--KAPAK ARAÞTIRMA kopya - Kültür ve Turizm Bakanlığı
--KAPAK ARAÞTIRMA kopya - Kültür ve Turizm Bakanlığı
--KAPAK ARAÞTIRMA kopya - Kültür ve Turizm Bakanlığı
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
sembollerinin Makedon sikkelerinden alınıp Selevkoslar aracılığıyla Kilikia’ya getirildiği<br />
kabul edilir. Sembollerin yer aldığı yapılar, batıda Kalykadnos (Göksu) Nehri’nden, doğuda<br />
Lamas (Limonlu) Nehri ile kuzeyde Yağda <strong>ve</strong> çevresini içine alan Olba rahip-kralların<br />
yönettikleri "Olba territoriumu”nun sınırları içindedir 30.<br />
Sömek’te bu sınırlar içinde kalan; Hellenistik Dönemde, Olba rahip-kralları, yani<br />
yerel idareciler tarafından yönetilen bir yerleşim, sembolerin yer aldığı yapı ise bölgede<br />
benzerleri de bulunan yerleşimin yerel yöneticisinin evi ya da poligonal duvarla da<br />
ilişkili bir kule olmalıdır 31.<br />
Sömek Köyü’nün yaklaşık 3 km. kuzeyinde, yüksek bir kaya kütlesinin üzerinde,<br />
1,20 m. yüksekliğinde, üst bölümü istiridye kabuğu formunda bir niş içinde Athena tasviri<br />
yer alır. Niş, yanlarda plasterlerle sınırlandırılmıştır. Arka fonda tanrıçanın solunda<br />
şahlanmış bir atın ön bölümü bulunmaktadır. Başında süslü sorguçları olan miğferiyle<br />
Athena, sağ elinde üzerine yılan sarılmış mızrağını tutmaktadır. Sol eli ise yan taraftaki<br />
kalkanın üzerindedir.<br />
Kabartma bu özellikleriyle Anadolu’da İ.Ö. 4. yüzyıldan beri heykel <strong>ve</strong> sikkelerde<br />
de görülen Atina Parthenon’daki Athena tipini yansıtır. Tanrıçanın arkasındaki at, Kilikialı<br />
sanatçının Athena Parthenos’a eklediği bir sembol olarak düşünülür. Bu özelliğiyle<br />
de, Anadolu <strong>ve</strong> Suriye’de, özellikle Kilikia gibi dağlık bölgelerde Yunan tanrı <strong>ve</strong> tanrıçalarının<br />
yerel sembollerle birleştirildiği örneklerden biri olarak kabul edilir. Athena kabartmasının<br />
sağında onüç satırlık bir yazıtta "Athena Krisoa Oreia (Dağlarda Oturan<br />
Athena)" adı geçmektedir.<br />
Yine kabartmanın sağındaki plaster üzerinde yıldırım demeti, yıldız, hilâl <strong>ve</strong> şamdan<br />
tasvir edilmiştir. Kabartma 2. yüzyıl sonu ile 3. yüzyıl başına tarihlendirilmektedir 32.<br />
Sömek’teki kabartmada bulunan adak yazıtta olduğu gibi, Seleukeia antik kentinin<br />
kuzeydoğusunda bulunan bir mağaranın girişindeki yazıtta da "Athena Krisoa Oreia"<br />
adı geçer. Buradaki Krisoa’nın bir yer ismi olduğu kabul edilir. Ayrıca "Athena Oreia"<br />
adı Mopsuestia-Kütüklü Köyü’ndeki 117 tarihli bir yazıt <strong>ve</strong> Elaiussa-Sebaste’nin kuzeyindeki<br />
bir sunak yazıtta da yer alır 33.<br />
Kilikia bölgesine Athena kültünün Yunan kolonizasyonu sırasında Rhodos Adası’ndaki<br />
Lindos kent sakinleri tarafından İ.Ö. 7. yüzyıl başlarında getirildiği kabul edilir.<br />
Lindoslular Tarsus <strong>ve</strong> Soloi’ye yerleşmiştir 34.<br />
Anılan kentler dışında bölgede bir başka Athena kültünün olduğu yer olarak Sarpedonia-Silifke<br />
arasındaki Hagia Thekla Mağarası gösterilir 35. Hıristiyan dininin baş<br />
azizesi Thekla’nın kaybolduğu yer olarak kabul edilen mağara, 4. yüzyıl içinde kiliseye<br />
dönüştürülmüş, bu aşamada Dor düzenindeki mimarî parçalar devşirme olarak kullanılmıştır.<br />
Devşirme malzemenin burada daha önce var olan bir tapınağa ait olduğu kesin<br />
değildir.<br />
Dikkat çeken bir özellik, Athena kabartması yanında <strong>ve</strong> Batı Kilisesi’nin güneybatısındaki<br />
yapı kalıntısına ait kapı lentosu üzerinde aynı şamdan motifine yer <strong>ve</strong>rilmiş<br />
olmasıdır. Şamdanın bir tapınak ya da bir kült heykeli yakınında çoğunlukla Roma İm-<br />
30 J.Th. Bent, "Cilicien Symbols", CR IV, 1890, 321-322; S. Durugönül, "Olba: Polis mi, Territorium mu?" Lykia II, 1995,<br />
78; S. Durugönül, "Verwaltung und Glauben der Olbier im Rauhen Kilikien", Asia Minor Studien 34, 1999, 112. 118;<br />
M. Sayar, "Kilikya’da Tanrılar <strong>ve</strong> Kültler", Olba II, I. Cilt (Özel Say›), 1999, 150.<br />
31 Benzer örnekler için bkz. Durugönül 1999, a.g.m., 118.<br />
32 K. L. Zoroğlu, "Doğu Dağlık Kilikya 1987 Yılı Araştırması", VI. AST 1988, 395 Res. 8; S. Durugönül, Die Felsreliefs im<br />
Rauhen Kilikien, 1989, 50 Kat. Nr: 42, Abb. 45-46. 128 vd.; Durugönül 1999, a.g.m., 121 vd. Taf. 25, 3-4.<br />
33 J. Keil-A. Wilhelm, Denkmäler aus dem Rauhen Kilikien, MAMA III, 1931, Nr: 33; S. Durugönül, "Athena Krisoa Oreia",<br />
Epigraphica Anatolica 10, 1987, 115-116; Sayar 1999, a.g.m., 135.<br />
34 Strabon, Geographika, 14, 5.8; E. Blumenthal, Die altgriechische Siedlungskolonisation im Mittelmeerraum unter besonderer<br />
Berücksichtigung der Südküste Kleinasiens, 1963, 106. 121; J. D. Bing, "Tarsus: a forgotten Colony of Lindos",<br />
JNS 30, 1971, 101. 105 vd.; M.H. Sayar, "Antik Kilikya’da Şehirleşme", XII. TTK Ankara, 12-16 Eylül 1994, Cilt<br />
I, 1999, 198.<br />
35 Hild-Hellenkemper 1990, a.g.e., 442.<br />
90