Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Urartu Dönemi (Orta Demir çağı)Mağaralar meykii, Kasım Tığı <strong>ve</strong> Gre Herşe'deki bir kaç parçanın dışında Urartuçanak çömleğine Amerağa <strong>ve</strong> Melekli-Kültepe'de rastladık (Harita; Çizim: 1). Melekli-Kültepe'de1914 yılında P. F. Petrav, daha sonra 1966'da K. Balkan tarafından kazıyapılrmş <strong>ve</strong> bu son kazıda öncekilere ek olarak yeni Urartu kremasyonları bulunmuştur35 . Ilk Tun9 Çağı <strong>ve</strong> Urartu tabakası bulunan höyük <strong>ve</strong> nekrapol, karayolunun ortasındangeçtigi iki ayrı alçak lav tepesinin üzerindedir. Bizim araştırmamız sırasında isehöyüğün üzerinde bulunduğu tepenin bitimiyle başlayan <strong>ve</strong> kuzeye doğru uzanan oldukçageniş kumluk arazide bir Urartu nekrapolüne ait olab.ilecek izlere <strong>ve</strong> çanak çömlekparçalarına rastladık. Ancak kum ocağı olarak kullanıldığı anlaşılan bu alanda sonderece yoğun bir tahribat olması mezarların durumunu anlamamızı zorlaştırmıştır.Urartu Krallığı'nın geniş sınırları içinde, merkezi bölgenin dışında, genellikle yöreselOrta Demir Çağı çanak çömleği kullanılmıştır. Ancak bu bölgelerde de eyalet merkezleri<strong>ve</strong> ana yollar üzerindeki kalelerde Urartu Krallığı'nın kendine özgü çanak çörnleğibulunur. Araştırmamız sırasında Urartu çanak çömleğine Melekli'nin dışında sonderece az sayıda rastladık. Çanakların çoğunlukta olduğu bu grubun hemen hepsi kırmızıaçkılı ya da "biainili malı" denen tipik Urartu üretimidir. Bu malzemenin içindeki birgrup çanak (Çizim: 11) dışa kalınlaştırılmış ağız kenarları <strong>ve</strong> keskin profilleriyle, topladığımızdiğer formlar gibi Urartu merkezlerinden oldukça tanıdıktır.Bunun yanı sıra Ömerağa kurganları Urartu için sıradışıdır. Urartu için yabancıolan bu durum çanak çömlekte olduğu gibi, gömü geleneğinde de yere! özelliklerin kullanımıylaaçıklanabilir. Melekli, Nahçıvan <strong>ve</strong> Ermenistan, Amerağa ise Iran'a giden anaarter üzerindeki konumlarıyla Urartu için önemli birer merkez olmalıydılar.Bu dönem için bellrledlğirnlzsonuncu merkez olan Çaldıran Ovası'ndaki KubikMevkii Nekrapolü, Van Ili Çaldıran Ilçesi'nin doğusundaki Yeniyaka Köyü'ndedir 36 . OLdukçageniş bir alana yayılmış olan Kubik mevkiinde 2 tane de kümbet vardır. Son dereceyoğun bir kaçak kazının sürdüğü bu nekropoldeki kaçak kazı çukurlarından anlaşıldığınagöre mezarlar tek kişiliktir. Gömüler toprağa açılmış çukur ya da bu toprak çukurlarıntek ya da iki-üç sıra taş örgü duvarla örüldüğü mezarlara yerleştirilmiş görünürler.Nekropolün ortasındaki iki kayalıktan güneydekinde, Urartu temel yuvaları <strong>ve</strong> bazıkaya işçilikleri görülebilir. Mezarlar hem yapısal özellikleri hem de malzeme açısındanVan havzasındaki diğer nekropollerdekilerle paraleldir 37 . Orta Demir Çağına ait çanakçömlek oldukça bol miktarda bulunmuş olmakla birlikte tipik Urartu malzemesi yoktur.SonuçIğdır <strong>ve</strong> Doğubeyazıt bölgelerindeki ilk çalışmalarımızın oldukça yeni sonuçlarıvardır, bunlar üçe ayrılabilir. Birincisi dağlık alanlar ile ovalar arasındaki farklılıktır. BüyükAğrı Dağı eteklerinde Orta Tunç Çağından başlayarak Orta Demir Çağına değinkullanılmış olan nekropoller oldukça yoğundur. Nekrapollerin çoğunluğu bir kalenineteklerinde yer alır, ancak bu kalelerin ilk yapım tarihini belirlemek zordur. Hepsi aynıyapısal özelliklere sahiptir <strong>ve</strong> malzeme açısından da paralellik gösterirler. Buna karşılıkuzun süreli yerleşik yaşamı gösteren höyükler ise bölgede az sayıda görünür. Höyüklerin çoğunluğu tarım için el<strong>ve</strong>rişli olan Aras Vadisi'nde (Iğdır Ovası) yer alır. Yerleşimsayısının azlığı Aras'ın doğu yakasındaki Nahçıvan'la çok zıt bir görüntü <strong>ve</strong>rir, bölgeninen büyük höyükleri olan Nahçıvan-<strong>1.</strong> <strong>ve</strong> ii. Kültepe höyükleri Kalkolitik <strong>ve</strong> TunçÇağı için oldukça önemli tabakalara sahiptir 38 • Aynı durum vadinin hemen karşı tara-35 Bkz. d.n. 2-3, 5-6.36 Burney'ln Yeniyaka Köyü'ne oldukça yakın olan Urartu kalesi Alikelle (1958: 53, lig. 1 no. 213; Russell 1980: No. 213)<strong>ve</strong> Ilk Tunç çagı malzemesi <strong>ve</strong>ren Züllübulak (1958: 171-172, 178, 186-187, rnapI-II, no. 214; Russell 1980: No. 214)köylerinde bulduğu merkezlerden biriyle Kubik mevkiinin aynı olabileceğini düşündük. Ancak tanımlar çok açık olmadıgındanbu konuda kesin bir sonuca ulaşmak zordur.37 Özürat 1994: 360-362; 1999: 3-4; 2000: 196-197; 2001c: 124-127.38 Bkz. d.n. 4<strong>1.</strong>20