--KAPAK ARAÞTIRMA kopya - Kültür ve Turizm Bakanlığı
--KAPAK ARAÞTIRMA kopya - Kültür ve Turizm Bakanlığı
--KAPAK ARAÞTIRMA kopya - Kültür ve Turizm Bakanlığı
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
na ait olmasıdır. Kilisedeki sütun başlıkları, iri blok taşlar <strong>ve</strong> biri güney odada dağınık<br />
taşlar içinde, diğeri apsis ikiz penceresi üzerinde kullanılmış bazı parçaları da kilise dışındaki<br />
diş dizisi olan blok taşlar, bölgedeki sütunlu tapınak mezarlarda da görülmektedir<br />
53. Tapınak mezarların alınlıklarında da "S" formlu, genellikle diş dizili friz kullanılmıştır<br />
54. Kilisede kullanılan devşirme sütun başlıkları ile bu yapılarda kullanılan başlıkların<br />
çap <strong>ve</strong> yükseklikleri ile kullanılan blok taşlar yakın ölçüler <strong>ve</strong>rmektedir 55. Kilisenin<br />
çevresinde kaideler üzerinde lâhitlere yer <strong>ve</strong>rilmiş olması burada belki daha önce de<br />
var olan, Erken Hıristiyan Döneminde de varlıklı kişilerin mezarlarının yer aldığı bir mezar<br />
alanı <strong>ve</strong> bu alan içindeki belki de bir mezar kilisesine işaret eder.<br />
Sarnıçları, khamasoroi, işlik <strong>ve</strong> evleriyle asıl Geç Antik-Erken Hıristiyan Dönemi<br />
yerleşimi içinde bulunan Doğu Kilisesi, buradaki halkın ibadeti yanı sıra başka işlevler<br />
de üstlenmiş görünmektedir.<br />
Kilisenin kuzeybatısındaki nartheks için kullanılan duvar, Antik Döneme ait olmalıdır.<br />
Ancak ait olduğu yapı hakkında bilgi edinilememektedir. Duvarın bitiminde, kuzeyde<br />
kilisenin de hemen yanında yer alan büyük işlik kuruluşu dikkat çekicidir. Hellenistik<br />
Dönemde Kalykadnos <strong>ve</strong> Lamos nehirleri arasında kalan bölgede, Olba’daki tapınak<br />
devletine bağlı rahip-kralların kuleleriyle, bulundukları yerleşimin tarım arazilerini<br />
işlettikleri, Roma Döneminde de kulelerin yerini çiftlik villalarının, Erken Hıristiyan Döneminde<br />
ise kiliselerin aldığı <strong>ve</strong> böylece toprak feodalizminin devam ettirildiği kabul<br />
edilir 56. Aynı gelenek, Erken Hıristiyan Döneminde Kıbrıs’ta da örneklerini <strong>ve</strong>rmiştir 57.<br />
İşlik <strong>ve</strong> kilisenin yan yana olmasıyla burada da böyle bir ilişkinin olabileceği akla<br />
gelmektedir.<br />
Kesin tarihlendirmeye yönelik yazıt, bezeme ögeleri gibi <strong>ve</strong>riler olmaması nedeniyle,<br />
gerek Batı gerekse Doğu Kilisesi’ni genel özelliklerine <strong>ve</strong> bölgedeki diğer kiliselere<br />
bakarak bir değerlendirme yapmak olasıdır. Batı Kilisesi’ndeki Korinth sütun <strong>ve</strong><br />
plaster başlıkları 2. yüzyıl ile 3. yüzyıl başına tarihlendirilir. Bir tapınak ya da tapınak<br />
mezara ait başlıklar yapıda devşirme olarak kullanılmıştır. Kilisenin plân özelliklerine<br />
bakacak olursak, üç nefli bazilikal plânlı oluşu, doğu bölümünün şekillenmesi ile hem<br />
Suriye hem Kilikia <strong>ve</strong> İsauria bölgesi 5. yüzyıl ikinci yarısı-6. yüzyıl başı arasına tarihlendirilen<br />
kiliseleri ile ortak özellikler gösterir.<br />
Genel olarak bölgede İsaurialılar’ın yenilmesi sonrasındaki huzurlu, ekonomik <strong>ve</strong><br />
kültürel açıdan yaşanan parlak dönem, beraberinde çok sayıda mimarî eserin yapılmasını<br />
sağlamıştır. Ancak 6. yüzyıl içinde bölgeye Suriye üzerinden gelen salgın hastalıklar<br />
<strong>ve</strong> sık sık oluşan depremler, 7. yüzyıl başlarında Sasaniler, yüzyılın ilk yarısından<br />
başlayarak Arap akınları nedeniyle, bölge halkı yaşadıkları yerleri terk etmiş, kilise yapımı<br />
bu dönemde durmuştur. Bu da kiliselerin 7. yüzyıldan önce yapılmış olması gerektiğini<br />
göstermektedir. Diğer özellikler dışında tarihlendirme için ortaya konabilecek bir<br />
<strong>ve</strong>ri, her iki kilisenin nartheksindeki "kolymbion" adı <strong>ve</strong>rilen nişlerdir. Bu tür nişlere yine<br />
5. yüzyıl ikinci yarısı ile 6. yüzyıl başları arasına tarihlenen kiliselerde rastlanır.<br />
Bunlar ışığında her iki kiliseyi de 5. yüzyıl sonu ile 6. yüzyıl başı arasına tarihlemek<br />
olasıdır.<br />
Güney yan nef içindeki küçük kare plânlı mekânın <strong>ve</strong> güney yan nefin oluşumu<br />
kesin tarihlendirilememekle birlikte 7. yüzyıl sonrasına ait olmalıdır.<br />
Sonuç olarak Sömek yerleşimindeki kiliseler farklı özellikleriyle dikkat çekicidir.<br />
Batı Kilisesi bir tapınak ya da tapınak mezar yapısının sökülmesi <strong>ve</strong> malzemesinin kul-<br />
53 Machatschek 1967, a.g.e., 96 vd. Taf. 51-54 Abb. 67-69, ayrıca nişli tapınak mezarlar için bkz. 87 vd. Taf. 42-47 Abb. 58.<br />
54 Machatschek 1967, a.g.e., 90.<br />
55 Ölçüler A. Machatschek’in <strong>ve</strong>rdiği bilgilere göre yazılmıştır. Sütun gövdelerinin çapı tapınak mezarlarda 44 ile 62 cm.,<br />
kilisede ise 40-50 cm. arasında değişmektedir. Başlıklar ise aynı yükseklik (70 cm.) <strong>ve</strong> çap (60 cm.) ölçülerini <strong>ve</strong>rir.<br />
56 Durugönül 1999, a.g.m., 330; Erken Hıristiyan Dönemi örnekleri için bkz. A. Aydın, "Mersin-Silifke, Seyranlık Köyü<br />
Geç Antik –Bizans Dönemi Mimarisi", 21. AST, 1. Cilt, 2004, 223 vd.<br />
57 S. Durugönül, "Dağlık Kilikia <strong>ve</strong> Karpaz Bölgesi (Kuzey Kıbrıs) Antik Yerleşim Özellikleri", Olba VI, 2002, 64.<br />
93