YENi ÜMiTAbdulkadir İdrİsİ *Temmuz / Ağustos / Eylül - 2010 / 89Kur’ân’ı Yepyeni Bir imanla OkumaBu ay içerisinde okuduğum ilk eser, Türkiye’denâlim ve mütefekkir Üstad Fethullah Gülen’in“Kur’ân’dan İdrake Yansıyanlar” kitabı oldu.Gülen’in fikirlerini ilk defa iki yıl önce Türkiye’deArapça olarak yayımlanan, oldukça doyurucu ve ilmîseviyesi de yüksek Hira Dergisi’nde okumaya başlamıştım.Daha sonra Hira’daki bu makaleleri, Gülen’in 757sayfalık oldukça hacimli bir eseri olan, Orhan MuhammedAli Bey’in Türkçeden Arapçaya tercüme ettiği “İnsanlığınİftihar Tablosu Sonsuz Nur” kitabı takip etti.İştiyakla okuduğum Sonsuz Nur, beni derinden etkiledi.Kendimi bir anda yepyeni bir siyer kitabıyla karşıkarşıya buldum. Öyle ki bu kitap, gerek klâsik dönemdeyazılan, gerekse 19. asrın sonlarından günümüze kadarolan süreçte telif edilen eserlerin hiçbirine benzemiyordu.Eserde, Siyer-i Nebi’ye benzersiz bir yaklaşım,olayları derinlemesine inceleme, konu ve çıkarılacak ibretlerinmükemmel tahlilleri, meselelerin okuyucuya oldukçaikna edici bir yöntemle takdimi ve hem akıl hemde kalbin kolayca kabul edip alacağı bir üslûp gördüm.Muhammed Fethullah Gülen, Türkçeden Arapçayatercümesini yine Orhan Muhammed Ali’ninyaptığı, önsözünü Edib İbrahim Debbağ’ın yazdığı“Kur’ân’dan İdrake Yansıyanlar” isimli eserinide, ötedenberi İslâmî sahada görülmemiş, oldukça orijinalbir metodla ele almış. Nitekim Kitabın takdimindeMarmara Üniv. İlâhiyat Fak. hocalarından Prof. Dr.Suat Yıldırım’ın da belirttiği gibi: “Bu eser, Kur’ân’ınanlaşılması yani tefsiriyle ilgili bir eser. Sûre ve âyetsırası gözetilerek, Kur’ân-ı Kerîm’in bazı âyetlerininilham ettiği nükteleri, incelikleri ortaya koyuyor.Daha ilk nazarda, muhterem müellifin klâsik tefsirkitaplarına vukufu, onlara istinat ettiği belli oluyor.Fakat kendisini gösteren hemen bir başka özelliği detefsir ilminin ölçülerine aykırı olmaksızın yeni açılımlar,sızıntılar ve pırıltılar ihtiva etmesidir.”Prof. Dr. Yıldırım’ın da belirttiği gibi, ben de builham ve inceliklerin, Cenâb-ı Hakk’ın kendisini sevmesidolayısıyla ona lütfettiği birer fütuhat-ı İlâhiyeolduğuna inanıyorum. Ve gerçekten şunu açıkça ifadeetmeliyim ki, eser oldukça orijinal ve akımların, ekollerinoldukça fazla olduğu bu sahadaki diğer eserlerdentamamen farklıdır.Üstad Muhammed Fethullah, eserinin önsözündeşöyle demektedir: “Sonsuzun, kelime ve harfler dünyasındaparıldayan ışığıdır Kur’ân. İns ü cinnin duygu, düşünceve his atlasında melekûtun sesi-soluğudur Kur’ân.Gün gelip de o, en müstesna bir sadef içinde inciye dönüşünce,işte o zaman, söz sarraflarının gözleri de, sararıpsolmayan ve renk atmayan bir güzellikle buluştu.”Bildiğim kadarıyla bu asırda, Arap müelliflerin hâricindeKur’ân tefsiri yazan üç âlim vardır. Onlar da Pakistan’daEbu’l-A’la el-Mevdûdî, İran’da Muhammed HüseyinTabatabâî ve Türkiye’de de Said Nursî’dir. Bunların üçüde 20. asırda Arap müelliflerin dışında tefsir yazmış kimselerdir.Şu küçük ayrıntıyı da hemen belirtmek gerekirki, bunlardan Mevdûdî, eserini Urduca yazmış olup,Tefhîmu’l-Kurân adıyla neşretmiştir. Tabatabâî eseriniArapça yazmıştır, sonradan Farsça ve İngilizceye tercümeedilmiş eserin adı el-Mîzan fî Tefsîri’l-Kur’ân’dır. Bediüzzamanise eserini Arapça yazmıştır, sonradan Türkçeyetercüme edilen eserin adı, İşârâtü’l-İ’caz Fî Mezânni’l-İ'câz’dır. Bu sonuncusuyla ilgili olarak geçen Ramazanayında gazetedeki köşemde yazmıştım.Konuyla ilgili ikinci mülâhazam ise, ilk iki müfessirinKur’ân-ı Kerîm’in tamamını baştan sona tefsiryapmış olmasına rağmen, Bediüzzaman’ınki, oldukçaözet bir tefsirdir. Ancak son derece akıcı, derin ve titizyazılmış bir eserdir. Tabiî, bunlar içinde yaşadığımızasırda telif edilenlerdir. Geçmiş asırlarda Araplarındışında tefsir yazanlara baktığımızda bunlar arasındaTaberî, Beyzavî, Kuşeyrî, Zemahşerî, Razi ve dahapek çok müellifi görürüz.Ancak içinde yaşadığımız zaman diliminde Türkiye’deikinci bir müfessiri görüyoruz ki, o da, Kur’ân-ı Kerîm’inbazı âyetlerinin tefsirini içeren, “Kur’ân’dan İdrake Yansıyanlar”adlı (Advâ Kur’âniyye fî Semai’l-Vicdan adıylaArapça’ya tercüme edilen) eseriyle Muhammed FethullahGülen’dir. Gülen’i diğerlerinden ayıran en bariz nokta,onun Üstad Bediüzzaman’ın fikirleriyle derin bir şekildeirtibatlı olması ve Bediüzzaman’nın metodolojisini kullanarak,Kur’ân’ı tefekkür ve tahlil etmesi, geçmişi, günü-8
ََmüzü ve geleceği, derin bir bakış açısıyla incelemesidir.Gülen’in eseri bildiğimiz klâsik anlamda bir tefsir olmasada, aslında o, Yüce Beyan’ın âyetlerini derinlemesineincelemiş, daha önce kimsenin ulaşamadığı neticelereulaşmıştır. O da bu zâtta, derin bir tefekkür, keskin birbakış açısı, berrak bir vicdan rikkati ve basiret keskinliğiolduğunu apaçık göstermektedir. Şunu rahatlıkla söyleyebilirizki, Gülen, Kur’ân-ı Kerîm’i yeni bir imanî okuyuşlaokumuştur. Ancak onun Kur’ân’ı bu yeni okuma şekli,Kur’ân’ın ruhundan uzak bazı muasır mütefekkirlerin iddiaettikleri bir okuma şekli de değildir.َ ا اٰتَاكَ Meselâ Gülen bu açıdan Kasas Suresiْتَغِ ف۪يموَ اب"Allah’ın sana اللهّٰ ُ الدَّ ارَ َ اْالٰخِ رةَ َ والَ تَنْس نَص۪ يبَكَ مِنَ الدُّ َا نْيْتَغِ َ ف۪يما اٰتَاكَ اللهّٰ ُ الدَّ َ ار اْالٰخِ روَ ابverdiğinden (O’nun yolunda harcayarak) ahiret yurdunuiste, ama dünyadan da nasibini unutma..." 77.âyetini şöyle yorumlamaktadır:“Bu âyet-i kerime öteden beri çokları tarafındansürekli dünyayı talep etmek şeklinde anlaşılmıştır.Hâlbuki azıcık Arap dili kaidelerine muttali olanlarhemen bu yanlışlığı anlayacaklardır. Evet, âyet siyakve sibak münasebeti içinde ele alındığında ortaya şöy-َ ةَ çıkacaktır: le bir mânâ“Allah’ın sana verdiği her şeyle ahiretin arkasında ol,onu yakın takibe al.” Burada اِبْتَغِ fiili, talepten içeribir talep mânâsına gelir ki, Allah’ın insana ihsan ettiğiakıl, kalb, his, şuur, idrak, sıhhat, mal-menal, çolukçocukvs. hatta bi’l-kuvve, bi’l-istidat verdiği şeylerleahiret yurdunu talepler ötesi bir taleple iste, dile de-“Dünyadan وَ الَ تَنْس نَص۪ يبَكَ مِنَ الدُّ نْيَا mektir. Ardındanda nasibini unutma.” diyerek meseleyi dengelemektedir.Evet, yarınlar ve yarınlardan sonrası sürekli takibealınacak, dünyaya ait şeyler de kat’iyen unutulmayacaktır.Bunun ötesinde âyete başka bir mânâ verilecekolursa yani başta işaret ettiğimiz gibi, âyetin sadecebu ikinci kısmını ele alıp, milleti dünya ehli olmaya,dünyayı hayatın yörüngesi ve gayesi hâline getirmeyeçağrılırsa, çok ciddî bir yanlışın içine düşülmüş olur.”Gülen âyetten ikinci bir mânâ çıkararak da şöyledevam ettiriyor yorumunu: “Âyete bir değişik açıdanşöyle de yaklaşılabilir: Dünyaya, dünyanın kıymeti kadar,ahirete de ahiretin değeri kadar talip olun. Bu dabir esas olabilir. Öyleyse Kur’ân bu âyetiyle insanın elinebir ölçü veriyor ve onu bu ölçüyü değerlendirmeyeçağırıyor. Evet, âyet böyle anlaşılmalıdır; zîrâ dünya itminanaermiş ruhlar için bir Arafat’tır. Dünyada geçenzaman da, bayrama nispeten Arefe günü gibidir. Gerçekbayrama gelince, o daha ötede, ötelerin de ötesindedir.Bu itibarla denge çok iyi kurulmalı ve Arafat dolu doluyaşanmalıdır. Hac esnasında Arafat’ı kaçıran insanlar,onu bir yıl sonra tekrar yakalayabilir. Fakat dünya-âhiretteşbihi içinde verdiğimiz Arafat bir kere idrak edilir vefevt edilince de bütün bütün kaçırılmış olur.”Müellifin âyetleri tefsirdeki yöntemi ve aydınlatıcıderin imanî solukları, فَإِذَا فَر "(O hâlde)bir işten boşalınca hemen (başka) bir işe koyul." (İnşirah,94/7) âyetinin tefsirinde daha açık bir şekilde karşımızaçıkıyor. Müellif bu âyet-i kerimeden bir hareketfelsefesi ve hayat kanunu çıkararak diyor ki:“Bu âyet-i kerime, Müslüman’a önemli bir hareketfelsefesi ve bir hayat düsturu sunuyor. Evet, mü’minher zaman hareket hâlinde olmalıdır. Çalışırken hareket,dinlenirken de hareket.. bir diğer ifadeyle o, mesaisiniöyle tanzim etmelidir ki, hayatında boşluğa hiç yer kalmamalıdır.Gerçi mukteza-i beşeriyet olarak dinlenmeyeihtiyaç duyduğunda o da dinlenecektir; ama böyle birdinlenme de yine aktif dinlenme şeklinde gerçekleşmelidir.Meselâ, dimağı okuma ve yazma ile meşgul olanve yorulan biri, dinlenirken yan gelip yatabileceği gibi,pekâlâ meşguliyet değiştirerek dinlenebilir; Kur’ân okuyabilir,namaz kılabilir, kültürfizik yapabilir, musâhabeve mülâtefede bulunabilir ve hâkeza. Bunlarla yorulduğundada döner tekrar kitap mütalâasına başlar.Hâsılı, sürekli hareket, sürekli iş çizgisini bir meşgaleyibırakıp diğerine geçmek suretiyle değiştirme.. böylece‘Çalışarak dinlenme, dinlenirken çalışma’ metoduylahareket etme mü’mince bir davranış olsa gerek.”ذٰلِكَ الْكِتَابُ الَ Yine Bakara Sûresi’nin başındakiَ غْتَ فَانْصَ بُْتَّق۪ ينََ ْب ف۪يهِ هُدً ى لِلْم"İşte o kitap, onda asla şüphe رَيyoktur. O, muttakiler için ayn-ı hidayet bir yol göstericidir."(Bakara, 2/2) âyetini yorumlarken diyor ki: “Buâyet-i kerimedeki هُ دً ى mânâ-i masdarîdir. Bu ise, ‘Ferthidayeti bulma adına kendi çabası, gayreti olmaksızınhidayete eremez ve onunla hedeflenen noktaya ulaşamaz.’mânâsını taşır. Diğer bir ifadeyle, tenvin denazara alınarak, içinde şüphenin şemmesi olmayan bukitapta müttakilere, aşkın bir hidayet-i rabbaniye vardır..muttakilere vardır, zîrâ onlar reyb ü şüpheden ârîoldukları gibi hem şeriat-ı garranın emirlerini yerinegetirme konusunda, hem de şeriat-ı fıtriyenin prensiplerineriayet bakımından hazır ve hakkı kabule teşne,dahası ön yargılı olmadıklarından böyle bir hidayettenistifade de ancak onlara müyesserdir.”Müellif açıklamalarına devam ederek diyor ki: “Ancakcümlesindeki اُولٰئِكَ عَ لٰى هُ دً ى مِ نْ رَ بمْ ِهِ sayfanın sonundakiّhidaye- hâsıl-ı bi’l-masdardır. Yâni Allah’ın, kullarını هُ دً ىte mazhar etme adına yarattığı illet-mâlul münasebeti söz9
- Page 3: derin sırlarını açar ki, bu say
- Page 6 and 7: teşekkül etmiştir veya etmeye ka
- Page 10 and 11: هُ دً ى konusu olmaksız
- Page 12 and 13: minan, ne uyku, ne de rahat yüzü
- Page 14 and 15: görü, fertler arasında sevgiyi v
- Page 16 and 17: Tarihî tecrübeler de göstermişt
- Page 18 and 19: YENi ÜMiTDoç. Dr. Sıddık KORKMA
- Page 20 and 21: Mâturîdî’nin şiî mezhepleri
- Page 22 and 23: Mâturîdî’nin yaşadığı dön
- Page 24 and 25: YENi ÜMiTYüksel Çayıroğlu*Temm
- Page 26 and 27: yapılacak bir kıyas hiçbir şeki
- Page 28 and 29: YENi ÜMiTDr. Ergün ÇAPAN*Temmuz
- Page 30 and 31: sahih kitap kabul edilen kitabını
- Page 32 and 33: 2. İmam Rabbânî, Mektubat (2 cil
- Page 34 and 35: Derman SanaEy derde derman isteyen
- Page 36 and 37: YENi ÜMiTDoç. Dr. Yener Öztürk*
- Page 38 and 39: üzerinde durulması gereken diğer
- Page 40 and 41: ve İslâm’ın tafsilatlı bir su
- Page 42 and 43: nin son dönemlerine rastlar. Ayrı
- Page 44 and 45: sünnet-i seniyyeye ittibaının zi
- Page 46 and 47: Yazımızda, çok karmaşık olan v
- Page 48 and 49: sun. ‘Allah’ deyince fikirler a
- Page 50 and 51: konusu yapmış âyetleri açıklay
- Page 52 and 53: ir ilham eseri olduğunun delilidir
- Page 54 and 55: sahibi olan birini, duanın kabulü
- Page 56 and 57: söyleyin de sizin için Allah’a
- Page 58 and 59:
YENi ÜMiTDoç. Dr. Ayhan Tekİneş
- Page 60 and 61:
medeniyeti, amelî (fonksiyonel) bi
- Page 62 and 63:
dinamiklere uygun, kendi doktrinine
- Page 64 and 65:
nın, Kur’ân-ı Kerîm’deki eh
- Page 66 and 67:
Duanın şartlarından birisi de o
- Page 68:
68Üzerinde ne rüyalar görülmü