ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ...
ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ...
ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
1. GİRİŞ Tamer KAYIŞ<br />
elektron daha alabilir. Bu orbitallerin tek bir elektron alması sonucu süperoksit<br />
radikali oluşur (Fridovich, 1975). Bu olay oksijeni kullanan hücrelerin hemen<br />
hepsinde gerçekleşebilir. En büyük kaynağı elektron transport zirciridir (Halliwell,<br />
1999, Halliwell ve Gutteridge, 1990).<br />
Moleküler oksijene bir elektron bağlanmasıyla oluşan süperoksit anyonu bir<br />
serbest radikal olmasına karşın çok reaktif değildir. Lipit mebranlarının geçirgenlik<br />
yeteneğini azaltır bu nedenle üretildiği yerde çevrili olarak kalır (Nordberg ve Arner,<br />
2001).<br />
Süperoksit radikalleri başlıca şu yollarla oluşabilir: (Sies, 1991; Yurdakul,<br />
2004).<br />
1- İndirgeyici özellikteki biyomoleküller oksijene tek elektron verip kendileri<br />
yükseltgenirken süperoksit radikali oluşur. Hidrokarbonlar, flavinler, tiyoller,<br />
katekolaminler, ferrodoksinler, indirgenmiş nükleotidler gibi biyolojik moleküller<br />
yükseltgenirken süperoksit oluşumuna neden olurlar.<br />
2- Başta çeşitli dehidrojenazlar ve oksidazlar olmak üzere enzimlerin katalitik<br />
etkisi sırasında süperoksit radikali bir ürün olarak oluşabilir.<br />
3- Mitokondrideki enerji metabolizması sırasında kullanılan oksijene NADHdehidrojenaz<br />
ve koenzim A gibi elektron taşıyıcılarından elektron transferinden<br />
dolayı tüketilen oksijenin % 1–5 kadarı süperoksit oluşumuna neden olur.<br />
4- Aktive edilen fagositik lökositler süperoksit üreterek fagozomlar içine ve<br />
bulundukları ortama verilirler. Antibakteriyel etki için gerekli olan bu radikal üretimi<br />
daha reaktif türlerin oluşumunu da katalizler.<br />
Süperoksit radikali hem oksidan hem de indirgendir. Bu özelliği ile adrenalin,<br />
dopamin, aksorbat veya hidroksil amini oksitler, nitroblue tetrazolium vaya sitokrom<br />
C yi indirgerler (Bast ve ark., 1991).<br />
Süperoksit bir radikal olmakla birlikte çok zararlı değildir. Ancak H2O2<br />
kaynağı olması ve geçiş metallerini indirgeyebilmesinden dolayı oldukça önemlidir.<br />
İki molekül süperoksit proton alarak hidrojen peroksit (H2O2) ve moleküler oksijene<br />
dönüşür (Nodberg ve Arner, 2001) (Reaksiyon 1.5).<br />
-. -. +<br />
O2 + O2 + 2H ⎯ ⎯→ H2O2 + O2 (1.5)<br />
8