ve mallarını haksız<br />
kast etmek birçok nassla haram kılınmıştır. O halde zimmî müşriklere<br />
can ve mal emniyetini kazandırmış olan nedir? ... El cevap: İbadetlerinde<br />
<strong>Allah</strong> Celle ve Â’la’ya ortak koşanlar olsalar da hâkimiyette<br />
–velev ki cebren de olsa– <strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ’yı ifrat etmeleri, yani<br />
tevhidin ve şer-î ahkâmının hâkimiyetine boyun eğmeleridir. Başka<br />
bir deyimle, tevhidin ve şeriatın mutlak hâkimiyetini ve şirkin ve<br />
ehlinin mutlak zilletini akdeden zimmet anlaşmasını kabul etmeleri<br />
ve boyun eğmeleridir. Lakin zimmet akdine muhalefet durumunda<br />
asli haline, yani harbi oluşuna geri dönerler. Şu halde mezkûr ayette<br />
savaşın gayesini hâkimiyette tevhidin ikamesi ve hâkimiyette şirkin<br />
izalesiyle tarif etmek doğru olur.<br />
Bunun için şunu açık söylemek lazım: Kıtal ile mahsus manasıyla<br />
cihad fi sebilillah’ın hedefi, yalnız kâfirlerin kanını akıtmak değil<br />
-bu her ne kadar kendi zatında büyük bir maslahat olsa da- ve saf,<br />
tamamıyla her türlü şirkten arınmış bir dünya ve katıksız hadis ehli<br />
bir devlet -her ne kadar bu iki hal muhakkak ki umumî cihadın hedefleri<br />
olsa da- değildir; lakin <strong>Allah</strong> Azze ve Celle ve Rasûlü sallallahu aleyhi<br />
sellem “Müşriklere karşı mallarınızla, canlarınızla ve dillerinizle cihad edin!” demiştir. Lakin,<br />
hususen cihada can ile cihad ederek, yani kıtal yoluyla dini ikame etmek manası ıtlak edilir.
66<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
vesellem’in tek söz sahibi oldukları bir arzdır. Yani teşriin ve tenfizin<br />
mesnedi yalnız Kur’an ve Sünnet olduğu, emirler ve nehiyler yalnız<br />
Kur’an ve Sünnetten okunduğu… Müslümanların hâkim oldukları<br />
bir arzdır. Dolayısıyla cihadın hedefi, hâkimiyet ve hâkimiyetin teşekkül<br />
ettiği İslam Devleti olmak zorundadır. İslam Devleti’ni kast<br />
etmeyen, şeriat dışında başka idare biçimlerinin kabulüne de açık<br />
olan cihad hareketleri istikametten sapmış, meşruiyeti olmayan dalalet<br />
fırkalarıdır.<br />
Bu noktada şer’î devletten ve devletle alakalı bazı mevzulardan<br />
bahsetmek gerekecektir. Her ne kadar İslam Devleti zatında risalenin<br />
tek konusu olmasa da özellikle zamanımızdaki ehemmiyeti açısından<br />
en azından bazı meselelere ihtisar ile değinmek istiyorum. Bu<br />
meseleler şunlardır:<br />
1. Devletin tarifi ve rükünleri nedir?<br />
2. Devlet ne ile meşruiyetini kazanır?<br />
3. Devletin taaddüdü caiz midir?<br />
4. Müslümanların devletle ilişkisi nedir?<br />
1. Devletin Tarifi ve Rükünleri:<br />
Lügatte devlet ( دول ة ) deele ( دال ) nin mastarıdır ve bir halin<br />
dönmesi, intikal etmesi ve elden ele geçmesi manalarına gelir. Özellikle<br />
devlet lafzı, harpte zaferin bir gruptan bir gruba intikal etmesi,<br />
muzaffer olması manasında kullanılmıştır. Galip gelene ve üstün<br />
olana da bundan ötürü “devlet sahibi” denilmiştir ve böylece devlet<br />
üstünlük ve galibiyettir, denilmiştir.<br />
Buradan intikal ederek ıstılahî manada devletin de en esasi belirtisi,<br />
güç ve yönetmeye temkin sahibi olmak olmuştur. Devletin gücünü<br />
ve siyadetini (egemenliğini) imam ve ona tebaiyet ile valilikler<br />
temsil ettiği için İslam’ın ilk çağlarında siyasi nizam hilafet, emirlik,<br />
imamlık veya sultanlık gibi siyasi nizamı devlet sahibinin zatıyla<br />
teşhis eden isimlerle tabir edilirdi. Çünkü devletin hakikati devlet
َّ<br />
ّ<br />
ي<br />
ف<br />
ب<br />
َّ<br />
ّ<br />
ي<br />
ْ<br />
ي<br />
ي<br />
ف<br />
ي<br />
ن<br />
ي<br />
ي<br />
شْ<br />
ب<br />
ف<br />
ن َ<br />
َ<br />
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 67<br />
sahibinin siyadete temkinidir, yani güç ve şevkete sahip olmasıdır.<br />
Bu temkini ya Müslümanların ileri gelenlerinin desteğini alarak elde<br />
etmiştir veya zorla elde etmiştir. Her haliyle şeriatin icrasına, topluluğun<br />
bütünlüğünü ve maslahatlarını korumaya ve düşmanları def<br />
etmeye temkin sahibi olmalıdır. İlklerin ifadesiyle emirliğin veya<br />
sonrakilerin tabiriyle devletin tanımında aranan en esasi sıfat da budur:<br />
Temkin. Buna şu ayetler delildir:<br />
ْ َ عْ رُ وفِ<br />
َق َامُ وا الصَّ ال َ وَ آت َوُ ا الز َّ َ كة ِ ل َ وَ أ َمَ رُ وا <br />
ْ أَرْ ضِ أ<br />
ِ ي ال<br />
نَ َ وْ ا عَ نِ ال<br />
َ ة<br />
ْ ُ ْ ن َ ك رِ<br />
وَ <br />
ْ ُ<br />
الَّذِ نَ إِنْ مَ ك َّ َّ ناه<br />
“Onlar ki, eğer kendilerine yeryüzünde temkin verirsek (iktidar mevkiine<br />
getirirsek) namazı kılarlar, zekâtı verirler, iyiliği emrederler ve kötülüğü yasaklarlar.”<br />
104<br />
Bu ayet-i kerimede, yeryüzünde dinin aslına ve teferruatına<br />
ilişkin tüm hükümlerin infazı için güç ve otoritenin, yani<br />
temkinin şart olduğuna açık işaret vardır. Bunun için âlimlerden<br />
bazıları, “onlar” Raşit halifelerden Ebu Bekir, Ömer, Osman<br />
ve Ali’dir, demişlerdir. Çünkü الذ “onlar” bir önceki ayete<br />
ُوا رَ بُّ َ نا الل<br />
“Rab- “Onlar الَّذِ نَ ْ أُخ رِجُ وا مِ نْ دِ َ رِ هِ ْ بِ ِ غَ حَ ق ٍ إِل أَن ْ ُ يَقول<br />
bimiz <strong>Allah</strong>’tır” demelerinden başka bir sebep olmaksızın haksız<br />
yere yurtlarından çıkarıldılar”, yani muhacirlere dönüyor, demişlerdir.<br />
Muhacirlerin arasından da halife olmuş olan sadece dört tane<br />
vardır; bunlar da Ebu Bekir, Ömer, Osman ve Ali radıyallahu anhum’durlar.<br />
َ َ ا<br />
ِ لَ<br />
َ الصَّ الِ َ ْ خ َ لِف<br />
نَ آمَ نُ وا مِ ن ِ لُوا<br />
نَ مِ نْ قَبْ لِهِ مْ وَ لَيُ مَ كّ نَ نَّ ل<br />
ِ ِ مْ أَمْ ً نا يَعْ بُ د ِ ي ل يُ<br />
ْف<br />
َئِ ك<br />
ُول<br />
فَأ<br />
ُ ْ وَ ع<br />
ْ ك<br />
وَ عَ د<br />
َف<br />
اسْ تَ خ<br />
َ ُ مْ دِ ي<br />
َ اتِ لَيَسْ ت<br />
نَ ُمُ الَّذِ ي ارْ ت ضَ َ<br />
ِ ي ش<br />
ِ كُ ون<br />
َ اسِ ق<br />
ْ أَرْ ضِ ك<br />
نَّ ُمْ ِ ي ال<br />
َيُ بَ د نَّ ُمْ<br />
َ ُ مْ وَ ل<br />
ل<br />
َ ً يْئا وَ مَ نْ َ ك َ ف رَ بَ عْ َ د ذَ لِكَ<br />
َ<br />
ُ ونَ<br />
ِ<br />
َ<br />
ُ ون<br />
ُ ُ ال<br />
َ ه<br />
َّذِ <br />
َّ ُ ال<br />
َ الل<br />
الَّذِ <br />
َ وْ <br />
ْ ل<br />
مِ نْ بَ عْ دِ خ<br />
104 El-Hac 41
68<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
“Sizden iman edip salih ameller işleyenlere <strong>Allah</strong> şöyle va’d buyurdu:<br />
Kasem olsun ki onlardan evvelkileri istihlaf ettiği (hâkim kıldığı) gibi kendilerini<br />
de yeryüzünde muhakkak istihlaf edecek (hâkim kılacak) ve elbette<br />
onlara kendileri için razı olduğu dinleri için temkin (icra kudreti) verecek<br />
ve elbette onları korkularının arkasından güvene erdirecek. Hakkımda hiç<br />
bir şeyi şerik koşmayarak hep Bana ibadet edecekler. Kim de bundan sonra<br />
küfranda bulunursa artık onlar hep fasıklardır.” 105<br />
<strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ bu ayet-i kerimede yeryüzünde istihlafı (egemen<br />
olmayı) tanımlarken İslam Dini’ni icra edebilmek için temkin<br />
ile tanımlamıştır. Kendilerinde ve çevrelerinde tevhidi ikame ederek,<br />
şirki izale ederek ve İslam şiarlarını zahir kılarak güvene kavuşacaklarını<br />
va’d buyurmuştur. Lakin bunun için arza galip ve egemen olmak<br />
(istihlaf) elzemdir.<br />
Binaen aleyh devletin tanımında en esasi unsur, güç ve egemenliktir.<br />
Bunun için İslam uleması Dar’ın tarifinde ve aldığı hükümde daima<br />
egemen olan galibiyete bakmışlardır. Es-Serahsi rahimehullah şöyle<br />
der: “Ebu Yusuf ve Muhammed’den rahimehumallah şöyle gelmiştir:<br />
Şirk hükümlerini izhar ederlerse Darlar’ı Daru’l-harp olmuştur.<br />
Çünkü bir yerin bize veya onlara nispet edilmesi o yerde mevcut güce<br />
ve galibiyete göredir. Bunun için her ne yerde şirk hükümleri zahir<br />
ise orada güç müşriklerin elindedir ve Darlar’ı da Daru’l-harp’tır. Ve<br />
her ne yerde İslam hükümleri zahir olursa orada güç Müslümanların<br />
elindedir.” 106<br />
Ve Ebu Muhammed İbn-i Hazm rahimehullah şöyle der: “Dar ancak<br />
onda galip ve hâkim (egemen) olana ve ona sahip olana nispet edilir.”<br />
107<br />
105 En-Nur 55<br />
106 El-Mebsut, 10. cüz/sayfa 93. (Daru’l-Fikr, birinci baskı h.1421)<br />
107 El-Muhalla, sayfa 2107. (Beytu’l-efkari’d-devliyye baskısı)
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 69<br />
Görüldüğü gibi bir beldede devleti oluşturan, o belde ve ahalisine<br />
egemen olandır. Beldenin nispeti doğrudan devletedir; lakin<br />
halkın değil. Çünkü devletin egemenliği için halkın rızası ve ihtiyarı<br />
zorunlu değildir. Bilakis ikinci maddede görüleceği gibi devletin<br />
inşası halkın iradesine muhalif veya muvafık veya kısmen muvafık<br />
gerçekleşebilir. Devletin inşasında en önemli husus, siyadeti infaz<br />
edebilecek şevkete sahip olmasıdır.<br />
Binaen aleyh ulema İslam Devleti için üç rükün belirlemiştir:<br />
1. Raiyye: Müslümanlardan ve zimmîlerden tekevvün eden halk.<br />
2. Dar: Raiyyenin daimi surette ikamet ettiği muayyen bölge.<br />
3. Siyadet (egemenlik): Nizamın masdarı Kur’an ve Sünnet, devletin<br />
zatında müşahhas olduğu imam ve naspettiği vilayetler.<br />
2. Devlet Nasıl Meşru Olur:<br />
Devletin meşruiyeti Ehli sünnet ulemasının ittifakıyla üç yoldan<br />
biriyle hâsıl olur:<br />
Birinci yol:<br />
Ehlu’l-halli ve’l-akd’ın imama beyat etmesi.<br />
Bu maddede üç mesele var:<br />
Birinci mesele: Ehlu’l-halli ve’l-akd kimdir?<br />
Bu grup insanlar ulema arasında hepsi aynı grubu tabir eden değişik<br />
lafızlar ile isimlendirilmişlerdir. Bazıları İhtiyar ehli, bazıları<br />
İçtihad ehli, bazıları da Görüş ve Tedbir ehli olarak tabir etmişlerdir;<br />
lakin ekser ulema bu kişilere Ehlu’l-halli ve’l-akd demişlerdir.<br />
Kullanılan isimler değişik olsa da hepsi hakikatlerinde aynı olan<br />
kişileri tarif etmişlerdir: Ehlu’l-halli ve’l-akd, insanların genel hacet<br />
ve maslahatlarında müracaat ettikleri âlimler ve topluluğun önder<br />
kişileridir. Yani bir topluluğun genel hacet ve maslahatlarında<br />
görüşlerine başvurdukları, istişare ettikleri ve tevcihler sordukları
70<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
kişilerdir. Dolayısıyla Ehlu’l-halli ve’l-akd’i belirleyen muayyen bir<br />
mevki değil, topluluğun fertlerinin teveccühüdür. İşte bundan ötürü<br />
Ehlu’l-halli ve’l-akdın bey’at etmesiyle imamın imamlığı gerçekleşir<br />
ve halkın, fertlerine seçilen imama bey’at etmeleri vacip olur. Çünkü<br />
Ehlu’l-halli ve’l-akd, halkın dinî ve dünyevî işlerini tevelli ettikleri<br />
hakiki önderleridirler. Bu kişilerin desteği ve itaatiyle imam halka<br />
egemen olur.<br />
Ehlu’l-halli ve’l-akdden olacak kişilerde aranan şartlar:<br />
Ebu’l-Hasan el-Maverdi rahimehullah Ehlu’l-halli ve’l-akd için aranan<br />
muteber üç şartı şöyle sayar 108 :<br />
1. Adalet sahibi, yani dinen müstakim olması.<br />
2. İmamlığın muteber şartlarına icabet edeni ve imamlığa müstahak<br />
olanı görebilecek ilim sahibi olması.<br />
3. İmamlığa en iyi olanı seçmesini sağlayacak görüş ve hikmet<br />
sahibi olması.<br />
İkinci mesele: İmam olacak şahıs<br />
hangi şartlara haiz olmalı?<br />
Ulema Müslümanların işlerine bakacak olan genel Emire ilişkin<br />
bazı şartlar tayin etmişlerdir. Bunların bazılarında ittifak etmişlerdir<br />
ve bazılarında da ihtilaf etmişlerdir: 109<br />
Bir: Müslüman olması.<br />
İki: Mükellef olması.<br />
Üç: Erkek olması.<br />
108 Bak El-Ahkâmu’s-Sultaniyye, sayfa 31. (Daru’l-Kitabi’l-arabi, ikinci baskı h.1415)<br />
109 Bak El-Ahkâmu’s-Sultaniyye, el-Maverdi, sayfa 31-32. (Daru’l-Kitabi’l-arabi, ikinci baskı<br />
h.1415) ve El-Ahkâmu’s-Sultaniyye, Ebu Yala, sayfa 20. (Daru’l-kutubi’l-ilmiyye baskısı<br />
h.1421)
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 71<br />
Dört: Hür olması.<br />
Beş: Adalet sahibi olması. Ebu Abdullah el-Kurtubi rahimehullah<br />
şöyle der: “İmamlığın bir fasık için akdedilmesinin caiz olmayışında<br />
ümmette ihtilaf yoktur.” 110<br />
Altı: Müçtehid olması. Ebu İshak eş-Şatibi rahimehullah şöyle der:<br />
“İmamutu’l-Kubra, ancak şer-î ilimlerde içtihad ve fetva mertebesine<br />
nail olmuş olan için gerçekleşeceği hususunda ulema ittifakı nakletmişlerdir”.<br />
111<br />
Yedi: Kifayet sahibi olması. Yani raiyyenin dinî ve dünyevî maslahatlarını<br />
tedbir edebilmesi için siyaset ve görüş sahibi olması, düşmana<br />
karşı cesaretli, had cezalarının infazında tavizsiz ve mazlumun<br />
hakkını sormakta korkusuz olması ve imamlığını doğru icra etmekte<br />
mani olacak körlük, sağırlık veya dilsizlik gibi bedensel kusur sahibi<br />
olmaması.<br />
Sekiz: Kureyşli olması. Bu şart nassla sabittir. Mesela İmam Ahmed<br />
rahimehullah’ın Enes radıyallahu anhu yoluyla tahric ettiği mütevatir hadiste<br />
Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem “İmamlar Kureyştendir” buyuruyor.<br />
Ve Ehli sünnetin icmasıyla sabittir. Ebu Zekeriya en-Nevevi<br />
rahimehullah şöyle der: “Hadisler hilafetin Kureyşe mahsus olduğuna<br />
açık delildir. Kureyş haricinde akdedilmesi caiz değildir. Bu hususta<br />
sahabe, tabiin ve onlardan sonrakiler arasında icma vardır.” 112 Bu<br />
mevzuda muhalefet sadece Haricilerden, Mutezilenin ekserinden ve<br />
bazı mürcielerden gelmiştir.<br />
110 El-Camiu li ahkâmi’l-Kur’an, el-Bakara 30. ayetin tefsiri. (Dar-u Âlemi’l-kutub baskısı,<br />
h.1423)<br />
111 El-İtisam, 3. cüz/sayfa 42. (Mektebetu’t-Tevhid baskısı)<br />
112 El-Minhacu Şerh-u Sahih-i Müslim, 12. cüz/sayfa 200. (Dar-u İhyai’t-turasi’l-arabi, ikinci<br />
baskı h.1392)
72<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
Üçüncü mesele: Bey’at, Ehlu’l-halli ve’lakd’tan<br />
kaçıyla sahih olur?<br />
Bu mevzuda bazı meseleler var:<br />
Birincisi: İmamlık adayı olanın imamlığının sahih olması için<br />
Ehlu’l-halli ve’l-akdin bey’at etmesi kâfidir, topyekûn halkın değil.<br />
Bu bey’ata ulema bey’atu’l-inikat demiştir. Bu bey’atla imamlık adayı<br />
sahih ve meşru imam olmuştur. Ve bundan ötürü halkın her ferdine,<br />
imama bey’at etmesi vacip olur. Bu bey’ata da ulema bey’atu’l-âmme<br />
demiştir. Dolayısıyla halkın bey’atı (bey’atu’l-âmme) Ehlu’l-halli<br />
ve’l-akdin bey’atına (bey’atu’l-inikat) tabidir. 113<br />
İkincisi: Bey’atu’l-inikat için Ehlu’l-halli ve’l-akdın kaçı gerekir<br />
mevzusunda ulema arasında ihtilaf vardır. Ehlu’l-halli ve’l-akdin icmasını<br />
şart koşanlardan, sadece aralarından birisinin bey’at etmesini<br />
kâfi görene kadar tüm görüşler mevcuttur. Kadı Ebu Ya’la ve İmam<br />
İbn-i Teymiyye rahimehumallah’ın tercihlerine göre Ehlu’l-halli<br />
ve’l-akdin cumhurunun bey’at etmesi gerekir. Lakin racih olan –<strong>Allah</strong>-u<br />
Â’lem- güç ve temkinin hâsıl olacağı kadar sayıda birilerinin<br />
bey’at etmesinin kâfi olmasıdır. Bu vaziyete göre bir kişi de olabilir,<br />
azınlık da olabilir veya cumhur da olabilir. Önemli olan bey’at<br />
edenlerin sayısıyla temkin ve şevketin hâsıl olmasıdır. İmam İbn-i<br />
Teymiyye rahimehullah şöyle der: “Bazıları imamlığın tek kişinin bey’at<br />
etmesiyle gerçekleşeceğini söylerler. Bu, sünnet imamların sözlerinden<br />
değildir. Bilakis onlara göre imamlık, şevket ehlinin onaylamasıyla<br />
gerçekleşir. Şevket ehli, imamlık adayı kişiyi imamlığı hususunda<br />
onaylamadan evvel imam olamaz. Zira onların itaate girmeleriyle<br />
imamlığın gayesi hâsıl olur. Çünkü muhakkak ki imamlığın gayesi<br />
ancak kudret ve hâkimiyet ile hâsıl olur. Bunun için kişiye, kendisiyle<br />
kudret ve hâkimiyetin hâsıl olduğu bir bey’at ile bey’at edilirse imam<br />
olur.” 114 Genelde şevket, cumhurun itaati ve desteği ile hâsıl olur. Bu<br />
doğrudur; lakin imamlığın geçerliliği için cumhurun bey’atının şart<br />
113 Bak el-Ahkâmu’s-Sultaniyye, Ebu Ya’la, sayfa 24. (Daru’l-kutubi’l-ilmiyye baskısı h.1421) ve<br />
el-Vecizu fi fıkhı’l-hilafe, sayfa 51-52. (Daru’l-ilami’l-duveli baskısı)<br />
114 Minhacu’s-sunneti’n-nebeviyye, cüz 1/sayfa 527. (Yayın evi yok, birinci baskı h.1406)
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 73<br />
olduğunu gösteren bir delil yoktur. Ayrıca şevketin, azınlıkta hatta<br />
tek kişide olduğu bazı beldelerde hem geçmişte hem de hazırda daima<br />
görülmüştür.<br />
İkinci yol:<br />
Hazır imamın halefini ahdetmesi veya<br />
Ehlu’l-halli ve’l-akda belirlediği adaylardan<br />
birisini tayin etmelerini ahdetmesi.<br />
Bu yol ile imamlığın naspedilmesi Ehli sünnet ulemasının ittifakıyla<br />
kabul edilmiştir. Ebu’l-Hasan el-Maverdi rahimehullah şöyle der:<br />
“İmamlığın öncekinin ahdetmesiyle geçerliliğine gelince, bunun<br />
cevazı yönünde icma var olmuştur ve ittifak ile sahihtir.” 115 Hatta<br />
Ebu Muhammed İbn-u Hazm rahimehullah’a göre bu yol imamı belirleme<br />
yolları içinde en iyi olanıdır. Nitekim bu ümmetin en hayırlıları<br />
da bu yolu tercih etmişlerdir. Ebu Bekir es-Sıddık radıyallahu anhu halefi<br />
olarak Ömer el-Faruk radıyallahu anhu’yu ahdetmiştir ve Ömer radıyallahu<br />
anhu belirlediği altı kişinin arasından birini seçmelerini ahdetmiştir.<br />
Hatta insanlığın en hayırlısı sallallahu aleyhi vesellem bu yolu izlemiştir ve<br />
kendisinden sonra ümmetin başına halifesi İmam Ebu Bekir es-Sıddık<br />
radıyallahu anhu’yu tayin etmiştir.<br />
Elbette halef olarak tayin edilen kişinin imamlık şartlarına haiz<br />
olması şarttır. Ayrıca racih görüşe göre Hal ve akd ehlinin de onayı<br />
ve bey’atına muhtaçtır. 116<br />
Üçüncü yol:<br />
İmamın güç kullanarak galip gelmesi.<br />
Ehli sünnet uleması silah gücüyle üstün gelen ve şeriatı icra ederek<br />
siyasi istikrarı sağlayan imamın imamlığını sahih ve kendisine itaati<br />
vacip görmüştür. İmam eş-Şafii rahimehullah şöyle der: “Her kim kılıçla<br />
hilafeti ele geçirir, halife olarak adlandırılır ve insanlar da altında<br />
115 El-Ahkamu’s-sultaniyye, el-Maverdi, sayfa 39. (Daru’l-Kitabi’l-arabi, ikinci baskı h.1415)<br />
116 Bak Minhacu’s-sunneti’n-nebeviyye, cüz 1/sayfa 532-533. (Yayın evi yok, birinci baskı<br />
h.1406)
74<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
toplanırsa o halifedir.” 117 Ve İmam Ahmed rahimehullah şöyle der: “Kim<br />
kılıçla galip gelerek halife olursa ve Emiru’l-mü’minin ismini alırsa<br />
<strong>Allah</strong>’a ve ahiret gününe iman etmiş hiç kimseye onu imam kabul<br />
etmeyerek gecelemesi helal değildir. İster iyi ister kötü olsun.” 118 Ve<br />
Hafız İbn-u Hacer el-Askalani rahimehullah şöyle der: “Zorla üstün gelmiş<br />
olan sultana itaatin vacip oluşunda, onunla beraber cihad etmenin<br />
ve ona itaat etmenin ona karşı çıkmaktan daha hayırlı olduğu<br />
hususunda fukeha icma etmiştir. Nitekim böyle davranmakla kanın<br />
akması engellenmiş ve halkın huzuru korunmuş olur.” 119<br />
Muhakkak bu yol imamlığın belirlenmesinde asıl olan yol değildir.<br />
Ancak ilk iki yol ile imamın tayini mümkün değilse ve bir lider<br />
silah zoruyla şeriatın infazı, halkın maslahatlarını koruyabilmek ve<br />
onlardan zararları def edebilmek için siyasi ve askerî kudreti ve temkini<br />
oluşturursa zaruretten kabul edilir. Zira imamlığın maksudu<br />
olan temkin hakkında hâsıl olmuştur. Bu, özellikle fitne zamanları<br />
ve ümmetin imamdan yoksun olduğu zamanlar için geçerlidir. Misal,<br />
imamın vefatı veya herhangi bir sebepten ötürü imamlıktan ayrılması<br />
akabinde imamlık iddiasında bulunan taraflar arasında fitne<br />
çıktığında fitneyi söndürebilecek, toplumun birliğini sağlayacak ve<br />
dini ikame edecek biri, taraflara galip gelir ve imamlığını ilan ederse<br />
muhakkak sahih olur ve herkesin itaati vacip olur. Ebu Zekeriya<br />
en-Nevevi rahimehullah şöyle der: “İmam ölür ve imamlık şartlarını karşılayan<br />
birisi istihlaf edilmeden (yani imamın halefi olarak ahdedilmemesi)<br />
ve bey’at verilmeden (yani Ehlu’l-halli ve’l-akdden bey’at<br />
almadan) imamlığa kalkışır ve insanları gücü ve ordusuyla itaate<br />
zorlarsa Müslümanların bütünlüğünün sağlanması için hilafeti geçerli<br />
olur.” 120 Veyahut zamanımızda olduğu gibi imamın aslen olmadığı<br />
ve Ehlu’l-halli ve’l-akdi teşkil eden âlim ve emirler ihtilaflar içinde<br />
olduğu ve bir imamda bir türlü ittifak edemedikleri bir vakada,<br />
ümmetin dinî ve dünyevî maslahatlarını korumak, Tevhidi ve şeriatı<br />
kaim kılmak için imamlığa ehil birisi ortaya çıkar ve Müslümanlara<br />
117 El-Vecizu fi fıkhı’l-hilafe, sayfa 60. (Daru’l-ilami’l-duveli baskısı)<br />
118 El-Ahkamu’s-sultaniyye, Ebu Yala, sayfa 23. (Daru’l-kutubi’l-ilmiyye baskısı h.1421)<br />
119 Fethu’l-Bari, cüz 7/sayfa 13. (Daru’l-Marife baskısı h.1379)<br />
120 Ravzatu’t-talibin, cüz 7/sayfa 266. (Daru’l-kutubi’l-ilmiyye baskısı)
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 75<br />
zorla üstün gelirse 121 elbette imamlığı sahih olur ve herkesin itaati<br />
vacip olur. Hatta böyle bir vakada imamlık şartlarına haiz ve kudret<br />
ve temkin ehli olan birisine zorla da olsa imamlığı tevelli etmesi<br />
vacip olur. Zira Müslümanların en önemli maslahatları ümmetin<br />
vahdetine ve şevketine bağlıdır. Ümmetin maslahatlarını kudret ile<br />
beraber tehir etmek ise elbette caiz değildir. Buna bir de bütün İslam<br />
beldelerinin kâfirler ve mürted uşakları tarafından işgal altında olduğunu<br />
eklediğimizde, Müslümanları zilletten çıkarmak ve din ve<br />
din ehlini aziz kılmak için cihad eden, dinde istikametini ispat etmiş<br />
ve ümmetin önderleri tarafından tezkiye edilmiş imamlığa ehil olan<br />
birisi zorla da olsa siyadetini ilan ederse elbette müslümanın icabeti<br />
kesin ve itaati tam olması gerekir.<br />
Hulasa olarak, zorla imamlığa gelen için ulemanın, o kişinin<br />
imamlığının sıhhati için iki şart aradığını söylemek mümkündür:<br />
Birincisi: İmamlık şartlarına haiz olması.<br />
İkincisi: Fitnenin engellenmesi, Müslümanların vahdetini sağlamak<br />
veya dinin ikamesi gibi bir maslahatın varlığı.<br />
Ebu Hamid el-Ğazzali rahimehullah şöyle der: “Hilafete kalkışan kişide<br />
ilim ve takva yönünden kusur bulunursa ve azledilmesi halinde<br />
karşı koyulmayacak bir fitnenin çıkmasından korkulursa onun<br />
imametinin geçerliliğine hükmederiz. Zira böyle bir durumda, ya<br />
imam değişimi sebebiyle bir fitne kızıştırırız ve zikrettiğimiz şartların<br />
eksikliği sebebiyle Müslümanları meydana gelecekten daha büyük<br />
bir zarara sokmuş oluruz. Nitekim şartları ispat etmenin gayesi<br />
maslahatın korunmasıdır. Binaenaleyh, fazilet uğruna asıl maslahat<br />
yıkılmaz. Bu, bir saray inşa etmek için şehri yıkmaya benzer. Veyahut<br />
da ülkenin halifesiz olduğuna ve hükümlerin geçersiz olduğuna<br />
hükmederiz ki bu muhaldir.<br />
121 Zorla üstün gelmekten kast edilen, Müslümanlara zulmederek ve haksız yere imam olmak<br />
değildir. Zorla üstün gelmekten kast edilen, beldenin Ehlu’l-halli ve’l-akdi teşkil eden<br />
âlimlerinin ve emirlerinin ihtiyarı olmadan veya onlarla istişare edilmeden imamlığın ilan<br />
edilmesidir. İmamlığın akdedilmesinde asıl ihtiyar ehlinin ihtiyarı olduğundan, onların<br />
görüşüne sunulmadan imamın akdedilmesi zorla olmuş oluyor.
76<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
Hâlbuki biz bağilerin kendi ülkelerinde verdikleri hükümlerin<br />
buna ihtiyaçlarından ötürü geçerliliğine hükmediyoruz. Şu halde<br />
zaruret ve ihtiyaç vaki olduğunda nasıl olur da imametin sıhhatine<br />
hükmetmeyiz?” 122<br />
Evet! Değiştirildiği takdirde muhtemel fitnenin engellenmesi için<br />
aranan şartlara haiz olmayan imamın imamlığı dahi geçerli olursa,<br />
imamın aslen bulunmadığı ve Müslümanların paramparça oldukları<br />
ve kâfirlerin işgali altında oldukları bir zamanda şartlara haiz olan ve<br />
Müslümanları birleştiren ve kâfirlere karşı cihad eden ve şeriatı en<br />
üstün kılan imamın imamlığı daha evlasıyla sahih olur. Bu durumda<br />
şeriatın ikamesini gaye edinmiş ve bunun için hareket eden her<br />
Müslümanın tek cevabı, imamın itaatine girmek ve onu desteklemek<br />
olabilir.<br />
3. Devletin Taaddüdü Caiz midir:<br />
Yani aynı zamanda birden fazla devletin bulunması caiz midir?<br />
Bu konuda sünnette sabit olan ve asıl olan imamlığın tek olmasıdır.<br />
Ebu’l-Hasan el-Maverdi rahimehullah şöyle der: “İki beldede iki ayrı<br />
imam için imamlık akdedilirse ikisinin de imamlığı geçersiz olur;<br />
çünkü aynı zamanda ümmetin iki imamı olması caiz değildir.” 123<br />
Ancak aynı zamanda imamların birden fazla olmasını zorunlu kılan<br />
sebepler varsa bazı âlimler imamların taaddüdüne cevaz vermişlerdir.<br />
Ebu Abdullah İbnu’l-Ezrak rahimehullah şöyle der: “İmamın<br />
tek olması şartı imkânlar buna müsaade etmezse zorunlu değildir.<br />
El-Ubey’in İbn-u Arafe’den naklettiğine göre o “Eğer imamın bulunduğu<br />
yer, verdiği hükümlerin bazı uzak bölgelerde uygulanmayacağı<br />
kadar uzaklıktaysa o zaman bu uzak bölgelerde başka bir imamı naspetmek<br />
caiz olur” dermiş.” 124 Ve Ebu Abdullah el-Mazeri rahimehullah<br />
şöyle der: “Aynı asırda iki imamın akdedilmesi caiz değildir. Lakin<br />
müteahhir usulcülerden bazıları müslümanların diyarı genişlediğinde<br />
ve bölgeler arası mesafe imamdan gelen haber ve emirlerin bazı<br />
122 İhya-u Ulumi’d-Din, cüz 1/sayfa 115. (Daru’l-Marife baskısı)<br />
123 El-Ahkâmu’s-Sultaniyye, el-Maverdi, sayfa 37. (Daru’l-Kitabi’l-arabi, ikinci baskı h.1415)<br />
124 Bedeiu’silk fi tabaii’l-mulk, cüz 1/sayfa 76-77. (Vizaratu’l-İlam, İrak, birinci baskı)
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 77<br />
bölgelere ulaşamayacak kadar uzaklıkta olduğunda ve bundan ötürü<br />
işlerini yürütecek bir imama ihtiyaç duyduklarında bunun caiz olduğuna<br />
işaret etmişlerdir.” 125 Ve Ebu Abdullah el-Kurtubi rahimehullah<br />
şöyle der: “...Bu (aynı zamanda) iki imamın naspedilmesinin yasak<br />
olduğuna delildir. Çünkü böyle bir durum nifaka, ihtilaflara, bölünmelere,<br />
fitnelere ve nimetlerin zail olmasına sebep olur. Lakin bölgeler,<br />
mesela Endülüs ve Horasan bölgeleri gibi birbirinden uzak ve<br />
ayrılmış bir vaziyetteyse o zaman caiz olur.” 126 Ve İmam İbn-i Kesir<br />
rahimehullah şöyle der: “İmamu’l-Harameyn, Üstaz Ebu İshak’tan bölgelerin<br />
birbirinden uzak ve aralarındaki mesafe büyük olduğunda<br />
iki ve fazla imamın nasbeldilmesinin caiz olduğunu nakleder; lakin<br />
kendisi bu konuda tereddütlüdür. Ben derim ki bu, Irak’ta Beni<br />
Abbas halifelerinin, Mısır’da Fatimiler’in ve Mağrip’te Emeviler’in<br />
olmasına benziyor.” 127 Ve Muhammed bin Ali eş-Şevkani rahimehullah<br />
“Hadaiku’l-Ezhar” sahibinin “İki imamın olması sahih değildir”<br />
sözünü şöyle şerh ediyor: “Ama İslam’ın yayılması ve hâkim olduğu<br />
alanın genişlemesi ve bölgelerin arasındaki mesafelerin büyümesinden<br />
sonra her bir bölgede bir imamın veya sultanın egemen olduğu<br />
ve her birinin emrettiği ve nehyettiğinin diğer bölgelerde uygulanmadığı<br />
malum bir şeydir. Bunun için imamların ve sultanların taaddüdünde<br />
bir beis yoktur. Her bir bölge halkının bey’at ettiği ve<br />
emir ve nehiyleri uygulanan imamına itaat etmesi vaciptir. Şayet<br />
bir bölgede imamlığı sabit olmuş ve halkı kendisine bey’at etmiş bir<br />
imama karşı çıkan olursa tevbe etmediği halde hükmü öldürülmesi<br />
olur. Bölgelerin birbirlerinden uzaklığı sebebiyle bir bölgenin halkının<br />
diğer bölgenin imamına itaat etmesi ve vilayetinin altına girmesi<br />
vacip olmaz. Çünkü uzaklık sebebiyle imamın haberi ulaşmayabilir<br />
veya kimin diri kimin ölü olduğu bilinmeyebilir. Böyle bir durumda<br />
bölge halkını itaat ile yükümlü kabul etmek icabete güç yetirilemeyen<br />
bir şeyle yükümlü tutmak olur. Bu, kulların ve beldelerin<br />
125 El-Mulimu bi fevaidi Müslim, cüz 3/sayfa 54-55. (Daru't-Tunisiyye li'n-neşr, ikinci baskı<br />
m.1988)<br />
126 El-Camiu li Ahkâmi’l-Kur’an, el-Bakara, 30. ayetin tefsiri. (Dar-u Alemi’l-kutub baskısı,<br />
h.1423)<br />
127 Tefsiru’l-Kur’ani’l-Azim, el-Bakara 30. ayetin tefsiri. (Dar-u Tayyibe li’n-neşri ve’t-tevzi, ikinci<br />
baskı h.1420)
78<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
haline vakıf olan herkes için malum olan bir şeydir. Nitekim Çin ve<br />
Hindistan ahalisi bırak itaat etmeyi Mağrip’te vilayetin kimin elinde<br />
olduğunu bile bilmiyor. Aynısı aksi için de geçerli. Ve Maveraunnehr<br />
ahalisi Yemen’de kimin söz sahibi olduğunu bilmiyor. Aksi için de<br />
aynısı geçerli. Bunun için bunu iyi anla; zira bu, şer’î kaidelere uygun<br />
ve delillerin gösterdiğine mutabık olandır. Bunun hilafına söylenenlere<br />
kulak verme... İslam’ın ilk dönemlerindeki İslam vilayetleriyle<br />
zamanımızdaki olanlar arasındaki fark gündüzden daha aydınlıktır.<br />
Kim bunu inkâr ederse hüccetle konuşulmayı hak etmeyen şaşırmış<br />
birisidir; çünkü hüccetle konuşsan da anlamaz.” 128<br />
Velhâsıl Ehli sünnet uleması aslen birden fazla imamın varlığını<br />
caiz görmemişlerdir; lakin ihtiyacın bunu icabet ettirdiği hallerde<br />
de bunu caiz görmüşlerdir. Özellikle de İslam bölgeleri arasındaki<br />
mesafe uzaklığını buna sebep göstermişlerdir. Çünkü imam ve tebaa<br />
arasındaki iletişim sorunundan haberler ve emirler hiç ulaşmayacak<br />
veya bozuk ulaşacak ve bundan ötürü imamlığın yokluğunun sebep<br />
olduğu gibi ihtilaflar, bölünmeler ve fitneler hâkim olacak. Zamanımızda<br />
iletişim problemi sadece mesafeden değil de, özellikle İslam<br />
Devletleri’nin arasındaki düşman kâfir beldelerin varlığından<br />
kaynaklandığı dikkate alınırsa, zamanımızda devletlerin taaddüdü<br />
evlasıyla caiz olduğu anlaşılacaktır. Ancak şunu unutmamak lazım:<br />
Asıl olan imamlığın vahdetidir; taaddüt sadece zarurettir, zaruret de<br />
sadece zorunlu olduğu miktarda mubah kılar.<br />
4. Müslümanların Devletle İlişkisi Nedir:<br />
Kadı Ebu Ya’la rahimehullah şöyle diyor: “Eğer imam ümmetin haklarını<br />
yerine getirirse kendisi için ümmetin üzerinde iki hak vacip<br />
olur: Onun tarafından onun imamlığını bozacak bir şey bulunmadığı<br />
sürece ümmetin ona itaat etmesi ve yardım edip desteklemesi.” 129<br />
128 Es-Seylu'l-Cerar, cüz 4/sayfa 512. (Daru'l-kutubi'l-ilmiyye, birinci baskı)<br />
129 El-Ahkâmu’s-Sultaniyye, Ebu Ya’la, sayfa 28. (Daru’l-kutubi’l-ilmiyye baskısı h.1421)
َ ف<br />
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 79<br />
İmamın birinci hakkı: İtaat.<br />
İmama itaat etmek İslam birliğinin varlığı ve bekası için en<br />
önemli sebeplerdendir. Bunun için emir sahibine itaat etmek birçok<br />
nassla emredilmiştir. Bu nasslardan sadece iki tanesi <strong>Allah</strong> Azze<br />
ve Celle’nin “Ey iman edenler, <strong>Allah</strong>’a itaat edin ve Rasûle itaat edin<br />
ve sizden olan emir sahiplerine de” 130 kavlidir ve Salim bin Abdillah<br />
bin Ömer radıyallahu anhum’un babasından, onun da Rasûlullah sallallahu<br />
aleyhi vesellem’den naklettiği hadistir: “Benim, <strong>Allah</strong>’ın sizlere gönderdiği<br />
elçisi olduğumu bilmez misiniz? Dediler ki: “Pekâlâ evet, senin<br />
<strong>Allah</strong>’ın Rasûlü olduğuna şahitlik ederiz. O sallallahu aleyhi vesellem şöyle<br />
buyurdu: “Bana itaat edenin <strong>Allah</strong>’a itaat etmiş olduğunu ve bana<br />
itaatin O’na itaatten olduğunu bilmez misiniz?” Dediler ki: “Evet,<br />
sana itaat edenin <strong>Allah</strong>’a itaat etmiş olduğuna ve <strong>Allah</strong>’a itaatin sana<br />
itaat etmenin olduğuna şahitlik ederiz.” O sallallahu aleyhi vesellem şöyle buyurdu:<br />
“O halde bana itaat etmeniz muhakkak <strong>Allah</strong>’a itaattendir.<br />
Emir sahiplerinize itaat etmeniz bana itaat etmenizdir. Emir sahiplerinize<br />
itaat edin. Onlar oturarak namaz kılarlarsa siz de oturarak<br />
namaz kılın.” 131<br />
Ve nakledildiğine göre Ömer radıyallahu anhu şöyle demiştir: “Cemaatsiz<br />
İslam olmaz... Ve emirsiz cemaat olmaz... Ve itaatsiz de emirlik<br />
olmaz”.<br />
Lakin bu itaat emri elbette mutlak değildir, bilakis sadece<br />
-ma’ruftadır:<br />
<strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ kadınların bey’atı ayetinde isyan nehyini<br />
mutlak değil ma’ruf olanda emre isyan etmek ile takyit etmiştir.<br />
َ وَ ل “Ma’ruf olanda sana karşı gelmezlerse”<br />
132 . Zira masiyette itaat yoktur. Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem şöyle<br />
يَعْ صِ ينَ ك<br />
ِ ي مَ عْ رُ وفٍ<br />
130 En-Nisa, 59<br />
131 Müsned-u Ahmed, 5679. hadis, Sahih-u İbn-i Hibban, 2109. hadis, Müsnedüu Ebi Ya’la, 5450.<br />
hadis. El-Heysemi ve es-Suyuti “ricali sikadır” derler. Şuayb el-Arnavuti “isnadı sahih, ricali<br />
sikadır” der.<br />
132 el-Mumtehine 12
80<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
buyurmuştur: “Masiyet ile emrolunmadıkça müslümana hoşlandığı<br />
ve hoşlanmadığı şeylerde işitip itaat etmek vaciptir. Fakat masiyet<br />
ile emredildiğinde işitmek de yoktur itaat de yoktur.” 133<br />
- ve ammenin maslahatına muhalif değilse:<br />
İmam İbn-i Cerir et-Taberi rahimehullah “<strong>Allah</strong>’a itaat edin ve Rasûlü’ne<br />
itaat edin ve sizden olan emir sahiplerine de” ayet-i kerimesindeki<br />
emir sahiplerden kast olunanın âlimler ve sultanlar olduğunu<br />
açıklarken şöyle der: “... Ve vacipliği hususunda hüccet kaim<br />
olmamış bir şeyde hiç kimseye itaat vacip değildir, <strong>Allah</strong>’ın kullarına<br />
halkın geneli için bir maslahatın bulunduğu bir şeyi halka emrettikleri<br />
durumda itaat etmeleri ile emrettiği imamlar müstesna. Böyle<br />
bir durumda (halkın geneli için bir maslahatın söz konusu olduğu<br />
emirlerde) ve <strong>Allah</strong>’a karşı masiyet olmayan her şeyde halkın itaat<br />
etmesi vaciptir.” 134<br />
İmamın ikinci hakkı: Nusret.<br />
Daha önce geçtiği gibi, imam dinin hamisidir ve meşruiyetini<br />
tevelli ettiği gayeden alır ki, o da bilumum Kur’an ve Sünneti ve bilhusus<br />
raiyyenin dinî ve dünyevî maslahatlarını korumaktır. İmamlık<br />
makamı bu ulvi gayeyi koruduğu sürece elbette raiyyeye vacip olan<br />
imama sadık kalmak, onu desteklemek, korumak, güçlendirmek ve<br />
egemenliğini artırmaktır. Onun itibarına zarar verecek, otoritesini<br />
zedeleyecek ve gücünü zayıflatacak sözlü veya fiilî girişimlerde bulunmak<br />
caiz değildir. Bu, yalnız imamlığı tevelli etmiş şahsa değil,<br />
<strong>Allah</strong> ve Rasûlü’ne ihanet etmek olur. Ebu Bekre radıyallahu anhu’nun rivayet<br />
ettiği hadiste Rasûlullah sallallahu aleyhi vesellem “Kim <strong>Allah</strong>’ın yeryüzündeki<br />
sultanına hürmet eder ve yüceltirse <strong>Allah</strong> da onu kıyamet<br />
günü yüceltir. Ve kim <strong>Allah</strong>’ın yeryüzündeki sultanını küçümser<br />
ve aşağılarsa <strong>Allah</strong> da onu kıyamet günü aşağılar.” 135 der. Zira İslam<br />
ve müslümanların gücü, temkini ve izzeti imamda muşahhastır.<br />
133 Sahihu'l-Buhari, 7144. hadis<br />
134 Camiu’l-beyani fi tevili’l-Kur’an, en-Nisa, 59. ayetin tefsiri. (Muessesetu’r-risale, birinci baskı<br />
h.1420)<br />
135 Müsned-u Ahmed, 20433. hadis. (Muessesetu-Kurtuba baskısı)
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 81<br />
Bunun için Sehl bin Abdillah rahimehullah “İnsanlar sultanı ve âlimleri<br />
tazim ettikleri daim hayır üzere kalırlar. Bu ikisini tazim ederlerse<br />
<strong>Allah</strong> onların dünya ve ahiretlerini düzeltir” demiştir. 136 Ve İmam<br />
İbn-i Teymiyye rahimehullah “Bunun için “Sultan yeryüzünde <strong>Allah</strong>’ın<br />
gölgesidir” 137 sözü rivayet edilmiştir ve “Altmış sene günahkâr imamın<br />
altında yaşamak bir gece sultansız kalmaktan daha iyidir” denilmiştir.<br />
Bu sözlerin doğruluğu tecrübeyle sabittir. Bunun için Fudayl<br />
bin İyad ve Ahmed bin Hanbel ve seleften başkaları şöyle derlerdi:<br />
“Eğer icabeti kesin bir duamız olsaydı onunla sultan için dua ederdik…”<br />
der. 138<br />
Lakin idarenin gayesi Kur’an ve Sünneti arza hâkim kılmak değil<br />
de dünyevî bir saltanat kurmak ise idarenin asıl gayeden sapıklığına<br />
göre halkın itaati ve desteği değişir. Zamanımızda hortlamış laik, demokrat<br />
ve liberal islamistlerin 139 idaresine itaat etmek ve onları desteklemek<br />
asla caiz değildir. Bilakis bu tür tağuti idarelerin inkârı ve<br />
izalesi vaciptir. Ama asıl gayeyi terk etmemekle beraber fıskın veya<br />
zulmün de karıştığı idareler âmmenin maslahatına göre değerlendirilir.<br />
Genel maslahat söz konusu olan bir idarenin varlığı yönünde<br />
ağır gelirse, maslahatı koruyacak derecede ve miktarda itaat etmek<br />
ve desteklemek doğru olur; lakin fasık veya zalim idarenin mefsedeti<br />
ağır basarsa seleften birçoğu elini itaatten çekmiştir ve idareye karşı<br />
kıyam etmiştir. Bu daha önce de geçmişti.<br />
Bu bağlamda özellikle bir hususa değinmek istiyorum. O da<br />
şudur: Şeriatı tenfiz eden, Müslümanların bütünlüğünü ve dinî ve<br />
dünyevî maslahatlarını koruyan imamın varlığı o kadar önemlidir<br />
ki, ehli sünnet âlimleri zorla imamlığa geçenin imamlığını dahi geçerli<br />
kabul etmişlerdir ve ona itaat etmeyi ve onu desteklemeyi vacip<br />
görmüşlerdir. Zorla da olsa güç sahibi ve siyadete mütemekkin olan<br />
ve imamlığını ilan edene karşı gelmeyi caiz görmemişlerdir. Zira<br />
136 El-Camiu li Ahkâmi’l-Kur’an, en-Nisa, 59. ayetin tefsiri. (Dar-u Alemi’l-kutub baskısı, h.1423)<br />
137 “Sultanı olmayan bir beldeye uğradığında ona girme, zira sultan <strong>Allah</strong>’ın yeryüzünde gölgesi<br />
ve mızrağıdır.” El-Camiu’s-sağir. 857. hadis.(Daru’l-Fikr baskısı)<br />
138 Mecmuatu’l Fetava, cüz 28/sayfa 216. (Daru’l-Vefa, birinci baskı h.1418)<br />
139 Bunlara misal olarak Türkiye’de Ak parti, Gülen hareketini, Mısır’da İhvanu’l Müslimin<br />
hareketini, Tunis’de Nahza partisini, Filistin’de Hamas’ı verebiliriz.
82<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
kıyamdan ötürü çıkacak olan fitnenin sebep olacağı mefsedet, zorla<br />
imam olmuş olanın siyadetini kabul edip boyun eğmekten çok daha<br />
büyük olacaktır. Zira zorla imamlığa gelmiş olsa da asıl gayeyi, yani<br />
<strong>Allah</strong>’ın emir ve nehiyleri ile hükmetmek ve Müslümanların tevhid<br />
ve şeriat için ve üzere beraberliğini korumayı sağlayacaktır. Yani dinde<br />
idarenin varlık sebebi olan ve meşruiyetini kazandıran asıl gaye<br />
yerine gelmiş olacak. Lakin kıyam halinde yönetim ve halk bir kaos<br />
ortamına girecek, istikrarsızlık hakim olacak, dine saldırmaya fırsat<br />
bekleyenler hareket alanı bulacaklar, haklar korunmayacak, zulüm<br />
artacak ve çok kan akacak. Bu ise ne dinin maslahatına ne de halkın<br />
maslahatına olmayacak. Şu halde mücerret olarak muhtemel olan bir<br />
fitneyi engellemek dahi zorla, yani beldenin ihtiyar ehline danışılmadan<br />
ve onlar tarafından tayin edilmeyen bir imamın imamlığını<br />
geçerli kılmak için yeterli bir sebep iken, aslen bir imamın bulunmadığı<br />
ve kâfirler tarafından işgal edilmiş bir İslam beldesinde<br />
ümmetin topyekûn iftihar ettiği bir cihadı eden, ümmetin Rabbani<br />
âlimlerin ve salih emirlerin ilmî ve dinî ehliyetini tezkiye ettikleri,<br />
senelerce dinî istikametini ispat etmiş ve başarıyla kendi beldesindeki<br />
müslümanlara Kur’an ve Sünnet ile imam olmuş, dinî ve dünyevî<br />
maslahatlarını korumuş, zalimlerden mazlumların hakkını almış ve<br />
şeriatın infazında taviz vermemiş birisi gelir de bir beldenin ihtiyar<br />
ehline danışmadan, yani onların bey’atını almadan, yani bu manada<br />
zorla imamlığını ilan ederse sünnet ehlinin böyle bir duruma evlasıyla<br />
sadece tek bir cevabı olabilir: İtaat etmek ve desteklemek.<br />
* * *
HATIME
84<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
Bu mütevazı risalede cihadın bazı gayelerini gücüm nispetinde<br />
izah etmeye çalıştım. Muhakkak cihadın bu risalede zikri geçmeyen<br />
başka bazı gayeleri de vardır; lakin bahsettiğim üç gaye –Tevhidin<br />
umumen ve bil husus Hâkimiyet tevhidinin hâkim kılınması,<br />
ümmetin vahdetinin ikamesi ve himayesi ve İslam Devleti’nin<br />
ikamesi- kanaatimce tüm gayelerin analarıdır. Tüm diğer gayeler<br />
bu gayelere tabiidir ve teferruatıdır. Ancak daha önce geçtiği gibi<br />
bu gayelerin içinde sonuncusu –İslam Devleti– zatında değil, vasıta<br />
olarak gayedir. Zira insanın asıl varlık gayesi yalnız <strong>Allah</strong> Azze ve<br />
Celle’ye topluca kulluk etmeleri ve O’ndan gayrisi için kulluğu inkâr<br />
etmeleridir. Kullukların en azimlerinden biri olan cihadın da gayesi<br />
elbette budur. Lakin bununla beraber cihadın bil husus gayesi İslam<br />
şeriatını yeryüzüne hâkim kılmaktır. Bunun için temkin ve devlet<br />
zorunludur. Ayrıca ümmetin vahdetini sağlayabilmek için idarede<br />
vahdetin zorunluluğu da aklen ve naklen sabittir. Binaenaleyh İslam<br />
Devleti’nin ikamesi, zatında olmasa da vasıta olarak ana gayelerden<br />
birisi olmak zorundadır.<br />
Bu bağlamda risaleye iki önemli hususa değinerek son vermek<br />
istiyorum:<br />
Birinci husus: Müslümanlar umumen ve özellikle cihad ehli, İslam<br />
Devleti’nin ikamesi için manevî ve maddî bütün güçlerini, sabırlarını<br />
ve tahammüllerini hazır etmelidirler. Maddî ve manevî<br />
gücün hazır edilmesi vazıhtır. Sabır ve tahammülün hazır edilmesine<br />
gelince, bu da zorunludur; çünkü kaim olan İslam Devleti her<br />
birimizin rızasına uygun olmayabilir. Muhakkak müslümanlar farklı
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 85<br />
görüşlere ve menheclere sahiptirler. Bunda her ne kadar ilahî rızanın<br />
olmadığını yakinen bilsek de vakıa böyledir. Muhakkak gaye Nebevî<br />
hilafetin ikamesi olmalı, bu cihette cuhd etmeli, lakin teşekkül eden<br />
devletin menheci hadis ehli olmadığı takdirde müslüman olup, İslam<br />
şeriatiyle hükmeder ve âmmenin maslahatını korursa dinin<br />
ve âmmenin maslahatını gözeterek ma’rufta itaatten ve nusretten<br />
çıkmama yönünde sabır ve tahammülü hazır etmek lazımdır. İdarî<br />
makamlardan sadır olan kusurlara sabretmek ve varsa masiyetlerini<br />
hikmet ile inkâr etmek ve nasihat etmek lazımdır. Aynısı bundan<br />
daha hafif bir durum olan, menhecî ihtilafların olmadığı fakat siyasi<br />
ihtilafların var olduğu haller için de geçerlidir. Gaye İslam şeriatının<br />
hâkim olmasıdır. Şayet meşru idare şer’î ahkâmın tenfizinde kusurlu<br />
davranıyorsa veya bizim izlediğimiz muamelat siyasetine göre kusurlu<br />
davranıyorsa, kusurların hallini kötülemek ve teberri etmekte<br />
değil, bilakis hakkı hak sahibine vermekte ve din kardeşine yakışır<br />
şekilde dost olup nasihat ve ıslah etmekte görmelidir.<br />
İkinci önemli hususa gelince, gayenin izafeti ya fiile olur veya<br />
mef ’ule olur. Bizim konumuzda bu şu demektir:<br />
1. Bilfiil cihad etmenin gayesi.<br />
2. Cihad etmekten hâsıl olanın gayesi.<br />
Birincisine; <strong>Allah</strong> Subhanehu ve Teâlâ’nın emrine itaat etmek, O’nun<br />
rızasını aramak, O’na yakın olmak, Rasûlü’nün sallallahu aleyhi vesellem<br />
ve bu ümmetin hidayet imamlarının sünnetine uymak, O’nun düşmanlarına<br />
karşı savaşmak, kanlarını akıtmak ve mallarını ganimet<br />
almak, O’nun yolunda şehit olmak, cihad ve şehadet için va’d edilmiş<br />
faziletlere ve mükâfatlara nail olmak gibi gayeleri misal verebiliriz.<br />
Bunların hepsi ferdin cihad eyleminde edindiği gayeler olabilir ve<br />
bu gayelere cihad eylemine girişmesiyle ulaşabilir. Muhakkak gayeye<br />
isabet etmesiyle kendisi için bir fayda hâsıl olacaktır. Lakin cihadın<br />
teşrî kılınmış olmasına neden olan müntehasına ne kadar ulaşmıştır?<br />
“Fitne kalkıncaya ve din yalnız <strong>Allah</strong>’ın oluncaya kadar onlarla
86<br />
Tarık Ebu Abdullah<br />
savaşın” 140 buyruğuna ne kadar hizmet etmiştir? Maalesef cihad ehlinin<br />
ekserisi, cihadın zatında faydasıyla iktifa edip müntehasında<br />
faydayı ihmal etmektedir, yani gayesinin faydasını ihmal etmektedir.<br />
<strong>Cihadın</strong> mahsulü İslam Devleti’dir… Ve İslam Devleti’nin faydası, İslam<br />
şeriatının yeryüzünü adalet ile doldurması ve zalimler ve zulmü<br />
yok etmesidir. Bu faydanın tahakkuku için ise müslümanların söz<br />
sahibi olmaları, temkin ve devlet sahibi olmaları şarttır. Bunun için<br />
cihad ehli sadece ferdî faydayla yetinmeyip, gözlerini ve kalplerini<br />
devletin ikamesi için ihtiyaç duyulan amellere açmalıdırlar. Muhakkak<br />
cihaddan ilk derecede anlaşılan kıtaldir. Biz bunu tartışmıyoruz.<br />
Lakin İslam’ı zafere ve devlete götüren sadece kıtal değildir; bilakis<br />
kıtal ile beraber ilimdir ve maldır. İlmin ihmali, zulmü ve malın<br />
ihmali, zaafı getirir. İkisi de (zulüm ve zaaf) aslen kıtalın gayesine<br />
terstir. Bu halde kıtalın ne manası kaldı? Müntehasına ulaşmayan<br />
hareket batıldır. Çünkü neticesi, hâsılatı, faydası yoktur. Müntehasına<br />
ulaşmaktan engelleyen şer’î bir mani varsa müstesna. Lakin yoksa<br />
hareketin varlığı ve yokluğu eşittir. Bunun için bu ümmetin erleri<br />
kendilerini sadece savaş meydanlarında değil; medreselerde, ilim<br />
meclislerinde, tefekkür ve terakki halkalarında, davet gruplarında,<br />
ilam birimlerinde, modern bilim atölyelerinde, finans birimlerinde<br />
ve sağlık hizmetinde de ispat etmelidirler.<br />
Şunu unutmamalıyız: Bu savaş hak ve batıl arasında, İslam ve küfür<br />
arasında bir savaştır. Bu savaş dün başlamadı, yarın da bitmeyecek.<br />
Bu savaş, en büyük düşmanımız İblis aleyhillane’nin Rabbimiz<br />
ve her şeyin Rabbi, sahibimiz olan yüce <strong>Allah</strong>’a asi olduğu gün başladı<br />
ve <strong>Allah</strong> Celle ve Â’la’nın murad ettiği güne kadar devam edecektir.<br />
Zaferin vakti ne zaman gelecek… Kum saati ne zaman boşalacak?<br />
Bunu bilemeyiz… Ama boşalacak… Nihayetinde hak daima muzaffer<br />
olacak… Bizle veya bizsiz… Sen müntehasına yükselen kum tanelerinden<br />
birisi misin?... Sen buna bak!<br />
140 El-Bakara 193
<strong>Allah</strong> <strong>Yolunda</strong> <strong>Cihadın</strong> <strong>Gayesi</strong> 87<br />
“De ki: “Hiçbir zaman bize <strong>Allah</strong>’ın bizim için takdir ettiğinden başkası<br />
dokunmaz. O bizim Mevla’mızdır. Mü’minler yalnızca <strong>Allah</strong>’a tevekkül<br />
etsinler.” De ki: “Siz bizde iki güzelliğin (zafer veya şehitliğin) birinden<br />
başkasını mı gözetirsiniz? Biz ise size <strong>Allah</strong>’ın kendi katından veya bizim<br />
elimizle bir azap indirmesini gözetiyoruz. Haydi, siz gözetedurun, biz de<br />
sizinle beraber gözetmekteyiz.” 141<br />
<strong>Allah</strong>’a hamd olsun ve salât ve selam <strong>Allah</strong>’ın Rasûlü ve Halil’i<br />
Muhammed’e ve ehli beytine ve ashabına olsun.<br />
141 Et-Tevbe, 51-52