You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Sporda Nefret Suçları Sempozyumu<br />
21-22 Mart 2016<br />
ISBN: 978-605-4222-40-7<br />
Editör<br />
Dr. Necati CERRAHOĞLU<br />
Çanakkale / 2016
Düzenleme Kurulu<br />
Prof. Dr. Yücel ACER<br />
(Çanakkale Onsekiz Mart<br />
Üniversitesi, Rektör)<br />
Prof. Dr. Osman ŞİMŞEK<br />
(Namık Kemal Üniversitesi,<br />
Rektör)<br />
Prof. Dr. Yener YÖRÜK<br />
(Trakya Üniversitesi, Rektör)<br />
Prof. Dr. Mustafa AYKAÇ<br />
(Kırklareli Üniversitesi,<br />
Rektör)
Bilim Kurulu<br />
• Prof. Dr. Azmi Yetim, Gazi Üniversitesi, TR<br />
• Prof. Dr. Arslan Kalkavan, Recep Tayyip Üniversitesi, TR<br />
• Prof. Dr. Bernd Straß, Münster Üniversitesi, Almanya<br />
• Prof. Dr. Cengiz Arslan, Fırat Üniversitesi, TR<br />
• Prof. Dr. Erdal ZORBA, Gazi Üniversitesi, TR<br />
• Prof. Dr. Günter A. Pilz Hannover Üniversitesi, Almanya<br />
• Prof. Dr. İ. Hakkı Mirici, Hacettepe Üniversitesi, Türkiye<br />
• Prof. Dr. Ken Hardman, Worcester Üniversitesi, İngiltere<br />
• Prof. Dr. M. Akif Ziyagil, Mersin Üniversitesi, TR<br />
• Prof. Dr. Osman İmamoğlu, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, TR<br />
• Prof. Dr. Peter Kapustin, Castle Seeburg Üniversitesi, Avusturya<br />
• Prof. Dr. Ron McBriede, Texas A & M Üniversitesi, USA<br />
• Prof. Dr. Sebastian Kaiser, Duisburg – Essen Üniversitesi, Almanya<br />
• Prof. Dr. Yang Changyong, Southwest China Normal University,<br />
China<br />
• Doç. Dr. İlker TOKSÖZ, Trakya Üniversitesi, TR<br />
• Doç. Dr. İlker ÖZMUTLU, Namık Kemal Üniversitesi, TR<br />
• Dr. Necati CERRAHOĞLU, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi,<br />
TR<br />
• Dr. Alaattin İŞERİ, Kırklaeli Üniversitesi, TR<br />
• Dr. Gülşah ŞAHİN, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, TR
Sempozyum Organizasyon Kurulu<br />
Dr. Necati CERRAHOĞLU<br />
Başkan<br />
Doç. Dr. İlker TOKSÖZ<br />
Üye<br />
Doç. Dr. İlker ÖZMUTLU<br />
Üye<br />
Dr. Alaattin İŞERİ<br />
Üye<br />
Dr. Gülşah ŞAHİN<br />
Üye
Lokal Organizasyon Komitesi<br />
Dr. İlhan ADİLOĞULLARI<br />
Dr. Şakir SERBES<br />
Dr. Erdal DEMİR<br />
Dr. Cevdet CENGİZ<br />
Dr. H.Özden YURDAKUL<br />
Dr. Özhan BAVLI<br />
Dr. Kadir KOYUNCUOĞLU<br />
Dr. Gülçin GÖZAYDIN<br />
Dr. Bilal KARAKOÇ<br />
Öğr.Gör. Hasan ABANOZ<br />
Öğr.Gör. Harun SUYÜNÇ<br />
Öğr.Gör. Türkan SÖĞÜTÇÜ<br />
Öğr Gör. Uğur ŞENTÜRK<br />
Öğr.Gör. Zeynel DOHMAN<br />
Arş. Gör. Ali Adnan ÇAKIROĞLU<br />
Arş. Gör. S. Gizem ENGİN<br />
Arş.Gör. Zülbiye KAÇAY<br />
Okt. Mutlu DURMAZ<br />
Okt. Ali COŞKUN<br />
Okt. H. Ahmet TAŞPINAR<br />
Okt. G. Elif ADİLOĞULLARI<br />
Uzm. Oya DEMİRCAN
EDİTÖR<br />
Dr. Necati CERRAHOĞLU<br />
EDİTÖR YARDIMCILARI<br />
Öğr. Gör. Hasan ABANOZ<br />
Okt. H. Ahmet TAŞPINAR<br />
Arş. Gör. Ali A. ÇAKIROĞLU<br />
Arş. Gör. S. Gizem ENGİN<br />
Arş. Gör. Zülbiye KAÇAY<br />
Arş. Gör. Bilgetekin Burak Günar
PROGRAM<br />
Prof. Dr. Mazhar BAĞLI<br />
Dünya Genelinde Nefret Suçlarının Tarihi ve Bugünü<br />
Kurt WACHTER<br />
Sporda Ayrımcılıklar ve Mücadelede Uygulama Örnekleri<br />
Doç. Dr. Ahmet TALİMCİLER<br />
Türkiye’de Sporda Ayrımcılık Örnekleri<br />
Av. H. Alpay KÖSE<br />
Sporda Nefret Suçlarının Hukuki Boyutu<br />
Gül KESKİNLER<br />
DFB Entegrasyon Politikaları ve Sığınmacılarına Yönelik Uygulama<br />
Örnekleri<br />
Murat ÖZBAY / Semra DEMİRER<br />
Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi Fair Play Yaklaşımı<br />
Prof. Dr. Gıyasettin DEMİRHAN<br />
Spor Bilimi ve Bilimsel STK’lar Açısından Sporda Nefret Suçları<br />
Analizi<br />
Zeki ÇOL<br />
FİFA - UEFA’nın Sporda Nefret Suçları Politikası<br />
Gül KESKİNLER<br />
DFB-Aktiviteleri Film Gösterimi<br />
Yrd. Doç. Dr. Necati CERRAHOĞLU<br />
Sporda Nefret Suçları İle Mücadelede STK’ların Yeri ve Önemi
SEMPOZYUM AFİŞİ (TÜRKÇE)
SEMPOZYUM AFİŞİ (İNGİLİZCE)
12<br />
NEFRET SUÇLARI NEDİR?<br />
NEFRET SUÇLARI TEMASININ TEORİK ÇERÇEVESİ<br />
Dünya genelinde 1990’lı yılların sonlarına doğru ise nefret<br />
yasalarının kapsamı genişletilerek ırk, renk, etnik köken, uyruk,<br />
din, cinsiyet, cinsel yönelim, yaş, fiziksel ve zihinsel engel<br />
gibi farklılıklar da yasa kapsamına alınmıştır. Toplumda baskı<br />
görmeye açık, savunmasız grupların, diğer grupların ve sınıfların<br />
önyargıya dayanan her türlü saldırılarına karşı güvence altına<br />
alınması gereği doğmuştur. Nefret suçları her ne kadar bireylere<br />
karşı işleniyorsa da aslen hedef alınan o bireyin üyesi olduğu sosyal<br />
gruptur.<br />
Ekim 2006’dan itibaren gelişmeleri takip etmek ve nefret<br />
suçlarını önlemek için Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı<br />
(AGİT), bir internet sitesi aracılığıyla (TANDIS – Tolerance and<br />
Non-Discrimination Information System http://tandis.odihr.pl )<br />
yaşanan gelişmeleri takip etmektedir. AGİT nefret suçlarını önlemek<br />
için hazırladığı kılavuzda “nefret suçlarını” aynı zamanda<br />
“önyargı suçları” olarak da tanımlamaktadır.<br />
Nefret suçları oldukça özeldir. Çünkü fail nefret suçunu<br />
gerçekleştirirken mağdur ve mağdurun ait olduğu topluma yönelik<br />
bir mesaj yollar. Bu sonuç olarak nefret suçlarının diğer suçlardan<br />
farklı bir şekilde yapılması gerektiğini ve farklı bir yasal<br />
yaklaşımla meşrulaştırılması gerektiği anlamına gelir. Nefret suçları<br />
önyargının şiddet manifestosudur.<br />
Spor, bizatihi nefret üretmez, sporun bileşenleri (Oyuncu–Antrenör–Yönetici–Taraftar<br />
vb. gibi) spor ortamının müsait<br />
zeminde içlerinin derinliklerinde barındırdıkları “nefret suçunu”<br />
sergilerler. Spor, barış - dostluk – kardeşlik gibi pozitif değerler<br />
sunarken, bu değerlerin tam karşıtı nefret suçlarının da spor sahalarında<br />
varlığı artık inkâr edilemez bir gerçektir.
13<br />
Sporda Nefret Suçları genel anlamda kategorize edildiğinde;<br />
1. Irkçılık,<br />
2. Ayrımcılık,<br />
3. Aşağılama,<br />
4. Yabancı Düşmanlığı,<br />
5. İslamafobi.<br />
Spor, toplumda bir cazibe merkezidir, sporcular ve sporun<br />
paydaşları da gösterinin aktörleridir. Sporcular aynı zamanda toplumda<br />
çocuk ve gençlerin İdolleri ve rol modelleridir. Sporculardan<br />
ya da sporun paydaşlarından gelen tutum tavır ve davranışlar<br />
toplumda geometrik tesirlere sebebiyet verir.<br />
Sporda nefret suçları teması dünyada ve Avrupa’da oldukça<br />
yeni bir alan iken Türkiye’de ise hiç çalışılmamış bir sahadır.<br />
Avrupa Komisyonu 2007 yılında yayınladığı Beyaz Kitap isimli<br />
Raporunun “Irkçılık ve Şiddetin önlenmesi ve bunlarla Mücadeleyi<br />
Güçlendirme” başlıklı bölümünde “Spor; cinsiyet, ırk, yaş,<br />
engel, din ve inanç, cinsel tercih ve sosyal ya da ekonomik durum<br />
ayrımı gözetmeksizin her vatandaşı kapsamaktadır. Komisyon,<br />
AB değerleri ile örtüşmeyen ırkçılık ve yabancı düşmanlığını başından<br />
beri kınadığını belirtirken 18 numaralı çağrısında da;<br />
(18) Komisyon, ırkçı ve yabancı düşmanlığı içeren tutumlarla<br />
ilgili olarak, Avrupa’da Irkçılığa Karşı Futbol Ağı (FARE)<br />
gibi var olan işbirliği çerçevelerindeki diyalogu ve en iyi uygulama<br />
değişimini geliştirmeye devam edecektir.<br />
Komisyon, mevcut girişimlere dayanarak, spor federasyonlarına<br />
maç süresince ırkçı suiistimallerle baş etmek için<br />
yöntem geliştirmesini tavsiye etmektedir. Komisyon ayrıca, kulüplerin<br />
lisans sistemlerindeki ayrımcılıkla ilgili hükümleri güçlendirmeyi<br />
de tavsiye etmektedir (bkz. Bölüm 4.7).
14<br />
Komisyon:<br />
(19) Uygulanabilir ulusal kurallar ve AB kuralları uyarınca, işlevsel<br />
bilgi ile pratik uzmanlık bilgisi paylaşımını geliştirecektir ve<br />
kanun uygulama hizmetleri ile spor organizasyonları arasındaki<br />
şiddet içeren ve ırkçı vakaların önlenmesini teşvik edecektir;<br />
(20) Spor olaylarındaki halk hareketlerini önlemek üzere yeni yasal<br />
araçlar ve diğer AB çapındaki standartlar için olanakları analiz<br />
edecektir;<br />
(21) Taraftar eğitmenliği (olumlu ve şiddet içermeyen bir tutum<br />
geliştirmek için taraftarlarla uzun süreli çalışma) gibi sosyal/eğitsel<br />
eylemlere verilen özel bir önemle, anti-sosyal davranışları önlemek<br />
için çok disiplinli bir yaklaşım geliştirecektir;<br />
(22) Emniyet güçleri, spor organizasyonları ve diğer taraflar arasındaki<br />
düzenli ve yapısallaştırılmış işbirliğini güçlendirecektir;<br />
(23) Sporda şiddet ve ırkçılığı önlemeye ve bunlarla mücadele<br />
etmeye katkı sağlamak için aşağıdaki programların kullanımını<br />
teşvik edecektir: Gençlik Harekete Geçti, Vatandaşlar için Avrupa,<br />
DAPHNE III, Temel Haklar ve Vatandaşlık ve Suça Karşı<br />
Önleme ve Mücadele;<br />
(24) Spor olaylarında şiddet ve ırkçılığı önlemek ve bunlarla mücadele<br />
etmek amacıyla yetkililerle tartışmak için yüksek seviyede<br />
bir konferans düzenleyecektir.<br />
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi üyesi olduğu Trakya<br />
Üniversiteler Birliği (Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi–<br />
Namık Kemal Üniversitesi–Trakya Üniversitesi–Kırklareli Üniversitesi)<br />
ve STK’lar ile birlikte Türkiye’de spor alanında yeni<br />
temayı tartışmaya ve kamuoyuna sunmaya karar vermiştir. Avrupa<br />
Birliğinin karar vericilere de tavsiye ettiği konularda bilinç<br />
oluşturmak,
15<br />
toplumsal anlamda bir hastalık olan sporda nefret suçlarını tanımak,<br />
kayıt altına almak, arşiv oluşturmak ve bilinçlendirmeyi<br />
tabana yaymak anlamında, alanın yetkin yerli ve yabancı uzmanlarını<br />
bir araya getirmeye karar vermiştir. Alanda ikinci büyük<br />
organizasyonu Çanakkale Savaşlarının 100. Yılını Anmak ve Anlamak<br />
sürecinde düzenlenmesi, sempozyumun Dünya Irkçılıkla<br />
Mücadele gününde yapılması da daha bir anlam ifade edeceği<br />
öngörülmüştür.
16<br />
YRD. DOÇ.DR. NECATİ CERRAHOĞLU<br />
Sempozyum Organizasyon Kurulu Başkanı<br />
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi BESYO Müdürü<br />
Sayın Valim, Sayın Rektörüm, değerli protokol sevgili<br />
öğrenciler…<br />
Protokolün çok yoğun iş zamanı içinde buraya zaman<br />
ayırıp gelmelerinden dolayı çok mutlu olduk. Bundan dolayı ben<br />
konuşmamı çok kısa tutacağım. Gerçekten Avrupa birliğinin, FI-<br />
FA’nın üzerinde hassasiyetle çalıştığı sporda nefret suçları konusunda<br />
biz üniversite olarak, STK olarak çalışmalar yapmaktayız.<br />
Bu da o çalışmalardan biri. Ben bu çalışmamızın vücut bulmasında<br />
bize desteğini hiç esirgemeyen Sayın Rektörümüze, Sayın<br />
Valimize ve Gençlik ve Spor Bakanlığına özellikle Milletvekilimiz<br />
Bülent TURAN’a katkılarından dolayı huzurlarınızda teşekkür<br />
etmeyi borç biliyorum. Üniversite, akademia ilköğretimden<br />
farklı olarak araştırma yapmak zorunda. Çağın dünyadaki aktüel<br />
gelişmelerini masaya yatırmak zorunda. Biz de bu bağlamda<br />
bu çalışmayı düşündük. Trakya üniversiteler birliği ile beraber<br />
kurguladık. Gerçekten de günümüzde özellikle mülteciler sorunundan<br />
dolayı Avrupa’da insanlık dramı yaşanmakta. Bununla<br />
beraber genel manada insan hakları açısından, özelde spordaki
17<br />
nefret suçları çağımızdaki sosyal bir hastalık olarak karşımıza çıkıyor.<br />
Bunun geçmişi, günümüze olan yansımaları ve muhtemel<br />
gelecekteki durumlar hakkında da çok değerli sosyolog hocamız<br />
Prof. Mazhar Bağlı hocamız aramızda. Kendisi bizi bilgilendirecek.<br />
Ben zahmet edip geldiğiniz için teşekkür ediyorum, hepinize<br />
saygılar sunuyorum.
18<br />
PROF.DR. YÜCEL ACER<br />
Sempozyum Düzenleme Kurulu Başkanı<br />
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Rektörü<br />
Saygıdeğer Valim, değerli konuklar, sevgili öğrenciler…<br />
Bir araya gelişimizin anlamı gerçekten çok büyük. Spor, her toplumda<br />
ve ülkemizde çok büyük bir faaliyet alanıdır. Sporu müstesna<br />
bir alan kılmak için yapılan çalışmaları konuşacağımız bir<br />
sempozyum için bir aradayız. Doğrusu ben temel bir noktadan<br />
kısaca başlamak isterim. İnsanoğlu birlikte yaşamaya muhtaç bir<br />
varlık olarak yaratılmıştır. Bizi, hem maddi ihtiyaçlarımız hem de<br />
manevi ihtiyaçlarımız bir arada yaşamaya zorlar. Ancak insanoğlu<br />
yaradılışı gereği bir arada yaşamaya başladığı zaman birbirine<br />
sorun çıkarmaya da başlar. Bu temel gerçekten hareket ederek<br />
hayatımıza hâkim olması gerek bütün kurallar geleneklerimiz,<br />
göreneklerimiz, dini inancımız, manevi değerlerimiz ve nihayetinde<br />
hukuk kurallarımızın tamamının varlık gerekçesi insanların<br />
yani bizlerin bir arada barış ve huzur içerisinde yaşamasını temin<br />
etmektir. Temel gaye budur. Dolayısıyla birlikte yaşamamızın temelini<br />
barış ve huzur oluşturduğuna göre ve onu koruyan değerlerimiz<br />
oluşturduğuna göre hayatımızın her alanında bu değerleri<br />
korumak, muhafaza etmek esas amacımız olmalıdır, bir arada
19<br />
yaşamamızı devam ettirebilmek için. Buradan hareket edersek,<br />
insanın huzur ve güven içerisinde birlikte yaşadığı her alan, her<br />
faaliyet değerlidir, müstesnadır. Aile değerlidir çünkü bir arada<br />
yaşamanın temelini teşkil eder. Ülke değerlidir, toplum değerlidir<br />
çünkü bir arada yaşamanın, insanların bir arada yaşayabilmesinin<br />
temelini teşkil eder. Bir bütün olarak insanlık değerlidir çünkü bir<br />
arada yaşamanın kendisidir. Bu anlamda gerçekten bu birlikteliği<br />
huzur ve güven içerisinde yaşayacağımız, bu birlikteliği koruyan<br />
her şey, her değerimiz, her inancımız değerlidir, muhafaza edilmelidir.<br />
Özellikle Türkiye gibi hem konumu gereği, hem tarihi<br />
geçmişi gereği her zaman dikkatli olması gereken, huzurunu ve<br />
güvenliğini daha fazla koruması gereken bir toplum olarak biz<br />
birçok dönemde olduğu gibi yine aslında huzurumuzu, güvenliğimizi<br />
bozacak girişimlerle karşı karşıya kalıyoruz, kalabiliriz,<br />
kalacağız da. Spor, bütün insanların ama özellikle gençlerimizin<br />
içerisinde bulunduğu temel faaliyet alanlarından bir tanesidir.<br />
Faydaları birçok açıdan değerlendirilebilir ama en temel faydalarından<br />
bir tanesi de insanların bir arada olmasını sağlayan bir<br />
faaliyet alanıdır. Ama biliyoruz ki insanların aslında keyif alarak<br />
huzur içerisinde gerçekleştirmesi gereken bu faaliyet, sporun çeşitli<br />
dalları, görebiliyoruz ki nefretin sokulmaya çalışıldığı, kinin<br />
sokulmaya çalışıldığı, aşağılamanın, dışlamanın sokulmaya<br />
çalışıldığı bir faaliyet alanı haline gelebiliyor. Başka alanlarda<br />
yaratılan nefret, başka alanlarda yaratılan huzursuzluk spora dâhil<br />
edilmeye ya da spor üzerinde yaygınlaştırılmaya çalışılıyor.<br />
Bu anlamda gerçekten sporda nefretin, aşağılamanın, dışlamanın<br />
karşısında durmak aslında kötülüğün karşısında durmanın kendisidir.<br />
Bunu sadece duygusal çalışmalarla, duygusal konuşmalarla<br />
gerçekleştiremeyiz. Her alanda olduğu gibi bunun doğru düzgün<br />
incelenmesi, temellerinin tespit edilmesi, yapılması gerekenlerin<br />
mantıksal olarak, bilimsel olarak ortaya konulması gerçekten<br />
bu işin temelini teşkil etmesi gerekir. Bu anlamda üniversitelere<br />
özellikle spor okulları bulunan üniversitelere büyük görev düşüyor.<br />
ÇOMÜ’nün spora verdiği önem, gerçekleştirdiği başarılar<br />
malumken biz sadece bununla yetinmeyip sporun gelişimine,
20<br />
sporun huzur ve güven içerisinde yapılmasının sağlanmasına katkı<br />
sağlamak için çalışan bir eğitim ve araştırma kurumu da olmak<br />
zorundayız. Ben bu vesileyle emeği geçen arkadaşlarımıza,<br />
başta Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulumuzun Sayın Müdürü<br />
olmak üzere emeği geçen bütün arkadaşlarımıza, öğrencilerimize<br />
huzurlarınızda çok teşekkür ediyorum. Onların çabaları sayesinde<br />
böyle önemli bir meseleyi konuşabilmek için bir araya<br />
gelmiş oluyoruz. Biz belki tamamında bulunamayacağız ama çoğunlukla<br />
öğrencilerimizin bu sempozyumu takip etmesini özellikle<br />
istirham ediyorum. Çünkü onlar aynı zamanda bu ülkede<br />
sporumuzun geleceğidir. Onların sporu ve sporun kardeşliğini,<br />
huzurunu anlıyor olması, bunun için çalışıyor olması bence çok<br />
daha önemli bir şey. Onların bu sempozyumu sonuna kadar takip<br />
etmesini özellikle istirham ediyorum. Konuşmamın sonunda<br />
şehir dışından gelme ve bizimle bilgilerini paylaşma zahmetinde<br />
bulunacak olan değerli konuklarımıza bu zahmetlerinden dolayı<br />
çok teşekkür ediyorum. Sayın Valimize çok teşekkür ediyorum.<br />
Zira üniversitemizin spor faaliyetlerinde Sayın Valimizin her zaman<br />
desteğini görüyoruz. Çanakkale’nin desteğini görüyoruz. Bu<br />
anlamda Çanakkale’yi temsilen Sayın Valimizin şahsına burada<br />
teşekkürlerimizi arz etmek istiyorum. Umuyorum ki başarılı, faydalı<br />
bir sempozyum olacak. Hepinizi saygıyla, sevgiyle selamlıyorum.
21<br />
Prof. Dr. Mazhar BAĞLI<br />
(Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyolog)<br />
1965 yılında Şanlıurfa, Halfeti’de doğdu. Selçuk Üniversitesi<br />
Sosyoloji Bölümü’nden mezun oldu. Aynı Üniversite’de Yüksek<br />
Lisans, Sakarya Üniversitesinde doktora yaptı. Kanada Toronto<br />
Üniversitesinde, ABD Houston Üniversitesinde misafir öğretim<br />
DÜNYA GENELİNDE NEFRET SUÇLARININ<br />
TARİHİ VE BUGÜNÜ<br />
Prof. Dr. Mazhar BAĞLI<br />
Sayın Valim, Sayın Rektörüm,<br />
Az önce arkadaşlar Sayın Valimizin sportmen bir harekette<br />
bulunduğunu söyledi, bende bunu denedim ama galiba aramızda<br />
biraz yaş farkı var. Çok nazik davet için üniversitemizin rektörüne,<br />
beden eğitimi ve spor yüksekokulumuzun yöneticilerine<br />
çok teşekkür ediyorum. Sizinle beraber olmaktan da gerçekten<br />
çok keyif aldığımı ve çok memnun olduğumu altını çizerek vurgulamak<br />
istiyorum. Çanakkale önemli bir yer. Ben de Çanakkale’yi<br />
çok seviyorum<br />
Gerçekten bugün dünyada insan haklarıyla ilgili, nefret<br />
suçlarıyla ilgili var olan temel konseptin ne olduğunu ve bizim<br />
neyi planladığımızla ilgili özel bir çerçeve sunmak istiyorum.
22<br />
Tabi ben sporla çok ilgili biri değilim. İşin teknik kısmından çok<br />
da fazla anlayan birisi değilim. Ama işin teorik kısmını, şu boyutunu<br />
biliyorum: özellikle Antik Yunan felsefesinde ve Yunan toplumunda<br />
sporun diğer bütün insanların öğrenmek zorunda olduğu<br />
gymnasiumlarda, sporun da müzik gibi matematik gibi mutlaka<br />
öğrenilmesi gereken temel alanlardan birisi olduğunu ve ideal insanın<br />
ancak bahsedilen alanlarda kendini geliştirmesiyle tekâmül<br />
ettiğini biliyoruz. Bedeni geliştirmek için spor, zihinsel gelişim<br />
için matematik, ruh gelişimi için ise estetik ve güzel sanatların<br />
kullanıldığı antik yunan sisteminde bunun için sistemli bir eğitim<br />
sürecinden geçirilmenin gerekli olduğunu biliyoruz. Buradan<br />
hareketle sporun tarihin en eski çağlarından itibaren gelişmiş bir<br />
toplum inşasının önemli unsurlarından biri olduğu aşikârdır.<br />
Bugün dünyada farklılıkların bir arada barış ve kardeşlik<br />
içerisinde yaşatılması ve bir başkasının sahip olduğu etnik<br />
köken dolayısıyla yahut inancı dolayısıyla yahut da doğduğu<br />
yer dolayısıyla ötekileştirilmemesi nasıl sağlanabilir? Bu belki<br />
de insanlığın en eski sorunlarından bir tanesidir. Babamın şöyle<br />
bir ifadesi vardır: Der ki “Esma’ül Hüsna’da bir terkip var. İsm-i<br />
Azam duasıdır. Siz bu terkibi bilirseniz bütün kapılar size açılır.”<br />
Biliyorsunuz Esma’ül Hüsna Allah’ın doksan dokuz ismidir. “Bu<br />
isimlerden bir terkip var. Onlardan birini bulup zikrettiğinizde<br />
İsmi Azam duası denilen dua ortaya çıkar. O da hayatınızdaki<br />
bütün kapıları açar.” Peki, bu terkipte tam olarak hangi isimler<br />
var bilmiyoruz. Onun için siz bu doksan dokuzdan istediğiniz<br />
kombinasyonları oluşturarak sürekli zikredeceksiniz ki denk gelip<br />
gelmediğinizi de bilemezsiniz. Ama bunu söyledikten sonra<br />
da şöyle der: “bütün bu terkiplerin ne olduğunu bilmiyoruz ama<br />
olabilecek olan terkiplerde bildiğimiz ve kesin olarak emin olduğumuz<br />
bir isim var ki o da El-Adl’dır.” adalettir. Hakikaten bugün<br />
dünyada da farklılıkların bir arada yaşamasıyla ilgili dünyanın<br />
değişik yerlerinde hem akademik hem siyasi birtakım toplantılara<br />
katılıp konuşmalar yapmış, çalışmalar yapmış bir akademisyen<br />
olarak söyleyebilirim ki bugün dünyanın en fazla ihtiyaç duyduğu
23<br />
kavram hem sporda hem diğer alanlarda yönetimle ilgili temel,<br />
vazgeçilmez prensip adalet duygusudur. Adaletten kastımızın ne<br />
olduğu ve bunu nasıl tesis edileceğiyle ilgili çok kısa, bir toplum<br />
tarihi değerlendirmesinden hareketle okuma yapmamız mümkündür.<br />
Bildiğiniz gibi 1200’lerde İngiltere’de zenginlerle devlet<br />
arasında çıkan kavgada Magna Carta’yla bir toplum sözleşmesi<br />
yapmak suretiyle zenginlerin mülkiyetinin devletin hegemonyasına<br />
açık bir hale gelmesini engelleyen bir mutabakata varılmıştır.<br />
Bu mutabakat sonrasında da dünyanın her yerinde evrensel insan<br />
haklarıyla ilgili çalışmalar hızla devam etmiştir. Bana göre bu<br />
insan haklarıyla ilgili arayış sürecinde yani evrensel insan hakları<br />
beyannamesinin 1940’larda ete kemiğe büründüğü süreden<br />
önceki 1200’den 1900’e kadar gerçekten insanlığın çok büyük<br />
acılar yaşadığını biliyoruz. Bu acıların her birisinin bir tecrübeye<br />
dönüştüğünü, bu tecrübenin sonucunda da nasıl bir gelecek<br />
vizyonu ortaya koyabileceğimizin üzerine kafa yorduğumuzu,<br />
toplumsal olarak ortaya koymamız gerektiğiyle ilgili çalışmaları<br />
derin bir biçimde devam ettirmişiz. Şu konu bizim için vazgeçilmez<br />
temel prensiplerden birisidir: Bir kişi doğduğu zaman hangi<br />
tür haklarla birlikte doğuyor. Eğer buna özde bir cevap verebilirsek,<br />
felsefe açısından söylüyorum, gerçekten bunun karşılığında<br />
nasıl bir insan hakları çerçevesi çizmemiz gerektiğini de çok rahatlıkla<br />
bilebiliriz. Zannediyorum ki problem biraz da buradan ortaya<br />
çıkıyor. Ne için insan haklarıyla ilgili, tekrar cümleyi kurayım<br />
isterseniz çünkü karmaşık bir konu olması dolayısıyla, bugün hala<br />
bu problem devam ediyor ki az önce gördünüz, bir nevi dünyayı<br />
dizayn etme iddiasında olan batı toplumlarında insan haklarıyla<br />
ilgili sırf ten rengi dolayısıyla kendisini maymuna benzettikleri<br />
için, insanlara bir ayrımcılık yapıldığını açık bir biçimde<br />
gördüğümüz bir dünyada bile bu meselenin niçin ortaya çıktığını<br />
anlamakta daha kolay bir yol edinmiş oluruz. Bir insan doğarken<br />
hangi haklara sahiptir ve onun doğuştan var olan haklarını kullanımıyla<br />
ilgili ona imkânları kim sunacaktır? Bu iki soru etrafın-
24<br />
da dönen bir mesele. Bir örnek vereyim izniniz olursa: Houston<br />
Üniversitesi’nde misafir öğretim üyesiyken, namus cinayetleriyle,<br />
töre cinayetleriyle ilgili bir mevzuda da çalışıyorum. Bir gün<br />
“Stoning of Soraya” adlı, İran yapımı bir film orada gösterildi. Biz<br />
oradaki meslektaşlarımızla birlikte sinemaya gittik. İran’da geçen<br />
dramatik bir film. Bir kasabada eşi vefat eden bir kadınla başka<br />
birisi evlenmek istiyor. Kadın kabul etmeyince kadına bir tezgâh<br />
kuruyor, iftira ediyor. Sonunda kadını lekeleyerek kadının oradaki<br />
insanlar tarafından taşlanarak öldürülmesine neden oluyor. Film<br />
konu itibariyle çok dramatik. Biz tam inerken yanımdaki Amerikalı<br />
dedi ki “bütün Müslümanlar böyledir.” Ben de dedim ki<br />
bütün Amerikalılar Irak’ta bir buçuk milyon insanı katleden hunhar<br />
katillerdir. Afganistan’daki katliamları yapan Amerikalılardır,<br />
Amerika’dır. Bana cevaben dedi ki onlar teröristtir. Şimdi şuraya<br />
bağlamak istiyorum: biz doğduğumuz esnada hangi donanımlarla<br />
birlikte dünyaya geldiğimiz konusu netliğe kavuşmadan evrensel<br />
insan haklarıyla ilgili ortaya koyulan perspektif mümkün olduğu<br />
kadar çifte standartlı olacaktır. Bundan kurtulması mümkün<br />
değildir. Batı toplumlarının bize sunmuş oldukları insan haklarıyla<br />
ilgili çerçeve büyük oranda insanın bütün sahip olduğu değerlerden<br />
arındırmak suretiyle bir makine şeklinde varlık göstererek<br />
ancak bu yönde bir insan hakları çerçevesinin çizilebileceğini<br />
söyler. Kant’tan Descartes’a kadar belki Marx’tan Spinoza’ya kadar<br />
Thomas Hobbes’tan Jean Jacques Rousseau’ya kadar pek çok<br />
düşünürün, filozofun gerçekten insan haklarıyla ilgili çok evrensel<br />
diyebileceğimiz kurallardan bahsettiklerini ve bunların çizmiş<br />
olduğu çerçevede bir yasal yapılanmanın gerçekleşmiş olduğunu<br />
söyleyebiliriz. Yine de büyük oranda problemler var. Çok ciddi<br />
anlamda çifte standartlar var. Brüksel’in göbeğinde PKK örgüt<br />
çadırı açılıyor, buna insan hakları diyorlar. Aynı çadırın yanına<br />
bir IŞİD çadırının açılmasına imkân verirler mi? Asla vermezler.<br />
Dolayısıyla insan haklarından kasıtlarının bir ideolojik akrabalıkla<br />
bağlantısı olduğu gerçeğini mutlaka ama mutlaka dikkate almamız<br />
lazım. Bunun nereden kaynaklanıyor olduğuna bir akademisyen<br />
gözüyle, gerçekten bu konulara kafa yoran birer aktör
25<br />
olarak hep birlikte üzerine düşmemiz lazım. Eğer biz ontolojik<br />
bir konu olarak bakıyorsak, verili bir şey insanların sahip olduğu<br />
temel hakları biliyorsak, verili olan başka konuların da mümkün<br />
olabileceği gerçeğini dikkate almamız lazım. Bizim bir inanç formuna<br />
sahip olabileceğimizi, bizim bir kültür koluna sahip olabileceğimizi,<br />
bizim kişisel olarak bir sosyalizasyon sürecinde edinmiş<br />
olduğumuz kendi tecrübelerimizin var olabileceği gerçeğinden<br />
hareketle daha evrensel, daha çifte standartlardan uzak bir insan<br />
haklarıyla kalıcı bir çerçeve ortaya koymamız lazım.<br />
İnsan haklarının bütün dünyada olduğu gibi tamamlayıcı<br />
bir unsuru, bireyleri iki mekanizmadan korumaktır. Birincisi insanları<br />
çoğunluktan korumaktır. Yani az önceki kısa videoda da<br />
gördüğümüz gibi çoğunluğun baskısından korumaktır. İkincisi de<br />
devletten korumaktır. Bu iki mesele bugüne kadarki ayrımcılıkla<br />
ilgili, insan haklarıyla ilgili ve faşizmle ilgili karşılaştığımız en<br />
önemli sorunlar olarak görülmektedir. Çünkü maalesef Türkiye’de<br />
böyle işlemediği için gerçekten bunun tam olarak neye tekabül ettiğini<br />
bilmekte çok zorlanacağımızı tahmin ediyorum. O da şu: diyelim<br />
ki hepimiz burada siyahiyiz. Aramızda bir beyaz varsa hepimizin<br />
varlığı dolayısıyla bile o beyaz ırktan gelen kişinin üzerinde<br />
bir gizli baskı kurma ihtimali vardır. Dolayısıyla kamu otoritesi iki<br />
konuyu hedeflemek zorundadır. Devletin adil olması için insan<br />
haklarıyla ilgili ortaya koyması gerek iki temel prensip var: ilki<br />
azınlığın hukukunu korumak ve çoğunluk tarafından ezilmesine<br />
izin vermemek. İkincisi de kamu otoritesinin bizzat kendisinin<br />
bir egemenlik alanı oluşturması, bir hak ihlalinde bulunmasına<br />
imkân vermemek. Türkiye maalesef bu iki konuda hiçbir şekilde<br />
bugüne kadar bizim düşündüğümüz Anadolu’daki insanların sahip<br />
olduğu sosyolojisine uygun bir mekanizmaya sahip olmadı.<br />
Zannediyorum pek çoğunuz Fatih’in İstanbul’u fethettiğindeki<br />
fermanı bilirsiniz. Bunun çok tipik bir örneğidir. Bütün gayrı<br />
Müslümleri, Ermenileri, Ortodoksları, Protestanları, Yahudileri<br />
koruyacak bir ferman yayınlamak suretiyle, hatta Kur’an-ı Kerim<br />
ve kılıcının üzerine yemin ederek asla buna izin vermeyeceğini
26<br />
açık ve net bir biçimde deklare ediyor. Bu çok uzun bir süre Osmanlı’nın<br />
aslında birlikte yaşamayla ilgili, insan haklarıyla ilgili<br />
nasıl bir çerçeve ortaya koyduğunu açık bir biçimde gösteriyor.<br />
Bundan dolayı da İyonya’dan sonra “Pax Ottomana” dediğimiz<br />
Osmanlı sözleşmesi ve birlikte yaşamayla ilgili dünyaya örnek<br />
olabilecek büyük bir siyasal sistemin ortaya çıktığını görüyoruz.<br />
Farklılıkların bu anlamda ötekileştirilmeden, özgürce kendini<br />
var etmelerine imkân tanıyan bu mekanizma daha sonra ne<br />
yazık ki Türkiye’de bir ötekileştirmek ve hatta mümkünse reddi<br />
mirasta bulunmak suretiyle dışlandığını biliyoruz. Bu bahsettiğim<br />
farklılıkların yahut da başka bir inançtan gelen bir kişinin<br />
çoğunluk içerisinde kendini koruması anlamında Osmanlı’nın<br />
öngörmüş olduğu mekanizmalardan birisi şudur: “siz inancınızın<br />
gereği bir simge taşımalısınız. Bu şunun için değil, bugün öyle<br />
bir şey taşırsak, taşımasını önerirsek zannediyorum pek çok kişi<br />
bize şunu söyleyecektir: “siz bu insanların herhangi bir ideolojinin,<br />
inancın simgesini taşıyarak diğerini tehdit etmek istiyorsunuz.”<br />
Hâlbuki tam tersine onun hukukuna uygun bir mekanizma<br />
sürekli devrede olsun diye. Hristiyanlar “zünnar”, Yahudiler<br />
“kippa” takıyorlar ve Müslümanlar da “sarık” veya İslam’ın gereği<br />
başka bir kıyafet giyiyorlar. İnsanlar bir kişi sokaktan geçerken<br />
onun hangi inanca sahip olduğunu biliyor ve onun inancına saygısızlık<br />
edecek herhangi bir tutum veya davranıştan olabildiğince<br />
uzak duruyor. Ama bizim ülkemizde bugün böyle değil maalesef.<br />
Dünyanın pek çok yerinde de böyle değil. Bunun mutlaka o kadim<br />
olan geleneğin ortaya koymuş olduğu insan haklarıyla ilgili temel<br />
prensibe geri dönmesi gerekiyor. Yani 12. yüzyıl Magna Carta’dan<br />
bugüne kadar Avrupa’nın üretmiş olduğu insan haklarıyla<br />
ilgili çerçeve bir yere kadar geldi ve bunun bir sonraki aşamasına<br />
geçemiyor. Bundan dolayı çifte standartlarını aşamıyorlar. Bundan<br />
dolayı insan haklarıyla ilgili baktığı çerçeve şu Afganistan’daki<br />
kişi için insan hakları diye bir mefhum yok ama Paris’teki için var.<br />
Kafasında İstanbul’daki bir Türkiyeli için insan haklarıyla ilgili bir<br />
parametre yok, başka bir yerdeki için var. Geçen bir film izledim<br />
filmin son sahnesinde Birleşmiş Milletler heyetinden Belçikalı bir
27<br />
adam dünyaya adalet dağıtmak üzere bir kahraman olarak çıkıyor.<br />
Belçika kim biliyor musunuz? Hutu, Tutsi kabileleri arasında sırf<br />
burun yapıları dolayısıyla, çıkardıkları ayrımcılık dolayısıyla iki<br />
buçuk milyon insanın birbirini hunharca katletmesine neden olan<br />
ülkedir. Bu kadar açık ve net söylüyorum. Ruanda’daki katliamlara<br />
silah taşıyan ülkelerden birisi de Belçika’dır. Bugün bize sinemalarda,<br />
konferanslarda, akademik makalelerde dünyaya adalet<br />
dağıtan, evrensel insan haklarıyla ilgili temel parametreleri sunan<br />
temel bir referans mekanizması olarak kendilerini gösteriyorlar.<br />
Bunu bilerek yaptıklarını düşünenlerden değilim. Yani bir<br />
kasıtla yapıldığını düşünmüyorum. Adamların kafasındaki insan<br />
tanımıyla ilgili problem, benim bahsettiğim ilk önermeyle ilgili<br />
sorundur. Yine yurtdışında, Kanada’da bulunduğum günlerde bir<br />
öğretim üyesinin odasına girdim. Sinirli duruyor odasında. Çok<br />
sinirli, gergin. “Hayrola” dedim, “görmediniz mi?” dedi. “Görmedim”<br />
dedim. “Nasıl görmezsiniz!” dedi. “Vallahi görmedim<br />
bir şey” dedim. “Benim odamdan çıkanı görmediniz mi?” dedi.“<br />
Gördüm, bir öğrenci çıktı odanızdan.” dedim. “Burada nasıl böyle<br />
gezebiliyor.” dedi. “Allah Allah! Ne var?” dedim. Çıktım koridordan<br />
baktım bir öğrenci geçiyor. Kanada’yı bilenler var sanıyorum<br />
içinizde. Kanada’nın kendisini tanıtırken dünyaya anlattığı şey,<br />
farklılıkların bir arada barış ve kardeşlik içerisinde yaşatılması<br />
prensibidir hatta bununla ilgili bakanlık var. Bununla ilgili pek<br />
çok mekanizması var. “Görmedin mi?” dedi. “Evet, gördüm.” dedim.<br />
Bir başörtülü öğrenci oradan çıkarken inanılmaz öfkeli. Bizim<br />
buralı yani Ortadoğulu. “Ne var?” dedim. “Ben tanımıyorum,<br />
tanınmayacak halde” dedi. Dedim ki “siz gerçekten bu öğrencinin<br />
kim olduğunu bilmiyor musunuz?”. “Biliyorum, 2. sınıftaki<br />
öğrencimiz”. “Biliyorsunuz ama niye bu kadar kızgınsınız?” dedim.<br />
“Pencereden dışarıya bakar mısınız? Çok affedersiniz bahçede<br />
dolaşan ne kadar çok kedi köpek var.” dedim. Bunların hiçbirisinin<br />
bu toprağa basması sizi rahatsız etmiyor da, bir başkasının<br />
farklı inancı dolayısıyla, farklı rengi dolayısıyla, farklı kültürü<br />
dolayısıyla bu topraklara basması niye sizi rahatsız etsin ki? Bundan<br />
niye bu kadar tedirgin oluyorsunuz ki? Arkadaşlar esas prob-
28<br />
lem şurada düğümleniyor: bahsettiğim kamu otoritesinin adil<br />
olma özelliği eğer bu vasıf kaybolursa gerçekten insanlar birbirlerine<br />
karşı son derece gaddar ve acımasız olabilirler. Dolayısıyla bu<br />
mesele sadece kişilerin vicdanına bırakılabilir bir mesele değildir.<br />
Sadece kişilerin vicdanlarına bıraktığımızda biz bu meseleyle ilgili<br />
insanların merhametsiz olabilecekleri anlarda hiçbir tedbir sahibi<br />
olamayız. Dolayısıyla biz çoğunluk olarak kuşkusuz azınlığın<br />
hukukunu vicdanen gözetmekle mükellefiz. Fakat devlet de aynı<br />
zamanda bize şunu söyleyecek: “Aranızda farklı ideolojiden, farklı<br />
etnik yapıdan, farklı mezhepsel bir yapıdan gelen insanlar varsa<br />
siz onların hukukunu ihlal edecek herhangi bir adım atarsanız<br />
karşınızda ben varım!”. Biz de uzunca bir süre tam tersi olmuştur<br />
yani gayrimüslimlere karşı buradaki var olan anlayış bunun tam<br />
tersidir. Türkiye’nin mesela uzunca bir süre misyonerlik diye bir<br />
suç ihdas edilmiş olması gerçekten de bu ayrımcılıkla ilgili durumun<br />
ne kadar vahim olduğunu göstermesi bakımından önemli<br />
bir konudur. Yine aynı şekilde devlet otoritesinin her zaman bireyler<br />
üzerinde bir baskı kurabileceğini ve onların hukukunu ihlal<br />
edebileceği gerçeğini asla gözlerden uzak tutamayız.<br />
Bugün kamuda çalışanlar, yargıda çalışanlarla ilgili<br />
yapılan pek çok ankette “bireyin hukuku mu önemli, devletin<br />
hukuku mu önemli?” diye bir soru sorulduğunda, %70 oranında<br />
devletin hukukunun önemli olduğunu söyleyen yargı bireyleri<br />
ferdi asla devlet otoritesinin baskısından koruyamaz. Bu kapsamda<br />
Avrupa’daki gelişmeler doğrultusunda, yani devletin giderek<br />
gaddarlaşmış olması, özellikle kiliseyle el ele verip uzunca bir<br />
süre insanların gündelik hayatının her alanına nüfuz etmiş olması<br />
bakımından büyük bir sorun teşkil ettiğini biliyoruz. Aynı şekilde<br />
bildiğiniz gibi Nazizmle birlikte farklılıklara karşı, yani inanç<br />
ve farklı etnik kökenden gelenlere karşı büyük bir kindarlığın<br />
olduğunu biliyoruz. Nazizmi, Hitler’in yaptıklarını detaylandırmaya<br />
gerek yok. Özellikle Yahudilere ve Romenlere karşı son<br />
derece gaddarca ve vahşice bir katliam yaptığını ve bu katliamı<br />
yaparken kafasındaki mantığın az evvel bahsettiğim insanla ilgili
29<br />
kurduğum ilk önermeden kaynaklandığını biliyoruz. İnsanları bu<br />
tür ideolojilerden, çoğunluktan nasıl koruyabiliriz? Bunun biricik<br />
yolu nefretle mücadele ve ayrımcılıkla ilgili kanunun çıkarılmasıdır.<br />
Türkiye’nin çok şiddetle buna ihtiyacı var. Gerçekten bir<br />
insan hakları bakanlığının bile olması gerektiğine inanıyorum.<br />
Ama en azından Başbakanlık İnsan Hakları Kurulu var. Ayrıca bir<br />
başkanlık olarak da daha bağımsız, bütçesi olan, kendi kurulu, işleyişi<br />
olan bir mekanizmanın hayata geçirilmesiyle ilgili yasal bir<br />
değişiklik yapıldığını biliyorum ama bunların sahiden yeterli olduğunu<br />
düşünmüyorum. Bizde çok insan hakları ihlali olduğundan<br />
dolayı değil. Bu meselenin insanlığın ortak sorunu olması,<br />
kıymetli bir konu olması dolayısıyla mutlaka bir ayrımcılıkla mücadele<br />
kanununun çıkarılmalı. Bütün vatandaşlar kendilerine eşit<br />
bir hukuk uygulandığına inanmalıdır. Biz sürekli şunu söyleyelim:<br />
“bütün vatandaşlarımıza eşit davranıyoruz. Başörtülü başörtüsüz<br />
ayrımı yapmıyoruz. Uzun boylu kısa boylu ayrımı yapmıyoruz.<br />
Kilolu kilosuz ayrımı yapmıyoruz. Kürt Türk ayrımı yapmıyoruz.<br />
Alevi Sünni ayrımı yapmıyoruz.” Gerçekten bunun sistematik<br />
olarak yapıldığını düşünenlerden de değilim. Samimiyetle<br />
söylüyorum. Ama insanların emin olmaları gerekiyorsa böyle bir<br />
yasal düzenlemenin mutlaka yapılması gerekiyor ki ayrımcılıkla<br />
mücadele kanunları ülkelerin bu konudaki standartlarını göstermesi<br />
bakımından çok çok önemlidir. Diğeri konuda da yani<br />
toplumsal çoğunluğun azınlık üzerinde baskı kurması konusunda<br />
da yine aynı şekilde ayrımcılıkla mücadele ve nefret suçları kanununun<br />
devreye girmesi gerekiyor. Birini tahkir edici herhangi<br />
bir ifadenin kullanılması, bir sosyolojik kategoriyi aşağılayacak<br />
bir ifadenin kullanılması gerçekten bu kanun kapsamında mutlaka<br />
bir cezai yaptırımla karşılık görmeli. Hanımefendiler bu konuda<br />
çok şanslıdırlar, biliyorum. Onların oluşturmuş olduğu lobiler<br />
gerçekten hükümetler nezdinde çok önemli değişikliklere neden<br />
olduğunu ve bilakis bir pozitif ayrımcılığa tabi olacak bir yasal<br />
düzenlemenin ve bir kamuoyunun oluştuğunu biliyoruz. Yani<br />
“bize bayan demeyin, kadın deyin” dedikleri zaman bile biz ısrarla<br />
bayan demeye cesaret edemiyoruz çünkü onunla ilgili bir algı
30<br />
var oluşturmuş oldukları bir kamuoyu var. Bu konuda da mutlaka<br />
Türkiye’nin bir kamuoyuna, lobiye kavuşması gerekiyor. Bu<br />
bilincin gerçekleştiği bir atmosferde birbirimize karşı ayrımcılık ve<br />
nefret suçundan uzan düşmüş oluruz. Şu konuyla bitirelim izniniz<br />
olursa: Türkiye’nin bu mücadeleyle ilgili, Avrupa’yla ilgili, Avrupa’nın<br />
değerlerine entegre olması süreciyle ilgili çok mesafe kat<br />
ettiğini ama yine de bu mesafenin arzu edilen düzeyde olmadığını<br />
biliyoruz. Türkiye’nin temel vazgeçilmezlerinden birisi olarak<br />
önerdiğimiz ayrımcılık ve nefretle mücadele kanununu, kendi<br />
değerlerimizin dışında birilerinin bize dayattığı için oluşturursak<br />
hakikaten işlevsel bir altyapı oluşturabileceğimize inanmıyorum.<br />
Birileri bize dayattığı için değil hakikaten buna inandığımız için<br />
bu çerçeveye, bu vizyona sahip olarak bir düzenlemeye gitmek<br />
durumundayız. İlişkimizi de bu çerçevede ortaya koymak durumundayız.<br />
Demem o ki bizim için batı toplumlarından farklı<br />
olarak doğu toplumlarının bilgi kuramında esas olan insanların<br />
sahip oldukları doğuştan verili olan parametrelerin önemli bir<br />
kısmının değer yüklü olduğudur. Yani insan doğarken bir makina<br />
değildir. İnsan doğarken bir sürü donanımla birlikte dünyaya gelir.<br />
Batı düşünce sistemine göre insan Tabula rasa dedikleri boş bir<br />
levha gibidir yani John Locke’un söylediği üzere doğduğu zaman<br />
insan hiçbir bilgi birikimine sahip değildir. Hatırlayın lütfen pek<br />
çok Batı toplumlarının bu meselelerle ilgili çalışmalarının özetinde<br />
“acaba insan herhangi bir sosyolojik baskı, inanç, ideoloji, herhangi<br />
bir toplumsal çevrenin içerisinde yetişmezse nasıl bir varlık<br />
olur?” sorusunu çokça sorduklarını ve bunu deneyimlediklerini<br />
biliyoruz. Decameron öyküleri, Robinson Crusoe’dan tutun da<br />
“Kumsal” romanındaki gibi ya da “Sineklerin Tanrısı” kitabında<br />
olduğu gibi pek çok batılı entelektüelin “insanın üzerinde toplumsal<br />
bir baskı olmadan kendisini nasıl gerçekleştirir?” sorusu gündemdedir.<br />
Niçin bu soruyu soruyorlar? Şundan dolayı: diyorlar ki<br />
“temelde insanlar doğarken herhangi bir ahlaki prensiple, herhangi<br />
bir inanç formuyla, değer yargısıyla dünyaya gelmezler. Bunları,<br />
içinde bulunmuş oldukları toplumdan edinirler. Bunları, insanların<br />
veya ailelerinin kendilerine söylemiş oldukları temel kültür
31<br />
kodlarından edinirler. Dolayısıyla bu kültür kodlarıyla bezenmiş<br />
ve bu kültür kodları içerisinde büyümüş bir insanın doğaldır ki o<br />
kültür kodlarının ona söylediği temel çerçevenin dışına çıkmayacağı<br />
noktasındadır.” Bu kısmen doğru ama bütün hayatı bunun<br />
üzerine oturttuğunuzda siz bireyüstü bir varlıktan bahsetmiş<br />
oluyorsunuz. Bireyüstü süper organik bir yapı olarak toplumdan<br />
bahsetmiş oluyorsunuz. Süper organik bir varlık olarak insanın<br />
üzerinde Tanrı’nın eli gibi bir toplumun varlığı yahut da bir kurallar<br />
manzumesinin varlığı gerçekçi bir durum değil ve insanın<br />
özüne ilişkin bir konuyu içermiyor.<br />
Tartışmalı bir konu olsa da bizim açımızdan, doğu<br />
toplumları açısından ve özellikle Müslümanlar açısından bu<br />
meseleye baktığımızda batılılardan farklı önermelere sahip olduğumuzu<br />
görürüz. İnsanda iyinin ve kötünün bilgisi vardır. İyinin<br />
ve kötünün bilgisinin olması demek bizzat kendisi pozitif bir<br />
durumdur, olumlu bir durumdur. Yani biz nötr bir varlık değiliz.<br />
Biz pozitif bir varlığız ve önemli olan bizim kötülüğü, şiddeti<br />
kontrol edebilecek bir irade beyan edebilmemizdir. Bir irade beyanında<br />
bulunacak enstrümanlara sahip olmamızdır. Bu, dünyanın<br />
gidişatının bu eksende olduğu zamanlarda hakikaten çok önemli<br />
ölçüde insan haklarıyla ilgili adımların atıldığını ve çerçevelerin<br />
çizildiğini hem Antik Roma’dan hem ortaçağdan biliyoruz. Özellikle<br />
İslam dünyasında yine aynı şekilde Antik Yunanda da benim<br />
bahsettiğim çerçevede insanlar doğarken birtakım donanımlarla<br />
doğdu ve daha sonra Aristoteles’in “insan düşünen bir hayvandır.”<br />
demesiyle birlikte bu işin sekteye uğradığını söyleyebilirim. Bizim<br />
için eğer kalıcı bir sosyolojinin geleceğini planlıyorsak, bu<br />
coğrafyada önemli bir aktör olmak istiyorsak bu iki meseleyi mutlaka<br />
bir çözüme kavuşturmamız gerekiyor. Son iki cümle söyleyeyim.<br />
Bu meseleler yani farklılıkların bir arada yaşaması ve nefret<br />
suçlarıyla, ayrımcılıklar ilgili düzenlemelerin yahut da var olan<br />
örnek uygulamaların en iyisinin burada olduğunu söylediğimde<br />
bir hamaset yaptığım düşünülmesin. Bir toplum tarihi hocası<br />
olarak söylüyorum. Gerçekten Anadolu’nun Osmanlı’dan önceki
32<br />
durumu da dâhil olmak üzere özellikle Osmanlı Dönemi bu çerçevede<br />
inanılmaz bir biçimde örnek teşkil edebilecek uygulamalarla<br />
doludur. Bize söylenen, (biz çoğu zaman buna bir hamaset, retorik<br />
olarak bakıyoruz) askerler bir bağdan geçerken kopardıkları<br />
üzüm kadar akçeyi bir kesenin içerisine koyarak oraya bağlamalarının<br />
insan haklarıyla ilgili, hukukla ilgili, evrensel bir prensibi<br />
gözettiğini biliyoruz. Biz köyde yaşarken (köyümüz küçücük bir<br />
köy, üç haneli; biz varız, amcamlar, dayımlar… Başka kimse yok)<br />
benim annem, evdeki hayvanlar kaybolduğu zaman şöyle bir şey<br />
söylerdi: “çabuk olun bir Vedduha suresi okuyun, bir ipliğe düğüm<br />
atın ya da bir bıçağın ağzını kapatın.” Niye? Dağdaki kurtlar, vahşi<br />
hayvanlar bizim evcil hayvanlarımızı yemesinler diye. Biz de yapardık.<br />
Yani ya bir düğüm atardık ipe, ya da bir bıçağın ağzını kapatırdık.<br />
Ondan bir gün sonra hayvanlar bulunurdu doğal olarak.<br />
Bulunduğunda annem pür telaş “çabuk gidin o ipin düğümünü<br />
çözün!” yahut da “o bıçağın ağzını açın!” der. “Niye anneciğim?<br />
Yani hazır bu vahşi kurtların, çakalların ağzını bağlamışken başka<br />
yaratıklara, komşularımızın hayvanlarına zarar vermesinler<br />
daha iyi değil mi?”. “Olur mu evladım. Onun da bu dünyada bir<br />
hukuku vardır, bir rızkı vardır.” diye söylerdi. Gerçekten bu kadar<br />
çok hassasiyet sahibi bir geleneğin bugün insan haklarıyla ilgili<br />
konularda şamar oğlanına dönmüş olması bizim kendi köklerimizle<br />
aramıza koymuş olduğumuz mesafeden kaynaklanıyor. Bizim<br />
bugün dünyaya bakışımızı sadece ve sadece kendi köklerimizle<br />
ilgili, kendi bilgi kuramlarımızla ilgili değil başkalarının bize vermiş<br />
olduğu çerçeveden dünyaya bakmamızdan kaynaklanıyor.<br />
Eğer biz kendi bilgi kuramımızı, kendi vizyonumuzu ortaya koyarak<br />
kendi geleneklerimizi ve değerlerimizi dikkate alarak bir<br />
insan tanımı yaparsak Batıdaki insan hakları çerçevesini kuşatan<br />
daha evrensel, daha kapsayıcı bir yaklaşımla ayrımcılıkla da mücadele<br />
edebilecek bir vizyona sahip olabiliriz. Bunun olabileceğine<br />
inanıyorum.<br />
Sabrınız için çok teşekkür ediyorum, saygılar sunuyorum.
33<br />
Kurt WACHTER<br />
(FAIR-PLAY)<br />
1968 yılında doğdu, Dornbirn spor lisesini bitirdikten sonra<br />
Viyana ve Cape Coast / Gana’da etnoloji ve Afrika-bilimleri<br />
okudu. Fair Play, Farklı Renkler, Bir Oyun” kampanyası 1997<br />
yılında Viyana Uluslararası Diyalog Enstitüsü ve İşbirliği<br />
(VIDC) tarafından başlatıldı. 1999 yılından bu yana (FARE)<br />
“Avrupa’da Irkçılığa Karşı Futbol” Avrupa ağında Proje<br />
Koordinatörü olarak görev yapmaktadır.<br />
SPORDA AYRIMCILIKLAR VE MÜCADELEDE UY-<br />
GULAMA ÖRNEKLERI<br />
Kurt WACHTER<br />
Ben kimim?<br />
Avusturya’da FairPlay olarak adlandırılan futbolda ırkçılık<br />
karşıtı ilk girişime 1997’de başladım. Farklı Renkler. Viyana<br />
Uluslararası Diyalog ve İşbirliği Enstitüsüne (VIDC) bağlı Farklı<br />
Renkler, Tek Oyun., Viyana’daki FARE ağının kuruluşunun ardındaki<br />
itici kuvvet 1999’da FairPlay’di. 1999’dan 2010’a kadar<br />
görevim, genel FARE ağını koordine etmekti.<br />
Sunumum, Avusturya temelli FairPlay girişiminin, büyük<br />
futbol turnuvalarında ırkçılıkla mücadele ve buna bağlı hoşgörü-
34<br />
süzlükler konusundaki pratik deneyimi vurgulayacak.<br />
Balkanların Batısın’da futbolla ilgili milliyetçilik, ırkçılık<br />
ve ayrımcılıkla mücadele (Batı Balkanlar’daki ulusal futbol dernekleri<br />
ve Avusturya ile ortak olarak).<br />
Şubat 1999’da Viyana’da Avrupa’daki Irkçılıkla Mücadele<br />
Paneli (FARE) ağının kurulmasıyla birlikte Orta ve Doğu<br />
Avrupa’da ırkçılık, milliyetçilik ve aşırı sağcılık konuları FA-<br />
RE’in odağı haline geldi. FARE ağının genel koordinatörü olarak<br />
(1999’dan 2010’a kadar) FairPlay girişimi, Sırbistan’daki ve eski<br />
Yugoslavya’daki diğer ülkelerdeki profesyonel futbol kulüpleriyle<br />
uygun bağlantılar kurdu.<br />
2007’de FairPlay, Balkan Alpe Adria Projesi (BAAP) ile<br />
birlikte “Milliyetçiliğe Karşı Savaş ve Balkanlarda Gençlik Değişimlerini<br />
Geliştirme” amaçlı Nikes Stand Up, Speak Up fonu<br />
tarafından desteklenen bir FARE programını başlattı. Bunu takiben,<br />
UEFA’nın desteğiyle gerçekleştirilen FairPlay girişimi, Bosna-Hersek,<br />
Sırbistan, Makedonya ve Karadağ’ın futbol federasyonları<br />
ve daha yakın bir tarihte Hırvatistan’ın Futbol Kurumu ile<br />
çok yıllık programlar tasarladı ve uygulamaya koydu. Yugoslavya’daki<br />
iç savaş öncesindeki başarılı ve zengin spor kültürü göz<br />
önüne alındığında, sporun ve özellikle futbolun, anlayış, hoşgörü,<br />
dayanışma ve sosyal dahil olmayı teşvik etme konusunda güçlü<br />
potansiyeller sunduğu açık bir hale geldi.<br />
Tehlike altındaki sorunlar<br />
Çeşitliliğin ve dâhil olmanın simgesel temsili, birçok eski<br />
futbol takımının serisinde ve giderek ulusal takımlarda - hatta<br />
önceki Avrupa FIFA 2014’te gördüğümüz gibi Doğu Avrupa’da<br />
görülebilir. Fakat bu hikâyenin tamamı değil. Avrupa futbol sahaları,<br />
sadece çeşitlilik ve entegrasyon alanları değil aynı zamanda<br />
ayrımcılık ve ırkçılık alanlarıdır.
35<br />
Ayırımcılığın aşırı biçimleri, siyahlara ve diğer azınlık<br />
oyuncularına karşı şiddet içeren şakaları, sağ aşırı radikal mesajları<br />
ve sembolleri veya homofobi ve cinsiyet ayrımcılığının açık<br />
formlarını kapsar.<br />
- 2014 Dünya Kupası FIFA’sında açıkça kötü muamele örnekleri:<br />
Doğrudan ayrımcılık biçimleri yanında, genellikle kurumsallaştırılmış<br />
ya da yapısal ayrımcılık olarak adlandırılan<br />
daha katı türden dışlama türleri vardır. Örnekler, göçmenlerin ve<br />
azınlıkların sistematik olarak yetersiz temsili ve otorite veya statü<br />
pozisyonlarından çıkarılmalarını içerir. Avrupa çapında azınlıklar<br />
sadece spor idaresinde, yönetimde ve koçlukta az temsil edilmekle<br />
kalmaz aynı zamanda stadyumlarda taraftarlar olarak ve bazı<br />
ülkelerde profesyonel liglerde oyuncular olarak da az temsil edilirler.<br />
Büyük futbol karşılaşmalarında ırkçılığa karşı mücadele<br />
etmek - EURO 2004 ve 2006 Dünya Kupası’nda FARE<br />
FARE - EURO 2004’teki FSI Programı<br />
Geçtiğimiz yıl Portekiz’de düzenlenen Avrupa Şampiyonası<br />
için UEFA, ilk defa fan büyükelçilikleri ve ırkçılık karşıtı bir<br />
program yürütmede kullanılacak finansal kaynaklar oluşturdu.<br />
Kısacası, FARE’nin EURO 2004 sırasında Portekiz’de neler yaptığını<br />
açıklayacağım:<br />
Birçok Avrupa liginde devam eden ırkçılık ve ayrımcılık<br />
sorununa karşı farkındalık yaratmak ve önleyici çalışmalar yapmak<br />
için çok uluslu bir FARE ekibi (6 ülke, 17 kişilik) Portekiz’e<br />
gitmiştir.<br />
FARE ağı tarafından Portekiz’de düzenlenen etkinlikler<br />
arasında birçok farklı metodoloji yer alıyordu:<br />
- Porto’nun açılış gününde eski oyuncuların, UEFA’nın futbol yöneticilerinin<br />
ve katılımcı ekiplerin, uluslararası medyanın katıldı-
36<br />
ğı ve Avrupa Parlamentosu Başkanı Pat Cox’un açtığı bir FARE<br />
Resepsiyonu.<br />
- Çek yıldız oyuncusu Pavel Nedved’in de aralarında bulunduğu<br />
16 takım kaptanının açıklamalarıyla “O Jogo” adlı spor gazetesine<br />
ırkçılık karşıtı bir FARE takvimi yayınlandı.<br />
- Fanların ırkçılık veya yabancı düşmanlığı yapanları arayıp raporlaması<br />
için telefon ihbar hattı ve deneyimli FARE çalışanları<br />
yoluyla ırkçı olayların gözlenmesi<br />
- Çok dilli bir ırkçılık karşıtı taraftar <strong>dergi</strong>sinden 15.000 kopya,<br />
maç öncesi ve sonrası ve Porto, Guimaraes, Amadora ve Lizbon’daki<br />
Streetkick olaylarında ücretsiz olarak dağıtıldı<br />
- Bir mobil futbol oyunu - ‘Streetkick’ ile hayran ve yerel halkı<br />
oyalamak için bir grup genç çalışan eşliğinde futbol salonlarının<br />
gezilmesi -<br />
FARE, ırkçılık karşıtı programının yanı sıra, futbol taraftarları<br />
arasındaki şiddeti sosyal olarak önleme konusunda uzman<br />
olan Futbol Taraftarları Uluslararası Birliği (FSI) ile birlikte çalışmıştır.<br />
Taraftarları ziyaret etmek için sekiz mobil taraftar elçiliği<br />
işlettiler.<br />
Taraftar elçiliklerinin felsefesi taraftarların taraftarlara<br />
yardım etmesidir. Taraftar örgütlerinden işe alınan sosyal hizmet<br />
uzmanları ve destekçiler, taraftarların karşısına çıkabilecek her<br />
türlü talihsizliğin üstesinden gelmelerine yardımcı olmak için her<br />
türlü bilgiyi sağlarlar.
FARE - 2006 Dünya Kupası Programı<br />
37<br />
FARE, 2006’da Almanya’daki FIFA Dünya Kupasında bir<br />
ırkçılıkla mücadele programı düzenledi.<br />
On bir şehirde, ırkçılığa muhalefetimizi göstermek için Streetkick<br />
turnuvaları düzenlendi.<br />
Hayranlar, yöre halkı ve azınlık grupları birlikte saygı duyarak<br />
oynadılar. Ayrıca bir Taraftar Dergisi dağıttık ve bir sergi<br />
açtık.<br />
Ayrıca FARE stadyumların içinde ve çevresinde ırkçı afişleri<br />
ve tezahüratları izledi. Hannover’deki İtalya-Gana maçında<br />
faşist selamlar verildi ve bir Ganalı oyuncu topa her dokunduğunda<br />
muz gösterildi.<br />
Oyun öncesi tüm takım kaptanlarının ırkçılığa karşı konuşmaları<br />
da dâhil olmak üzere çeyrek finallerde aktivitelerin düzenlenmesinde<br />
FIFA’ya yardımcı olduk.<br />
Avusturya ve İsviçre’de UEFA EURO 2008<br />
Avusturya / İsviçre 2008, FARE ağı ve diğer STK’ların<br />
ırkçılık karşıtı ortak kampanyasını içeren ilk UEFA turnuvasıydı.<br />
Irkçılıkla Mücadele faaliyetleri arasında; tüm maçlarda gösterilen<br />
özel olarak oluşturulmuş bir TV spotu, sahada yan reklam panoları,<br />
maç biletlerinin markalaştırılması ve dört takım kaptanı yarı<br />
finaller boyunca ırkçılık karşıtı ifadeleri yer almıştır. Stadyumların<br />
dışında da ‘StreetKick’ oyunu, taraftar kitlesi ve etnik azınlık<br />
topluluklarının katıldığı bir programla ev sahibi şehirleri gezdi.<br />
Ayrıca oyunlarda bir dizi monitör mevcuttu ve bir raporlama sistemi<br />
vardı. Dahası, FairPlay, Avrupa Futbol Taraftarları (FSE) ile<br />
birlikte 8 ev sahibi şehirde Taraftar Elçilikleri organize etti.<br />
UEFA EURO 2008 FARE Programı: Stadyumlarda Irk-
38<br />
çılıkla Mücadele EURO 2008’deki ırkçılık karşıtı mesajı küresel<br />
bir izleyici kitlesine yaymak için “Irkçılığa Hayır” sloganı her<br />
maçta yan panellerde gösterildi. Ayrıca 30 saniyelik video spotu<br />
31 maçta dev ekranda oynatıldı.<br />
Avusturya ve İsviçre’de Irkçılıkla Mücadele Kampanyası’nın<br />
etkinlikleri, yarı finalistlerin takım kaptanlarının ırkçılığa<br />
ve çeşitliliğe karşı doğrudan sahadan mesajıyla ana sahnede yer<br />
aldı. Ayrıca, seyirciler ırkçılık karşıtı bir koreografide yer aldılar.<br />
Ek aktiviteler arasında kıdemli oyuncu ve yedek oyuncuların<br />
markalı önlükleri, özel kaptanlar kol bantları vardı ve tüm<br />
EURO 2008 maç biletleri, Irkçılıkla Mücadele İletisi mesajını taşıyordu<br />
.<br />
Ultra Kısa<br />
FARE’nin Avusturya ve İsviçre EURO 2008’de ırkçılıkla mücadele<br />
faaliyetleri:<br />
• Yarı Finaller, “Irkçılıkla Mücadele” sloganına atfedildi,<br />
• Street kick etkinlikleri ve fanzinleri (taraftar <strong>dergi</strong>si) aracılığıyla<br />
fanlar ve yerel halkla etkileşimde bulunuldu<br />
• Personel için ırkçılığa karşı eğitim rehberi ve izleme, raporlama<br />
planı<br />
Taraftar Deatek Programı: 8 ev sahibi şehirdeki fan elçilikleri,<br />
çok dilli Fan kılavuzları ve web sitesi<br />
3. EUROSCHOOLS 2008: Okullar, Fair Play ve 53 UEFA milleti<br />
için elçilik oldu<br />
Önleyici Çalışma: Streetkick Tour & Fanzine(Taraftar Dergisi)<br />
Stadyumların dışında ve fan elçiliklerine ek olarak, Streetkick<br />
oyunu hayranların ve etnik azınlık topluluklarının yer alabileceği<br />
etkinliklerle beş ev sahibi şehri gezdi. FARE taraftar <strong>dergi</strong>sinin
39<br />
de olduğu malzemeler, nitelikli takımların dillerinde hazırlanan<br />
broşürler, tişörtler, mobil bir sergi ve temalı posterler mevcuttu.<br />
Yeni meydan okuma: Avrupa Futbolunda Homofobi<br />
Kilometre Taşları: UAR Konferansı Barselona, FARE AW 2010<br />
Posteri)<br />
Eşitlik için Futbol: Homofobiyi Avrupa futbolunun gündemine<br />
sokmak<br />
2009’da FARE ağına bağlı çeşitli STK’lar ve spor organizasyonları<br />
“Eşitlik için Futbol” projesine başladı. Girişim, Temel<br />
Haklar ve Vatandaşlık Programı çerçevesinde Avrupa Komisyonu<br />
(GM Adalet) tarafından desteklenmektedir.<br />
Ortaçağ ve Doğu Avrupa’ya odaklanan ırkçılık, etnik ayrımcılık<br />
ve homofobiden arındırılmış futbolun önemine vurgu<br />
yapılmaktadır. Bilinçlendirme faaliyetlerinin yanı sıra, Orta ve<br />
Doğu Avrupa ile LGBT (Lezbiyen / Eşcinsel / Biseksüel / Transeksüel)<br />
gruplar, göçmenler ve etnik topluluklar arasında bilgi<br />
değişimi ve bilgi aktarımı ön plandadır.<br />
Proje önlemleri (2013 yılına kadar) şunları içermektedir:<br />
İtalyan proje ortağı UISP, Mondiali Antirazzisti (Irkçılık<br />
karşıtı Dünya Kupası) sırasında Temmuz 2011’de başlamış olan<br />
İtalya sporundaki homofobiye karşı kapsamlı bir kampanya düzenliyor.<br />
Futbolda Irkçılık ve Ayrımcılıkla Mücadelede FARE eylem<br />
haftası girişimleri ve taban örgütlerinin faaliyetleri desteklenecektir.<br />
Rotterdam’daki EuroGames 2011’in organizasyon ekipleri, Budapeşte’deki<br />
EuroGames 2012 organizasyon ekipleriyle yakından<br />
işbirliği yapacaklar. EuroGames, proje ortağı Avrupa Gey ve
40<br />
Lezbiyen Spor Federasyonu (EGLSF) tarafından organize edilen<br />
Avrupa’nın en büyük LGBT spor etkinliğidir.<br />
Bilinçlendirme önlemleri ve kampanyaları Polonya ve<br />
Ukrayna’daki UEFA EURO 2012 de uygulanacak; Taraftar Elçiliklerinin<br />
görevlileri için eğitimler düzenlenecek , LGBT grupları<br />
için özel Fan rehberi ve LGBT taraftarları için bir irtibat noktası<br />
olarak Pride House (gurur evi) kurulacak.<br />
Cinsel yönelime dayalı ayrımcılık futbolda büyük bir sorun<br />
teşkil etmektedir. Profesyonel futbol oynamak ve gay olmakla<br />
birlikte başarılı bir oyuncu olmak genellikle genel bir çelişki<br />
olarak görülüyor. Bu tür sıradan bir homofobi, geleneksel olarak<br />
profesyonel futbola idari, koçluk ve oyun oynama düzeylerinde<br />
nüfuz etmiştir. Futbolda homofobi görünmezlik taşıyor. Bir yanda,<br />
hiç bir Avrupa profesyonel liginde açıkça gey olan tek bir<br />
erkek oyuncu yok; Öte yandan kadın oyuncular genellikle ‘lezbiyen’<br />
olarak damgalanmaktadır. Avrupa’nın dört bir yanındaki<br />
‘gay’ birçok taraftarın sevmediği her şeyin eşanlamı haline geldi.<br />
Oyuncuların şimdiye kadar neden çıkmadıklarının bir nedeni de<br />
futbol yapılarının eşit haklar sağlamadığıdır.<br />
Avrupa Birliği tarafından finanse edilen Eşitlik için Futbol<br />
(2009-2013) projesinin amacı, homofobi, ırkçılık ve futbolda<br />
ayrımcılığa karşı (yabancı düşmanlığı, anti-Çingenecilik ve anti-Semitizm)<br />
mücadeleyi savunmak için Orta ve Doğu Avrupa ‘ya<br />
ağırlık vererek katkıda bulunmaktı.<br />
Projenin başlıca hedefleri şunlardı:<br />
Futbolda ayrımcı uygulamalar, söylemler ve stereotiplerin<br />
farkında olunması ve anlaşılması, özellikle de gay ve lezbiyenlerin<br />
ayrımcılığının devam etmemesi (homofobi) ve göçmenlerin<br />
ve etnik azınlıkların, özellikle Romanların dışlanmaması<br />
Her gey, lezbiyen, biseksüel ve travestinin eşit haklardan
41<br />
yararlanmasına ilişkin iyi uygulamalar, bilgi ve eğitim materyalleri<br />
alışverişinde bulunarak (ülke çapında ve Ulus ötesi) Doğuda<br />
yeni üye ülkeler ile Batı’daki eski üye ülkeler arasındaki uçurumu<br />
kapatmak<br />
Ana unsurlar arasında UEFA EURO 2012’de taraftar<br />
odaklı kalite önlemleri yer alıyordu. Fan Elçilikleri programı,<br />
UEFA EURO 2012’de resmi fan barındırma programı idi. Faaliyetler<br />
şunları içerecektir: FanGuides ( taraftar rehberinde) LGBT<br />
bölümü (çevrimiçi ve basılı), fan Elçilik çalışanları için Çeşitlilik<br />
Eğitimleri ve seminerler. Ayrıca, Varşova’da bir “Gurur Evi”<br />
kurulması. Gurur evi, LGBT topluluğu için bir bilgi birikimi ve<br />
servis noktasıdır ve ilk kez Vancouver’daki Kış Olimpiyatları’nda<br />
tanıtıldı. Ayrıca “Tüm Farklara Karşı - Lezbiyen ve Gey Spor”<br />
adlı uluslararası bir tur sergisi tasarlandı. Sergide, 5 dilde ünlü<br />
eşcinsel erkek ve kadın sporcu portreleri (İngilizce, İtalyanca, Almanca,<br />
Slovence ve Slovakça) yer almaktadır.<br />
Ayrımcılığa uğratmama ve katılımı artırmak için turnuva<br />
organizatörleri, dernekler veya kulüpler neler yapabilir ve yapmalıdır?<br />
Ayırımcılık, bir anlayış ve cehalet eksikliği ile ortaya çıkabilir<br />
ve hatta iyi niyetli fakat ipucu veren sözcükler veya eylemlerden<br />
kaynaklanır.<br />
Bu nedenle, başlangıç noktası, dışlayıcı uygulamaları ve<br />
bu günlük usullerin kulübü veya birliği nasıl etkilediğini anlamaya<br />
çalışmaktır.<br />
Spor organları toplumun her kesimine açılmalı ve azınlık,<br />
göçmen topluluklar ve diğer marjinal gruplardan tavsiye almak<br />
istediklerini garanti etmelidirler. Bu, dudak bükümü veya hayır<br />
işi olarak değil, spor gelişiminin bir gereğidir.
42<br />
Kilit noktalar<br />
Büyük müsabakalardaki açık ayrımcılık biçimlerini cezalandırma<br />
yollarını bulun (ör. Brezilya’daki 2010 FIFA Dünya<br />
Kupası stadyumlarındaki ırkçı ve homofobik eylemlerin uygun<br />
şekilde onaylanmamış olması)<br />
Irkçılık ve ayrımcılıkla mücadele için proaktif kampanya, eğitim<br />
çalışmaları ve bilinçlendirme hayati öneme sahip olmakla birlikte<br />
etnik, göçmen ve cinsel azınlıklar, aktif futbolseverler ve insan<br />
hakları STK’ları gibi hedef kitlelerin bu çalışmalara katılımı<br />
önem arz etmektedir. FIFA gibi spor yönetim organları tarafından<br />
ayrımcılığa karşı verilen yukarıdan aşağıya mesajlar sınırlı güvenilirlik<br />
riski taşımaktadır (UEFA EURO 2008’deki UAR programının<br />
değerlendirme sonuçlarına da bakınız)<br />
Futbol federasyonları, dernekler, kulüpler ya da spor bakanlıkları<br />
ayrımcılıkla mücadeleye dahil olmayı daha gerçeğe<br />
dönüştürmek için ne yapabilir? Ayırımcılık, bir anlayış ve cehalet<br />
eksikliği ile ortaya çıkabilir ve hatta iyi niyetli fakat ipucu veren<br />
sözcükler veya eylemlerden kaynaklanır. Bu nedenle, başlangıç<br />
noktası, dışlayıcı uygulamaları ve günlük işlemlerin futbol kulüpleri,<br />
dernekler ve büyük turnuvaları nasıl etkilediğini anlamak<br />
ve analiz etmektir. Asıl sorun, hiper-erkeklik ve Avrupa genelinde<br />
hetronormatif futbol ve fan kültürlerinin tanımlanması ve sorgulanmasıdır.<br />
Futbol yapılarının topluma geniş şekilde açılması ve azınlık,<br />
göçmen topluluklar ve diğer marjinal gruplardan tavsiye almalarının<br />
sağlaması gerekir. Bu, dudak bükümü veya hayır işi<br />
olarak değil, spor gelişiminin bir gereği olarak görülmelidir.<br />
Bu nedenle, ortaklıklar, aktivitelerin planlanmasına katılım ve<br />
LGBT’ler ve ırkçı olmayan fan grupları da dahil olmak üzere<br />
ayrımcı grupların görünürlüğü önemlidir. Bu, azınlık gruplarının<br />
fonlama ve spor altyapısına adil ve eşit erişime ihtiyaç duymasını<br />
gerektirir.
43<br />
Doç.Dr. Ahmet TALİMCİLER<br />
(EGE ÜNİVERSİTESİ)<br />
1970 yılında İzmir’de doğdu. 1994 yılında Ege Üniversitesi<br />
Edebiyat Fakültesi Sosyoloji bölümünden mezun oldu. ‘Türkiye’de<br />
Futbol Fanatizmi ve Medya İlişkisi’(1998) başlıklı<br />
teziyle yüksek lisansını, ‘Türkiye’de Futbol ve İdeoloji İlişkisi’(2005)<br />
adını taşıyan çalışmasıyla doktorasını tamamladı.<br />
2000 yılı Milliyet Gazetesi Sosyal Bilimler ödülünü kazandı.<br />
Ağırlıklı çalışma alanları: Spor sosyolojisi, sporun medyadaki<br />
temsili, popüler kültür, gündelik hayat, spor-ideoloji-söylem<br />
ilişkisi. TRT İzmir Kent Radyo’da ‘Arka Plan’ isimli bir spor<br />
programını her Salı akşamı hazırlayıp, yorumlamayı sürdürmektedir.<br />
TÜRKIYE’DE SPORDA AYRIMCILIK ÖRNEKLERI<br />
Doç.Dr. Ahmet TALİMCİLER<br />
Medyanın bunu bize nasıl aktardığı ve hangi dolaşımlardan<br />
geçirdiği meselesi bizi başka şeylerle karşı karşıya bırakıyor.<br />
Şimdi tam bu noktada şöyle bir vurguda bulunacağım. Spor aslında<br />
gerçek bir sosyal fenomen ve sonuna kadar ideolojik bir alandır.<br />
Yani spor bizim inşa ettiğimiz ve bu inşa sürecinde bir takım<br />
değerler yüklediğimiz alandır. Bunun üzerinden baktığımızda<br />
spor ideolojisi, daha da yaygın olarak futbolun kullandığı değer-
44<br />
ler bazen sosyal yapıdan transfer edilir, bazen sosyal yapıdan<br />
transfer edilir bazen de sosyal yapıda pekiştirici etkiler yapar.<br />
Şimdi baktığınızda ilgilendiğimiz alan üzerinden konuştuğumuzda,<br />
az önce Alpay Bey’in burada bize gösterdiği örnekler üzerinde<br />
konuştuğumuzda böyle bir gerçeklikle karşı karşıya kalıyoruz.<br />
Özellikle son dönemde ortaya konulan cezai yaptırımlara baktığımızda<br />
şöyle bir mesele var önümüzde; ülkenin içinden geçtiği<br />
dönemin ve bununla ilgili yansımaların bu alana doğrudan doğruya<br />
ne gibi etkileriyle karşı karşıya kalırız? Şimdi biraz baktığınızda<br />
nefret söylemi nedir? Bireylere ırkları, ten renkleri, etnik kökenleri,<br />
toplumsal cinsiyetleri, milliyetleri, dinleri, cinsel<br />
tercihleri, yetersizlikleri diğer bireysel ayrımcılık biçimleri genelinde<br />
yöneltilen, nefret içeren ve teşvik eden söylemler olarak tanımlanabilir.<br />
Hatırlarsanız geçen hafta Avrupa’da bir olay oldu.<br />
Hatta ben pazar günü taraftar gazetesinde son yazımda da futbolun<br />
ırkçılık ile imtihanı diye yazı kaleme aldım. Olayı görenler<br />
Madrid kentinde gerçekleşen PSV taraftarlarının yapmış olduğu<br />
insanlık ayıbına şahit oldular. Aynı zamanda o olay içerisinde bir<br />
tane İspanyol vatandaşın tepkilerini de gördüler. Görünen tablo<br />
aslında Avrupa’da sıkça karşı karşıya kalınan bir olayın yansımasıdır.<br />
Aynı zamanda sözünü etmiş olduğum meselelerin de özellikle<br />
futbol üzerinden ne şekilde gündeme gelebildiğini göstermesi<br />
açısından önemli bir örnektir. Şimdi nefret suçu, nefret<br />
söylemi neyle beslenmekte? Bunların arasında farklı etnik veya<br />
dini kimlikler, cinsel görünümlere karşı ön yargılar, ayrımcılık,<br />
ırkçılık, yabancı düşmanlığı, cinsiyet, transfobi gibi nedenler bulunmaktadır.<br />
Baktığımızda özellikle dil, nefret söylemi ya da spor<br />
üzerinden konuşmaya başladığımızda oldukça etkilidir. Çünkü<br />
biz kendimizi ifade ederken kullanmış olduğumuz dil asla masum<br />
değildir. Hatta çoğu zaman dil üzerinden çalışmalar yapan kişilerin<br />
vurguda bulunduğu gibi dil aslında bizim kendisiyle oynadığımız<br />
değil, bizimle oynayan bir araçtır. Böyle bakıldığında toplumsal<br />
yaşam içinde bireyler dil aracılığıyla anlaşarak sözlü ve<br />
yazılı kültürlerinin buluşmasına, kuşaktan kuşağa aktarılmasına<br />
katkıda bulunur. Dil, dünyaya bakışımızda yaşananları yorumla-
45<br />
mada kullandığımız bir araç olarak aynı zamanda ideolojinin aktarılmasına<br />
ve işlenmesinde de olanak sağlamaktadır. Çünkü bireyler<br />
dil ve dilin içerdiği ideolojiyi paylaşarak toplumsal yaşam<br />
içindeki varlıklarını sürdürebilir. Böyle baktığımızda söylem, dil<br />
içinde kodlanan toplumsal kökenli bir ideolojidir. Yani spor sahalarını<br />
bize aktarmakta olan medyanın kullanmış olduğu dil ve<br />
söylemin gerçeği şudur ki, medya kullanmış olduğu dil ve söylemler<br />
aracılığı ile ideolojinin ve bir takım değer ve statü kapılarının<br />
toplumsal yaşama aktarılmasına aracı olmaktadır. Medyanın<br />
takınmış olduğu tavır kimliklerin şekillenmesinde etkilidir. Çünkü<br />
medya aynı zamanda toplumsal algımızın şekillenmesinde<br />
önemli unsurlardan biri olarak nefret söyleminin oluşmasında ve<br />
yaygınlaşmasında etkili olmaktadır. Burada özellikle dikkatinizi<br />
şu noktaya çekmek istiyorum! Medyayı sadece genel yazılı ve<br />
görsel medya olarak ele almayın. Medya, içinde bulunduğumuz<br />
dönemde çok daha yaygınlaşmaya başladı. İşin sosyal medyada<br />
da ayağı var ki burası çok daha etkileyici bir mecra olarak karşımıza<br />
çıkıyor. Özellikle de taraftarlar açısından. Nefretin suça dönüşmesinde<br />
ise kişilik özellikleri kadar nefreti körükleyen ve teşvik<br />
eden nefret söylemi de gözden kaçırılmamalıdır. Bu açıdan<br />
özellikle haberin nasıl kurgulandığı ve nasıl oluşturulduğu meselesi<br />
aslında bizim, biz ve öteki kavramlarını oluşturmamıza neden<br />
olur. Baktığımızda sürekli olarak öteki kavramını nasıl koruduğumuz<br />
gerçeği ile karşı karşıya kalırsınız. Mesela bakın bu 1500 m<br />
de altın madalya alan sporcularımız o döneminde gazetelerinden<br />
bir tanesi tarafından sansürlenmiştir. Futbolu bize aktarmakla görevli<br />
olan futbol medyası, kullandığı dil ve söylem aracılığıyla<br />
nefret söyleminin kitlelerle buluşmasında ve şiddetin alt yapısının<br />
hazırlanmasında etkin bir rol oynamaktadır. Futbol alanında<br />
zihinsel anlam haritalarımızın oluşturulmasında gazetelerdeki<br />
futbol sayfaları, televizyondaki futbol programları, sosyal medyadaki<br />
yorumlar, internet yayıncılığında kullanılan ifadeler aracı<br />
bir rol oynamaktadırlar. Spor haberlerinde kullanılan provokatif<br />
dil, rakip taraftarlar arasında gerginliği körüklemekte ve kalıp<br />
yargıları güçlendiren birer araca dönüşmektedir. Bu, bizim yıllar
46<br />
önce oynadığımız İsviçre Milli Müsabakası öncesi, dönemin fotomaç<br />
gazetesinin kullandığı ‘Futbol Erkek Oyunu’ başlığıdır.<br />
Şimdi çok dikkat edin 4 tane İsviçreli futbolcunun travesti kılığına<br />
sokulduğunu görürsünüz. Bunu altta geçen ifadelere baktığımız<br />
zaman “Futbol erkek oyunudur, buyurun er meydanına’ ifadeleri<br />
mevcuttur. O erkekli değerlerin nasıl öne sürüldüğünü<br />
görmekteyiz. Normal şartlarda şöyle bir düşünün; benzer bir görüntü<br />
kendi sporcularımıza yapıldığında ne hissedersiniz? Aynı<br />
şeyi bir başkasına yaptığımızda gayet normal karşılanabileceği<br />
gerçeği ile karşı karşıya kalıyorsunuz. Başka bir örnek sunabilirim<br />
size. Galatasaray’ın UEFA kupasını alma sürecinde dönemin<br />
Star Gazetesinin yazarları Yılmaz Özdemir ve Uğur Dündar’ın<br />
atmış olduğu başlıklar da tarihte belge olarak durmaktadır. En<br />
utanç verici başlık o “tüh size” yazılan başlıktır. Şimdi sosyal<br />
medyadaki nefret söylemi ve futbolumuzdaki örneklerine baktığımız<br />
zaman da buralarda ilginç şeylerle karşılaşırız. Gündelik<br />
yaşamda söylemsel protiklerde üretilen ve geleneksel medya metinlerinde<br />
dolaşıma sokulan homofobik, transfobik, heteroseksist,<br />
cinsiyetçi, yabancı düşmanı, ırkçı, etnik, milliyetçi ve ayrımcı<br />
söylemler, medyanın saydığımız özelliklerinden dolayı daha kolay<br />
bir şekilde yaygınlaşmakta ve sıradanlaşarak dolaşıma girmektedir.<br />
Burası çok daha enteresan çünkü burada mecrayı denetleyen<br />
mekanizma çok daha az olduğu için özellikle taraftar<br />
platformlarında çok daha yaygınlaşıyor. Bununla ilgili birkaç örnek<br />
de göstereceğim. Bu başka bir örnek: yıllar önce 2004’te<br />
Bolu Belediye spor, Hendek spor karşılaşması öncesinde ‘Filenin<br />
Sultanları’ sahneye çıkıyor. Özellikle bacak kıvrımlarını ve bazılarının<br />
kol kıvrımlarının nasıl kapatıldığı ile ilgili bir örnek. Bu<br />
konu özellikle yeni iletişim teknolojileri yani klavye başındaki<br />
taraftarlar ile bambaşka bir platforma doğru gidiyor. Burada baktığımız<br />
zaman çok daha net kavgalarla karşı karşıya kalmaya başlıyorsunuz.<br />
Orada bir dönem çok bilinen, Melo’ya kemik atılmasını,<br />
Mateja Kezman’la ilgili Beşiktaşlı taraftarların hazırlamış<br />
olduğu ‘Kezban yenge muhtar mı oldun Kadıköy’e’ pankartlarını<br />
görüyorsunuz. Burada bazı platformlarda kullanılan ‘Adamı ma-
47<br />
dam yapar cimbomun erkekleri’ ‘Bizimle kimse başa çıkamaz’<br />
‘Galatasaraylı olmak adam olmaktır’ gibi ifadeler var. Bu mecraya<br />
baktığımızda kişilik haklarını ihlal edici, ırkçı, erkek egosunu<br />
besleyen, şiddet ve cinsellik yüklü dil ve erkek egemen ideoloji,<br />
televizyonlardaki futbol programları ile gazetelerdeki haber ve<br />
köşe yazılarıyla, sosyal medyada paylaşılan görseller, yapılan yorumlar<br />
ya da kurulan formlarla yeniden üretilmek sureti ile dolaşıma<br />
sokulmaktadır. Genç Fenerbahçeliler Facebook sayfalarında<br />
2012 yılında Kıbrıs Rum kesimi ile oynanmadan önce kullandıkları<br />
ifadeler: ‘Sabah kurban kesimi, akşam Rum kesimi’. Bir sonraki,<br />
Galatasaraylılar ve Fenerbahçelilerin atışmalarından bazı<br />
örnekler: Genç Fenerbahçeliler Facebook sayfalarında ‘Oruç olsan<br />
tutulmazsın’ yorumunu yazan bir Galatasaray taraftarına karşı<br />
‘Oruç köpeklere farz değil zaten’ diyerek karşılık verilmiş.<br />
Bunlar aslında beraberinde gerginliğin artmasına başka boyutlara<br />
taşımasına vesile oluyorlar. Buradan baktığımızda, nasıl bir çıkış<br />
yakalayabileceğimiz meselesi üzerinde de kısa bir şeyler söylemek<br />
istiyorum. Çünkü giderek nefretin arttığı ortamdan geçiyoruz.<br />
Futbolun kitlelerle buluşmasında aracı rol oynayan sosyal<br />
medyada kullanılan söylemlerin bu açıdan ne gibi etkiler bıraktığının<br />
tespit edilmesi büyük önem taşımaktadır.<br />
Futbol ağırlıklı spordaki nefret suçlarından söz edeceğim sizlere.<br />
Futbol 19. yy. sonlarında oynanmaya başlanmıştır. 20. yy. da popülaritesi<br />
artan, o günden bu güne de gerek ekonomik potansiyeli<br />
gerekse ulaştığı kitleler açısından dünyanın en önde gelen sporudur.<br />
Futbol da nefret suçlarının başlangıç aşaması futbolun ilk<br />
oynandığı yıllardan itibaren ortaya çıkıyor. O dönemlerde öncelikle<br />
Latin Amerika ülkelerinde azınlıklara dönük bazı eylemlerin<br />
olduğu ortaya çıkmış, daha sonra Nazi Almanyası ile birlikte olay<br />
siyasi bir boyut almıştır. 1970’lerde işsizliğin yoğunlaşması, ekonomik<br />
anlamda sıkıntıların artması nefret suçlarını farklı boyutlara<br />
taşımaya yöneltmiş ve bunlarla ilgili ilk organize çalışma 1997<br />
yılında Avrupa Birliği’nin konuya el koyması ile gerçekleşmiştir.<br />
Ancak Avrupa Birliği bu aşamaya gelmeden öncesinde Fair’in
48<br />
yaptığı bir çalışmaya dikkat etmek lazım. 1995‘lerden itibaren<br />
Fair ve bir taraftar organizasyonu devreye giriyor. Avrupa Birliği<br />
de ondan esinlenerek o çalışmaya farklı bir boyut kazandırıyor.<br />
Daha sonra 2001 yılında FIFA 1.000.000 Franklık bir ekonomik<br />
destek ile Fair’in çalışmalarını farklı boyuta taşıyor. Bugün Fair<br />
35 farklı ülkede 150’den fazla üyesi ile bir çatı kuruluşu olarak<br />
spordaki nefret suçlarının engellenmesi konusunda çalışmalarını<br />
sürdürüyor. FIFA‘nın ilk toplantısı 6 Temmuz 2011’de “Irkçılık<br />
yasağı” başlıklı konferansla Buenos Aires ‘de yapılıyor. 7 Temmuz’da<br />
ırkçılığa karşı ilk kararın kabul edildiği olağan üstü FIFA<br />
kongresi ilan ediliyor. Aynı yerde 7 Temmuz 2002’de FIFA ırkçılığın<br />
futboldan dışlanmasının 1. yıl dönümünde ırkçılık yasağı<br />
gününü resmen kabul etmiştir. Daha sonraki aşama 21 Haziran’da<br />
başlayan 2003 konfederasyon kupası Fransa’da yapılmıştır. Konfederasyon<br />
kupasının farklı yönlerinden de söz etmeliyim size.<br />
Biz ilk maçımızı Amerika ile oynadık. İlk kez bizim takım kaptanımız<br />
Bülent Korkmaz rakip takım kaptanı ile el ele tutuşup<br />
birlikte saha ortasında beklerler ve FIFA‘nın ilk olarak resmi duyurusu<br />
futbolcular nezdinde başlamış olur. Daha sonraki aşamada,<br />
2004’te FIFA “bir ülke veya kişiye ırk, din, siyasi düşünceleri<br />
nedeniyle ayrımcılık uygulanamaz” maddesiyle sporda nefret<br />
suçlarının, tahmin ettiğimiz ayrımcılığın her türlü karşısında olduğunu<br />
ilan etti. Sporda nefret suçlarıyla mücadelede çıkış noktalarından<br />
bir tanesi, Birleşmiş Milletlerin İnsan Hakları Evrensel<br />
Beyannamesine dayalı FIFA‘nın aldığı eğitimdir. Nelerden bahsediliyor<br />
bu eğitimin içerisinde? Hiçbir grup aleyhine ırk, renk,<br />
etnik, cinsiyet, din, dil, siyasi ve diğer kanaatler herhangi bir ayrımcılık<br />
nedeni olarak yapılamaz ve yasaktır. 2004’te yine FIFA<br />
Birleşmiş Milletler barış günü ile bağlantılı olarak 18-19 Eylül<br />
gününü ırkçılıkla mücadeleye adıyor. 2004’ün 6 Ekim’inde de bir<br />
etik kodu devreye sokuyorlar. Bu kodun ilgi alanına giren kişiler<br />
küçük düşürülüyor. Ayrımcı, kötüleyici bir ifadeye veya eylemlere<br />
ırk, renk, etnik, ulusal köken, cinsiyet, dil, din, siyasi ve diğer<br />
kanaatleri herhangi bir neden ile bir ülkenin veya kurumun üzerine<br />
dayatamazlar, onların saygınlığını rencide edemezler. Daha
49<br />
sonraki aşamalarda FIFA’nın yine farklı çalışmaları var ama en<br />
dikkat çeken çalışmalardan bir tanesi Mayıs 2015 yılında alınan<br />
karar. Bu karara göre 2018 Dünya Kupası’nda FIFA ırkçılıkla<br />
mücadeleyi denetleme sistemi kuruyor. Özel gözlemciler tayin<br />
edilecek bunlar daha önceden belirli çalışmalarla yetiştirilecekler<br />
ve anında ırkçılıkla ilgili ya da nefret suçları ile ilgili herhangi<br />
bir eylem tespit ederlerse müdahalede bulunarak cezai işlemlere<br />
geçecekler. FIFA dışında UEFA’nın da çalışmaları var. FIFA’ya<br />
paralel olarak giden çalışmalar var. Bunların içerisinde 2012’de<br />
devreye soktuğu yeni uygulamalar bulunuyor. Avrupa şampiyonası<br />
esnasında ve halen bütün milli maçlar öncesinde bununla<br />
ilgili etkinlikler yapılageliyor. Peki, bunların disiplin açısından<br />
yansıması nasıl oluyor? FIFA’nın disiplin uygulamalarında para<br />
cezası var, saha kapatma cezası var, müsabakalardan men cezası<br />
var, gerekiyorsa turnuvalardan men cezası var. Benzer şeyleri<br />
UEFA yapıyor. Yine benzer şeyler Türkiye Futbol Federasyonu<br />
Disiplin Talimatında mevcut. Farklı uygulamalar farklı cezalardan<br />
da söz etmeliyim size. Enteresan bulduğum birkaç tanesini<br />
söylemeliyim: Mesela 2014’te Feyenoord-Beşiktaş maçında Feyenoord<br />
taraftarının Tanrıya karşı yapmış olduğu küfür etmesi ve<br />
bu nedenle UEFA’nın Feyenoord sahasının tribününü kapatması.<br />
Yine 2014’ün Temmuz’unda Francis fort-Andreas maçında seyircilerin<br />
maymun sesi çıkarması ve ırkçılık pankart açması nedeni<br />
ile ev sahibine kısmi kapatma cezası verilmiştir. 2014 Eylül’de<br />
Roma CSK-Moskova maçında ırkçı tezahüratlar nedeni ile Rus<br />
kulübüne 200.000 Euro ceza veriliyor. Sahası kapatılıyor ve 3<br />
maç seyircisiz oynaması öngörülüyor. Yine bildiğiniz gibi Luis<br />
Aragones İspanya Milli Takımını çalıştırdığı dönemde Thierry<br />
Henry ile ilgili kendi oyuncusuna taktik verirken ‘O siyah pisliğe<br />
ondan daha iyi olduğunu göster’ diyor ve o sırada İspanya televizyonu<br />
kayıtta. Ardından İspanyol taraftarların yapmış olduğu<br />
ırkçılık tezahüratları ve UEFA İspanya’ya 100.000 Frank ceza veriyor.<br />
Yine yakın tarihte hatırlarsanız Luiz Suarez’in seneler önce<br />
Partice Evra’ya yaptığı bir hareket var. O dönemde aldığı ceza 8<br />
maç 40.000 Paunt. Çok daha farklı bir örnek Dani Alves’e tribün-
50<br />
den atılan bir muz var. Dani Alves kalkıyor o muzu korner atışı<br />
sırasında soyuyor, yiyor ve gülerek tribünlere dönüyor, ardından<br />
Barcelonalı oyuncular bir muz ile birlikte fotoğraf çektiriyorlar.<br />
Sosyal medyada inanılmaz bir etki uyandırıyorlar ve nefret suçları<br />
ile birlikte farklı bir etki yaratıyor.
51<br />
Av. H. Alpay KÖSE<br />
(Spor Hukuku Enstitüsü Derneği)<br />
1980 İstanbul doğumludur. 2003’te İstanbul Üniversitesi<br />
Hukuk Fakültesini bitirmiştir. Daha sonra Kadir Has Üniversitesi<br />
Hukuk Fakültesi Spor Hukuku Modülü Yüksek Lisans<br />
Programı Tez Konusu; AB vermiştir. Av. H. Alpay KÖSE;<br />
Spor Hukuku alanında yurtiçi pek çok konferans ve seminerde<br />
katılımcı ve konuşmacı olarak yer almıştır. Spor hukuku alanında<br />
makaleleri haricinde ‘’Avrupa Birliği Hukuk Sisteminin<br />
Spor Hukukuna Etkileri’’ isimli bir kitabı bulunmaktadır.<br />
SPORDA NEFRET SUÇLARININ HUKUKI BOYUTU<br />
AV. H. ALPAY KÖSE<br />
Ben de öncelikle sayın katılımcıları saygıyla selamlıyorum.<br />
Tabi spor hukukuyla yakından ilgilenmenin getirisi olarak<br />
birçok panel ve sempozyuma katılarak, birçok şehirde organizasyonlara<br />
dâhil olma fırsatım oldu ama ilk defa Çanakkale’de bir<br />
organizasyona katılıyorum. Bir Çanakkaleli olmam dolayısıyla<br />
ayrıca bir mutluluk duyuyorum. Bu davetten ve güzel organizasyondan<br />
dolayı da hem Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesine<br />
hem de Sayın Necati Cerrahoğlu şahsında Beden Eğitimi ve<br />
Spor Yüksekokulu’na çok teşekkürlerimi sunuyorum. Tabi bu<br />
konu gerçekten güzel ve özel bir konudur. Nefret suçları diye ta-
52<br />
nımladığımız ama temelde ayrımcılık, ırkçılık olarak baktığımız<br />
konu dünya sporunun son dönemdeki en büyük problemlerinden<br />
biridir. Hatta bu seneyi FIFA, ırkçılıkla mücadele senesi olarak<br />
ilan etmiş durumda. Özellikle Avrupa Kupası maçlarından önce<br />
bununla ilgili farkındalık yaratma amacıyla oluşturulan klipleri,<br />
reklamları görme şansınız olmuştur. Ayrıca maça çıkan hakemlerin<br />
kollarında dahi buna ilişkin sloganların bulunduğu ibareler<br />
bulunmaktadır.<br />
Ben sunumumu iki bölüm olarak gerçekleştireceğim. Birinci<br />
bölümde; ayrımcılık temelde şiddet kavramı içerisindedir.<br />
Dolayısıyla sporda neden şiddet var? Bunun çözüm yolları neler<br />
olabilir? Kısaca özetleyeceğim. Daha sonra da nefret suçlarının<br />
ülkemizdeki hukuki boyutu konusunda bilgi vereceğim. Tabi biz<br />
sporda şiddet diyoruz ama aslında baktığımızda sporda şiddet dediğimizde<br />
temelde futbolda şiddetten bahsediyoruz. Çünkü şiddet<br />
olaylarının %95’i futbol sektöründe meydana gelmektedir.<br />
Ülkemiz için konuşuyorum. Kalan %5’i de yine futbol seyircisi<br />
tarafından meydana getirilmekte ama başka karşılaşmalarda,<br />
basketbol veya bir voleybol karşılaşmasında meydana gelse de<br />
suça karışanlara baktığımızda yine futbol izleyicisi olduğunu görüyoruz.<br />
Bundan dolayı ülkemiz adına aslında şiddet dediğimizde<br />
futbolda şiddetten bahsediyoruz. Bunun için de bir hastalığın tedavisini<br />
bulabilmek için öncelikle doğru teşhisin yapılması lazım.<br />
Tabi ki temelde belki temenni olarak söylenen sporun dostluk,<br />
kardeşlik, birleştiricilik noktasındaki sözler var ama baktığımızda<br />
futbol aslında bunun çok daha dışındadır. Simon Kuper’in dediği<br />
gibi “Futbol, asla sadece futbol değildir.” lafının biraz içeriğini<br />
doldurma anlamında futbolun gelmiş olduğu durum, futbol endüstrisi<br />
diyoruz artık buna. Yani bir eğlence faaliyeti, bir show<br />
business olmanın dışında artık futbol bir endüstri haline gelmiş<br />
durumda. Nasıl bir endüstri? Mesela yıllık ekonomik değeri 500<br />
milyar doların üzerinde olan bir ekonomi ki dünyada en çok paranın<br />
döndüğü alanlar silah ve ilaç sanayidir. Futbol artık bunlarla<br />
boy ölçüşebilecek seviyede büyük bir ekonomik yapıya ulaşmış
53<br />
durumdadır. Yine örneklemek gerekirse bir dernek yapısıyla kurulmuş<br />
olan bir kulüp, Barcelona kulübünün yıllık geliri şuan 550<br />
milyon dolardan fazla. Yani bu, çoğu uluslararası ölçekli büyük<br />
şirketin yılda elde edemediği çok büyük rakamlardaki bir gelir.<br />
Ama daha büyük bir değer olarak futbolun direkt olarak içinde<br />
olmayan ama çevresinde dolanan bir ekonomik yapı olan bahis<br />
yapısı söz konusu. Bunun yıllık olarak dünyadaki değerinin 3 trilyon<br />
dolar olduğu söyleniyor. Bu rakamlar da İnterpol tarafından<br />
verilmiş rakamlardır. 2015 yılında bir şike kurultayı düzenlenmişti.<br />
Buradaki verdikleri bilgilere dayanarak söylüyorum. 3 trilyon<br />
dolar Amerikan Wall Street borsasının neredeyse büyüklüğüyle<br />
boy ölçüşebilecek büyüklükte bir rakam. Ülkemizin bahis rakamı<br />
da 2,5 milyar dolarmış bu arada. Bu tabi bizim açımızdan yasadışı<br />
bir bahis. Çünkü ülkemizde spor toto dışındaki bütün bahisler<br />
yasadışı ama aslında baktığımızda bunlar global ölçekte yasadışı<br />
olan şirketler değil. En değerli on futbolcunun değerini topladığımızda<br />
piyasa değeri 1 milyar doların üzerinde. Yine inanılmaz<br />
rakamlar. Yine bir maç kazanmanın veya kaybetmenin sadece kazanmak<br />
veya kaybetmek olmadığını anlatan bir örnek: Türkiye<br />
Futbol Süper Ligi’nde bir karşılaşmanın kazanılması yani bir gol<br />
atılıp üç puan alınması aynı zamanda 1,3 milyon TL kulübün kasasına<br />
para girmesi demek. Dolayısıyla bir maçı kazanmak veya<br />
kaybetmek sadece kazanmak veya kaybetmek anlamına gelmiyor.<br />
Ciddi olarak maddi boyutu var.<br />
Sporda şiddetin nedenleri neler? Diğer sübjektif nedenlere<br />
baktığımızda toplumda yer alan şiddet eğilimleri mutlaka etkili.<br />
Yani toplumda ne kadar şiddet varsa futbolda veya sporda bunun<br />
daha yoğununu görüyoruz. Holiganizm çok önemli. Holiganizmin<br />
ülkemizde hukuken bir tanımı yok. Bu çok büyük bir eksikliktir<br />
bence. Holigan dediğimiz kişiler aslında spora veya futbola<br />
taraftar kişiler değil. Bunlar tamamen şiddetin taraftarı olan kişiler.<br />
Futbolu da şiddete ulaşmak için bir araç olarak kullanıyorlar.<br />
Çünkü orada şiddet eylemini çok rahat gerçekleştiriyor, sonrasında<br />
da bir yaptırım görmüyorlar. Bu yüzden bu kişilerin mutlaka
54<br />
ve mutlaka bir hukuksal tanım içerisinde değerlendirilmesi gerektiğini<br />
düşünüyorum. Eğitim seviyesinin düşüklüğü çok önemli<br />
bir faktör ama bu eğitim, öğretim değil. Bunu ayırmak gerekiyor.<br />
Çünkü yapılan araştırmalar futbol seyircisinin %70’inden fazlasının<br />
lise veya üniversite mezunu olduğunu gösteriyor. Dolayısıyla<br />
aslında öğretim seviyesi düşük değil ama eğitim noktasında futbol<br />
kültürü, spor kültürü açısından çok ciddi eksiklik var.<br />
Tribünlerde yaşanan çıkar çatışmaları da şiddetin çok büyük<br />
bir sebebi. Taraftar grupları arasında, kulüplerle taraftarlar<br />
arasındaki çıkar çatışmaları çok önemli. Bazen çok yaşanan örnek<br />
olarak görüyoruz ki kendi takım taraftarları kendi aralarında<br />
ciddi şekilde kavga ediyorlar. Bunlar hep çıkar çatışmasından<br />
kaynaklanan olgular. Spor sahalarının durumu, müsabaka öncesi<br />
ve sonrası yaşanan olaylar da etkili. Yani spor sahaları ne kadar<br />
eski, ne kadar kötü yapılar olursa bunların da şiddeti doğrudan<br />
etkilediğini, modern yapılarda daha az şiddet olduğunu bilimsel<br />
olarak görmekteyiz. Objektif nedenlere baktığımızda sporda şiddetin<br />
tartışmasız en önemli, en büyük nedeni yöneticiler. Zira futbolda<br />
yöneticilerin çok ciddi şekilde manevi olarak yani reklam<br />
anlamında, bilinilirlik anlamında fayda sağladığını görüyoruz.<br />
Ama bildiğiniz gibi özellikle kulüp başkanlarının yanında, yönetim<br />
kurullarında 15-16 kişi daha oluyor. Bunların da bu manevi<br />
tatminden pay alma istekleri var. Bu da onları şiddete yönelik<br />
açıklamalar yaparak medyada yer almaya itmekte. Baktığınızda<br />
maçın sonucu belki sıralamayı hiç etkilemeyecek, basit maçlar<br />
bile bu açıklamalar yüzünden bir anda ölüm kalım meselesine<br />
dönebiliyor. Dolayısıyla yöneticiler kesinlikle şiddetin en büyük<br />
sorumlusudur.<br />
İkinci sorumlu medyadır. Medyamızın burada faktörü<br />
aslında biraz daha megafon etkisi yapmaktır. Yani konuşulanları<br />
daha çok yaymak şeklindedir. Yoksa direkt olarak şiddete yönlendirme<br />
şeklinde bir etkisi yok. Sporcular, şiddetin diğer bir sebebidir.<br />
Bunlar daha çok bazı oyuncuların maç içerisinde yaptıkları
55<br />
hareketler, sözler, açıklamalar olarak karşımıza çıkıyor. Taraftarlar<br />
aslında şiddetin genelde mağduru olan taraf ve en son içinde<br />
olan kişilerdir. Burada diğer ilgililer olarak da emniyet mensupları<br />
veya diğer güvenlik görevlileri gibi kişileri sayabiliriz. Zaman<br />
zaman bunlar da şiddetin direkt olarak nedeni olabilmekteler. Çözüm<br />
yolu olarak baktığımızda bir kere cezalar ve haklar konusunda<br />
eğitim kesinlikle çok önemli. Yani hangi cezalar var buna karşı<br />
hangi haklar var bu konuda çok ciddi farkındalık oluşturmak için<br />
eğitim gerekmektedir. Spor hukukuyla ilgili mevzuat ülkemizde<br />
inanılmaz karışık ve bu anlamda anlaşılması zor. Gerçekten ülkemizde<br />
spor hukuku mevzuatını bilen birkaç kişi bulabilirsiniz.<br />
Onlardan biri veya birkaçı zaten spor genel müdürlüğünde çalışanlardır.<br />
Onun dışında gerçekten bilen sayısı çok azdır. Dolayısıyla<br />
bunun düzenlenmesi önemli.<br />
E-bilet uygulaması önemli bir uygulama. Şiddeti azaltmakta<br />
önemli buluyorum. Gerçekten baktığımızda, tabi “seyirci<br />
gitmediği için şiddet de olmuyor” denebilir. Bu da farklı bir yorumdur.<br />
Çünkü ciddi anlamda azalma var. Ancak şiddeti azaltmakta<br />
da etkisi olduğunu görüyoruz. Kamera ve denetim sistemleri<br />
şiddeti yapan kişilerin tespiti ve bunların cezalandırılması<br />
açısından çok önemli. Yine spor kültürü ve olimpik ruhun aşılanması<br />
çok önemlidir. Spor müsabakalarının sinir stres boşaltma<br />
yeri değil, tam tersi bir mücadeleyi taraftar olarak izleyip, saygı<br />
duymak olarak görülmesini sağlamak gerekiyor. Yine spor sahalarının<br />
fiziki yapısının düzeltilmesi çok önemlidir. Bu konuda<br />
çalışmalar var. Holiganların mutlaka ama mutlaka spor sahalarına<br />
girişinin engellenmesi gerekiyor. Bu kişilerin spor alanlarına<br />
hiçbir şekilde alınmaması gerekiyor. Yine akademik çalışmaları<br />
çok önemsiyorum. Maalesef sporun en büyük eksikliği akademik<br />
olarak çalışmaların çok az olması. Bu anlamda üniversitelerin bu<br />
konuya eğilmesi gerekiyor. Medyanın da şiddet içeren yayın yapmasının<br />
önlenmesi önemli.
56<br />
Şimdi asıl konumuz olan sporda nefret suçlarının hukuki<br />
boyutuna gelecek olursak bunu iki bölümde ele almamız gerekiyor.<br />
Bir spor hukuku boyutu var bir de ceza hukuku boyutu var.<br />
Yani Türk ceza kanunundaki boyutu var ayrıca disiplin hukuku<br />
anlamındaki boyutu var. Öncelikle disiplin hukuku boyutuna<br />
baktığımızda bu, bizim Türkiye Futbol Federasyonu’nun düzenlemiş<br />
olduğu disiplin talimatının içerisinde geçmekte. Bildiğiniz<br />
gibi sporun içinde yaşanan bu tür olaylara karşı futbolda, Türkiye<br />
Futbol Federasyonu Profesyonel ve Amatör Disiplin Kurulları,<br />
diğer branşlarda ise spor genel müdürlüğü bünyesindeki disiplin<br />
kurulları ve federasyonun kendi içindeki kurullar cezalandırmayı<br />
gerçekleştirmekte.<br />
Ben sadece futbol federasyonu örneğini geçeceğim çünkü<br />
zaten diğer federasyonlar bunun kopyası. Tek orijinal olan, futbol<br />
federasyonunundur. Nefret suçları 42. maddede ayrımcılık olarak<br />
geçmekte. “Irk, dil, din, etnik köken ayrımcılığı yaparak insanlık<br />
onurunu herhangi bir şekilde zedeleyen” şeklinde tanımlanmakta.<br />
Burada tabi ayrımcılığın sadece ırk, dil, din ve etnik kökenle<br />
sınırlanması çok doğru bir tanımlama değil benim kanımca. Aslında<br />
ayrımcılık her türlü unsur kullanarak bir kişiyi toplumdan<br />
ayırmak, onu izole etmektir. Farklılıklarını ön plana çıkararak<br />
onu rencide etmek anlamında kullanılması gerekiyor. Dolayısıyla<br />
bunun devamına bunun gibi veya farklı bir örnek konabilir.<br />
Burada tabi ayrımcılık suçunda en çok yaşanan konu bildiğiniz<br />
gibi ırkçılık konusudur. Yani daha çok siyahi vatandaşların bu<br />
özellikleri nedeniyle ayrımcılığa maruz kalmasıdır. Hepinizin<br />
hatırlayacağı üzere birkaç yıl önce ülkemizde bunun önemli bir<br />
örneği yaşandı. Fenerbahçeli bir futbolcu Trabzonsporlu bir futbolcuya<br />
İngilizce bir kelime söyledi. Yurtdışında siyahi kişilere<br />
hakaret etme amacıyla genelde kullanılan bir kelimeyi söyledi. O<br />
Trabzonsporlu futbolcunun da bunu açıklaması üzerine ki aslında<br />
isimleri zikretmemizde bir mahsur yok zannedersem, Zokora’nın<br />
bunu zikretmesi üzerine Emre Belözoğlu’yla ilgili bir soruşturma<br />
başlatıldı. Ancak o dönem futbol federasyonunda yapılan soruş-
57<br />
turma sonunda tahkim kurulu bu sözün gerçekleşmediği kanaatine<br />
vararak Emre Belözoğlu’na ceza vermemişti. Ancak savcılık<br />
tarafından açılan bir soruşturmada Emre Belözoğlu’na ceza<br />
verildi ve bu ceza ertelendi. Ama sonuç itibariyle bir yıl üç ay<br />
gibi bir cezaya çarptırıldı. Bu aslında ters bir örnek çünkü futbol<br />
hukukunda, disiplin hukukunda daha kolay ceza verilmesi, ceza<br />
hukukunda daha zor ceza verilmesi beklenirken burada tersi bir<br />
örnek yaşandı. Bunu yapan futbolculara dört ile sekiz müsabakadan<br />
men cezası verilmekte ki müsabakadan men bildiğiniz gibi<br />
ilk on sekize girememe yani kadroya girememe şeklinde olmaktadır.<br />
Kulüp yöneticilerine ise çeşitli miktarlarda para cezaları<br />
verilmektedir. Süper lig yöneticilerine daha yüksek miktarlarda,<br />
alt lig yöneticilerine daha düşük miktarlarda ceza verilmektedir.<br />
Tabi bu cezaları ben ciddi şekilde eleştiriyorum. Çünkü bu kulüp<br />
yöneticisine bu cezalar veriliyor, ancak bu cezalar kulüp yöneticilerinden<br />
tahsil edilmiyor. Bunlar kulüplerden tahsil ediliyor.<br />
Öyle olunca da yöneticiler “ne kadar verirseniz verin!” moduna<br />
rahatlıkla girebiliyorlar. Oysaki ceplerinden 105 bin liralık değil,<br />
bin liralık ceza dahi çıksa o yöneticilerin bunları yapmadığını<br />
göreceğiz. Ama federasyon maalesef bu konuda bir düzenleme<br />
yapmıyor. Bunun en yakın örneği yine Trabzonspor-Galatasaray<br />
maçında, hakemlerin rehin alınmasıyla ilgili olayda yaşandı. Futbol<br />
federasyonu yönetim kurulu üyesine de çok ciddi ceza verildi<br />
ama bütün yöneticilere para cezası verilmesine rağmen ona verilmedi.<br />
Çünkü onun bir kulübü yoktu. Parayı tahsil edecek bir kulüp<br />
olmadığı için para cezasına hükmedilmedi. Görevlilere ve diğer<br />
kişilere ise dört ile sekiz müsabakadan men cezası verilmektedir.<br />
Yöneticilere verilen para cezasının dışında kulüplere de, eğer bu<br />
olay gerçekleşirse ceza verilmektedir. Süper lig kulüplerine 65<br />
bin TL’den 200 bin TL’ye kadar diğer kulüplere ise daha düşük<br />
miktarlarda cezalar verilmektedir. Yine ayrıca ihlalin ağırlığına<br />
göre veya tekerrür halinde, bu çok önemli bir madde, tekerrür hali<br />
bildiğiniz gibi tekrar etmesi, birkaç defa olması halinde demek,<br />
kulübe bir ya da daha fazla müsabakayı seyircisiz oynama, saha<br />
kapatma, hükmen mağlubiyet, puan silme ve ihraç gibi ek ceza-
58<br />
lar verilmektedir. İhraç, bildiğiniz gibi tamamen lisansın iptaliyle<br />
ligden çıkarılması anlamına geliyor. Bu madde ayrımcılıkla ilgili<br />
konunun ciddiyetini arttırması neticesinde sonradan eklendi. Yani<br />
“eğer kulüplere para cezası yeterli olmazsa, bu ağır cezalar da<br />
verilebilir” şeklinde eklendi.<br />
Yine bu konuda çarpıcı bir örnek: Barcelona oyuncusu<br />
Dani Alves’e bir muz atılması olayı olmuştu. Zannedersem Eto’ya<br />
da yaşanmıştı muz atılma olayı. Dani Alves de çok hoş bir espri<br />
olarak muzu alıp yemişti. Türkiye’de de Fenerbahçe-Galatasaray<br />
maçında Eboue’ye muz atılma olayı oldu. Ancak “bizim ülkemizde<br />
ırkçılık yoktur, böyle şeyler olmaz” denildi. O atan arkadaş<br />
da galiba muzla ilgili biz mazereti vardı, tansiyonu düşüyordu(!)<br />
öyle bir açıklama yaptı. Yine hiçbir ceza verilmedi kulübe.<br />
Ülkemizde ırkçılık yoktur tanımı doğru bir tanım değil.<br />
Ben buna kesinlikle katılmıyorum. Siyahilere karşı çok büyük bir<br />
tepki yok çünkü çok fazla siyahi yok bizim toplumumuzda. Ama<br />
bunun dışında ayrımcılık konusu bizim toplumumuz için de ciddi<br />
bir sorun. Bu tür olayların farkındalık anlamında ciddi olarak kullanılması<br />
gerektiğini düşünüyorum. Yine son madde olarak, bu<br />
da yeni eklenmiş bir madde, en son eklenen madde, “müsabaka<br />
öncesinde, esnasında veya sonrasında her türlü ideolojik propaganda<br />
yapmak yasaktır. Bu yasağa uyulmaması halinde bu maddede<br />
belirtilen cezalar uygulanır.” Bu madde gezi olaylarından<br />
sonra konuldu. Gezi olaylarından sonra bazı popüler sloganların,<br />
statlarda yoğun bir şekilde atılması ve bunun disiplin hukukunda<br />
suç olmaması nedeniyle bu madde eklenerek bu konuda ceza verilmesi<br />
yoluna gidildi. Ceza hukuku bakımından ayrımcılığı, nefret<br />
suçlarının cezalarına baktığımızda ikiye ayırmamız gerekiyor.<br />
Daha doğrusu Türk ceza kanunu, genel kanun, hakaret suçunu<br />
düzenliyor ama bu konuda bizim sporda şiddeti ve düzensizliği<br />
önleme noktasında bir kanunumuz var. 6222 sayısı yasa. Burada<br />
bu konu belirtilmektedir. Hakaret içeren tezahürat 14. maddede<br />
şikâyet şartı aranmaksızın, normalde hakaret suçu şikâyete bağlı
59<br />
bir suç olmasına rağmen, “failler hakkında 15 günden az olmamak<br />
üzere adli para cezasına hüküm olur” şeklinde bir madde<br />
içermektedir. 15 gün adli para cezası günlüğü 20 TL’den 300 TL<br />
eder. Daha önceki ilk kanun çıktığında bu bir yıla kadar hapisti<br />
ancak daha sonra şikeyle ilgili değişiklikler yapılırken, kanunun<br />
bu maddesi de değiştirildi ve 300 TL’lik bir meblağa düşürüldü.<br />
Bunun caydırıcı olduğunu söylemek tabi ki mümkün değil.<br />
Ancak savcıların, spor sahalarında hakaret edilmesi halinde hiç<br />
şikâyete bakmadan kendiliğinden işleme geçmesi gerekmekte.<br />
Eğer bu hakaret din, dil, ırk, etnik köken, cinsiyet veya mezhep<br />
farkı gözeterek hakaret boyutuna ulaşırsa bu kişi hakkında üç aydan<br />
bir yıla kadar, bu daha önceki metinde üç yıla kadardı, hapis<br />
cezası öngörülmekte. Bunların çok bir önemi yok. Çünkü Türk<br />
Ceza Kanunu’ndaki hükümler daha ağır olduğundan bunların<br />
uygulama alanı bulunmuyor. Ama daha önemli bir şey var. Eğer<br />
bunu yaparsanız hakkınızda seyirden yasaklanma tedbiri uygulanır.<br />
Seyirden yasaklanma tedbiri nedir? Kişinin taraftarı olduğu<br />
takımın maç yaptığı sırada karakola imza vermesi, ayrıca hiçbir<br />
spor müsabakasına katılamaması anlamına gelir. Yine daha ağır<br />
bir yaptırım olarak kulüp yöneticisi veya federasyon yöneticisi<br />
olamaması anlamına gelir. Bunlar gerçekten futbol taraftarları<br />
açısından çok ağır yaptırımlar. Ben, çok maddi imkânları olan kişilerin,<br />
savcıların önünde tedbirin kaldırılması için salya sümük<br />
ağladığına çok şahit oldum. Çünkü o kişi için belki para cezasının<br />
ve hatta hapis cezasının bir önemi yokken, taraftarı olduğu takımın<br />
maçına gidememek çok ciddi bir ceza olabiliyor. Bazı taraftarlar<br />
açısından bunun yaptırımı çok ağır olabiliyor. Bu açıdan<br />
bununla ilgili yasal bir işlem başlatıldığında, bunun bitmesinin<br />
de iki yıl kadar sürdüğünü düşündüğümüzde ülkemizdeki hukuki<br />
sistemin doğası gereği, iki yıl boyunca hiçbir spor müsabakasına<br />
gidememesi anlamına geliyor ki bu çok ciddi bir yaptırım. Türk<br />
Ceza Kanunu’nda bu konu 122. maddede düzenlenmiş durumda.<br />
Bir kişi dil, ırk, milliyet, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce,<br />
felsefi inanç, din veya mezhep (burada çok daha geniş bir tanım<br />
görüyoruz ayrımcılık konusunda) bundan kaynaklanan neden-
60<br />
lerle bir ayrımcılığa tabi tutulması durumunda bir yıldan üç yıla<br />
kadar hapis cezası öngörülmekte. Yine 125. madde de hakaret<br />
suçunun özeli olarak, ağırlaştırılmış hali olarak düzenlenmekte<br />
ki. Bir hakaret kişiye dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce<br />
veya kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya<br />
çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun<br />
davranmasından dolayı işlenmesi halinde, normalde üç aydan iki<br />
yıla kadar olan cezanın alt sınırı “bir yıldan az olamaz” şeklinde<br />
ağırlaştırılmış bir hüküm içermekte. Dolayısıyla eğer spor müsabakası<br />
esnasında bir nefret suçunun işlenmesi halinde, bu suçu<br />
kim işlerse işlesin, futbolcu da işleyebilir, teknik direktör de, taraftar<br />
veya yönetici de, bu kişi hakkında ceza kanunu hükümlerine<br />
göre dava açılmakta. Ayrıca 6222 sayılı yasa hükümlerine göre<br />
de seyirden yasaklanma tedbiri konulmakta. Bunun dışında eğer<br />
kişi kulüp yöneticisiyse bunlarla ilgili de futbol federasyonu veya<br />
ilgili federasyon tarafından ayrıca cezai yaptırım uygulanmakta.<br />
Biliyorsunuz taraftarlar üzerinde federasyonun, spor hukukunun<br />
hiçbir şekilde bir yaptırım yetkisi yok yani taraftarlar orada yargılanamıyorlar,<br />
sadece kulüpler, yöneticiler, sporcular ve diğer<br />
ilgililer yargılanabilirler.<br />
Böyle bir organizasyona katılmaktan dolayı büyük mutluluk<br />
duyuyorum. Başka bir konferansta veya panelde tekrar görüşmek<br />
benim için büyük bir mutluluk olacaktır. Tekrar teşekkürlerimi<br />
sunuyorum ve sabrınız için teşekkür ediyorum.
61<br />
Zeki ÇOL<br />
(Spor Gazetecisi)<br />
1955 Ordu doğumlu. Gazi (daha sonra Ankara) Üniversitesi’ne<br />
bağlı Basın-Yayın ve Halkla İlişkiler Yüksek Okulu<br />
Radyo-Tv bölümü mezunu. Gazeteciliğe 1972 Kasım’ında<br />
Milliyet’te başladı. 28 yıl aynı gazetede muhabir, servis şefi ve<br />
spor müdürü olarak görev yaptı. Haber, araştırma-inceleme,<br />
röportaj, serbest yazı dallarında 30’a yakın meslek ödülü kazandı.<br />
FİFA VE UEFA’NIN SPORDA NEFRET<br />
SUÇLARI POLİTİKASI<br />
ZEKİ ÇOL<br />
Fenerbahçe-Lokomotif Moskova maçı… Tarasov formasını<br />
çıkarıyor ve altında en nazik başkan olarak Putin’in resmi<br />
olan formasını gösteriyor. Bundan dolayı UEFA disiplin kurulundan<br />
çıkan ceza 5000 Euro oldu. 3 Şubat 2015’te Macaristan- Bulgaristan<br />
maçında Macar taraftarları çingene tezahüratları yaptı.<br />
UEFA tribün kapatma cezası verdi. JohnTerry’ye geçen sezon<br />
Queens Park Rangers–Chelsea arasında oynanan maçta, Anton<br />
Ferdinand’a ırkçı ifadeler kullanmasından dolayı 4 maç oynamama,<br />
İngiltere milli takım kaptanlığının sona ermesi ve 220 bin<br />
sterlin para cezası verildi. Türkiye’den nefret suçlarına yönelik
62<br />
çok fazla örnek yok. 90’lı yıllarda Trabzonspor Kulübü Başkanı<br />
Mehmet Ali Yılmaz’ın İngiliz oyuncusu Ferdinand’a karşı söylediği<br />
“ya biz bu yamyamı gol atsın diye aldık, ama adamın golden<br />
haberi yok” diyor. Herhangi bir ceza uygulaması yok. Çünkü o<br />
dönemlerde Türkiye’de disiplin talimatının bugünkü uygulamaları<br />
konulmamıştır. Mehmet Ali Yılmaz 90’lı yıllarda aynı zamanda<br />
Gençlik ve Spor Bakanı’dır. Aynı zamanda 3813 sayılı Türkiye<br />
Futbol Federasyonu Kuruluş Kanunu’nun mimarıdır. İlk olarak<br />
Türkiye de Futbol ile ilgili yasa onun döneminde çıkmıştır. Türkiye’de<br />
ayrımcılıkla ilgili olarak Trabzon da bir hakemin homoseksüel<br />
olduğu için hakemlikten men edilmesi göze çarpar. Yıllarca<br />
davaları sürdü sonrasında cinsiyet ayrımı sebebiyle hakem, hakemlik<br />
yapamadı diye kamuoyunda bir algı oluştu. 2000’li yıllarda<br />
Türkiye’de kadın futbolu lezbiyen ilişkilerden dolayı durduruldu.<br />
Sonraki aşamada aradan yıllar geçti yeni bir jenerasyon<br />
oluşturulmaya çalışıldı ve o jenerasyondan bu yana kadın futbolu<br />
devam ediyor. 2000’li yılların başlarına kadar ayrımcılıkla ilgili<br />
dünyada FIFA’nın, UEFA’nın yada Türkiye’de futbol federasyonunun<br />
herhangi bir yaptırımı olmasa da, artık çok büyük bir hassasiyetle<br />
nefret suçlarına karşı bir duruş sergileniyor. Özellikle<br />
küçük yaşlardan başlayarak çocukların eğitilmesi, spor bilimcilerin<br />
devreye girerek toplumu bilgilendirmesi, federasyonların bu<br />
konuda akredite olabilmeleri, kamuoyunu daha fazla bilgilendirmeleri,<br />
bununla ilgili özel programlar yapmaları, taraftar derneklerinin<br />
devreye girmesi ve sıklıkla yapılan eğitimlerle insanları<br />
bu alanda bilinçlendirmeleri önemlidir. Sporda ayrımcılık çok<br />
önemli tehditlerden biridir. 2013’te aşırı sevgiden kaynaklanan<br />
bir olumsuz örnek olarak Brezilya ile yapılan maçta ilk defa Brezilya’yı<br />
yenme fırsatı yakaladık. Bütün taraftarlar sahaya indi ve<br />
maçın devamında Brezilya’yı 2-2lik beraberlikle elden kaçırdık.<br />
Böyle baktığınızda özellikle bunun nereden gelip nereye<br />
gittiğinin gösterilmesi ve tespit edilmesi büyük önem arz ediyor.<br />
Burada özellikle söz konusu olayların tespit edilmesi ve bunlara<br />
gereken yaptırımların düzenlenmesi büyük önem taşıyor ama
63<br />
şöyle bir sıkıntımız var: Az önce Alpay Bey’e tek soru sorabildik<br />
bunun dışında bir soru soramadık. Ben şu vurguyu yapmak<br />
isterdim: mesela bu e-bilet uygulamasıyla ilgili olarak, e-bilet<br />
uygulaması sonrasında istenilenlerin gerçekleşmeme meselesi<br />
konusunda bir problemimiz var. O da şu; olaylara hiç karışmayan<br />
insanlara ceza verilmeye devam edilmesi yani o gün maçta değil<br />
o gün orada değil ya da maçta herhangi bir şekilde küfretme durumu<br />
bir şekilde olaylara karıştığı yok ama biz var olan mevzuat<br />
gereği toplu ceza vermeye devam ediyoruz. Böyle bir mantığımız<br />
var. Bu mantık olduğu sürece sözünü ettiğimiz alanın gerçek anlamda<br />
olay çıkaran insanlardan arınabilmesi çok kolay gözükmüyor.<br />
Böyle bir problemle karşı karşıyayız. Bu konunun önemli bir<br />
boyutu daha var. Yapmış olduğum birçok çalışmada sıklıkla vurgu<br />
yaptığım noktalardan bir tanesi şuydu: özellikle küfür meselesi ve<br />
homofobiyi içeren bir takım ifadeler. Şimdi bu neden önemli biliyor<br />
musunuz? Çünkü Taraftarlara sorduğunuzda, Türkiye’deki<br />
erkeklerin büyük çoğunluğunun bilinçaltındaki en önemli problemlerden<br />
biridir. Sorduğunuzda size verilen cevap şudur; küfür<br />
edilmesi, özellikle de o malum ifadenin kullanılması. Peki, birkaç<br />
soru sonra yeniden sordum ve soruyoruz siz aşağıdakilerden<br />
en çok hangisini yaparsınız; küfür ederim, en çok da rakip takım<br />
taraftarlığını erkeklikten çıkartan o ifadeleri kullanırım. Şimdi<br />
bu ifadeye bakın Türkiye’de özellikle bu meselenin altını kalın<br />
çizgilerle çiziyorum. Çünkü burası sadece stadyumlara özgü bir<br />
durum değil bunu lütfen unutmayın. Buradan baktığımızda fanatik<br />
dilin ayrıştırdığı bu kitleleri birleştirecek güç, sporun doğası<br />
içindeki değerlerde saklıdır. Rakibi, ötekisi olmadan, kendisinin<br />
var olamayacağını fark edemeyen bireyin kazanma rüyası karabasana<br />
dönüşecektir. Bu noktada yol gösterici kavramlardan bir<br />
tanesi hiç kuşkusuz fair-play’dir. Şimdi baktığımızda, her şeyi<br />
kazanma üzerinden götürdüğümüzde fair-play çok önemli bir<br />
kavram olarak karşımıza çıkar. Çünkü fair-play öncelikle rakibe,<br />
hakemlere, kurallara saygı göstermek, hakem kararlarını kabullenmek,<br />
oyunda yer almak için herkese eşit şans tanımaktır. Oyun<br />
sırasında duygularını kontrol altına tutmaktır. Biz fair-play’i sa-
64<br />
dece ve sadece spor sahalarına aykırı kavram olarak görüyoruz.<br />
Aslında fair-play bir yaşam biçimidir. Fair-play’in yaşam biçimi<br />
olması, beraberinde fair-play’in o dürüstçe oynama mantığı üzerinden<br />
yürütülmesini gerektiriyor. Bu çerçevede de bu nokta her<br />
türlü bel altı vuruşların önüne geçilmesi gereken bir alanla karşı<br />
karşıya olduğumuzu gösteriyor.
65<br />
Prof. Dr. Gıyasettin DEMİRHAN<br />
(Hacettepe Üniversitesi, SBD Başkanı)<br />
1963 yılında Yusufeli, Artvin’de doğdu. 1986 yılında lisans<br />
eğitimini 1991’de Yüksek Lisansını ve 1995’te doktora eğitimini<br />
Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Bilimleri Bilim Dalı (Eğitim<br />
Programları ve Öğretim) tamamladı. Halen daha Hacettepe<br />
Üniversitesi Spor Bilimleri ve Teknolojisi Yüksekokulu’nda<br />
çalışmalarına devam etmektedir.<br />
FİFA VE UEFA’NIN SPORDA NEFRET<br />
SUÇLARI POLİTİKASI<br />
PROF. DR. GIYASETTİN DEMİRHAN<br />
Binak ve Çomü’nün bir araştırmasından bir alıntı: Unutmamalı<br />
cehennemde yürüyoruz, çiçeklere bakarak. Kuruyoruz,<br />
soluyoruz ve ölüyoruz, sevgisizlikten ve erdemsizlikten. Sadece<br />
cehennemde yürüyoruz. Çiçekleri kurutuyoruz; sevgisizlikten,<br />
vicdansızlıktan ve sadece cehennemde yürüyoruz. Güvercinleri<br />
vuruyoruz ve sadece ve sadece cehennemde yürüyoruz. Bunu<br />
unutmamalı…<br />
Nefret :Bir kimsenin kötülüğünü, mutsuzluğunu isteme-
66<br />
ye yönelik duygu ya da tiksintidir.<br />
Önemli bir sosyolog olan Foucault belirli bir tarihsel dönemde<br />
belirli bir konu hakkında konuşma ve bilgi üretme imkânı<br />
taşıyan açıklamaları söylem olarak adlandırmıştır.<br />
1997 yılında Avrupa konseyi bakanlar komitesinin nefret<br />
söylemi:<br />
1. Irkçı nefret<br />
2. Yabancı düşmanlığı<br />
3. Anti semitizm<br />
4. Siyasal nefret<br />
5. Kadınlara yönelik nefret<br />
6. Yabancılara ve göçmenlere yönelik nefret<br />
7. Cinsel kimlik temelli nefret<br />
8. İnanç ve mezhep Temelli nefret<br />
9. Engellilere ve çeşitli hastalıklara yönelik nefret söylemi olarak<br />
sıralanmıştır.<br />
Nefret söylemine birkaç örnek: 13 televizyon kanalında<br />
yayınlanan spor programında ve ana haber bültenlerinin analiz<br />
edildiği araştırmada (demir 2013 ,s:247-248) nefret söylemi içeren<br />
yayınların yapıldığı saptanmıştır ve şu ifadelere sıkça rastlanmıştır:<br />
Kan, korku, heyecan, savaş, patlamak, gerginlik, provokasyon,<br />
hayat duracak, düşman, kan davası, yürek dayanmaz,<br />
kızışmak, daha kötü olacak.<br />
Örneğin: Türkiye: “Kol gibi geçirdik”, İsviçre: “Türkler<br />
korkudan altlarına yapıyor”, “Türkler fakir ve aciz”, Türkiye: “İsviçre’yi<br />
bugün Kadıköy’ün çimlerine gömeceğiz”, “Futbol Erkek<br />
Oyunu”, Türkiye: “Leeds’li Hollandalılar Taksim’de kafasına<br />
vura vura vatan toprağını öptüler”, “Two-two İngiltere’ye kadar<br />
yolunuz var”, “Acıdı mı dingilizzz?”.
Irkçılık<br />
67<br />
Bir grup insanın diğer insanlardan farklı olmakla kalmayıp<br />
aynı zamanda diğerlerinden fiziksel, entelektüel ya da ahlaki<br />
bakımdan daha iyi, daha güçlü, daha yüksek ya da daha yaratıcı<br />
olduğunu, bu üstünlüğün atalardan miras alınmış olan biyolojik<br />
farklılıklardan kaynaklandığını savunan anlayış vardır.<br />
Bütün olarak bakıldığında insanların kullandıkları malzemelere<br />
bakıldığında, kalplerine, kanlarına bakıldığında çok<br />
farklılık olmadığını görürsünüz. Fakat futbol başta olmak üzere<br />
ırkçılık, evrensel anlamda kaygı verici bir oluşumdur.<br />
Kimi sporcular ırkından veya görünüşünden daha çok<br />
herhangi bir karşı takımla olan ilişkilerinden dolayı Barcelonalı<br />
futbolcu Dani Alves’e tribünlerden muz atılmasını ve oyuncunun<br />
muzu yerden alıp yiyerek tepki göstermesini; Brezilya Devlet<br />
Başkanı Dilma Rousset, ırkçılığa karşı sert ve cesur bir cevap olarak<br />
yorumlamıştır.<br />
Golf sporunda; 2008’de oynanan uluslararası bir golf turnuvasının<br />
canlı yayını sırasında ünlü golfçü Tİger Voods hakkında<br />
espri yollu ırkçı söylemlerde bulunan spiker Kelly Tilghman<br />
işten uzaklaştırılmıştır.<br />
Richard Willams bazı taraftarların maç boyunca kendisine<br />
renginden dolayı çeşitli söylemlerde bulunduğunu belirtmiş ve<br />
Willams kardeşler protesto amacıyla sonraki yıllarda turnuvaya<br />
katılmamıştır.<br />
Buz hokeyi: 2011’de ABD’de oynanan Ulusal Buz Hokeyi<br />
Ligi (NFL) maçında Philadelpehia Flyers ve Detroit Red<br />
Wings Takımları karşılaşmış Flyers’ın Kanadalı oyuncusu Wayne<br />
Simmonds’a muz fırlatılmış.
68<br />
Amerikan futbolu: Geçen yılın başlarında Philadelphia<br />
Eagles takımının oyuncusu Riley Cooper’in bir konser alanında<br />
siyahi seyirciler tarafından tehdit edildiği görüntüler var.<br />
Fransa’da 2007’de ikinci lig mücadelesinde Liboume ile<br />
Bastia arasında oynanan maçta Burkina Faso doğumlu oyuncu<br />
Boubacar Kebe’ye rakip takım Bastia tribünlerinden ırkçı tezahüratlar<br />
yapılmış, oyuncu da taraftara uygunsuz el hareketleriyle<br />
cevap verince hakem tarafından kırmızı kartla cezalandırılmış.<br />
Bayern Münih–Beşiktaş maçında göçmenleri aşağılamak için Almanya’nın<br />
en ucuz alışveriş süpermarketi olan Aldi’nin torbaları<br />
ırkçılara malzeme oldu. Futbol maçında “Aldi’ye gidin” pankartı<br />
açıldı. Duyarlı Almanların tepkisi “Bizde Aldi’den alışveriş yapıyoruz”<br />
oldu.<br />
2009 yılında Belçika birinci lig takımlarından Anderlecht’te<br />
forma giyen Jelle Van Damme, Standart Liege’in savunma<br />
oyuncusu Oguchi Onyavu’ya pis maymun dediği gerekçesiyle<br />
ırkçılıkla suçlandı. Yine başka futbolculara “Ormanına git la la<br />
lalalala” denmiştir.<br />
İspanya teknik drektörü siyah futbolcu için “kara köpek”<br />
demiştir.<br />
Avusturalya’da bir kulübün başkanı, takımı Manchester<br />
United’a kaybedince “biz Manchester‘a karşı kaybettik sıradan<br />
bir zenci sürüsüne değil” demiştir.<br />
Türk basınında: Fenerbahçe Sivas’ı katletti.<br />
Yalın toplumlarda birleşme ve devletin oluşumu<br />
Topluluktan topluma geçiş,<br />
Töreden törene geçiş,<br />
Fetih ve tabakalaşma,<br />
Yerleşik hayatın üzerine çoban hayatının çöreklenmesi,<br />
Aylak sınıfın ve boş serbest zaman kavramının ortaya çıkışı.
69<br />
Coubertin:<br />
1. Sağlam kafa sağlam vücutta bulunur.<br />
2. Coşkulu ruh kaslı vücutta bulunur, güçlü daha fazla yürekli.<br />
3. Cura del corposi culto corpono (Beden iyileştirmesine evet,<br />
beden inancına hayır) demiştir.<br />
İki dünya savaşı arası olimpiyatlarda hileler nefret söylemine<br />
bir gerekçe oluşturuyordu. Avrupa’da bu konuda çok<br />
önemli çalışmalar var örneğin: White paper on sport çok önemli<br />
örneklerden biridir. Bir Avrupa vatandaşlığı çerçevesinde birlikte<br />
hareket etmek ve sporun ne kadar bütünleştirici olduğunu ve<br />
dünyanın bütün renklerinin bir arada olabileceğini gösteren örneklerle<br />
doludur. Aynı zamanda suçlara ve ırkçılığa karşı önemli<br />
mücadele alanlarından bir tanesinin spor olduğu söylenir.<br />
Antrenör yetiştirme konusunda Kanada’da çok önemli örnekleri<br />
var ve öncelikli alan olarak karşımıza çıkmaktadır.<br />
Spor bilimciler bu konuda neler yaparlar:<br />
1. Akademik çalışmalar<br />
2. Sosyal sorumluluk çalışmaları<br />
Spor Eğitimi<br />
Spor eğitimi, salt bedenin eğitimi ya da spor dallarını, çeşitli<br />
egzersizleri mekanik olarak öğretmek değil, insanın bütünsel<br />
eğitimi için gerekli araç ve eylemlerdir. Bu bakımdan değerler<br />
eğitimi çok önemlidir.<br />
Değerler eğitimi konusunda Gürpınar tarafından Whitehead,<br />
Telfer ve Lambert’in yazdığı 2016 basımı olan (değerler,<br />
tutumlar, davranışlar) yeni bir kitap çevrildi.
70<br />
Bu konuda uygulanabilecek adil oyun kontratı vardır:<br />
Kurallara uyarım<br />
Hakemlere ve kurallara saygı gösteririm<br />
Rakip takım oyuncularına saygı gösteririm.<br />
Herkese oynaması için eşit şans tanırım.<br />
Her zaman kendimi kontrol ederim.
71<br />
Semra DEMİRER<br />
(Türkiye Milli Olimpiyat Komitesi<br />
fair-play komisyonu üyesi)<br />
29.07.1963 tarihinde Amasya Göynücek’te doğdu. Gazi<br />
Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği bölümünü<br />
bitirdi. Pek çok okulda beden eğitimi öğretmenliği ve Avrupa<br />
Kolejinde Müdür olarak görev yaptı. Pek çok sosyal projeler<br />
hazırladı ve uyguladı. Basketbolda birçok milli oyuncunun yetişmesinde<br />
katkı sağladı. Türkiye Basketbol Federasyonunda<br />
eğitim kurulu üyesi olarak görev yaptı. İstanbul Üniversitesi<br />
Besyo Spor Yöneticiliği öğretim görevlisi ve Türkiye Milli<br />
Olimpiyat Komitesi fair-play komisyonu üyesidir. Ayrıca, UPS<br />
Kültür ve Spor Kulübü koordinatörü olarak görev yapmaktadır.<br />
MİLLİ OLİMPİYAT KOMİTESİ<br />
FAİR PLAY YAKLAŞIMI<br />
SEMRA DEMİRER<br />
Hz. Mevlana diyor ki: Sonsuz bir karanlığın içinden doğdum<br />
ışığı gördüm. Korktum ağladım zamanla ışıkta yaşamayı öğrendim.<br />
Karanlığı gördüm korktum. Gün geldi sonsuz karanlığa<br />
uğurladım sevdiklerimi ağladım. Doğumun, hayatın bitmeye başladığı<br />
an olduğunu, aradaki bölümün ölümden çalınan zamanlar<br />
olduğunu anladım. Kendimi bir dürttüm. Hayat felsefem ne ola-
72<br />
cak? O ölüme koşarken ne yapman gerekiyor? İşte ağaç yaşken<br />
eğilir derler ya çocukları aldım hedef olarak ve Yaradan’ın insana<br />
verdiği en önemli şey, hayvanlardan ayırdığı şey sevgi diye büyük<br />
bir kavram var. Sevgiyi seçtim. Çocuklarımı eğitirken sevginin<br />
ne kadar önemli olduğunu unutmadım. Yaşam yolculuğumuzda<br />
Yaradan’ın bize ve yeryüzündeki bütün insanlara verdiği tek eşit<br />
şey zamandır. Dünyadaki her insanın bir günü 24 saattir. Bir haftası<br />
168 saattir. Dünyaları deviren pehlivanlar var, rekorlar kıran<br />
insanlar var, hiçbiri benim bir günüm 24 saat 1 salise diyemez.<br />
Bunu nasıl değerlendirebileceğimiz bize bağlıdır. Bu, yaşamsal<br />
yolculukta insanların temel seçenekleri olur. Seyirci olmak, yolcu<br />
olmak ve sürücü olmak gibi…<br />
Seyirciler genelde rahat koltuklarına otururlar ve karşılarına<br />
ne sunulursa onu seyrederler. Yolcular ise kendi sorumluluklarını<br />
bir başkasının eline verirler ve onların kullandığı arabada<br />
kâh dedikodu yaparak kâh eğlenerek kâh mutsuz olarak, şikâyet<br />
ederek yolculuk sürerler. Sürücüler ne yapar? Kendilerinden emin<br />
olarak yola çıkarlar. Aracın tipi modeli ne olursa olsun umurlarında<br />
değildir. Önce ailelerini, uluslarını, bayraklarını ve sonunda<br />
insanlığı bir yerden bir yere güvenli bir şekilde taşırlar. İşte benim<br />
hedefimde sürücüler yetiştirmek. Sorumluluk alabilen, sevgiyi<br />
bilen, insana değer veren sürücüler yetiştirebilmek. Ben, ellerimi<br />
önemserim. Neden biliyor musunuz? Çünkü çok çocuğun başını<br />
okşayarak hayata bakışını değiştirdim. Bir erkek öğrenci dedi ki<br />
bana: Semra öğretmenim (kod adım anne, herkes anne der bana),<br />
“Semra annem orası bir bataklık, size tutunan yukarı çıkıyor”<br />
dedi. Bu, benim için hayatımdaki en büyük ödül. Kupadan, paradan<br />
her şeyden önemlidir. Bu sevginin gücünü bilerek çocukları<br />
eğittiğiniz zaman size ödülleriniz çok büyük dönüyor. Ben bir<br />
Cumhuriyet kadınıyım ve bununla gurur duyuyorum. Başöğretmenimiz<br />
Mustafa Kemal Atatürk demiş ki: “Çocuk demeyiniz o<br />
isterse bir halkı uyandırır, bir kutbu keşfeder, bir vatan oluşturur.”<br />
İşte bende buna inanıyorum çocuk demeyelim. Çünkü bu ellerle<br />
sıradan gibi gördüğünüz çocuğun içindeki kahramanı uyandırı-
73<br />
yorsunuz. O kendini değersiz gören çocuk kanatlar takıyor uçmaya<br />
başlıyor. Bir de buna yüreğinizi eklerseniz... Çok fazla bir<br />
şey yapmıyorsunuz ama ona güven veriyorsunuz. O çocuğun bir<br />
daha genç olma şansı yok. İşte sizin gibi işine sahip işine saygılı<br />
iş ahlakı olan antrenörlerin, sizin gibi spor yöneticilerinin elinde<br />
yetişecekler. Sorumluluğunuz çok büyük. O giydiğiniz eşofmanlar<br />
sizin şerefiniz, namusunuz, sizin milli formanız. Gurur<br />
duyun bu mesleği seçtiğiniz için. Ne kadar önemli olduğunuzu<br />
unutmayın. Eğer bu ülkede birileri önemli, değerli çok önemli<br />
bir şey yapacaksa, bu ülkeye katkıda bulunacaksa inanınki bunlar<br />
spor eğitmenleri, sanatçılar ve tabi sosyologlar. Ama önce spor<br />
eğitmenleri, sanatçılar yapacak. Siz örneksiniz, vitrinsiniz. Bana<br />
üniversitemde şu öğretildi (Çok önemli öğretmenlerim oldu, çok<br />
şanslıyım): Siz beden eğitimi öğretmeni olarak, antrenör olarak<br />
gittiğiniz okulların gizli müdürlerisiniz. Bütün okulu siz yöneteceksiniz.<br />
Perde arkasında da siz yöneteceksiniz dediler. Ben bunu<br />
hiç unutmadım. Her zaman bahçeydi benim görev yerim, şeffaftı,<br />
herkes görüyordu. Beni sadece çocuklar değil halkta görüyordu.<br />
Anne babaları da eğitiyordum. Elime mikrofonu aldığım zaman<br />
istiklal marşını okurken, gururla bütün bağcıların bahçesine söyletiyordum<br />
istiklal marşını. Ne kadar önemlidir biliyor musunuz?<br />
Bu nedenle öğretmenlerin, antrenörlerin eserleri, ödülleri öğrencileridir.<br />
Yetiştirdiği öğrencileridir, sporcularıdır. Onların yetişmesi<br />
size kupadan, paradan, dolardan ve yaptıkları işlerden daha<br />
önemlidir.<br />
Yetiştirdiğiniz öğrenciler sizin eseriniz. İşte bir örnek: Benim<br />
çeyizlerim var. Çok çok kıymetli çeyizlerim var. Üniversitedeki<br />
öğrencilerim de mektup yazar bana. Hepsini saklıyorum, yanımda<br />
taşıyorum, ara ara açıp okuyorum. Güç alıyorum okuyup o<br />
mektuplardan.<br />
Bu da Isparta’nın küçük bir köyünden gelen 9 yaşındaki<br />
bir kız öğrenci. 3 ay yaz okuluna gönderdiler ve çok güzel ödül<br />
bıraktı. Bunu sizinle paylaşmak istiyorum.
74<br />
“Öğretmenim canım benim sen tutunca güçlü minik ellerim,<br />
Bakarsan bana sevecen, parlar gözlerim,<br />
Öğretmenim anam benim babam benim,<br />
Hoşgörü ile bak bana.<br />
Sevgidendir yaramazlığım,<br />
Al yüreğim armağan sana.<br />
Öğretmenim, arkadaşım benim dinle benim dertlerimi,<br />
Sanma dertsizim küçüğüm diye.<br />
Korkularım var, umutlarım var,<br />
İç içe dinle beni ne olur çözemesen bile.”<br />
Sevgi her zaman yolunuza ışık tutsun, beni dinlediğiniz<br />
için çok teşekkür ederim.
75<br />
MİLLİ OLİMPİYAT KOMİTESİ<br />
FAİR PLAY YAKLAŞIMI<br />
MURAT ÖZBEY<br />
Kısaca fair-play’i şöyle özetliyoruz: Vicdanın sesini dinlemek.<br />
Yani vicdan nedir? Tanrı’nın sesini dinlemek gibi daha<br />
kısa bir özet. Fair-play’i çok güzel özetliyor. Kendi egomuzu<br />
biraz daha arka plana alarak rakibe saygılı olmak, kendi performansını,<br />
kendi başarısını göz ardı edip rakibe saygılı olmak gibi<br />
özellik dersek güzel bir tanım olur. Dünya 1980’li yıllarda bu<br />
fair-play’in peşine düşüyor, bunu kavramaya çalışıyor. Fair-play<br />
nedir? 1980’den 50-60 sene kadar geri gidiyorsunuz, ulu önderimiz<br />
Kemal Atatürk ne demiş: “Ben sporcunun zeki, çevik ve<br />
ahlaklısını severim.‘’ demiş. Yani ahlak orada fair-play’i çok güzel<br />
ifade ediyor. Günümüzden 80-90 yıl önce ulu önder Atatürk<br />
fair-play’i bir cümleyle aslında çok güzel tarif etmiş, bize miras<br />
bırakmış. Dünya Türkiye’den çok sonra, seneler sonra bu kavramın<br />
peşine düşüyor ve bunun anlamını kavrıyor. Bunun kıymetini<br />
bilmeliyiz.<br />
Biz bu fair-play’i nasıl yapıyoruz? Belki çalışmaları takip<br />
ediyorsunuzdur medyada. Bizim birinci faaliyetlerimizden<br />
ilki olarak her sene Türkiye fair-play ödüllerini dağıtıyoruz.<br />
Arkadaş bizde az var demişti. Az değil, bizim her sene komis-
76<br />
yonumuz oturuyor, jürimiz tespitlerde bulunuyorlar. Sizlerden,<br />
üniversitelerden, medyadan, çeşitli kurumlardan, devlet kurumlarından<br />
bize çeşitli aday tespitlerinde bulunuyorlar. Jürimiz eliyor<br />
ve davranış dalında, kariyer dalında, tanıtım dalında ödüller<br />
dağıtıyoruz. Her sene ülkemizden, sadece sporcu değil her daldan<br />
insanlar, öğretim üyeleri olabiliyor, gazeteciler, yazar, sporcu<br />
ve yönetici olabiliyor, bu değerli insanları tespit ediyor ve en az<br />
20-30 kişiye ödüllerini veriyoruz. Bizim açımızdan çok değerli,<br />
kıymetli insanlar ve bu kişilere ödüllerini veriyoruz. Bu çok yankı<br />
yapıyor. Bu ödüller Türkiye çapındadır. Biz bu kişileri sadece<br />
Türkiye‘de ödüllendirmiyoruz. Bu değerli insanları yurtdışında<br />
da, uluslararası fair-play birliğine bildiriyoruz. Bazı adaylarımız<br />
geçmişten bu güne kadar yurtdışında da bu büyük ödüle layık oldular.<br />
Bizim gurur kaynağımızdır bu insanlar. Sizlerin huzurunda<br />
hepsine teşekkür ediyorum. Bununla ilgili size birazdan örnekler<br />
vereceğim. Biz bunun dışında göreve geldikten sonra fair-play’in<br />
tanıtımı için iki buçuk senedir, üniversitelerde fair-play kavramını<br />
düzenledik ve şehir şehir dolaşıyoruz.<br />
Bu sene 6-7 Nisan’da buraya geleceğiz. Besyonuza geleceğiz<br />
ve oraya da bekleriz. Orada, sırf fair-play üzerine güzel,<br />
ferdi bir konferans olacak. 6-7 Nisan’da kervanlarımız var, gidiyoruz.<br />
Öğrencileri bu konuda bilinçlendirmeye çalışıyoruz. Niye<br />
üniversitelere gidiyoruz? Besyolarda geleceğin öğretmenleri geleceğin<br />
sporcularını onlar yetiştirecekler ve aralarından sporcular<br />
da çıkacak. Onun için bizim hedefimizde besyolar vardı, spor fakülteleri<br />
vardı. İki buçuk senedir bunu hedefledik.<br />
Olimpiyat komitemiz ayrıca ilkokullara da gidiyor. İlkokullarda<br />
da “OLI” projemiz var. İlkokullar bazında tanıtılıyor.<br />
Buradaki çocuklara “fair-play uygulamasında en büyük engel<br />
nedir? Yani sizin evreninizde hangi sorunla karşılaşıyorsunuz?”<br />
diye sorduğumuz zaman bu konuda bütün çocuklar maç seyrederken<br />
duydukları küfürle başlıyorlar. Çocuklar bunun yanlış olduğunun<br />
da farkındalar.
77<br />
Onun dışında biz birde fair-play karikatür sergisi yapıyoruz.<br />
Orada yarışma tertipliyoruz. Dünyanın her tarafından başvurularımız<br />
oluyor. Böylece iki senede bir 18 yaş altı ve üstü bütün<br />
herkesi bilinçlendirmeye çalışıyoruz.<br />
Bize insanlar soruyor siz başka ne yapıyorsunuz? Türkiye‘de<br />
yöneticileri niye cezalandırmıyorsunuz? Tabi biz böyle bir<br />
hukuki müessese değiliz, cezalar veremeyiz. Ama insanlara ancak<br />
tatlılıkla, güzellikle, eğiterek bu fair-play dedikleri şeyi yaygınlaştırabiliriz.<br />
Başkada yapabileceğimiz bir şey yok.<br />
Bizim verdiğimiz fair-play ödüllerinden birkaç örnek isterseniz;<br />
mesela ilk fair-play ödülümüz 1982 senesinde verilmiştir.<br />
Olimpiyat komitemizin Balkanlarda yaptığı Balkan yelken<br />
yarışması var. İzmir’de, Ege Denizi’nde yapılıyor. Engelli bir<br />
sporcumuz var, duyma ve işitme engelli Varol Hepağuçlar diye.<br />
Çok kıymetli bir yelkencimiz. Yarışma esnasında Yunan rakibinin<br />
şamandıradan erken dönüş yaptığını fark ediyor, konuşma ve<br />
duyma engelli olmasına rağmen tekne içinde zıplayarak el kol<br />
hareketleriyle rakibini uyarıyor ve şamandıradan dönüp diskalifiye<br />
olmasını önlüyor. Türkiye‘deki ilk ödül Varol Hepağuçlara<br />
verilmiştir. Böyle güzel bir örnek, Yunan rakibine yaptığı şeyden<br />
dolayıdır.<br />
Yurtdışında da Avrupa fair-play birliğinin büyük ödülünü<br />
kazanmıştır. Yine 1983 senesinde Akdeniz bisiklet turu var.<br />
Türk bisikletçimiz yarış esnasında Yunan rakibinin bisikletinin<br />
bozulduğunu görüyor. Yunan rakibinin yedek bisikleti yok. Tabi<br />
o zamanlar bisikletler çok pahalı, bizim normal bisikletler gibi<br />
de değil, yarış bisikleti fiyatları daha pahalı. Bizim Türk bisikletçimiz<br />
hiç çekinmeden kendi yedek bisikletini rakibine veriyor.<br />
Diskalifiye olmadan yarışını tamamlamasını sağlıyor. Bu da çok<br />
güzel örneklerden bir tanesi.<br />
Günümüzde tabi sırf futbolda değil birçok dalda dikkatli-
78<br />
ce gözlemlerimizi yapıyoruz. Atletizm olsun, judo olsun, yelken<br />
olsun hemen her alanda adayları dikkatlice topluyoruz, ödülleri<br />
vermeye çalışıyoruz. Bu seneki ödüllerimiz 3 Mayıs günü İstanbul<br />
Ataköy’de dağıtılacaktır.
79<br />
Gül KESKİNLER<br />
(Almanya Futbol Federasyonu Entegrasyon<br />
Sorumlusu)<br />
1960 yılında İstanbul’da doğdu. 1970 yılında Almanya’ya<br />
taşındı. 1982 yılında Endüstriyel alanda meslek eğitimini<br />
tamamladıktan sonra Üniversiteyi İşletme Yönetimi alanında<br />
okudu. 1998 yılında Alman vatandaşlığına geçti. 1999 yılında<br />
CDU’ya katıldı ve Almanya Kuzeybatı eyaleti Türk-Alman Forumu<br />
Kurulunda görev yaptı. 2000 yılında Göç ve Entegrasyon<br />
Çalışma Kuruluna temsilci olarak atandı. Almanya’da ve yurt<br />
dışında birçok projeleri bulunmaktadır. Özellikle yürütücüsü<br />
olduğu ‘’Spor Kültürel Engelleri Aşar’’ projesi ile 2005 yılında<br />
Hessen Eyaleti Entegrasyon ödülünü aldı. 2006 yılında Alman<br />
Futbol Federasyonuna (DFB) Entegrasyon şube müdürü<br />
olarak atandı.<br />
DFB ENTEGRASYON POLITIKALARI VE<br />
SIĞINMACILARINA YÖNELIK<br />
UYGULAMA ÖRNEKLERI<br />
GÜL KESKİNLER<br />
Herkes için futbol, çocuklarda daha çok çalıştırılan, gerçekleştirilen<br />
komisyondur. Sosyal sorumluluk olarak UEFA’nın<br />
ait olduğu 54 tane federasyon var.
80<br />
Bu federasyonda toplum sorumluluğu nedir? Sadece futbol<br />
sahasında olmayıp toplumun içindeki görevleri nedir? UE-<br />
FA’da bu komisyonda bu konuları konuşuyoruz. Buna göre de<br />
federasyonlara konuştuklarımızı iletmeye çalışıyoruz. Tabi ki her<br />
federasyonun kendine ait bir sorumluluk düşüncesi vardır.<br />
Alman Futbol Federasyonu denildiğinde sizlerin aklına ne<br />
geliyor? İlk önce ben size Alman Futbol Federasyonunu tanıtmak<br />
istiyorum. Almanya 80 milyon nüfusu olan bir ülke ve yaptığımız<br />
araştırmalara göre Almanya’da 45 milyon kişi futbolu sever. Yani<br />
fan olarak görüyoruz. Hafta sonu veya milli maçlarda 45 milyon<br />
insanın 10 milyonu bu maçları seyrediyor. Alman Futbol Federasyonu’nda<br />
yukarıda gördüğümüz gibi birbiriyle çalışmaları var. İki<br />
ayrı kurumdan oluşur: Birisi profesyonel futboldur. DFB de federasyon<br />
olarak amatör futbol ve toplumsal futbol üzerinde çalışır.<br />
Bunların ikisi ayrı kurumdur. İkisi de karı koca gibidir. Birlikte<br />
yaşamları vardır. AFF Dünya üzerinde en büyük sosyal sivil kurumudur.<br />
8,8 milyon üyesi vardır. Dünya üzerinde bu kadar büyük<br />
ne bir parti ne de bir başka sivil toplum örgütü vardır. Bunun<br />
1,1 milyonu kadın, kız çocuğu futbolcudur. Az önce hocamız da<br />
konuşmasında bayan futbolu mu yoksa kadın futbolumu diye bir<br />
tartışma olduğunu belirtti. Bundan otuz sene önce meydana çıkmıştır.<br />
Biz kadın futbolu diyoruz, bayan futbolu demiyoruz. O da<br />
uzun seneler içinde, çok ünlü bir futbolcu Bacen Bare ilk sorulduğunda<br />
kadın futbolu demeye ağzı varmıyordu, bayan futbolu<br />
diyordu. Fakat bayan futbolu teriminin de yerini almadığını öğrendik.<br />
Yani şimdi kadın futbolu diyoruz. 1,1 milyon kadın, bu 8<br />
milyonun içinde de her üçüncü futbolcu, her üçüncü üye yabancı<br />
uyrukludur. Yani benim gibi başka bir yerde doğmuş yahut anne<br />
babası başka yerden gelmiş. Her üçüncü futbolcunun bir göçmen<br />
kökenli kişi olduğunu biliyoruz. Her hafta 80 bin maç organize<br />
ediliyor. Küçük köylerde, kasabalarda, şehirlerde yani amatör<br />
maçların olduğu, oynandığı her hafta 80 bin maç. 5 yaşından 65<br />
yaş ve üstüne kadar kulüpler içinde oynayan tüm futbolcularla<br />
26 bine yakın kulübümüz var. Bunların hepsi amatör kulüpler. 21
81<br />
tane yerel organizasyonumuz var ve 5 tane de Almanya üzerine<br />
bölünmüş yerel federasyonlarımız var. Bunlar, AFF’nin nasıl organize<br />
edilmesi gerektiğine dair stratejik çalışmalardır.<br />
Bugünkü konumuza gelirsek komisyonlardan bir tanesi<br />
de sosyal sorumluluk komisyonudur. Bu komisyon ikiye ayrılır.<br />
Birincisi çok kültürlülük, farklılık, karşı olmak ve bununla birlikte<br />
hiçbir şekilde insanları ayırmama çalışma grubudur.<br />
İkincisi de fair-play çalışma grubudur. Ben AFF’de entegrasyondan<br />
sorumlu olan kişiyim ve benim yanımda bir arkadaşım<br />
var: O da fair-play konusunda çalışmaktadır. Bu şekilde dört kişi<br />
de yani hepimiz gönüllü olarak, fahri olarak çalışıyoruz. Federasyonda<br />
dört kişi sadece bu iş için görevlidir. Bütün konuşmacıların<br />
ve Ahmet Hocanın da söylediği gibi biz neye karşıyız? Aramızdaki<br />
yaş değeri bizde yok. Yani 5 yaşından itibaren 65 yaş ve onun<br />
üzeri herkesin oynaması, her hafta maçlara katılması, antrenmanlara<br />
katılması ve bunun yanı sıra kulüpler içinde yönetimde olması<br />
gerekiyor. Yani siz spor yöneticileri olacaksınız. Bu kişilerin de<br />
yönetici olarak çalışması antrenör, hakem olması ve burada yaş<br />
sınırı olmadan herkesin kabiliyetleri ve eğitimi doğrultusunda bu<br />
büyük camianın içinde görev alması gerekiyor.<br />
İkincisi cinsiyet (gender). Yani kadın erkek ayrımı yoktur.<br />
Üçüncüsü yaş (age). Bu engel de yok. Ayrıca Almanya’da 3 seneden<br />
beri Köln’deki engelli kardeşlerimizin maçları da oluyor<br />
ve Berlin’de turnuvayla birlikte onlarında oyunları oluyor. Bizim<br />
buradaki kupa maçlarımızda olduğu gibi aynısını engellilere de<br />
organize ediyoruz. Yani engelli insanları da tamamen içimize alıyoruz.<br />
Az önce dediğimiz gibi homofobi araştırmalarına göre her<br />
5. futbolcunun ya lezbiyen ya da homoseksüel olduğu biliniyor.<br />
Fakat bu Avrupa’da da Almanya’da da ne kadar toleranslı bir toplumda<br />
olurlarsa olsunlar bu konular küçük düşürücü ya da gizli<br />
konular olarak kapalı kapılar ardında konuşuluyor. Bunlar açık<br />
konuşulan konular değildir. İnanç; hiçbir inancın spora değin-
82<br />
memesine, spor içinde yer almamasına dikkat ediyoruz. Almanya<br />
çok kültürlü bir devlettir. Bu arada Almanya’da 3,5 milyon<br />
Müslüman yaşıyor. Bunların en büyük kitlesi tabi ki Türklerdir.<br />
Son 1,5 senede gelen, Bulgaristan’dan akım yapan Romanlarla,<br />
Suriye’den, Afganistan’dan, Irak’tan gelen Müslümanlarla birlikte<br />
şuanda Almanya’da 4,5 milyon kişi İslam dinine mensuptur.<br />
Etnik grupların (orgin) hiçbir spora girmesine, özellikle futbol<br />
kulüplerinin içine girmesini istemiyoruz. Çok büyük çalışmalar<br />
yaparak buralara gelmeye çalışıyoruz. “Age” dediğimiz zaman 5<br />
yaşındaki çocuğun eğitimi ile 65 yaşındaki bir beyin futbol oynaması<br />
iki ayrı konudur. Ama herkesi bir araya alarak ve antrenörleri<br />
de o şekilde eğiterek yolumuza devam ediyoruz.<br />
Ayrımcılık konusunu kendi tüzüğümüzde yazdığımız gibi<br />
21 tane yerel federasyona da bağlayarak aynı şekilde uygulanmasını<br />
ve bunun yanı sıra 26.000 amatör kulübümüzün de bu tüzük<br />
içinde yer almasını sağlamaya çalışıyoruz. Az önce bahsettiklerimizi<br />
Almanya çapında tüm amatör kulüplerin içine girerek,<br />
onların stratejisinin içinde bir parça olarak futbolumuzu görmek<br />
istiyoruz.<br />
Zannedersem Profesör Hocamız ilk konuşmasında demişti.<br />
Bu konu sadece federasyon tarafından veya bir üniversite<br />
tarafından ele alınıp başarılacak bir konu değil. Bu bir toplumsal<br />
konudur. Onun için bizim çalışmalarımız, olimpik federasyonla<br />
birlikte Almanya İçişleri Bakanlığı, Almanya Aile Bakanlığı ve<br />
Almanya Yabancılar Bakanlığı ile birlikte ve tüm üniversitelerle<br />
beraber bir komisyonumuz sadece sosyologlar ve spor sosyolojisi<br />
hocalarından oluşmaktadır. Bunlar 6-8 hafta aralıklarla bir araya<br />
gelirler. Belirli bir konu üzerinde toplumun konularını, şiddet<br />
olsun, ırkçılık olsun, homofobi olsun toplum konularını konuşarak<br />
alttaki komisyonlara fikir verirler. Onların danışmanı olurlar.<br />
Yani biz komisyonlarda bilimsel çalışmalar yaparak kişilerin yönetim<br />
içerisinde olmasını veya konsept hazırlamalarını sağlamaya<br />
çalışıyoruz. Burada konuştuğumuz tüm konular el ele verilip
83<br />
de giderilecek konular. Bunlar toplumsal konular. Kim tel başına<br />
sırtına alırsa, fazla yükü almış gibi kamburu çıkar. Bunu ne bir federasyon<br />
ne yüksekokul ne de bir bakanlık tek başına başarabilir.<br />
Bu sadece el ele yapılacak büyük bir görevdir. Her zaman bizim<br />
düşüncemiz şudur ki: hayat en çekirdek yerde gelişir. Yani hayat,<br />
büyük sorumluklarla başlar fakat onun aşağı doğru parça parça<br />
inmesi ve parçalar halinde çekirdek aileye kadar inip orada yaşanması<br />
gerekmektedir. Fair-play için biz de her sene DFB çatısı<br />
altında yirmi amatör kulübe fair-play ödülü veriyoruz. Sadece<br />
vermemiz önemli değil. Almanya çapında vermemiz yeterli değil.<br />
Onun için tekrar aşağı indirip 21 yerel federasyonda da tekrarlıyoruz.<br />
21 federasyondan aşağıya indiğimiz zaman kasabalara iniyor.<br />
Yani 26 bin amatör kulübün de tekrar fair-play ödülü verdiği<br />
kişiler var. Bu küçük çocuk 5 yaşında bir futbolcu veya bir anne<br />
olabilir. Burada topluma verdiği hizmetlerden, yardımlardan dolayı<br />
o kişi onore edilmektedir. Fair-play aslında budur.<br />
Eğitim sadece okulda gördüklerimiz değildir. Federasyonun<br />
eğitim dallarına indiğimiz takdirde, burada bir sürü hakemlik<br />
olduğunu görüyoruz. Bunun yanı sıra federasyonun içinde görev<br />
alan tüm kişilere, bizim gibi çok kültürlü toplumların beraber yaşayarak<br />
kimsenin dışlanmaması konusunda, birlikte nasıl kupalar<br />
kazanılır, birlikte nasıl madalyalar kazanılır konusunda seminerler<br />
veriliyor. Yani sadece hakemlik değil, antrenörlük değil, bunun<br />
yanı sıra toplumda ne yapabiliriz? Topluma daha nasıl bir değer<br />
katkı verebiliriz? Bunlar için de her hafta seminerler veriliyor.<br />
AFF’nin A takımına ya da milli takıma bir Mesut ÖZİL,<br />
Podolski geliyor. Şuanda Galatasaray’da oynuyor. Bunların hepsi<br />
göçmen ailelerin çocuklarıdır. Milli takımın da çok kültürlü bir<br />
kurum olduğunu buradan anlıyoruz. Bu bizim için çok mühim.<br />
En üstteki A takımının aşağıya vermiş olduğu yankı bizim için<br />
önemlidir. Antrenörlerin aşağıya verdiği yankı çok önemlidir. Süper<br />
lig maçları izlerken televizyon başında oturan gençlerin, çocukların,<br />
anne babaların hakemlere karşı olan tavırlarını görüyo-
84<br />
ruz. Bu tavırlar, cumartesi ve pazar gün birinci lig ve süper ligde<br />
oynanan maçlardan sonra amatör liglerde de aynen tekrar ediyor.<br />
Bu konuda süper ligde oynayan futbolcuların da eğitimden geçmesi<br />
gerekiyor. Bu Alman takımlarında gerçekleşen bir şeydir.<br />
İngiltere’de de aynı. Çünkü burada her kişinin, her futbolcunun<br />
toplumun içinde bir yeri olduğu gibi bir de topluma karşı sorumlulukları<br />
var. O kişinin sorumluluğunu bilmesi lazım. Sen milli<br />
takımda oynuyorsan, hakem karar vermişse el kol hareketleri ile<br />
küfürler ederek hareket edemezsin. Bunu toplumun da kabul etmemesi<br />
gerekiyor. Yöneticilere de; Almaya, İngiltere, Danimarka<br />
birinci lig kulüplerinin yöneticilerine ceza yerine sosyal görevler<br />
veriliyor. Yani 1000-100.000 Euro ceza verseniz, o kişiler için<br />
çok büyük bir para değil. Fakat sen sosyal görevin olarak 6 ay boyunca<br />
küçük amatör bir kulübün antrenörü oluyorsan o senin için<br />
daha büyüktür. Yani 10.000-50.000 Euro ceza vermişsen zaten bu<br />
cezaları kulüpler veya federasyon gibi kurumlar ödüyor. Fakat<br />
o kişinin sorumluluğunu tekrar hatırlatman lazım. Almanya’dan<br />
Türkiye’ye gelen zenci vatandaşlarımız sadece mülteciler değil.<br />
Uzun senelerden beri Fransa’dan, Belçika’dan veya eski sömürgelerden<br />
Avrupa’ya gelen bir sürü zenci futbolcu var. Bizim için<br />
o kişilerin pasaportu mühim değil. Almanya’nın her tarafında görebileceğimiz<br />
pankartlar var. Bir spotta şöyle yazıyor: “scın pas<br />
spielt keine rolle, seine passe schon”. Yani burada diyor ki “atılan<br />
pas veya hürriyetin pasaportu mühim değil fakat attığın pas kulüp<br />
içinde çok mühimdir”.<br />
Yani burada kelimeyi oynayarak yapmaya çalıştığımız çalışma;<br />
herkesin toplum içinde bir yeri vardır ve hem yerini hem de<br />
sorumluluğu alabilmek için birleşme olması lazım. Almanya’da<br />
bu kolay bir yol değil ancak birlikte çalışıyoruz. Arzu ediyorum<br />
ki sizin gibi pırıl pırıl gençler de bu konular üzerinde çalışıp Avrupa<br />
ile birlikte daha uyumlu bir şekilde Türkiye’yi daha güzel bir<br />
geleceğe taşıyacaktır.<br />
Hepinize çok teşekkür ederim.
85<br />
Yrd.Doç.Dr.Necati CERRAHOĞLU<br />
(Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi<br />
FATAB Başkanı)<br />
Lisans eğitimini Ankara Gazi Üniversitesinde tamamladı.<br />
Askerlik görevinden sonra beş yıl çeşitli liselerde öğretmen<br />
olarak çalıştı. Daha sonra kazandığı YÖK Bursu ile lisansüstü<br />
eğitim için Almanya’ya gitti. Yüksek Lisansını TH Darmstadt<br />
Üniversitesinde Spor Sosyolojisi alanında yaptı, Doktorasını<br />
Köln Spor Üniversitesi Spor Medyası - Spor Ekonomisi ve<br />
Spor Yönetimi Enstitülerinde 2004 yılında tamamladı. Halen<br />
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor<br />
Yüksekokulu Spor Yöneticiliği bölümünde Yardımcı Doçent<br />
olarak çalışmaktadır. 2010 yılından itibaren Futbolda Aktif<br />
Taraftarlar Birliği (FATAB) başkanlığını yürütmektedir.<br />
SPORDA NEFRET SUÇLARI İLE MÜCADELEDE<br />
STK’LARIN YERİ VE ÖNEMİ<br />
YRD. DOÇ. DR. NECATI CERRAHOĞLU<br />
STK’ların tanımına bakıldığında; devletten fon almayan,<br />
bağımsız sivil toplum yapılanmalarıdır. Bunun önemi yada etki<br />
gücüne bakıldığında genç kuşaklara rol model, idol sunulması<br />
açısından oldukça önem arz eder. Özellikle futbol diğer branşlara<br />
nazaran çok ayrı bir önemi var her hafta sonu kitleleri peşinden
86<br />
sürükleyen bu kadar büyük bir sosyal birliktelik yok. Şampiyonlar<br />
ligi maçları, Avrupa kupaları bunların hepsini yan yana koyduğumuzda<br />
çok büyük bir etki gücü olan sosyal bir harekettir.<br />
Spor toplum ilişkisinde sporun topluma yaydığı faşinizasyon hali<br />
bunların etkileri bunun devamında Avrupa Birliği’nin de sporu<br />
önemli bir iletişim enstrümanı olarak tanımlamıştır. Avrupa Birliği<br />
2007 yılında yayınladığı “Sporda Beyaz Kitap” isimli raporu<br />
ile de sporun Avrupa’da genel çerçevesini çizmiştir.<br />
Sporda nefret suçları ile Avrupalı STK’lar 1990’lı yıllardan<br />
itibaren mücadele etmeye başlamıştır. Alman STK’sı BAFF<br />
“herkes en güzel oyun futbolu hiçbir korku ve endişe içerisinde<br />
olmadan oynama, izleme, konuşma, kritik etme hakkı ve<br />
özgürlüğü vardır” sloganı ile örgütlendi. Alman Futbol Federasyonu<br />
(DFB) Başkanı ve Alman Cumhurbaşkanı nezdinde görüşmelerde<br />
bulundular, taraftarların hakları konularında temaslarda<br />
bulundular.<br />
“Football Against Racism in Europe” (FARE) isimli<br />
netzwerk tüm Avrupa genelinde STK’ları bir araya getirerek çatı<br />
rolü oynadı. FARE öncülüğünde Avrupa Komisyonu İnsan Hakları,<br />
İletişim ve Spor birimi raportörü Emine Bozkurt (Hollanda<br />
Milletvekili) ile FARE Direktörü Piara Powar Avrupalı STK’ları<br />
Discrimination and Match Fixing in Sport Conference isimli<br />
organizasyon için Avrupa Parlamentosuna Brüksel’e davet etti.<br />
Türkiye’den sadece FATAB Derneği kurumsal olarak organizasyona<br />
davet edildi.<br />
FARE isimli network yapılanması, 1-3 Kasım 2011 tarihlerinde<br />
Londra’da Seminer düzenledi ve Avrupa’nın 27 ülkesinden<br />
farklı STK’ları davet etti. Türkiye’den davet edilen tek STK<br />
Futbolda Aktif Taraftarlar Birliği (FATAB) Derneği oldu. FC Celsea<br />
Kulübünün Milenyum Süitinde yapılan toplantılarda FATAB<br />
adına Dr. Necati Cerrahoğlu ve Dr. Mustafa Yunus Eryaman sunum<br />
yaptı. İslamafobinin de bir nefret suçu olduğu konusunda
87<br />
yapılan sunum sonrası, konunun önemi yeterince açıklandığından<br />
olacak ki “İslamafobi” de nefret suçları kapsamında kategoriye<br />
dahil edilme kararı alındı.<br />
FARE Avrupa Komisyonu ile seviyeli ilişkiler içerisinde<br />
hareket etmekte, AB’nin 2007 yılında yayınlanan Beyaz Kitap<br />
isimli raporunda FARE ismen tavsiye edilmekte ve AB ve aday<br />
ülkelere FARE etkinliklerinin desteklenmesi tavsiyesi yer almaktadır.<br />
Avrupa’da bir başka aktif STK da Avrupa Futbol Taraftarlar<br />
Birliği (Football Supporters Europe) olan FSE’dir. 2008 yılında<br />
kurulmuş olup, düzenli olarak Futbol Taraftarlar Kongresi<br />
(EFFC) yapmaktadır. Avrupa Futbol Taraftar Kongresi yıllık olarak<br />
FSE üyesi yerel taraftar grupları ve o şehirdeki veya ülkedeki<br />
diğer taraftar gruplarıyla birlikte FSE tarafından organize edilir.<br />
Kongrenin amacı taraftarların sorunlarını çözmeye yardımcı olmak<br />
ve taraftar diyaloğuna katkı sağlamaktır. Futbol taraftarları,<br />
taraftar grup temsilcileri, Avrupa futbolunun yönetim kurulu<br />
temsilcileri ile atölyeler, söyleşiler aracılığıyla taraftar kültürünü<br />
geliştirmektir. Her yıl farklı bir şehirde gerçekleştirilen EFFC<br />
Kongreleri sırasıyla Londra (2009), Hamburg (2010), Barselona<br />
(2011), Kopenhag (2012) ve İstanbul (2012) da düzenlendi.<br />
UEFA Genel Sekreteri Gianni Infantino’nun katılımıyla da 2013<br />
yılı EFFC Kongresi Amsterdam’da yapıldı.<br />
EFFC 2012 Kongre hazırlıklarına katkı veren FATAB ve<br />
Tüm Futbol Taraftarları Federasyonu (TFTF) organizasyon öncesinde<br />
Ankara’da Gençlik ve Spor Bakanlığı ve Spor Genel Müdürlüğünde<br />
temaslarda bulundu ve kongrenin başarıyla düzenlenmesinde<br />
etkin görevler aldılar.<br />
Türkiye’de Sporda Nefret Suçları ile Mücadele eden ilk<br />
STK Futbolda Aktif Taraftarlar Birliği (FATAB) Derneğidir. Ocak<br />
2010 tarihinde Çanakkale’de akademisyenler tarafından kurulan
88<br />
dernek entelektüel konuları kendisine çalışma alanı olarak belirlemiş<br />
ve bir düzine aktivite sergilemiştir. Bunlardan bazıları;<br />
• Mayıs 2010’de “1. Uluslararası Sporda Irkçılıkla Mücadele”<br />
Sempozyumu düzenlemiştir.<br />
• Haziran -2010’da “Şimdi Hareket Zamanı” isimle AB – Hibe<br />
Projesi kazanmış, böylelikle alt yapısını kurmuş ve tanıtımlara<br />
başlamıştır.<br />
• Kasım -2010’da “Tüm Yönleriyle Futbolda 12. Adam Taraftar”<br />
isimli Çalıştay düzenlemiştir.<br />
• Mayıs-2012’de “2. Uluslararsı Sporda Ayrımcılık” Sempozyumu<br />
düzenlemiştir.<br />
• Mart-2016’da “3. Uluslararsı Sporda Nefret Suçları” Sempozyumunu<br />
düzenlemektedir.<br />
Nisan 2012 tarihinde Anadolu Taraftarlar Federasyonu<br />
genel kurula giderek adını Tüm Futbol Taraftarları Federasyonu<br />
olarak değiştirmiş ve daha geniş kitlelere açılma konseptini benimsemiştir.<br />
Dönemin Genel Başkanı Abdullah Tuğbay, EFFC<br />
İstanbul Kongresi hazırlıkları öncesi ve Kongre sırasında aktif<br />
desteklerini FSE’ye vermiş ve İstanbul Kongresinin başarıyla<br />
gerçekleştirilmesinde rol oynamıştır.<br />
Türkiye de STK’lar için genel bağlamda söylenen bir<br />
söz vardır ‘VUR KIR PARÇALA BU MAÇI KAZAN’ böyle bir<br />
standart söylem eskiden beri süregeliyor ve bununla beraber kazanmak<br />
adına ticarileşmenin başladığı tarihten itibaren spor kültüründe<br />
çok yıkıcı olaylarında 21. Yüzyılın başlarından itibaren<br />
literatürümüze girdiğini görüyoruz.<br />
Avrupa da çok entelektüel STK’lar bir tepki olarak kuruldu<br />
ve ciddi söylemlerle yapılanmaya başladılar bunlar daha<br />
ziyade taraftar kimliğinden sıyrılarak herkesin ortak paydası olan<br />
konulara odaklanarak ortak kazanımlar adına bazı mücadeleler<br />
verdiler.
89<br />
Özelliklede futbol isimli ürünün; daha uygun daha rahat daha az<br />
ticarileşmiş şekilde topluma sunulması konusunda örgütlenmeler<br />
kurarak önemli güçlere ulaştıklarını literatürden izliyoruz. Bunlardan<br />
bir tanesi kısa adı FARE olan Avrupa da ırkçılığa karşı<br />
sosyal ağlardır. Bunlar nefret suçlarında tartıştığımız;<br />
1. Irkçılık,<br />
2. Ayrımcılık,<br />
3. Aşağılama<br />
4. Yabancı düşmanlığı ve<br />
5. İslamafobi<br />
üzerine ciddi çalışmalar yapmaya devam ediyorlar.<br />
Spor STK’larının örgütlü talepleri<br />
• Bilet fiyatlandırılmasının kontrol altında tutulması<br />
• Organizasyonlarında taraftarlarının daha çok söz sahibi olması<br />
• Tribünde geleneksel biçimde ayakta durulacak alanların olması<br />
• Maçların TV çıkarlarına göre ayarlanan zamanlarda değil de<br />
yine geleneksel cumartesi saat 15:00 te oynanmasına yönelik<br />
kampanyalar düzenlenmektedir.<br />
Ticarileşme Karşıtı Anlayışlar<br />
Taraftarların ticarileşme karşıtı hareketleri sermayeyi<br />
de hedef almaktadır. 2005 yılında borsada kötü günler yaşayan<br />
Almanya’nın ünlü kulüplerinden BVL-Borussia Dortmund’un<br />
hisselerini satın alan İstanbullu iş adamı Sadettin SARAN taraftarların<br />
yoğun muhalefeti ve kamuoyuna baskısı sonucu elindeki<br />
hisselerini devrederek, kulüple bağlantısını sonlandırmıştır. Bu<br />
olayın benzeri medyada büyük yankı uyandırmıştır. İngiltere’de<br />
1998 yılında yaşanmıştır. Manchester United Kulübünü satın almak<br />
için teklif veren uluslararası medya imparatoru MURDO-
90<br />
CH’un girişimi, oluşturulan taraftar grubu tarafından gönüllülük<br />
esasına göre çalışılarak engellenmiştir. Bu kampanya dahilinde<br />
sürdürülen çalışmalarda ; bir çok tanınmış kişinin katkıları ve<br />
şehrin iş adamlarının desteği yanında dünyanın çeşitli yerlerinden<br />
takımları kendi istekleri dışında sermaye gruplarınca satın<br />
alınmış yada el değiştirmiş başka kulüp taraftarlarının özveriler<br />
ile durdurulmuştur.<br />
Türkiye Sporda Nefret Suçları ile mücadele anlayışı çok<br />
yeni olup, konu yeterli önemi henüz görmemiştir. Kamu düzenini<br />
de etkileyen Taraftarlar üzerine henüz akademik çalışmalar<br />
da başladığı söylenemez. Yapılan araştırmalar ve çalışmalar<br />
emekleme dönemindedir. Avrupa Futbol Federasyonları birliği<br />
UEFA verilerine göre Türk Futbol Taraftarları olaylar çıkartmada<br />
ve ceza verilmesinde listede üst sıralarda olduğu halde konunun<br />
akademik araştırmalarda yeterli önemi görememesi oldukça düşündürücüdür.
FOTOĞRAFLARLA<br />
SPORDA NEFRET SUÇLARI SEMPOZYUMU<br />
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108