--KAPAK ARAÞTIRMA kopya - Kültür ve Turizm Bakanlığı
--KAPAK ARAÞTIRMA kopya - Kültür ve Turizm Bakanlığı
--KAPAK ARAÞTIRMA kopya - Kültür ve Turizm Bakanlığı
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
lama için el<strong>ve</strong>rişli olmayan Değirmen Deresi’nin sulayamadığı alanlarda yapılan tarımın<br />
su gereksinmesini karşılamaktadır. Kanal suyunun arazide açmış olduğu fazla derin<br />
<strong>ve</strong> geniş olmayan kanalı, belirgin olarak görülmektedir. Ancak çok uzun bir süreden<br />
beri artık Urartu savağından <strong>ve</strong> kanalından eskisi gibi suyun akıtılmadığı anlaşılmaktadır.<br />
Gölete en yakın arkeolojik kalıntı, 150-200 m. güneybatıda yer alan Teperiz Kalesi’dir.<br />
Andezitten oluşan <strong>ve</strong> deniz seviyesinden 1930 m. yüksekliğinde kayalık bir tepe<br />
üzerine kurulan kalenin duvarları, kabaca oval bir plân göstermektedir. Kale, köyün<br />
içinde olduğu için, kalenin çevresine <strong>ve</strong> üzerine halk tarafından çok sayıda konut yapılmıştır.<br />
Kalenin girişi, güneydoğu kesimdedir <strong>ve</strong> kapıya ulaşan eski yol kalıntısı çok belirgin<br />
olarak görülmektedir. Fazla dik olmayan bir rampayı aşan yolun geçtiği güzergâhtaki<br />
kaya çıkıntıları özellikle düzeltilmiştir. Kayalığın düzeltilmesiyle duvar yatakları<br />
oluşturulmuş <strong>ve</strong> bunun üzerine de andezitten oluşan taşlardan temel duvarları yapılmıştır<br />
7.<br />
Taşların dış yüzleri ile birleşme yerlerinin düzeltildikleri görülmektedir. Akropolün<br />
içinde bulunan yapıların duvarlarında kullanılan taşlar, çok daha özenli işlenmiştir, öyle<br />
ki, taşların birleşme yerleri arasında boşluk hemen hemen yok gibidir. Kale içinde duvarlardan<br />
sökülen bazı taşların kenar kısımlarında ise, kırlangıç kuyruğu biçiminde<br />
açılmış boşluklar bulunmaktadır. Bilindiği gibi Ahamenid <strong>ve</strong> Pers Dönemi mimarî yapılarında<br />
kullanılan bu tür kırlangıç kuyruğu biçiminde açılan boşluklara, taşları birleştirmek<br />
için kurşun dökülmekteydi. Tüm araştırmalarımıza karşın kale <strong>ve</strong> çevresinde herhangi<br />
bir çivi yazısı bulunamamıştır. Her ne kadar kalenin doğusunda <strong>ve</strong> batısında Erken<br />
Demir Çağı’na ait mezarlar varsa da, kale üzerinde Erken Demir Çağı’na ait herhangi<br />
bir mimarî kalıntıya şimdilik rastlanmamıştır. Öyle anlaşılmaktadır ki, Teperiz Kalesi<br />
bu bölgenin en önemli ekonomik <strong>ve</strong> yönetim merkeziydi. Gerek kale üzerinde bulunan<br />
çanak çömlek parçaları, gerekse taşların işleniş biçimi <strong>ve</strong> kalenin plânı, bunun<br />
M.Ö. 7. yüzyılda yapıldığına işaret etmektedir. Urartu Krallığı’nın yıkılmasından sonra,<br />
kalenin Ahamenid <strong>ve</strong> Pers dönemlerinde kullanılmış olduğunu, kale duvarlarında kullanılan<br />
taşlar üzerine açılan kırlangıç kuyruğu biçimindeki kenet yuvaları göstermektedir.<br />
Van Gölü’nün hemen kuzeyindeki Zernaki Tepe yerleşim merkezinde de, taşlar üzerinde<br />
benzer biçimli kırlangıç yuvaları görülmektedir. Bu yüzden Teperiz Göleti’nin kale ile<br />
birlikte plânlanarak M.Ö. 7. yüzyılda yapıldığı anlaşılmaktadır.<br />
KEfi‹fi GÖLET‹<br />
Keşiş Göleti, Doğubayazıt’ın yaklaşık 21 km. batısında yer almaktadır. Gölete en<br />
yakın yerleşim merkezi, 2 km. doğuda bulunan İncesu Köyü’dür. Deniz seviyesinden<br />
ortalama 1980 m. yüksekliğinde bulunan gölet, yüksek tepelerin batı eteğinde bulunmaktadır<br />
(Çizim: 5). Gölette biriktirilen sular, doğuda yükselen tepelerden gelen kar,<br />
yağmur <strong>ve</strong> sel sularının yanı sıra, güneyindeki Keşiş Deresi’nden alınan bir kanal suyundan<br />
getirilmektedir. Doğudan batı yönüne doğru akan Keşiş Deresi, arazide geniş<br />
<strong>ve</strong> derin bir vadi açmıştır. Dereden alınan kanal, günümüzde su taşımamasına karşın,<br />
oldukça belirgin olarak görülmektedir. Yüksek tepelerden yağmur <strong>ve</strong> sel sularının getirdiği<br />
toprağın yanı sıra, kanal suyunun taşımış olduğu toprak tabakası göletin içini doldurmuştur.<br />
Gölette biriken kalın toprak tabakası, duvarların üzerini bile kapatmıştır (Resim:<br />
3).<br />
Düz bir şekilde yapılan göletin duvarı, kuzey kısmını kapatmaktadır. Yaklaşık 85<br />
m. uzunluğundaki duvarın güney uç kısmı, kayalıklarla birleştirilmiştir (Çizim: 7). Ancak<br />
bu kesimden geçirilen köy yolu, duvarın güney kesimini büyük ölçüde tahrip etmiştir.<br />
Toprak tabakasının kapatmadığı kısımlarda, duvarlarda kullanılan taşlar görülmektedir.<br />
Dış yüzleri kabaca düzeltilen taşların, çevrede bulunan yerel taş yataklarından elde<br />
7 O. Belli, "Urartu Krallığı Döneminde Doğubayazıt Bölgesi", Güneflin Do¤du¤u Yer: Do¤ubayaz›t Sempozyumu, (ed.<br />
O. Belli), İstanbul 2004, 75 vd.<br />
207