İnovatif Kimya Dergisi Sayı 41
İnovatif Kimya Dergisi Sayı 41
İnovatif Kimya Dergisi Sayı 41
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>Kimya</strong><br />
<strong>Dergisi</strong><br />
İNOVATİF<br />
<strong>Kimya</strong> <strong>Dergisi</strong><br />
YIL:4 SAYI:<strong>41</strong> ARALIK 2016<br />
İLAÇLAR VÜCUDUMUZU<br />
NASIL ETKİLER?
KURALLARIMIZ<br />
1. <strong>İnovatif</strong> <strong>Kimya</strong> <strong>Dergisi</strong> yazılarını herhangi bir<br />
makalenizde veya yazınızda kullanmak için yazısını<br />
aldığınız kişiye mail atarak haber vermek, kullanmış<br />
olduğunuz yazıların kaynağını ise dergi olarak<br />
belirtmek durumundasınız.<br />
2. Dergide yazılan yazıların sorumluluğu birinci<br />
derece yazara aittir. Bu konu hakkında bir sorun<br />
yaşıyorsanız ilk olarak yazara ulaşmalısınız.<br />
3. Dergide yer alan bilgileri kullanarak başınıza<br />
gelebilecek felaketlerden ya da işlerden dergi<br />
sorumlu değildir.<br />
4. Dergide yazarların kullanmış olduğu resimlerde,<br />
yazılarda kesinlikle kaynak belirtilmek zorundadır.<br />
Aksi durum olduğu zaman bunu yazarın kendisine<br />
ulaşarak sormalısınız. Çünkü bize yazı gönderen<br />
yazarlarımızdan ricamız telif haklarına riayet<br />
ederek fotoğrafları dökümanlarına eklemeleri.<br />
Buradan çıkacak problemlerden doğrudan yazarlar<br />
sorumludur. Dergi sorumlu değildir.<br />
5. Dergide benim de yazım olsun diyen yazarlarımız<br />
var ise yazılarınız için Yavuz Selim KART ile<br />
konuşabilirsiniz. Dergi ile iletişim kurmak için ise<br />
iletisim@inovatifkimyadergisi.com adresine<br />
mail atabilirsiniz.<br />
6. Dergimizde yayınlanmasını istediğiniz yazıları<br />
info@inovatifkimyadergisi.com mail adresine<br />
göndermelisiniz. Bu mail adresine gönderdiğiniz<br />
yazılarda bir eksiklik var ise editör tarafından<br />
incelenecektir. Eksik kısımları var ise size geri<br />
dönüş yapılacaktır. Düzeltmeniz için tavsiyelerde<br />
bulunulacaktır. Lütfen geri dönüş yapılınca bunu<br />
kendinizi küçümsemek olarak görmeyin. Amaç<br />
daha güzel bir yazı ve daha güzel bir dergi.<br />
7. Tarafımıza çok yazı gelmediği takdirde her yazıyı<br />
yayımlamaya gayret edeceğiz lakin başkalarının<br />
yazılarını kendi yazmış gibi gönderenler, kaynaksız<br />
yazı gönderenler, çok kısa yazı göndenlerin<br />
yazılarını maalesef yayımlamayacağız.<br />
8. Dergide dini ve siyasi içerikli yazılar yayımlanmaz.<br />
Herhangi bir dini grubu temsil eden ya da herhangi<br />
bir siyasi grubu temsil eden söz ve kelimeler<br />
yazınızda olursa dergi o kısımları değiştirmeniz<br />
konusunda sizi uyarır. Değiştirmezseniz dergi<br />
yayımlamama hakkını ya da yazının o kısmını<br />
değiştirme hakkını elinde tutar. Bu konuda son söz<br />
dergi yöneticisine aittir.<br />
9. Bu dergide kimya ilmi üzerine okuyan, kimya<br />
ilmine meraklı, kimya ilmi ile ilgili araştırma<br />
yapmayı seven herkes yazabilir.<br />
10. Dergi ekibimiz gönüllü kişilerden oluşmuştur.<br />
Bu dergi ilk kurulduğu zamandan beri böyledir.<br />
Dergi ekibinde olan herkes bu kuralı kabul etmiş<br />
sayılır. Gelen kişilere en başta bu kural söylenir.<br />
Görevini yapmayan, dergide anlaşmazlık çıkaran,<br />
huzur bozan, dergi yöneticisini dinlemeyen kişiler<br />
ekipten çıkarılır.<br />
11. Dergi tasarım ve yönetiminden sorumlu kişi<br />
buraya ek maddeler koyup değiştirme yetkisine<br />
sahiptir.<br />
12. Dergiyi okuyanlar ve dergi ekibi bu kuralları<br />
kabul etmiş sayılırlar.<br />
SOSYAL MEDYA<br />
http://www.inovatifkimyadergisi.com<br />
https://www.facebook.com/Inovatif<strong>Kimya</strong><strong>Dergisi</strong><br />
https://twitter.com/Inovatif<strong>Kimya</strong><br />
https://instagram.com/inovatifkimyadergisi<br />
http://inovatifkimyadergisi-blog.blogspot.com.tr<br />
https://www.youtube.com/channel/UCmIkYbQtd8LtCP6GVL0tVGQ<br />
https://plus.google.com/+Inovatifkimyadergisi<br />
https://www.linkedin.com/profile/view?id=AAIAABHWzAYBk8n_O2Xp0LJgn9bB-aLM6w0-3pw
Ekibimiz<br />
YAVUZ SELİM KART<br />
KİMYA MÜHENDİSİ<br />
KURUCU-YÖNETİCİ<br />
PELİN TANTOĞLU<br />
KİMYAGER<br />
FACEBOOK EDİTÖRÜ<br />
EBRU APAYDIN<br />
KİMYA MÜHENDİSİ<br />
FACEBOOK EDİTÖRÜ<br />
TUĞBA NUR AKBABA<br />
KİMYAGER<br />
FACEBOOK VE<br />
ÇEVİRİ EDİTÖRÜ<br />
GÜLŞAH TİRENG<br />
KİMYA TEKNİKERİ<br />
FACEBOOK EDİTÖRÜ<br />
PEMBE ÖZÇAKMAK<br />
KİMYA MÜHENDİSİ<br />
ÇEVİRİ EDİTÖRÜ<br />
HATİLE MOUMİNTSA<br />
KİMYA<br />
FACEBOOK EDİTÖRÜ<br />
GİZEM AYVERDİ<br />
KİMYAGER<br />
FACEBOOK EDİTÖRÜ<br />
ASLIHAN YILDIZ<br />
KİMYA TEKNİKERİ<br />
FACEBOOK EDİTÖRÜ<br />
BEGÜM MENEVŞE<br />
KİMYAGER<br />
INSTAGRAM EDİTÖRÜ<br />
CANAN KULA<br />
KİMYAGER<br />
ÇEVİRİ EDİTÖRÜ<br />
ELİF TUNA<br />
KİMYA MÜHENDİSİ<br />
ÇEVİRİ EDİTÖRÜ<br />
ZEHRA ORUÇ<br />
KİMYA MÜHENDİSİ<br />
ÇEVİRİ EDİTÖRÜ<br />
SİZ DE EKİBİMİZE KATILIN
EDİTÖRDEN<br />
<strong>41</strong>. <strong>Sayı</strong>dan Herkese Merhaba,<br />
2016 yılını acı tatlı birçok olay ile bitirmenin hüznünü ve<br />
gururunu yaşıyoruz. Mail grubumuz ve ilginiz sürekli artmakta.<br />
Bundan dolayı size teşekkür ediyoruz.<br />
Bu ay ilgi çekici yazılar ile yine karşınızdayız.<br />
Umarız beğenerek okursunuz.<br />
Bize her zaman sektör ya da kimya ile ilgili bir konuda yazıp<br />
gönderebilirsiniz.<br />
İyi okumalar dileriz
İÇİNDEKİLER<br />
YEŞİL FLORESANS PROTEİN 7<br />
RUS PETROL DEVİ : SÜLFÜRİK<br />
ASİT İÇİN TÜRKİYE’DE GÜVENİLİR<br />
BİRORTAK BULABİLDİK<br />
81 İLDE 81 KİMYA LABORATUVARI<br />
VANADYUM BİLEŞİKLERİNİN DİYABET<br />
HASTALARINDA KULLANIMI<br />
BİTMEYEN PİL Mİ GELİYOR?<br />
400 DOLARLIK BORDAN 4 MİLYON DOLAR<br />
18<br />
DEĞERİNDE YAKIT ENERJİSİ ÜRETİLDİ!<br />
İLAÇLAR VÜCUDUMUZU NASIL<br />
19<br />
ETKİLER?<br />
SU ALTINDA KULLANILABİLEN<br />
21<br />
TUTKALLARIN GÜCÜ MİDYELERDEN<br />
GELİYOR<br />
RADYASYONA KARŞI<br />
“NANOTEKNOLOJİ” KORUYUCU 23<br />
TERMİK SANTRALLERDE<br />
25<br />
DEMİNERALİZASYON ÜNITESI DİZAYNI<br />
28<br />
NEDEN HASTA OLUYORUZ?<br />
29<br />
17<br />
ARITILMIŞ ATIKLARDAN HAMPETROL<br />
ÜRETMEK ARTIK MÜMKÜN<br />
İYTE’YE İKİ ÖDÜL<br />
ÇİN GÜNEŞİ DE KOPYALAMAYI<br />
BAŞARDI<br />
“ENERGY CHALLENGE”BİRİNCİ<br />
TAKIMI ODTÜ OLDU<br />
32<br />
12<br />
33<br />
10<br />
13<br />
27<br />
BAKIR<br />
34
AYIN WEB SİTESİ<br />
35<br />
KİMYA BULMACA<br />
36<br />
İÇİNDEKİLER<br />
KİMYA BULMACA ÇÖZÜMÜ<br />
KİMYA SÖZLÜĞÜ 38<br />
YAZARIMIZ OLUN 39<br />
37
BÜŞRA YUSUFOĞLU<br />
KİMYAGER<br />
ANKARA ÜNİVERSİTESİ<br />
YÜKSEK LİSANS ÖĞRENCİSİ<br />
yusufoglubusra@gmail.com<br />
Yeşil Floresans Protein<br />
(Green Flourescent Protein)<br />
Protein denildiği zaman akla ilk olarak hücrede<br />
çok önemli fonksiyonlara sahip olan bir<br />
karboksil, bir amino , bir H ve değişken bir<br />
R grubuna sahip yapı gelir. Fakat floresans olması<br />
GFP’ yi tanıdığımız proteinlerden farklı kılar<br />
. Floresans proteinler biyolüminesans özelliğe<br />
sahiptirler. Peki bunlar ne işe yarar ve nasıl fizyolojik<br />
özelliklere sahiptir ?<br />
GFP, denizsel organizmalardan izole edilen ve ışık<br />
oluşturan bir proteindir. Bu protein, aequorin ya da<br />
lusiferaz gibi primer proteinlerden aldığı mavi ışığı,<br />
dalga boyu daha kısa olan ve daha uzak mesafelere<br />
ulaşan yeşil floresans ışığa dönüştürmektedir.<br />
<strong>Kimya</strong>sal enerjinin ışık enerjisi olarak açığa<br />
çıkması olayını Osamu Shimomura araştırmıştır.<br />
Kuzey Amerika’nın batı sahillerinden deniz anası<br />
toplamıştır.(Şekil 1).Deniz analarının kenarlarını<br />
keserek süzgeç kağıdı üzerine koymuş, sıkarak<br />
sıvı kısmı özütlemiştir ve deniz suyu içeren küvete<br />
özütten damlatınca mavi bir ışıma gözlemiştir.<br />
Bu ışımanın sebebinin özütlenen sıvı kısım ile<br />
deniz suyundaki kalsiyum iyonlarının tepkimeye<br />
girmesi sonucu olduğunu düşünmüştür. Bunun<br />
Şekil 1: Aqua Victoria<br />
7<br />
ardından çalışmalara Kolombiya Üniversitesi’nden<br />
Martin Chalfie devam etmiştir. Chalfie Yeşil<br />
Floresan Protein‘in varlığını ilk defa 1988’de<br />
katıldığı bir seminerde farketmiş ve kendi<br />
araştırmalarında farklı ve üstün özelliklerinden<br />
dolayı “C.elegans’’ı kullanmıştır. Bu yuvarlak<br />
solucanın işaretlenmesinde YFP’nin fantastik bir araç<br />
olabileceğini düşünmüştür ve son olarak Kaliforniya<br />
Üniversitesi’nden biyokimya profesörü roger Y.Tsien<br />
tarafından çok farklı renklerde, daha uzun süre
ile ve daha yüksek şiddette ışıma yapabilen GFP<br />
molekülleri geliştirerek Shimomura ve Chalfie’nin<br />
çalışmalarına büyük bir katkıda bulundu.Tüm<br />
çalışmalarla birlikte 2008 yılında 3 bilim adamı 2008<br />
Nobel <strong>Kimya</strong> Ödülü’ne layık görülmüştür. (Şekil 2)<br />
Şekil 2 : Soldan sağa Shimomura , Chalfie, Tsien<br />
Bu protein üzerinde pek çok çalışmalar yapılmış ve sadece yeşil değil kırmızı veya mavi gibi diğer renklerde<br />
de ışık verebilen proteinler bulunmuş, ayrıca yalnızca mavi ışıkla değil, morötesi gibi değişik ışıklarla da aktif<br />
hale gelen, uyarılan floresan proteinler yapılmıştı. Bazı floresans proteinler;<br />
• Yeşil Floresans Protein (GFP),<br />
• Mavi Floresans Protein (BFP),<br />
• Açık Mavi (cyan) Floresans Protein (CFP),<br />
• Yabani Tip Floresans Protein (wtGFP),<br />
• Discosoma Kırmızı Floresans Protein (DsRed),<br />
• Sarı Floresans Protein (YFP) olarak sıralanabilir. GFP’nin yapı özelikleri; (şekil 3),<br />
• 238 amino asitlik bir proteindir.<br />
• Biyolüminesantır.<br />
• Aktif bileşeni aequorin olarak adlandırılır.<br />
• Moleküle veya kimyasal reaksiyona ihtiyaç duymadan etrafına floresans yeşil ışık verir.<br />
• Düşük toksisitelidir<br />
• Normalde görünmez olan proteinlere bağlanır, bu parlayan işaretleyici sayesinde proteinlerin<br />
hareketleri, konumları ve etkileşimleri izlenebilir.<br />
Şekil 3 : GFP’nin yapısı<br />
8
GFP Ortadaki 3 amino asit içeren özel bölüm oksijen molekülünün de yardımıyla konformasyon<br />
değiştirmesiyle ortama yeşil ışık vermektedir.<br />
GFP’nin kullanım alanları şu şekilde sıralanabilir;<br />
• Kök hücrelerinin nasıl özelleştiği,<br />
• Beyin hücrelerinin iletişimi,<br />
• İşaretleyici gen,<br />
• Ameliyatlar,<br />
• Sinir dokularının harabiyetinin tespiti,<br />
• HIV araştırmaları,<br />
Doğal GFP ile absorbsiyon ve emisyon spektrumları benzer olan rekombinant GFP günümüze kadar<br />
bakteriler, nematodlar, böcekler ve memeli hücreleri gibi birçok canlıda eksprese edilebilmiştir.Alzheimer<br />
hastalığı ya da kanser hücrelerinin yayılması gibi olayları incelemenin mümkün hale geldiği ortaya<br />
konulmuştur.<br />
Şekil 4 : GFP’nin transfer edildiği bazı canlılar<br />
Kaynaklar :<br />
1) https://www.google.com.tr/search?q=gfp&rlz=1C1VFKB_<br />
enTR635TR635&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ved=0ahUKEwjpnMy9lpfQAhXCPxoKHUX1BtoQ_<br />
AUICSgC&biw=1366&bih=613#imgrc=nCtrGGpcL3CzHM%3A<br />
2) Cancer Research<br />
3) http://www.milliyet.com.tr/floresan-proteini-nobel-i-getirdi-magazin-1000726/<br />
4) Critical Review<br />
9
Haber<br />
Yabancı<br />
RUS PETROL DEVİ: SÜLFÜRİK ASİT<br />
İÇİN TÜRKİYE’DE GÜVENİLİR BİR<br />
ORTAK BULABİLDİK<br />
Lukoil’in ISAB Rafinerisi Başkanı Oleg Durov,<br />
Türkiye ile petrol ürünlerinin tedarikinde bazı<br />
işbirlikleri olduğunu söyledi.<br />
Rus petrol şirketi Lukoil’in Türkiye kolu Lukoil<br />
Eurasia Petrol A.Ş., İtalya’nın Sicilya adasında<br />
bulunan, Avrupa’nın üçüncü büyük rafinerisini ilk<br />
defa Türk basın mensuplarına açtı.<br />
Ziyaret sırasında basın mensuplarına konuşan<br />
Lukoil’in ISAB Rafinerisi Başkanı Oleg Durov,<br />
ISAB’ın yanı sıra petrol piyasası ve Türkiye ile<br />
ilişkiler hakkında da önemli açıklamalar yaptı.<br />
Durov, Petrol piyasasında marjda yaşanan büyük<br />
düşüşün kendilerini üretim hacmini düşürmeye<br />
zorladığını ancak yine de maliyetlerini optimize<br />
ederek ekonomik iyileşme sağlayabildiklerini belirtti.<br />
“Bizim açımızdan yaşanan bu durumu kriz olarak<br />
adlandırmak doğru olmaz” diyen Durov, Çetin<br />
bir zorluktu, baş etmek gerekiyordu ve baş etmeyi<br />
başardık. Öncelikle maliyetlerimizi düşürdük,<br />
hammadde alımlarını optimize ettik, petrol<br />
ürünlerinin satışını optimize ettik. Standart olanla<br />
yetindik” ifadesini kullandı.<br />
“Petrol Pazarı Öngörülmesi Güç<br />
Bir Pazar”<br />
Ham petrol pazarının öngörülmesi güç bir pazar<br />
olduğunu vurgulayan Durov, petrol pazarında<br />
yaşanabilecek değişikliklere hazırlıklı olmak<br />
gerektiğini belirtti.<br />
Dünya Enerji Zirvesi’nde Lukoil Başkan yardımcısı<br />
Leonid Fedun’un dile getirdiği ‘petrol ürünleri<br />
pazarında varil başı 70 dolar ideal olandır’ sözleri<br />
hatırlatılınca Durov, “Elbette varil başı 70 Dolar,<br />
Rusya için, Lukoil için iyi bir fiyat. Ham petrol ile<br />
petrol ürünleri fiyatı arasındaki fark bizim için en<br />
önemli gösterge” yorumunu yaptı.<br />
“Rekabet Artacak”<br />
Petrol rafineri endüstrisinde rekabetin artacağına<br />
dikkat çeken Durov, şunları söyledi:<br />
“Bu trendin ABD ile sınırlı olmadığını, Avrupa’yı<br />
ve hatta dünyayı da kapsadığını anlamamız<br />
gerek. Er ya da geç çevre dostu yeşil enerji ile<br />
yollar kesişecek. Yeşil enerji Sicilya’da gayet iyi bir<br />
gelişme göstermiş durumda. Tekrar ediyorum,<br />
bu bizim için çetin bir zorluk. Avrupa’nın rafinaj<br />
kapasitesi her geçen yıl düşüş grafiği sergilemeye<br />
devam ediyor. Dolayısıyla varlık sürdürme<br />
yoluna gitmek daha etkili sonuçlar verecektir.<br />
Tekrarlamakta fayda görüyorum: Eğer tesisten<br />
10
değil, bir bütün olarak Lukoil’den bahsediyorsak,<br />
yapılması gereken şey ham petrol pazarında, petrol<br />
ürünleri ve elektrik pazarında verimi artırmak<br />
olacaktır.”<br />
“Elektrik Piyasasında da Varız”<br />
Dünya genelinde elektrikli araçların giderek<br />
yaygınlaşmasının da petrol endüstrisi açısından<br />
çetin bir zorluk olduğunu kabul eden Durov,<br />
“Petrol rafinesi sahibi olmanın yanı sıra elektrik<br />
piyasasında da varız” dedi.<br />
Lukoil’in 2014 yılında 540 megavat kapasiteye sahip<br />
ERG santralini de satın alındığı bilgisini veren<br />
Durov, bir petrol türevi olan asfaltı kullanarak<br />
elektrik üreten Avrupa’nın sayılı 4-5 şirketinden biri<br />
olduklarını kaydetti.<br />
“Türkiye’ye Sülfürik Asit<br />
Satıyoruz”<br />
Durov, Türkiye’nin ISAB için geleneksel bir pazar<br />
sayılmayacağını belirterek, Türkiye ile petrol<br />
ürünlerinin tedarikinde bir takım işbirlikleri söz<br />
konusu olduğunu kaydetti.<br />
Durov, “Elimde diğer tesislere yapılan<br />
tedariklere ilişkin rakamlar ve tedarik hacmi<br />
bilgileri yok ancak bu tedariklerin Türkiye’de<br />
gerçekleştirildiğini biliyorum. Altı ay kadar önce<br />
Türkiye’den ortak edindik. Bizden sülfürik asit<br />
alıyorlar. Sülfürik asit, sınırlı bir pazarı olan bir<br />
ürün ancak bir Türkiye’de iyi ve güvenilir bir ortak<br />
bulabildik. Dolayısıyla iş hacmimiz oraya yönelik.<br />
Tam olarak ticari bir ürün sayılmaz ancak oldukça<br />
özel bir üründür” dedi.<br />
Türkiye’deki Pazar Payı Yüzde 3,1<br />
Lukoil, 1998 yılından bu yana Türkiye petrol<br />
piyasasında faaliyet gösteriyor. Toptan ve perakende<br />
benzin ve motorinin yanı sıra, petrokimya, baz yağ<br />
ve ambalajlanmış yağların satışı, gemi ve uçaklara<br />
yakıt teslimatı Şirket’in Türkiye’deki ana faaliyetleri<br />
arasında.<br />
Lukoil, 2008 sonlarında Akpet’i satın alarak<br />
Türkiye’deki en büyük yatırımını gerçekleştirdi. 2016<br />
yılı itibariyle Lukoil Grubu’nun Türkiye’deki istasyon<br />
sayısı 600 adet. 2015’te petrol ve gaz ürünlerinin satış<br />
hacmi 1,1 milyon tonu (Pazarın yüzde 3.1’i) geçti.<br />
11
Yerli<br />
Haber<br />
81 İLDE 81 KİMYA LABORATUVARI<br />
BASF, 81 lisenin kimya laboratuvarını yenilemek<br />
üzere 2010 yılında Milli Eğitim Bakanlığı ile<br />
özel bir protokol imzalayarak “81 ilde 81 kimya<br />
laboratuvarı” projesini başlatmıştır.<br />
donatım ekipmanları ile genel dekorasyon ihtiyaçları<br />
karşılanacaktır. <strong>Kimya</strong> laboratuvarları yenilenecek<br />
okullar, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından<br />
belirlenmektedir.<br />
2010 yılından beri başarıyla devam eden projede, 81<br />
lisedeki laboratuvarın tüm dekorasyonu ve donanımı<br />
BASF tarafından yenilenmektedir. BASF’nin dünya<br />
genelinde yürüttüğü toplumsal projelerin odağında<br />
eğitim ve çocuklar yer almaktadır. Bu projede de yeni<br />
nesillere kimyayı sevdirmek amaçlanmıştır. BASF’nin<br />
projesi, bugüne kadar eğitim olanaklarından nispeten<br />
daha az yararlanma olanağı bulan bölgelerdeki<br />
liselerde değerlendirilmektedir.<br />
Proje sayesinde aralarında daha önce laboratuvarı<br />
olmayan, laboratuvar malzemelerini hiç görmemiş<br />
okulların bulunduğu illerde öğrenci ve öğretmenler<br />
dersleri daha verimli işletmektedir. BASF, 81 kimya<br />
laboratuvarının yenilenme ve donatım çalışmalarını<br />
2016 yılının sonuna kadar tamamlamayı<br />
planlamaktadır. 2013 yılı sonu itibariyle 50 ilde<br />
toplam 50 lisenin laboratuvarları yenilenmiştir. Proje<br />
sonuna kadar toplam 81 ildeki laboratuvarın gerekli<br />
12
TUĞBA CENGİZ<br />
KİMYAGER<br />
MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ<br />
YÜKSEK LİSANS ÖĞRENCİSİ<br />
tugba_cengiz0636@hotmail.com<br />
Vanadyum Bileşiklerinin<br />
Diyabet Hastalarında<br />
Kullanımı<br />
Diabetes Mellitus (DM), pankreasın yeterli<br />
insulin üretememesi veya vücudun ürettiği<br />
insülini etkili bir şekilde kullanamaması<br />
sonucu oluşan ömür boyu devam eden kronik ve<br />
insülin üreten hücrelerin azalması ile devam eden bir<br />
hastalıktır.<br />
Normal metabolizma da besinler, vücudun başlıca<br />
yakıtı olan glukoza (şeker) dönüşmek üzere<br />
bağırsaklarımızda parçalanırlar. Daha sonra bu<br />
glukoz bağırsaklardan kana geçer ve kandaki<br />
şeker düzeyi yükselmeye başlar.Sağlıklı bireylerde<br />
kana geçen glukoz pankreastan salgılanan insülin<br />
hormonu yardımıyla hücrelerin içine taşınır. Şayet<br />
insülin hormonu vücudumuzda olmazsa ya da etkisi<br />
bozulmuş ise şeker hücrenin içine taşınamayacağı<br />
için, glukoz kanda artarak şeker hastalığı dediğimiz<br />
kan şekeri yükselmesi (Hiperglisemi) gelişmiş olur.<br />
Bu kan şekeri yüksekliği sürekli olarak devam edecek<br />
olursa organlarımızda (sinir, göz, kalp, böbrek vs)<br />
zaman içerisinde ciddi bozukluklara neden olur.<br />
İnsülin hormonu tamamen eksikse bu diyabete<br />
"Tip 1 diyabet (insüline bağımlı diyabet)" denir.<br />
Genellikle çocuk veya genç yaştaki hastalarda<br />
görülür. Eğer insülin hormonu var, ama miktarı<br />
13
azsa veya dokularda insüline karşı direnç varsa,<br />
bu diyabete de "Tip 2 diyabet (insüline bağımlı<br />
olmayan diyabet)" denir. Genellikle 35 yaşından<br />
sonra görülür. Tip 1 diyabetli hastalar yaşam boyu<br />
insülin kullanmak zorundadırlar. Tip 2 diyabetli<br />
hastalar ise diyet, egzersiz ve ağızdan alınan ilaçlarla<br />
tedavi edilebilir. Gerekirse hastalığın ilerleyen<br />
dönemlerinde insülin kullanabilirler.<br />
VANADYUM NEDİR?<br />
* Atom numarası: 23<br />
* Atom ağırlığı: 50.9<strong>41</strong>5 g/mol<br />
* Oda koşullarında (25°C 298 K): Gümüşümsü gri renkli katı<br />
* Metal<br />
* d-blok elementi<br />
* Vanadyum metali ilk olarak 1801 yılında Andres Manuel del Rio tarafından keşfedilmiştir.<br />
* Bilinen minerali vanadinit (3Pb 3<br />
(VO 4<br />
) 2<br />
.PbCl 2<br />
), potasyum uaranil vanadat 2K(UO 2<br />
)VO 4<br />
.3H 2<br />
O ve<br />
vanadyum sülfürdür. Niobyum ve tantal minerallerinde de çok miktarda bulunur.<br />
* Vanadyum mineralinin NaCl veya Na 2<br />
CO 3<br />
ile 850°C’ de reaksiyonu sonucunda elde edilen NaVO 3<br />
bileşiği su içerisinde çözülür. Çözelti kırmızı çökelek verene kadar asitlendirilir. V 2<br />
O 5<br />
oksidi elde edilir. Bu<br />
oksidin kalsiyum ile indirgenmesi ile saf olarak elde edilir.<br />
14
Diğer bir yöntem ise VCl 5<br />
bileşiğinin hidrojen gazı<br />
veya magnezyum ile indirgenmesi ile saf olarak elde<br />
edilir. Vanadyum vücut için gerekli bir minareldir<br />
.Normal sağlıklı bir diyet içerisindeyseniz genellikle<br />
vanadyum almaya gerek yoktur. İhtiyacımız olan<br />
günlük miktar 10-30 mikrogramdır. Mantar ,deniz<br />
ürünleri ,soya fasulyesi ,tahıllar, mısır gevreği gibi<br />
bir çok besinde bulunur.Aynı zamanda maydanoz<br />
, yeşil fasulye , havuç ,yulaf ,lahana, ayçiçeği,<br />
mısır, aspir , zeytinyağı da vanadyum bakımından<br />
zengindir.<br />
Son dönemlerde diyabet ile ilgili yapılan çalışmalarda<br />
diyabet tedavisinde insüline alternatif olarak ona<br />
benzer şekilde etki gösteren vanadyum bileşikleri<br />
kullanılmaktadır. Bir geçiş elementi olan vanadyum<br />
bir çok valans durumlarında (-3,-1,0,+1- +5)<br />
bulunabilir. Biyolojik sistemlerde vanadyum<br />
daha çok vanadat (+5) ve vanadil (+4) formunda<br />
bulunmaktadır. Vanadyumun etki mekanizması<br />
ve anti diyabetik etkisi hala çok açık değildir ve<br />
bu konuda daha pek çok araştırma yapılmasını<br />
gerektirmektedir. In vitro ve in vivo araştırmalardan<br />
elde edilen veriler vanadyumun insülin sinyal yolunu<br />
çeşitli yollarla etkilediğini göstermektedir.<br />
Vanadyumun insüline benzer etki göstermesi ile<br />
ilgili olarak ileri sürülen mekanizmalar onun bir<br />
fosfat analoğu gibi davranması ve ayrıca tirozin<br />
fosfatazı inaktive ederek tiroVanadyum asetil<br />
asetonat, vanadyum RL252 gibi bileşiklerin sıçan<br />
adipoz dokularında insuline benzer etkiyi sağlamada<br />
serbest vanadyumdan çok daha etkili olduğu<br />
belirtilmektedir.<br />
Yine benzer şekilde BMOV(bis maltolato<br />
oxovanadium) ve bis (picolinato)oxovanadyumun<br />
sıçanlarda STZ ile oluşturulmuş diyabette<br />
hiperglisemik durumda kan glukoz düzeyini<br />
düşürmede serbest vanadyumdan çok daha etkili<br />
olduğu bildirilmiştir.<br />
Vanadyum asetil asetonat, vanadyum RL252 gibi<br />
bileşiklerin sıçan adipoz dokularında insuline benzer<br />
etkiyi sağlamada serbest vanadyumdan çok daha<br />
etkili olduğu belirtilmektedir.<br />
Yine benzer şekilde BMOV(bis maltolato<br />
oxovanadium) ve bis (picolinato)oxovanadyumun<br />
sıçanlarda STZ ile oluşturulmuş diyabette<br />
hiperglisemik durumda kan glukoz düzeyini<br />
düşürmede serbest vanadyumdan çok daha etkili<br />
olduğu bildirilmiştir.BMOV ve VS(vanadil sülfat)’ın<br />
kronik ve akut etkileri ve aynı zamanda doza<br />
bağlı oluşabilecek değişiklikler çeşitli çalışmalarda<br />
araştırılmıştır.Araştıcılar bu çalışmada BMOV’un<br />
, VS’tan 3 kat daha etkili olduğunu bildirmişlerdir.<br />
Farklı koordinasyonda olan pek çok vanadil<br />
kompleksinin [VO(O 4<br />
), VO(NO 4<br />
), VO(S 4<br />
),<br />
VO(N 2<br />
O 2<br />
), VO(S 2<br />
O 2<br />
) ve VO(N 3<br />
O 2<br />
) ], sıçanlarda<br />
15
oluşturulmuş tip I ve tip II diyabette oral olarak<br />
verilme sinin etkili olabileceği düşünülmektedir.<br />
Vanadyum bileşiklerinin toksik etkilerinin çoğu<br />
sistemik toksisiteden ziyade üst solunum yolları ve<br />
gözlerin lokal irritasyonu şeklindedir. Vanadyum<br />
tozları ile temas üst solunum yolları irritasyonu,<br />
nazal hemoraji, konjuktivit, öksürük ve göğüs ağrısı<br />
gibi sonuçlar yaratabilir.Sindirilmiş vanadyumun<br />
çoğu midede VO 2+ olarak taşınır ve bu formda<br />
duodenuma geçer. Kemik temel depo yeri olmasına<br />
karşın intraperitoneal (i.p) enjeksiyonlarda böbrek<br />
ve karaciğerde de depo edildiği gösterilmiştir.Yine<br />
insüline balı BB diyabetli sıçanlarda vanadil sülfat<br />
(VS) insulin ihtiyacını % 75 oranında azaltmaktadır.<br />
1 yıl gibi bir süre VS verilmesi sonucunda herhangi<br />
bir toksisiteye rastlanılmamıştır.Klinik çalışmalar tip<br />
I ve tip II diyabetli insanlarda yapılmıştır. Sodyum<br />
metavanadat 2 hafta süreyle günde 125 mg olarak<br />
verilmiş ve tip I diyabetli hastalarda vanadyumun<br />
insülin salınımına etki etmeksizin eksojen insülin<br />
gereksinmesini azalttığı saptanmıştır. Ayrıca 5 adet<br />
tip I diyabetik hastadan 3’ünde glukoz kullanımının<br />
düzeldiği gözlenmiştirAyrıca bu çalışmada tip II<br />
diyabetik hastalarda insülin duyarlılığında iyileşme<br />
ve glukozun non-oksidatif yolla kullanımında artış<br />
gözlenmiş, karacierde glukoz üretiminin değişmediği<br />
bildirilmiştir. En sık görülen yan etkinin ise diyare<br />
olduğu bildirilmiştir.<br />
Deney hayvanlarında yapılan çalışmalarda<br />
vanadyumun diyabette yararlı etkilerinin olması;<br />
benzer şekilde diyabetik hastalarda da bu etkilerinin<br />
gözlenmesi önümüzdeki yıllarda bu ajanın diyabet<br />
tedavisinde yer alabileceğini düşündürmektedir.<br />
Kaynaklar :<br />
www.turkiyeklinikleri.com<br />
www.kimyaevi.org<br />
www.madenciyim.com<br />
http://diyabet.gov.tr<br />
16
Haber<br />
Yabancı<br />
BİTMEYEN PİL Mİ GELİYOR?<br />
Yale Üniversitesi araştırmacıları, hayvan kanında<br />
bulunan heme adlı bir molekülün Li-O 2<br />
pil<br />
teknolojisine uygulanacağını ve adeta bitmeyen pil<br />
üretileceğini belirtiyor.<br />
Günümüzde çoğunlukla elektronik araçlarda<br />
kullanılan Li-O n<br />
yani lityum iyon piller, ağırlık ve<br />
boyutlarına oranla verebildikleri enerji miktarı<br />
bakımından en iyi batarya türlerinden biri.<br />
Kullandığımız birçok cihazda bu piller tek şarjla<br />
günlerce hatta hybrid otomobillerde olduğu gibi pilin<br />
büyüklüğüne bağlı olarak haftalarca gidiyor. Ancak<br />
bu sürenin uzaması Lityum oksijen (Li-O 2<br />
) piller ile<br />
mümkün oluyor.<br />
Lityum pil ilk olarak Gilbert N. Lewis tarafından<br />
1912 yılında keşfedilmiştir. İlk yeniden<br />
doldurulamayan pil hücreleri ise 1970 lerin ilk<br />
yıllarında ortaya çıkmışlardır. Yeniden doldurulabilir<br />
lityum iyon pillerin piyasaya sürülebilmeleri yaklaşık<br />
20 yıllık bir çalışmadan sonra mümkün olmuştur.<br />
İlk ticari versiyon 1991 yılında John B. Goodnogh<br />
yönetimindeki çalışma grubu Sony tarafından<br />
bulunmuştu.<br />
Yale Üniversitesi’nden Andre Taylor, bu pillerin<br />
şarj süresince gereken enerji miktarına azaltmak<br />
için gereken “heme” adı verilen bir molekül buldu.<br />
Heme, hayvanların kanındaki hemoglobinde<br />
iki bölümden birini oluşturan oksijen taşıyan<br />
bir molekül. Bu molekülün çalışma sistemini<br />
örnek alan araştırmacılar, heme’nin yeni pil<br />
teknolojisinde kullanılmasının mümkün olacağını<br />
belirtiyor. Bu moleküllerin bataryaların kutuplarına<br />
uygulanmasıyla şarj-deşarj döngüsü iyileştirilecek ve<br />
piller çok daha uzun süre dayanacak.<br />
17
Yerli<br />
Haber<br />
400 DOLARLIK BORDAN 4 MİLYON<br />
DOLAR DEĞERİNDE YAKIT ENERJİSİ<br />
ÜRETİLDİ!<br />
Yıldırım Beyazıt Üniversitesi’nin savunma<br />
sanayinden bir firma ile birlikte yürüttüğü<br />
çalışma kapsamında, 400 dolarlık bordan ton<br />
değeri 4 milyon doları bulan, %96 saflık düzeyinde<br />
elementer bor ürünü elde edildi.<br />
Projeyi yürüten ekibin başkanlığını yapan Doç.<br />
Dr. Mükerrem Şahin, bor kullanılarak üretilen<br />
en değerli materyaller arasında ‘elementer bor’<br />
olduğuna dikkat çekerek, projelerinin ilk etapta<br />
TÜBİTAK tarafından reddedilmesine rağmen yine<br />
de vazgeçmediklerini söyledi.<br />
Yaptıkları çalışmalar sonucunda materyalin<br />
laboratuvar ve endüstriyel koşullarının<br />
tamamlandığını, hatta üretim aşamasına dahi<br />
geldiklerini söyleyen Doç. Dr. Şahin, bunun için<br />
yalnızca bazı prosedürlerin yerine getirilmesinin<br />
kaldığını belirtti.<br />
Ülkemizde ilk kez sanayi ölçeğinde üretilen ürünün<br />
daha çok uzun menzilli füzelerin ve uzay roketlerinin<br />
yakıtına katkı sağlaması bekleniyor. Materyalin<br />
yüksek kapasiteyle üretilmesi için çalışmalara<br />
başladıklarını belirten Doç. Dr. Şahin,<br />
“Normalde tonuna 300-400 dolar verdiğimiz<br />
borun buradaki ton değerleri 4-5 milyon dolardan<br />
başlar. Yani biz bu sayede ham olarak 300-400<br />
dolara satabildiğimiz bor ürününü 4-5 milyon<br />
dolara satabilecek hale getirdik. Katma değer<br />
katarak Türkiye’nin satış ve ihracat potansiyelini<br />
artıracak bir ürün haline getirdik. Şimdi bunun<br />
daha büyük sanayi tesisini kurma amacındayız,<br />
yolumuza devam edeceğiz.<br />
Şimdi teknolojik yeterlilik açısından önemli bir<br />
aşamada olduğunu düşünüyoruz. Yüzde 96 saflıkta<br />
elde ettiğimiz ürün elimizde ama yüzde 99,5<br />
saflığa çıkmak için de projemiz devam ediyor. O<br />
zaman daha yüksek katma değerler de ürünlere<br />
gidilecek” açıklamalarında bulundu.<br />
18
AHMET KÜÇÜKÇALIK<br />
KİMYAGER<br />
İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ<br />
YÜKSEK LİSANS ÖĞRENCİSİ<br />
kucukcalik@itu.edu.tr<br />
İLAÇLAR<br />
VÜCUDUMUZU<br />
NASIL ETKİLER?<br />
İlaçların vücutta iki hedefi vardır. Reseptörler ve<br />
enzimler. Reseptör ve enzimler birer proteindir.<br />
Proteinler doğal olarak vücut içinde, hücrede<br />
üretilen veya dışarıdan alınan moleküller olabilir.<br />
Proteinler ilaçlara kıyasla çok daha büyük, karmaşık<br />
yapılardır. Bu yüzden ilaçlara aynı zamanda ligand<br />
(küçük molekül) da denilir.<br />
Ligandlar yani ilaçlar, reseptör ve enzimlere<br />
bağlanarak etki ederler. Bu bağlanma sonucu<br />
reseptörler konformasyonel değişime uğrarlar, bir<br />
başka deyişle üç boyutlu bakış açısında dönmeye<br />
(switch on) başlarlar. İlacın hedefine bağlanmasıyla<br />
reseptörde dönme hareketine sebep olması sonucu<br />
vücut içinde bir takım olaylar dizisi başlatılmış<br />
olur (İlaç etkisi). Bu etki Reseptör-Ligand arasında<br />
ne kadar güçlü bir bağlanmanın olacağıyla doğru<br />
orantılı olarak artar ve ilaç etkili oldu denilir.<br />
Bağlanmaya temel olarak iki parametre etki eder;<br />
aralarındaki çekim kuvveti ve geometrik şekil olarak<br />
birbirinin tamamlayıcısı olmalarıdır.<br />
İlaçlar bağlandıkları reseptörlerin -proteinlerinaktivitelerini<br />
engelleme (inhibe etme) yönünde<br />
etki ederler. Zaten bizatihi ilaç demek, hastalığı<br />
zıddı ile tedavi etmek demektir. Örneğin vücutta<br />
çok salgılanan bir proteinin fonksiyonundan yani<br />
görevinden (hastalıktan) şikayet eden hastaya,<br />
verilen ilaç bu proteine bağlanır ve proteinin işlevini<br />
engeller. Böylece vücutta bir kontrol sağlanmış<br />
olunur.<br />
İlaçların etkisi iki ana başlık altında incelenebilir,<br />
bunlar farmakokinetik ve farmakodinamiktir.<br />
Farmakokinetik üç alanda ilaç etkisini<br />
değerlendirirken ki bunlar;<br />
1- Vücut içine ilacın giriş yaptığı yer<br />
2- İlacın aktif olarak etki ettiği bölge<br />
3- Boşaltım yollarıyla vücut dışında atılmasına kadar<br />
geçen bölgelerdir.<br />
Farmakodinamik ise sadece ilacın etki ettiği bölgede<br />
değerlendirmede bulunur. Bir başka yorumla şöyle<br />
denilebilir; farmakodinamik ilacın vücudu nasıl<br />
etkilediğini anlatır, zira sadece ilacın etki ettiği<br />
bölgeye odaklanır. Farmakokinetik ise vücudun, ilacı<br />
nasıl etkilediğini inceler çünkü tüm vücut boyunca<br />
ilacın yolculuğu sırasında uğradığı değişimleri<br />
inceler.<br />
19
Peki ilaçlar nasıl alınabilir:<br />
İlaçlar bir; damardan direkt olarak alınabilir ki<br />
buna intravenously administered drug (damar<br />
yoluna uygulanan ilaç) denir. İki; oral yollarla yani<br />
ağızdan alınmak suretiyle vücuda gönderilir. Bu son<br />
durumda ilacın boğazdan geçmesi, mideye girmesi<br />
ve ince bağırsaklardan emilimi (absorption) söz<br />
konusu olur. Bu emilim sırasında ilaç ince bağırsak<br />
membranlarından geçerek kana gönderilir. İlaç kana<br />
karıştığında tüm vücuda doğru dağıtılır (distribution).<br />
Buna drug transport yani ilaç iletimi denir. İlaç<br />
iletimi ilacın hedefine gidişi ve bir süre sonra ilacın<br />
hedefinden ayrılmasını yani vücuttan atılmasını ifade<br />
eder.<br />
Kan ne içerir, ilacın bağlanmasına<br />
etkisi nedir:<br />
Kanımızda su, hücreler, elektrolitler, hormonlar, vücut<br />
içinde sinyal üreten veya ileten küçük moleküller,<br />
şeker ve ilaç bulunur. Kanın %45 kadarı kırmızı kan<br />
hücrelerinden, %1 lik kısmı ise beyaz kan hücreleri<br />
ve trombosit denilen, kan pıhtısı oluşumunda görev<br />
alan kan pulcuklarından oluşur. Geriye kalan %54<br />
lük kısım ise sıvı kan plazmasıdır. Bu sıvı proteinleri,<br />
elektrolitleri, şeker ve ilacı içeren kısımdır.<br />
Tüm kan ağırlığının %8 ini proteinler oluşturur.<br />
Proteinler kan plazması içinde bulunur. Proteinlerin<br />
ilaç açısında önemli olma sebebi şudur;<br />
- İlacın nasıl transfer edildiğine etki etmek<br />
- İlacın hedeflere nasıl bağlandıklarına etki<br />
etmek<br />
İlacın istediğimiz hedefe (reseptör-enzim) bağlanıp<br />
bağlanmayacağı assay denilen biyokimyasal testler<br />
sayesinde öğrenilir. Assay tüpleri içinde farklı<br />
çeşitlilikte proteinler konulur çünkü ilaçlar normalde<br />
proteinlere afinite (ilgi) duyarlar. Bu farklı çeşitlilikte<br />
proteinleri assay içine koymakla ilacımızın istenilen<br />
reseptör veya enzime olan gerçek ilgisi ortaya çıkar.<br />
Çünkü artık ortamda fazlaca protein olduğundan bu<br />
bir rekabet halini almıştır. İlacın kan proteinlerine<br />
bağlanması arttıkça asıl istenen reseptör & enzime<br />
ilgisi olan serbest ilaç miktarında düşüş olacaktır.<br />
Bunu şuna benzetebiliriz, çok çikolata yiyen bir<br />
çocuk muhtemeldir ki en sevdiği kocaman bir<br />
pastayı görse dahi bunu istemeyecektir. Çünkü<br />
yeterli doygunluğa ulaşmış ve şeker ihtiyacını<br />
karşılamıştır. Bunun gibi eğer ilaç kandaki<br />
proteinlere az ilgi duyarsa asıl hedeflenmek istenen<br />
reseptöre bağlanması daha fazla gerçekleşecektir.<br />
Kan proteinlerine yüksek afinitesi (ilgisi) olan hits’ler<br />
elenir. Kan proteinlerine bağlanmaktan sakınan<br />
hits’ler (zayıf aktivitedeki moleküller) ise bir sonraki<br />
aşamaya geçerler yani assay testinden başarılı olurlar.<br />
Bir ilacın (ligandın), hedefine yani reseptörüne nasıl<br />
bağlandığı (etkileştiği) ilaç aktivitesini belirler.<br />
20
Haber<br />
Yabancı<br />
SU ALTINDA KULLANILABİLEN<br />
TUTKALLARIN GÜCÜ MİDYELERDEN<br />
GELİYOR<br />
En sağlam tutkalların bile suda çözünür. Basitçe<br />
parmağınızdaki yara bandı bile su altına girdiğinde<br />
kayar veya yapışkan özelliğini kaybeder. Office of<br />
Naval Research (ONR) deki araştırmacılar doğadan<br />
ilham alarak su altında bile yapışkan özelliğini<br />
kaybetmeyen tutkalları geliştirdi.<br />
Michigan Techology Üniversitesinde (MIT)<br />
Biyomedikal Mühendisliği alanın profesör olan<br />
Dr.Bruce Lee midyelerin proteinlerini kullanarak<br />
geri dönüştürülebilir ve su altında güvenli bir şekilde<br />
kullanılabilen sentetik bir yapıştırıcı geliştirdi.<br />
Ama elektrik iletkenliğine dair herhangi bir veri<br />
kaydedilemedi.<br />
ONR’nin Biyomalzemeler ve Biyonanoteknoloji<br />
Bölümü başkanı Laura Kienker Biyomimetik<br />
(Doğayı taklit ederek ürün geliştirme) yaklaşım<br />
sayesinde ıslak ortamlarda dayanabilecek tutkalları<br />
geliştirdiklerini ifade etti. Ve ekledi Dr. Lee‘nin<br />
çalışmasının amacının çeşitli ıslak ortamlarda<br />
kolayca yapışabilen ve elektriksel akım yardımıyla<br />
ayrılan bir tutkal geliştirmekti. Bu çalışma sayesinde<br />
hem sağlık alanında hem de donanmada tedavi<br />
amaçlı uygulamaların gerçekleştirilebileceğini<br />
kaydetti.<br />
Midyeler adeta kıskaçları varmışçasına teknelerin<br />
çeşitli yerlerine salgıladıkları bu tutkal sayesinde<br />
çok kolay bir şekilde tutunabiliyorlar. Midyelerin bu<br />
başarınsın sırrı ise salgıladıkları fiber yapıdaki süper<br />
yapışkanların hem sert hem de yumuşak yüzeylere<br />
çok kolay yapışabilmesi ve tuzlu,tuzsuz sularda daima<br />
çok iyi bir performans sağlaması.Ve bu özelliklere<br />
ek olarak deniz koşullarına çok kolay uyum sağlayıp<br />
sağlam bir yapı oluşturması.<br />
Midyelerin bu başarısını sağlayan aminoasit ise<br />
dihydroxyphenylalanine—DOPA. İnsanların<br />
beyninde mutluluk hissini oluşturan Dopaminin<br />
bir türü olan bu aminoasit midyeler içinde hayati<br />
önem taşıyor. Midyelerin hem kendi kabuğunu<br />
yapıştırmasını hem de ortamlara tutunmasını<br />
sağlıyor.<br />
Lee ve ekibi ise DOPA’yı polyester ve kauçuk<br />
gibi polimer yapılarla karıştırarak ıslak yüzeylere<br />
yapışabilen süper tutkalları üretti. Yapılan testler bu<br />
tutkalların metal, plastik hatta et ve kemik gibi çeşitli<br />
yüzeylere kolayca yapışabileceğini ispatladı.<br />
Lee bu tutkalın en önemli özelliğinin çok yönlü<br />
kullanımı olduğunu ifade etti. Diğer yandan<br />
tutkalların sağlamlığını ve dayanıklılığını koruyarak<br />
sert veya esnek bir hale getirilebileceğini belirtti.<br />
Lee tutkalın yapışmasının ya da ayrılmasının<br />
elektriksel akım kullanarak kimyasal bir açma<br />
kapama işlemini gerçekleştirmeye çalıştıklarını<br />
söyledi. Bu çalışmanın pH üzerinden yürütüldüğünü<br />
21
ve hala elektriğin etkisi üzerinde zaman<br />
harcadıklarını ifade etti.<br />
Su altında yapışkanlığını kaybetmeyen tutkal<br />
çalışmasının özgünlüğünü vurgulayan Lee kolayca<br />
yapışabilen ve bağlanma-ayrılma döngüsünü<br />
gerçekleştirebilen tutkal çalışmasının çok yeni<br />
olduğunu da ekledi.<br />
Lee akıllı tutkalların çok fazla amaç için<br />
kullanılmalarını göz önünde bulundurduklarını ve<br />
su altındaki sensörlerin, ekipmanların hem gemilere<br />
hem de deniz altılara kolayca tutturulabileceğini<br />
diğer yandan insansız denizaltıların istenilen<br />
yüzeylere yapışmasının kolayca kumanda<br />
edilebileceğini belirtti.<br />
Aynı zamanda medikal uygulamalarda da hem<br />
yapışabilen hem de ayrılabilen bu tutkalların<br />
kullanılabileceğini belirti. Ve çalışmasının yeni<br />
yara bandı türlerinin geliştirilmesine öncülük<br />
edeceğini ifade etti. Mesela ıslak yüzeylere kolayca<br />
yapışan ve bu ortamlarda özelliğini kaybetmeyen<br />
yara bantlarının üretilebileceğini ya da yapıştıkları<br />
ortamdan çok daha az acıyla ayrılabileceklerini<br />
söyledi.<br />
Bu çalışma Lee’nin ONR’nin düzenlediği Genç<br />
Araştırmacılar Programını kazanmasını sağladı. Bu<br />
program dâhilinde Bilim adamları ve Mühendislere<br />
yaratıcı deniz altı çalışmalarını ilerletebilmeleri için<br />
büyük miktarlarda hibe verildi.<br />
22
Yerli<br />
Haber<br />
RADYASYONA KARŞI<br />
“NANOTEKNOLOJİ” KORUYUCU<br />
Radyasyondan korunmak için kullanılan koruyucu<br />
önlüklerde zamanla gözle görülmeyen kırılma ve<br />
çatlakların oluşması, Türk bilim insanlarını bu<br />
alanda yeni arayışlara yönlendirdi.<br />
Mersin Üniversitesi <strong>Kimya</strong> Mühendisliğinde,<br />
özellikle tıp alanındaki çalışanların sorunu olan<br />
kurşundan yapılan radyasyon koruyucu önlüklerde<br />
meydana gelen kırılma ve çatlakların önüne geçmek<br />
için nanoteknoloji yöntemiyle elastik ve kırılmayan<br />
malzeme üretildi.<br />
Başta tıp sektörü olmak üzere birçok alandaki<br />
radyasyon uygulamalarında, radyasyondan<br />
korunmak için kullanılan ve kurşundan yapılan<br />
koruyucu önlüklerde zamanla gözle görülmeyen<br />
kırılma ve çatlakların oluşması, Türk bilim<br />
insanlarını yeni arayışlara yönlendirdi.<br />
Mersin Üniversitesi <strong>Kimya</strong> Mühendisliği Bölümü<br />
Öğretim Üyesi ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumu<br />
Danışma Kurulu Üyesi Prof. Dr. Tonguç Özdemir<br />
başkanlığındaki ekip, radyasyon uygulamalarında<br />
çalışanların ve halkın maddeden korunmasını<br />
sağlayacak plastik tabanlı bir malzeme geliştirdi.<br />
Nanoteknolojiyle üretilen ve kurşundan farklı olarak<br />
kırılmaması ve hafifliği ile öne çıkan elastik yapılı<br />
malzemenin, başta sağlık sektörü olmak üzere çok<br />
sayıda alanda kullanımı hedefleniyor.<br />
Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu<br />
(TÜBİTAK) tarafından desteklenen, “Nanoparçacık<br />
katkılı elastomer yapılı radyasyondan koruyucu<br />
malzemenin geliştirilmesi” adlı projeyle ilgili<br />
olarak AA muhabirine açıklamalarda bulunan<br />
Özdemir, radyasyon uygulamalarının tıpta sıklıkla<br />
kullanıldığını söyledi.<br />
Özdemir, hastaların ve çalışanların radyasyondan<br />
korunmasının büyük önem arz ettiğini belirterek,<br />
şöyle dedi:<br />
“Konvansiyonel olarak radyasyondan korunmada<br />
kurşun kullanılmakta, ancak kurşun malzemenin<br />
ağırlığı ve kolaylıkla kırılması sakıncalar<br />
doğurmaktadır. Kurşundan yapılan radyasyondan<br />
koruyucu malzemelerde sıkça kırık ve çatlaklarla<br />
23
karşılaşılmaktadır. TÜBİTAK’tan aldığımız<br />
destekle, radyasyondan korunma sağlayan,<br />
kırılmayan, nanoparçacık katkılı, elastomer yapılı<br />
malzeme üretmeyi başardık.”<br />
Radyasyon geçirgenlik testleri<br />
yapıldı<br />
Ürettikleri malzemenin, alarm durumundaki<br />
radyasyon ölçüm cihazı ile radyasyon kaynağı<br />
arasına konulur konulmaz radyasyonun doz hızını<br />
düşürdüğünü ve koruma sağladığını vurgulayan<br />
Özdemir, “Projede ilk olarak nanoparçacıkların<br />
üretimi, daha sonra da elastomer malzeme<br />
içerisine katkılanması çalışıldı. Son aşamada<br />
ise, Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim<br />
Merkezi’nde radyasyon geçirgenlik testlerini<br />
yaptırdık. Değişik kalınlıktaki malzemeler<br />
ile değişik oranlarda nanoparçacık içeren<br />
malzemelerin kurşun eşdeğerliğini ölçtürdük.<br />
Proje hedefi 0.25 milimetre kurşuna eşdeğer bir<br />
malzemenin üretilmesiydi. Biz, bunun kat kat<br />
fazlasını yaptık.” diye konuştu.<br />
Özdemir, malzemenin en belirgin özelliklerinin<br />
hafif yapılı ve kırılmaması olduğuna dikkati çekerek,<br />
şunları söyledi:<br />
“Ürünümüzün kurşundan en önemli farklı<br />
kırılmaması. Kurşun önlüklerin, hastane<br />
ortamlarında kendi özel askılarında tutulması<br />
gerekiyor. Bu önlüklere hastanedeki yoğun<br />
tempodan dolayı özen gösterilmeyebiliyor. Bu<br />
nedenle ürünümüzün kırılmaması ve hafif olması,<br />
en önemli avantajı. Daha önemlisi de, geliştirilen<br />
ürünün nanoteknoloji kullanılarak ürettiğimiz<br />
nano boyutlu parçacıkları içermesidir. Bu nedenle<br />
hem Türkiye hem de dünyada radyasyondan<br />
korunma açısından ilk sıralarda yer alan bir<br />
çalışma.”<br />
vurgu yaparak, şöyle devam etti:<br />
“Radyasyon kazalarının önlenmesine yönelik<br />
olarak, radyasyon güvenliği kültürünün<br />
yaygınlaştırılması ve çalışanlar ile halkın<br />
bilinçlendirilmesi çok önemli. En son Sakarya’nın<br />
Arifiye ilçesinde 16 yaşındaki bir genç<br />
kardeşimizin, bir akrabasını ziyaret için gittiği<br />
şantiyede bulduğu metal malzemeyi cebinde<br />
taşıyıp evine getirdikten sonra vücudunda<br />
morluklar oluşmuş, sonrasında ise bu durumun<br />
radyasyondan kaynaklandığı ortaya çıkmıştı. Bu<br />
radyasyon kazası da güvenlik kültürü ile ilgili<br />
eksikliklerimizin bir göstergesi. Biz radyasyonun<br />
güvenli şekilde uygulanmasının sağlanmasına<br />
katkı koymaya yönelik olarak da bu ürünleri<br />
tasarlıyoruz. Çalışanların ve halkın radyasyondan<br />
korunmasının sağlanması bizim en önemli<br />
amacımız.”<br />
Çalışmada yer alan Mersin Üniversitesi <strong>Kimya</strong><br />
Mühendisliği Bölümü Araştırma Görevlisi<br />
İsmail Kutlugün Akbay da nanoparçacıkların ve<br />
elastomerlerin üretimindeki çalışmalarda yer aldığını<br />
ifade ederek, “Proje kapsamında gerek araştırmalar<br />
olsun, gerekse de çalışan öğrenciler olsun hem<br />
lisansüstü eğitim bazında, hem de radyasyon ve<br />
önemi konusunda bilgi sahibi oldular. Üretilen<br />
malzeme, özellikle hastane ortamlarındaki<br />
radyasyondan korunma açısından büyük<br />
önem arz ediyor. Çalışma, ayrıca dış dünyaya<br />
bağımlılığımızı azaltacak bir gelişme olacaktır.”<br />
sözlerine yer verdi.<br />
İlk hedef hastaneler<br />
Genel kullanım alanı olarak öncelikle hastaneleri<br />
öngördüklerini belirten Özdemir, malzemenin<br />
radyasyondan korunma gerektiren tüm<br />
uygulamalarda kullanılabileceğini dile getirdi.<br />
Özdemir, radyasyon uygulamalarının artmasına bağlı<br />
olarak radyasyon kazalarının da sıklıkla görüldüğüne<br />
24
ERTAN ASLAN<br />
KİMYAGER<br />
ZONGULDAK KARAELMAS ÜNİVERSİTESİ<br />
MEZUN<br />
ertanarslan81@gmail.com<br />
Termik Santrallerde<br />
Demineralizasyon<br />
Ünitesi Dizaynı<br />
Doğa'da bulunan hamsu fiziksel ve kimyasal<br />
özellikleri nedeniyle termik santrallerde kullanım<br />
suyu olarak kullanılamaz. Hamsuya gerekli<br />
fiziksel ve kimyasal işlemler uygulanarak içerdiği<br />
tüm safsızlıklardan\iyonlardan arındırılmasına<br />
demineralizasyon işlemi denir.<br />
Bir termik santralin su arıtma dizaynında hamsu<br />
kaynağı önemli bir etkendir. Hamsuyun analiz<br />
değerleri demiralizasyon ünitesinin dizaynını<br />
şekillendirir. Termik santrallerin su ihtiyacı fazla<br />
olduğundan dolayı genelde hamsu kaynağı olarak<br />
yüzey suları kullanılmaktadır. Coğrafi konuma göre<br />
yüzey suyu bir göl suyu olabileceği gibi bir deniz<br />
suyu da olabilmektedir.<br />
25
Termik santrallerde ön arıtma kapasitesi herzaman<br />
demi ünitesinin kapasitesinden fazladır. Çünkü<br />
soğutma kulelerine verilen make-up suyu ön arıtma<br />
yapıldıktan sonra verilir. Yüzey suyu göl, dere veya<br />
baraj suyu gibi orta-sert bir hamsu olduğunda ön<br />
arıtmada kireçle yumuşatma prosesi uygulanır.<br />
Geçici sertliği alınan su kum filtre ve aktif karbon<br />
filtreye gönderilir.<br />
İlk yatırım maliyeti gözardı edilirse kum filtre ve aktif<br />
karbon yerine ultrafiltrasyon sistemlerinin kurulması<br />
bir avantaj olacaktır. Ultrafiltrasyon 0,01 micron<br />
gözenek boyutu ile suyun fiziksel özelliklerinde<br />
maksimum düzeyde iyleştirme sağladığı gibi organik<br />
madde gideriminde de mükemmel bir filtrasyon<br />
yeteneği gösterir.<br />
Ters osmoz sonrası diğer bir alternatif işletme<br />
maliyeti son derece düşük olan EDI sistemleridir.<br />
EDI sisteminde zararlı rejenerasyon atığı olmadığı<br />
gibi asit ve kostik stoklama tanklarına da ihtiyaç<br />
olmaması bir çok işletmede tercih sebebi olmaya<br />
başlamıştır.<br />
Bilimsel gelişmeler demineralizasyon ünitesinin<br />
dizaynında önemli değişmelere sebep olmuştur.<br />
Gerek işletme maliyetleri gerekse rejenerasyon<br />
atıkları olmayan yeni teknolojiler büyük beğeni<br />
kazanarak yaygınlaşmaktadır.<br />
Ön arıtma işlemi tamamlanan suyun büyük bir<br />
miktarı soğutma kulelerine make-up suyu olarak<br />
verilir. Bir miktar suda demineralizasyon ünitesine<br />
gönderilir. Deminerelizasyon ünitesinde geçmişte<br />
uygulanan klasik yöntem katyon ve anyon reçinelerle<br />
iyon giderme işlemidir. Su zayıf katyon-kuvvetli<br />
katyon, zayıf anyon-kuvvetli anyon ve mixbed<br />
iyon değiştirici kolonlarını izleyerek iyonlarından<br />
ayrıştırılır. Bu tip sistemlerde rejenerasyon atıkları ve<br />
işletme maliyetleri göz önünde bulundurulduğunda<br />
yeni teknolojilerin daha avantajlı olduğu bir<br />
gerçektir.<br />
Günümüzde yeni kurulan bir çok işletme ön arıtması<br />
tamamlanmış olan suyu reçinelerden geçirmek<br />
yerine ters osmoz sistemlerine göndermeyi tercih<br />
etmektedir. Ters osmoz sistemleri ile %99 oranında<br />
iyon giderilmesi sağlanabilmektedir. Ham suyun<br />
iletkenlik değerinin yüksek olduğu sistemlerde suyun<br />
2 defa ters osmoz sisteminden geçirilmesi gerekli<br />
olabilir.<br />
Termik sanrallerde ters osmoz sistemlerinden çıkan<br />
konsantre su soğutma kulelerine make-up suyu<br />
olarak verilebildiği gibi kireçle yumuşatma ünitesine<br />
geri besleme olarakta verilebilmektedir.<br />
Ters osmoz sistemlerinde iyonları giderilen suyun<br />
geri kalan %1 lik iyonları karma yatak iyon<br />
değiştirici reçinelerle giderilebilir. Yüksek basınçlı<br />
buhar kazanlarında veya Ultra saf su gereksimi olan<br />
işletmelerde 2 defa karma yatak iyon değiştircilerden<br />
geçirilerek 0,055 microS/cm ilekenlik değerini<br />
görmek mümkündür.<br />
26
Haber<br />
Yabancı<br />
ARITILMIŞ ATIKLARDAN HAM<br />
PETROL ÜRETMEK ARTIK MÜMKÜN<br />
Yeni duyurulan özel bir işlem sayesinde, günlük<br />
kanalizasyon atıkları yüksek ısı ve basınca maruz<br />
bırakılarak ham petrol elde edilebiliyor.<br />
Günlük atıklarımızdan ham petrol üretmek pek<br />
aklımıza gelmeyecek bir şey. Yeraltındaki doğal<br />
kaynaklar, milyonlarca yıl süren basınç ve ısıl işlem<br />
sonucunda bildiğimiz petrole dönüşüyor. Fakat yeni<br />
bir bilimsel gelişme, atıkları benzer bir süreçten<br />
geçirerek ham petrole çevirmeyi mümkün hale<br />
getiriyor.<br />
ABD’deki arıtma merkezlerinde her gün 34 milyar<br />
galon (~128 milyar litre) atık işlemden geçiyor. ABD<br />
Enerji Bakanlığı’na bağlı Pacific Northwest National<br />
Laboratory (PNNL) araştırmacıları, bu atığın<br />
dönştürülüp yılda 30 milyon varil ham petrol elde<br />
edilebileceğini düşünüyorlar. PNNL uzmanları her<br />
bir kişinin ürettiği günlük atığın, yılda 2-3 galon (7-<br />
11 litre) petrole dönüşebileceğini tahmin ediyor.<br />
Laboratuarın atığı ham petrole dönüştürmek<br />
için kullandığı yönteme hidrotermal sıvılaştırma<br />
deniliyor. Günlük kanalizasyon atığı çok sıvı halde<br />
olduğu için, biyoyakıt dönüşümleri için uygun değil<br />
ve kullanılabilmesi için önce kurutulması gerekiyor.<br />
Ama PNNL’nin geliştirdiği yöntem ile atığın önceden<br />
kurutulması gerekmiyor ve bunun için harcanan<br />
ısı ve enerjiden tasarruf edilmiş oluyor. Dolayısı ile<br />
dönüşüm işlemi çok daha az masraflı oluyor.<br />
Dönüşüm işleminde atık madde önce inç başına<br />
3.000 pound’luk basınca (~206 bar veya metrekareye<br />
2.109 ton) maruz bırakılıyor. Atık madde sıkıştırılma<br />
ile birlikte 660 derece Fahrenheit (~350 derece<br />
Celsius) ısı veren bir reaktör sistemine sokuluyor.<br />
Bu işlemler sayesinde atık maddenin hücreleri<br />
çözülüyor ve ortaya kullanılabilir kalitede ham petrol<br />
çıkıyor. Petrolün yanında ortaya çıkan sıvı madde<br />
ile farklı kimyasallar da üretilebiliyor. Ayrıca geriye<br />
çok az miktarda katı madde kalıyor ve bu madde de<br />
gübre üretiminde kullanılan fosfor içeriyor. Günlük<br />
atıkların tamamının yeniden değerlendirilmiş ve<br />
ortadan kalkmış olması da işlemin çevreye yararlı bir<br />
yan etkisi.<br />
PNNL bu dönüşüm işlemini ilk olarak Genifuel<br />
Corp. firmasına lisanslamış durumda. Firmanın ilk<br />
uygulaması Kanada’daki İngiliz Kolombiyası’nda<br />
denenecek. Pilot uygulamanın maliyetinin 8-9<br />
milyon Kanada Doları civarında (~11-12 milyon<br />
USD) olması bekleniyor. 2017’de ilk tesisin<br />
tasarımı yapılacak ve 2018 yılında da tesis inşaatına<br />
başlanması hedefleniyor.<br />
27
Yerli<br />
Haber<br />
İYTE’YE İKİ ÖDÜL<br />
İZMİR Yüksek Teknoloji Enstitüsü (İYTE)<br />
<strong>Kimya</strong> Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mustafa<br />
Emrullahoğlu ve Moleküler Biyoloji Genetik<br />
Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Devrim Pesen<br />
Okvur, Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA)<br />
tarafından verilen 2016 yılı Üstün Başarılı Genç<br />
Bilim İnsanı ödülünü kazandı.<br />
Doç. Dr. Devrim Pesen Okvur, TÜBA tarafından<br />
verilen 2016 yılı Üstün Başarılı Genç Bilim İnsanı<br />
ödülünü kazandı.<br />
2016 yılı uygulamasında 105 başvuru arasından<br />
yapılan değerlendirmeler sonucunda toplamda 31<br />
bilim insanı ödül almaya hak kazandı.<br />
Üstün Başarılı Genç Bilim İnsanlarını<br />
Ödüllendirme Programı (GEBİP) ödülü, doğa,<br />
mühendislik, sağlık ve sosyal bilimler alanında<br />
uluslararası nitelikte bilimsel çalışmalarıyla öne<br />
çıkan genç bilim insanlarını, araştırmalarında<br />
ve kendi araştırma gruplarını geliştirmede<br />
desteklemek ve genç bilim insanlarını üstün<br />
başarılı araştırmalara özendirmek amacıyla her yıl<br />
düzenleniyor. Bu kapsamda, İYTE <strong>Kimya</strong> Bölümü<br />
Öğretim Üyesi Doç. Dr. Mustafa Emrullahoğlu ve<br />
Moleküler Biyoloji Genetik Bölümü Öğretim Üyesi<br />
28
MERVE BAT<br />
KİMYAGER<br />
YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ<br />
YÜKSEK LİSANS ÖĞRENCİSİ<br />
mervebatt@gmail.com<br />
NEDEN HASTA<br />
OLUYORUZ?<br />
Oksijen insan yaşamı için çok elzem<br />
olmasına karşın, normal metabolizma<br />
sırasında üretilen bazı reaktif oksijen<br />
türleri vücuda yoğun bir zarar verme potansiyeline<br />
sahiptir. Çoğunu serbest radikallerin oluşturduğu<br />
reaktif oksijen türleri normal oksijen molekülüyle<br />
karşılaştırıldığında, kimyasal reaktivitesi daha<br />
yüksek olan oksijen formlarıdır. Serbest radikaller,<br />
dış atomik orbitallerinde bir veya daha fazla çift<br />
oluşturmamış elektron içeren yüksek enerjili, stabil<br />
olmayan bileşiklerdir. Sağa sola saldırıp enerjisini<br />
atmaya çalışan yaramaz çocuklara benzerler.<br />
Serbest radikal oluşumunu etkileyen bir çok<br />
metabolik ve çevresel faktör vardır. Ne kadar sağlıklı<br />
olursanız olun vücuttaki serbest radikal oluşumunu<br />
engelleyemezsiniz yani. Nefes aldığınız her saniye<br />
vücutta belli bir oranda radikal oluşmaktadır.<br />
Ancak bu oranı minimuma indirmekte bizlerin<br />
elinde. Peki ne yapabiliriz diye soracak olursanız<br />
ilk önce serbest radikal oluşturan çevresel faktörleri<br />
azaltmamız,ardından da çeşitli yollarla vücudumuzda<br />
oluşan radikalleri etkisiz hale getiren antioksidan<br />
dediğimiz molekülleri arttırmamız gerektiğini<br />
söyleyebilirim.<br />
Serbest radikal oluşumunu etkileyen çok sayıda<br />
çevresel faktör vardır. Şimdi bu çevresel faktörleri<br />
birlikte inceleyelim. Egzersiz yapmanın vücudumuza<br />
sağladığı yararları saymakla bitiremeyiz ancak her<br />
şeyde olduğu gibi egzersizin de fazlası ne yazık ki<br />
zararlı. Bilinçsiz veya aşırı yapılan egzersizler vücutta<br />
serbest radikal oluşumunu arttırıyor. Hepimizin<br />
bildiği gibi stres altında kalmakta vücudumuz<br />
için çok zararlı. Stres serbest radikal oluşumunu<br />
arttırarak bizi olumsuz yönde etkiliyor. Kronik<br />
hastalıklar, beslenmeyle ilgili yapılan yanlışlar (yanlış<br />
yemek pişirme teknikleri, aşırı kalorili beslenme, aşırı<br />
Fe ve Cu alınması, az sebze ve meyve yenmesi, katkı<br />
maddelerinin aşırı alınması), sigara dumanı, hava<br />
kirliliği, endüstriyel atıklar gibi çevre kirleticileri,<br />
UV ışınları ve ilaçlar serbest radikal oluşumunu<br />
arttırtan diğer çevresel faktörler. Saydığımız bu<br />
faktörlerden ilaçlar benim gibi sizlerinde dikkatini<br />
çektiyse hemen konuya açıklık getirelim. İlaçlar<br />
vücuttaki antioksidan aktiviteyi düşürüyor.<br />
Örneğin vücudumuz ağrıdığında hemen yardımına<br />
koştuğumuz parasetomol. Sitokrom p450 tarafından<br />
parasetamol karaciğerde zehirsizleştiriliyor. Bu<br />
reaksiyon sırasında parasetamolden oluşan ara ürün<br />
glutatyon(vücudumuzda gerçekleşen reaksiyonlar<br />
sırasında oluşan radikalleri etkisizleştirerek<br />
antioksidan etki gösteren molekül) ile birleşerek<br />
glutatyon miktarında düşmeye sebep oluyor.<br />
Antioksidan ne diyecek olursak; antioksidanlar<br />
radikalleri kolayca etkisiz hale getirecek olan<br />
moleküllerdir. Radikallere fazla olan elektronlarını<br />
veya hidrojenlerini verirler. Böylece radikaller<br />
istediklerini alır ve sağa sola sataşmayı keser, bize<br />
zarar vermezler. Antioksidanlar, yaramaz çocuğu<br />
sakinleştiren anne görevindedir.<br />
29
Radikallerin vereceği zarardan korunmak için<br />
ortamda yani vücutta yeterli antioksidan olması<br />
çok önemlidir. Antioksidanlar vücutta üretilebildiği<br />
gibi dışarıdan da alınabilir. Özellikle yaşlanma ile<br />
birlikte çeşitli savunma mekanizmlarının bozulmaya<br />
başlamasıyla paralel olarak vücutta serbest radikal<br />
dengesi de bozulmaktadır. Dengenin yeniden<br />
sağlanabilmesi için antioksidanların dışarıdan<br />
alınması gerekir.<br />
Peki antioksidan kaynağı olan<br />
besinler neler?<br />
Antioksidanlar sentetik olabildikleri gibi, doğal<br />
olarak sebzelerde, meyvelerde ve baharatlarda<br />
bulunmaktadır. Renkli sebze ve meyveler antioksidan<br />
depolarıdır. Özellikle çiğ tüketildiklerinde<br />
ihtiyacımız olan antioksidanları sağlarlar. Pişirme<br />
işlemi çoğunlukla antioksidan aktivitesini<br />
azaltmaktadır. Ancak ısıya maruz kaldığında<br />
antioksidan aktivitesi artan veya etkilenmeyen<br />
besinler de mevcuttur. Enginarın antioksidan<br />
aktiviyesi ısıya maruz kaldığında azalmazken brokoli,<br />
havuç, yeşil fasülenin antioksidan aktivitesi pişirme<br />
sonucu artar. Fakat bir genelleme yapacak olursak,<br />
sebzeleri pişirmek antioksidan aktivitesini azaltır,<br />
diyebiliriz. Besinin maruz kaldığı ısı ve basınç<br />
artarken antioksidan aktivitesi de azalır. Ancak<br />
bilinmesi gereken bir başka nokta da her pişirme<br />
yönteminin aynı olmadığıdır. Suda haşlama ve<br />
düdüklü tencerede pişirme gibi metodlar antioksidan<br />
aktivitesini korumada etkili değildir. Bir sebzeyi<br />
uzun süre pişirdiğinizde antioksidan bakımından<br />
pek bir yararı kalmaz.Suda haşlamak yerine fırında<br />
pişirmeyi tercih ederek sebzelerdeki antioksidanların<br />
korunmasını sağlayabilirsiniz.<br />
E vitaminin bulunduğu bitkisel yağlar, fındık,ceviz,<br />
yer fıstığı, yumurta sarısı, ton balığı, buğday,<br />
C vitamininin bulunduğu portakal, mandalina,<br />
greyfurt,maydanoz, kabak, karnabahar, kivi,limon<br />
Flavonoidlerin bulunduğu elma,çay, soğan, zeytin,<br />
kereviz, şeftali, baklagiller antioksidan açısından<br />
zengin besinlerdir.<br />
Diğer taraftan tablet haline getirilmiş ekstre<br />
formundaki antioksidanların sebze ve meyvelere<br />
benzer şekilde yarar sağlamadığı ve hastalık risklerini<br />
azaltmadığı çalışmalar tarafından gösterilmiş<br />
durumdadır. Altını çizmekte yarar olan bir nokta<br />
da, bir antioksidanın bir besin içinde birden fazla<br />
izomerde yani kimyasal formda bulunduğu, bu<br />
antioksidan hap haline getirildiğinde ise çoğunlukla<br />
tek bir izomer halinde bulunmasıdır.<br />
sadece tek bir izomer, alfa-tocopherol’ü vücuda almış<br />
olursunuz. Bu izomer tek bir tür radikalle savaşır.<br />
Diğer radikallerle savaşması gereken beta-tocopherol<br />
ve gamma-tocopherol gibi izomerler ortamda<br />
bulunmadığı için diğer radikaller size zarar vermeye<br />
devam eder. Bu yüzden antioksidanları tablet olarak<br />
almak yerine sebze ve meyvelerden alarak tüm<br />
izomerleri dengeli bir şekilde vücuda almalıyız.<br />
Farklı antioksidan izomerleri, farklı radikal türlerini<br />
yakalayıp etkisiz hale getirir. Örneğin siz antioksidan<br />
olarak E vitaminini bir tablet halinde aldığınızda,<br />
30
Kaynaklar :<br />
Epidemiyolojik çalışmalar gösteriyor ki sebze ve meyve tüketimi çok<br />
olan ülkelerde kalp damar hastalığı ve kanser oranları diğer ülkelere<br />
göre çok daha düşüktür. Bizler vücudumuzdaki serbest radikallerin<br />
artmasıyla meydana gelen oksidatif stresin sebep olduğu kanser,<br />
Parkinson, Alzheimer, kalp krizi, damar sertliği, merkezi sinir sistemi<br />
hastalıklarından korunmak için radikal oluşumuna neden olan çevresel<br />
faktörleri azaltıp düzenli şekilde meyve sebze yemeliyiz.<br />
[1] Koca, N. Ve Karadeniz, F.,’’Serbest radikal oluşum mekanizmaları ve vücuttaki antioksidan savunma<br />
sistemleri’’, Gıda mühendisliği dergisi<br />
[2] http://iyibesleniyihisset.net/2015/03/antioksidanlar-ve-serbest-radikaller<br />
[3] Đilas SM, Čanadanović-Brunet JM. Antioxidants in Food. Chemistry & Industry. 2012;56 (3):105-112.<br />
[4] Jiménez-Monreal A, García-Diz L, Martínez-Tomé M, Mariscal M, Murcia M. Influence of Cooking<br />
Methods on Antioxidant Activity of Vegetables. Journal of Food Science. 2009;74(3):H97-H103.<br />
31
Haber<br />
Yabancı<br />
ÇİN GÜNEŞİ DE KOPYALAMAYI<br />
BAŞARDI<br />
Teknolojik aletlerin taklitlerini çıkarmakla ünlü olan<br />
Çin’de bu sefer Güneş’i kopyaladılar. Çin’deki bilim<br />
insanları geçici süreliğine Güneş’in üç katı sıcaklığına<br />
ulaşabilen bir “yapay güneş” yarattılar.<br />
Çin’de Fiziksel Bilimler Enstitüsü’nde görev yapan<br />
bilim insanları Güneş’in üç katı sıcaklığa ulaşabilen<br />
bir yapay güneş üretmeyi başardı. Nükleer füzyon<br />
haznesinde muhafaza edilen yapay güneş, 49.999<br />
milyon derecelik ısıya ulaştı. Yapay Güneş tam<br />
102 saniye boyunca sıcaklığını korudu. Jiangsu<br />
bölgesinde gerçekleştirilen bu deney ile “makinelerle<br />
doğadan daha fazla enerji” elde edilebilir mi<br />
sorusuna cevap aranıyor.<br />
bilim insanları oluşan plazmadan enerji elde etmeyi<br />
başardı. Açığa çıkan enerji Dünya’nın çekirdeğinin<br />
8600, Güneş’in ise 3 katı sıcaklığına denk geliyor.<br />
Deney her ne kadar başarılı olmuş olsa da bu enerjiyi<br />
korumaya günümüzün teknolojisi yetmiyor. Uzun<br />
süre dayanabilen çekirdekler üretilene kadar bu<br />
enerjilerin güç kaynağı olarak kullanılması da bir<br />
hayalden öteye geçemeyecek.<br />
Deneysel İleri Derecede Süper İletken Nükleer<br />
Kaynaşım Halkası olarak bilinen bir reaktörde<br />
gerçekleştirilen deney, gerekli bileşimlerin uygun<br />
işlemlere tabi tutularak daha fazla enerji yaymasını<br />
temel alıyor. Güneş’in çalışma prensibini kullanan<br />
reaktörde, iki ayrı hidrojen gazını (döteryum ve<br />
tritium) yaklaşık 100 milyon derece ısıya çıkaran<br />
32
Yerli<br />
Haber<br />
“ENERGY CHALLENGE”<br />
BİRİNCİ TAKIMI ODTÜ OLDU<br />
“Energy Challenge” birinci takımı ODTÜ oldu.<br />
Keyifli anların yaşandığı yarışmaya ODTÜ,<br />
İTÜ, Erciyes, Batman ve Recep Tayyip Erdoğan<br />
Üniversitesi katıldı.<br />
Bu yıl üçüncüsü düzenlenen Energy Challenge, beş<br />
üniversite arasında “Petrol Ürünleri” konusunda<br />
gerçekleşti. Üniversite öğrencilerinin sektöre girmesi<br />
için büyük öneme sahip olan EIF’in düzenli olarak<br />
gerçekleştirdiği bu yarışma, sektörde önemli bir ilk<br />
ve tek olma özelliği taşıyor.<br />
Ortadoğu Teknik Üniversitesi Petrol ve Doğalgaz<br />
Mühendisliği Bölümü, ferdi birinci ise Nizami<br />
Abbasov oldu” dedi..<br />
Öğrencileri tek tek tebrik eden Global Enerji Derneği<br />
Başkanı Av. Çiğdem Şelli Dilek; “Öğrencilerin<br />
çalışma hayatına girmeden böyle etkinlikler<br />
içerisine girmesi bizim için çok önemli. Onlara<br />
destek veren OMV Petrol Ofisi A.Ş.’ye de yüksek<br />
sosyal sorumluluk bilincinden dolayı teşekkür<br />
ediyorum” diye konuştu.<br />
“Energy Challenge” kurul başkanlığını<br />
yapan İstanbul Teknik Üniversitesi <strong>Kimya</strong><br />
Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Filiz<br />
Karaosmanoğlu gençlik enerjisinin EIF’e daha çok<br />
yansımasını istediğini söyledi. Karaosmanoğlu<br />
ayrıca: “Öğrencilerimizin sektörümüzü daha<br />
yakından tanımalarını ve mesleki donanımlarını<br />
geliştirmelerini destekleyerek ödüllendiriyoruz.<br />
Öğrencilerimiz “Petrol Ürünleri” başlığı altında<br />
bilgi ve hızlarıyla yarıştı. Akaryakıt, Yağlama Yağı,<br />
Eko-sürüş ve Güncel Petrol Sektörü konularındaki<br />
sorularıma cevap veren takımların birincisi<br />
33
BAKIR<br />
Simgesi:<br />
Cu<br />
Grubu:<br />
1B (Geçiş elementi)<br />
Atom numarası: 29<br />
Bağıl atom kütlesi: 63,546<br />
Oda sıcaklığında:<br />
Katı<br />
Erime noktası:<br />
1084,6°C<br />
Kaynama noktası: 2567°C<br />
Yoğunluğu:<br />
8,96 g/cc<br />
Keşfi:<br />
Bilinmiyor<br />
Atom çapı:<br />
1,57 Å<br />
Elektronegatifliği: 1,9<br />
Elektron dizilimi: 1s 2 2s 2 p 6 3s 2 p 6 d104s 1<br />
Yükseltgenme basamağı (sayısı): 2, 1<br />
Radyoizotopları:<br />
Yok<br />
Bakır, 1B geçiş grubu elementi. Kıbrıs'ta kaynakları bolca rastlandığından tüm dillerdeki isimlerinin Cyprus<br />
kelimesinden türediği tahmin edilmektedir. Simyacılar tarafından Venüs aynası ile gösterilmiştir.<br />
Bakır’ın Elde Edilmesi<br />
Bakır doğada başlıca bileşikleri biçiminde bulunur. Bunun yanında elementel bakıra da rastlanır.<br />
Yerkabuğunda milyonda 70 ve deniz suyunda milyonda 0.001-0.02 oranında bulunur. Bakır mineralleri<br />
sülfürlüler ve oksitliler olarak iki grup altında toplanabilir. Başlıca sülfürlü mineralleri; kalkosit, kalkopirit,<br />
bornit, raedirit, enarjit, kovelit’tir. Oksitli minerallerinin başlıcaları da malahit, kuprit ve brokantit’tir.<br />
Dünyadaki başlıca bakır yatakları ABD, Şili, Zambiya, Zaire, Peru ve Zimbabwe’de bulunur.<br />
Dünya bakır gereksinmesinin büyük çoğunluğu sülfürlü filizlerden sağlanır. Günümüzde işletilen filizlerin<br />
büyük çoğunluğu ortalama % 2 ya da daha düşük oranda bakır içerirler. Bakırın elde edilmesi pahalı bir<br />
işlem olduğundan, filizlerin önce zenginleştirilmeleri gereklidir. Zenginleştirme için filizler önce kırılarak<br />
iyice öğütülür ye yüzdürme yöntemiyle ortalama % 32 bakır içeren bir karışım elde edilir.<br />
Kullanım Alanları<br />
Bakırın en önemli kullanım alanı, elektrik-elektronik sanayidir. Elektrik iletkenliği çok yüksektir. Madeni<br />
para ve silah yapımında kullanılan metal alaşımlarının büyük çoğunluğu bakır içerir. Diğer alaşımları da,<br />
kuyumculukta ve bronz heykelciliğinde kullanılır. Pirinç ve bronz, bakır alaşımlarıdır. Tarımda, su yosunu<br />
öldürücü (algasit) olarak kullanılır. Şekerlerle yapılan analitik kimya testlerinde kullanılan Fehling çözeltisi<br />
gibi çeşitli bileşimler de bakır içerirler.<br />
34
Ayın<br />
Web<br />
Sitesi<br />
Ücretsiz kimya dergileri okuyabileceğiniz bir site<br />
arıyorsanız bu site size göre.<br />
Sitede kimya ile ilgili birçok dergi bulunmakta.<br />
Kendini sürekli güncel tutmaya çalışan siteyi<br />
incelemenizi öneriyoruz.<br />
http://www.kimyadergileri.com<br />
35
KİMYA BULMACA<br />
1<br />
2<br />
3 4<br />
5<br />
6<br />
7<br />
Soldan Saga<br />
3. Bir kimyasal bilesige açil grubu katma islemi.<br />
5. Formülünde -1 yüklü hidrojen anyonu ve bunu içeren<br />
bilesiklerin genel adi.<br />
6. Elektrik akimi etkisiyle yürüyen kimyasal degismeleri ve<br />
kimyasal tepkimelerde olusan enerjiyi elektrik üretiminde<br />
kullanma konularini inceleyen bilim dali.<br />
7. Kapali bir kap içindeki gaz moleküllerinin genisligi,<br />
moleküllerin ortalama serbest yolundan daha küçük olan<br />
ve dolayisiyla moleküllerin birbirleriyle çarpismadan<br />
geçebildikleri bir delikten disari kaçmasi; esanlam:<br />
delikten yayilma.<br />
Yukaridan Asagiya<br />
1. Akiskan olma durumu.<br />
2. Sivilarin özgül agirliklarinin ölçümünde kullanilan<br />
camdan yapilmis, içinde küçük metal bilyaciklar olan<br />
aygit.<br />
3. Yüzeyindeki denklesmemis kuvvetlerin çekimiyle, baska<br />
bir maddenin atom, iyon ya da moleküllerinin bu yüzey<br />
üzerinde derismesine yolaçan kati ya da sivi madde;<br />
esanlam: yüzeyde tutan<br />
4. Bir litre çözeltide çözünen maddenin mol sayisi.<br />
36
KİMYA BULMACA<br />
(GEÇEN AYIN ÇÖZÜMÜ)<br />
7<br />
V<br />
3<br />
U<br />
Ç<br />
U<br />
C<br />
4<br />
I<br />
2<br />
L<br />
1<br />
U<br />
A T E K S<br />
R<br />
A<br />
F<br />
M B I K<br />
U L 5<br />
P<br />
6<br />
L<br />
A B O R A T U V A R<br />
U R R<br />
E R N I K A F<br />
10<br />
H<br />
S Ü 8<br />
T<br />
Y<br />
O<br />
9 M E T A L S I<br />
A V A N O<br />
Y<br />
L<br />
Soldan Saga<br />
2. Dogal ya da yapay kauçuklarin ve reçinelerin suda asilti<br />
halindeki süt görünümlü karisim. [LATEKS]<br />
4. Genellikle damitma için kullanilan, camdan ya da yüksek<br />
sicakliga dayanikli malzemeden yapilmis laboratuvar<br />
aygiti [IMBIK]<br />
6. Bilimsel deney ve arastirma yapmada kullanilan, bu<br />
amaçla gerekli araç-gereçlerle donatilmis yer, deney<br />
odasi, deneyevi. [LABORATUVAR]<br />
7. Basta tahta olmak üzere bir malzemenin yüzeyini renksiz<br />
saydam bir film ile kaplamak için kullanilan reçinenin<br />
uçucu bir çözücü içindeki çözeltisi. [VERNIK]<br />
9. Hem komsusu olan metallerin özelliklerini hem de<br />
komsusu olan ametallerin özelliklerini gösterebilen<br />
element. [METALSI]<br />
10. Metal, porselen, plastik ya da agaçtan yapilmis, kati<br />
özdekleri ezerek ögütmek için kullanilan sapli çukur<br />
kap. [HAVAN]<br />
Yukaridan Asagiya<br />
1. Moleküler agirligi 500 Daltondan daha büyük olan<br />
parçaciklarin süzülmesinde kullanilan, süt teknolojisinde,<br />
ve süt yagi, protein gibi molekül agirligi/çapi büyük olan<br />
bilesenlerinin deristirildigi membran ayirma yöntemi<br />
[UTRAFILTRASYON]<br />
3. Bir maddenin buharlasmaya yatkinligi. [UÇUCULUK]<br />
5. Hos kokan dogal ve yapay maddeler ile çözücü ya da<br />
seyreltici olarak etanol ya da etanol-su karisimindan<br />
olusan, vücuda, nesnelere ya da yasam alanlarina hos bir<br />
koku vermek için kullanilan sivi. [PARFÜM]<br />
8. Bir alkolde -OH fonksiyonel grubu yerine -SH<br />
fonksiyonel grubunun geçmesiyle olusan bilesik.<br />
[TIYOL]<br />
37
İNGİLİZCE-TÜRÇE<br />
KİMYA SÖZLÜĞÜ<br />
Menthol<br />
Metal Plate<br />
Migrate<br />
Molecular Sieve<br />
Nucleation<br />
Observation<br />
Orientation<br />
Oxidation Number<br />
Painless<br />
Permanent<br />
Predissociation<br />
Process<br />
Puckered Ring<br />
Randomness<br />
Reaction Order<br />
Recrystallization<br />
Reference<br />
Research<br />
Reversible Process<br />
Rotation Operation<br />
Sample<br />
Scientific<br />
Section<br />
Nane ruhu, Mentol<br />
Levha<br />
Göç Etme<br />
Moleküler Elek<br />
Çekirdeklenme<br />
Gözlem<br />
Yönlendirme<br />
Yükseltgenme <strong>Sayı</strong>sı<br />
Ağrısız<br />
Kalıcı<br />
Ön Ayrışma<br />
Süreç<br />
Zik-Zak Halka<br />
Rasgelelik<br />
Tepkime Derecesi<br />
Yeniden Kristallendirme<br />
Atıf, Referans<br />
Araştırma<br />
Tersinir Süreç<br />
Dönme İşlemi<br />
Numune<br />
Bilimsel<br />
Kesit<br />
38
YAZARIMIZ<br />
OLUN<br />
KOŞULLAR<br />
1-) KİMYA VEYA KİMYA SEKTÖRÜ İLE İLGİLİ BİR KONUDA KAYNAKLARINIZI BELİRTEREK<br />
YAZIN<br />
2-) HER AYIN 20. GÜNÜNE KADAR info@inovatifkimyadergisi.com adresine<br />
AD-SOYAD<br />
SIK KULLANDIĞINIZ MAİL ADRESİ<br />
BİTİRDİĞİNİZ/OKUDUĞUNUZ OKUL İSMİ<br />
PROFİL FOTOĞRAFI<br />
YAZINIZIN WORD FORMATI<br />
İLE GÖNDERİN.<br />
BİR SONRAKİ AY BİLGİLERİNİZ İLE YAZINIZI YAYIMLAYALIM
REKLAM<br />
İÇİN<br />
iletisim@inovatifkimyadergisi.com<br />
BİNLERCE KİŞİNİN OKUDUĞU DERGİMİZE<br />
ONBİNLERCE KİŞİNİN ZİYARET ETTİĞİ WEB SİTEMİZE<br />
REKLAM VERİN<br />
BİNLERCE KİŞİYE ULAŞIN