söyleyin de sizin için Allah’a istiğfarda bulunsun.’”Diğer bir rivayette ise “Sizden kim onunla karşılaşırsa,sizin için dua etmesini istesin.” demiştir. 17 İmamNevevi bu hadisin şerhinde şöyle der: “Bu hadîsten,dua talep eden daha faziletli de olsa, salih zâtlardandua istemenin müstehap olduğu anlaşılmaktadır.” 18Osman İbn Huneyf nakleder: Gözünden rahatsızolan bir adam Allah Resulü’ne geldi ve “Ey Allah’ınResulü, bana afiyet ve sıhhat vermesi için Allah’a duaet.” Efendimiz, “İstersen dua edeyim ya da istersensabret, bu senin için daha hayırlıdır.” Adam “Dua et”dedi. Bunun üzerine Allah Resulü ona mükemmel vekusursuz bir abdest almasını ve şu dua ile yalvarmasınıtavsiye etti: "Allah’ım, rahmet peygamberi olan Sen’inpeygamberin Muhammed’in hürmetine sana teveccühediyor ve senden istiyorum. Sen’inle bu ihtiyacımıngiderilmesi konusunda Rabbime teveccüh ettim.Allah’ım, o Rahmet Peygamberi’ni benin iyileşmemiçin vesile eyle." 194. Dua Esnasında, Bekâ Yurduna İrtihal EdenPeygamber, Veli ve Diğer Salih Kulları Vesile KılmakBu nevi tevessül de önceki üç türde olduğu gibi,İslâm bilginlerinin çoğunluğu tarafından kabul görmüştür.Yani cumhur-u ulemanın kâhir ekseriyetiningenel görüşü budur. Buna göre bir peygamber, bir şehitveya velinin kabri ziyaret edildiğinde ziyaret edenlekabirde medfun olan zât arasında mânevî alışveriş sözkonusudur. Karşılıklı istifade ve istifâza bahis mevzudur.Nitekim bu konuyu Allâme Fahreddin Razi şöyleizah etmektedir:“İnsanın ruhu bedeni öldükten sonra ebedî olarakkalıcıdır. Bedenlerini terk eden ruhlar henüz bedenlerdençıkmamış ruhlardan pek çok yönden daha güçlüdürler.Şöyle ki ruhlar bedenlerini geride bıraktıklarızaman perdeler kalkar, onlara gayb perdesi ve âhiretmenzillerine ait sırlar ayân olur. Ruh bedende, yanihayatta iken delille elde edilen bilgiler bedenden ayrıldıktansonra zaruri/kesin bilgiye dönüşür. Bedenkaybolunca bu ruhlar aydınlanır, nurlanır ve bir nevikemale erer. Diğer taraftan henüz bedende olan ruhlarda bazı yönlerden bedenlerini terk etmiş ruhlardandaha güçlüdürler. Çünkü onlar talep etme/araştırmave kazanma vesileleri olan tefekkür ve nazar sayesindeher gün yepyeni bilgilere ulaşırlar. Bu durum ölenlerinruhlarında olmaz.İkinci mesele ise şudur: Ruhların bedenleriyle olanilişkisi şiddetli bir aşka ve tam bir sevgiye benzer. Busebeple, dünyada elde etmek istediğin her şeyi bu bedeninirahat ettirmek ve ona iyilik etmek için yaparsın.İnsan öldüğünde ve ruhu bedenini terk ettiğindeo muhabbet ve aşk kaybolmaz. Böylece ruhlar geridebıraktıkları bedenlerine meyilli ve müncezip olarakkalırlar. Bunların üzerine şunu bina edebiliriz: İnsan,kâmil ve etkili bir ruha sahip bir zatın kabrine vardığındave orada bir süre durduğunda onun nefsi/ruhuo topraktan etkilenir. Ölen zatın ruhunun o topraklaolan ilişkisi malumunuzdur. İşte ziyaret esnasındacanlı bedenin ruhu ile orada yatan zatın ruhu o toprakvesilesiyle karşılaşırlar. Sanki cilalanmış aynaya benzeyenbu iki ruh ışıklarını birbirine aksettirmeye başlarlar.Ziyaret edenin ruhunda hâsıl olan ilim, mârifet,fazilet, Allah’a boyun eğme ve kadere teslimiyet gibigüzellikler oradaki meyyitin ruhuna akseder. Diğer taraftano meyyitin ruhundaki parlak ve kâmil ilimler denur olarak ziyaret eden kişinin ruhuna akseder. Böyleliklebu ziyaret hem ziyaretçi hem de ziyaret edilenhakkında büyük bir menfaate ve güzelliğe vesile olur.Kabir ziyaretinin meşruiyetindeki asıl hikmet de budur.Burada zikrettiğimizden daha ince, daha esrarengizsırlar da hâsıl olabilir; ama eşyanın hakikatlerinikuşatıcı şekilde bilmek Allah’a mahsustur.” 20Aynı şekilde Sa’duddin Teftâzânî de dünyada ikenaralarında muârefe olan kişiler arasında kabir ziyaretianında mânevî alışveriş olacağından söz eder ve şöyleder: “Kabirleri ziyaret faydalıdır. Dünyada hayıryörüngesinde yaşamış olan şahsiyetlerin ruhlarındaniyiliklerin celp edilmesi ve birtakım musibetlerin defedilmesikonusunda yardım istenebilir. Zîrâ insanınruhu bedeninden ayrıldıktan sonra bedeni ve onun56
Kendisiyle tevessül edilen şahıslar, esasgaye ve maksat yerine geçirilmemeli veonların sadece bir vesile ve vasıta olmaktanöte hiçbir yetkilerinin bulunmadığıunutulmamalıdır. Bütün bunlarda İlâhîiradenin esas olduğu da gözden kaçırılmamalıdır.defnedildiği toprakla sımsıkı bir alâkası olur. Hayattaolan kişi o toprağı ziyaret ettiğinde iki ruh arasında birmülâkat ve karşılıklı bir feyiz alışverişi olur.” 21 Sözüntam burasında Allâme Kevserî der ki: “Büyük <strong>imam</strong>ınbu meselede vardığı sonuç böyledir. Acaba bu <strong>imam</strong>da tevhid ile şirki ayırt edemeyen kimselerden midir?Tuh böyle tahayyül edenlerin yüzüne!” 22Konuyu tevessüle dair bazı ölçü ve prensiplerlebağlamak ve sonuçlandırmak istiyoruz:a. Allah her şeyin yaratıcısıdır. Her şey O’nun kudretelindedir. Hakiki anlamda bütün işleri evirip çevirenO’dur. O’ndan başka Hâlık, Mûcid ve Müdebbiryoktur. Nebiler ve veliler ise kendilerinden yardım istenilenve O’nun inayetine davetiye anlamında birervesile-sebeptirler.b. Bizim Allah’a ve Peygamber Efendimiz’e yöneliksevgimiz ve muhabbetimiz, O’nun dışındaki herşeyden bize daha sevimli olmalıdır. Allah’tan ötürüEfendimiz’i, velileri, şehitleri, sıddîkleri vs. severiz.c. Hakiki anlamda Allah’ın dışında medet ve yardımedecek hiç kimse yoktur. Her ne kadar o yardımlarınıyaratıklarının eliyle veya vasıtasıyla bize ulaştırıyorsada bütün yardım ve medetler O’ndandır.d. Bizler, dua ederken, “Nebinin hakkı için, onunyüzü suyu hürmetine veya filan veli kulunun hürmetine”dediğimizde, bu ifadelerle Allah’a daha yakınlaşmayıve o zatların Allah katındaki mevkilerinin hürmetinedualarımızı kabul etmesini istiyoruz.e. Tevessülün cevazı konusunda yaşayan biriyle vefateden biri arasında ayrım yapmak, yani yaşayan biriyletevessülü kabul edip de bekâ yurduna intikal edenlerletevessülü reddetmek temelsiz bir iddiadır. Kaldı ki peygamberlerve şehitler bu dünyadan irtihal etmiş olsalarda, belirli bir hayat mertebesinde yaşamakta ve dünyaile alâkaları devam etmektedir. Dünya ile irtibatlı olanpeygamber ve şehitleri vesile kılmakla bedeni ile hayattaolanı vesile kılmanın ne farkı olabilir ki?f. Hakikatte tevessül, Allah’ın belirlediği ve takdirettiği neticeler için yerine getirilmesi gereken sebeplerdensadece biridir. Hakiki tesir Allah’tan olmaklabirlikte, Allah, varlık âleminde sebeplerle sonuçlararasında bir mukarenet (birliktelik, yakın sebeplilik)kılmıştır. Buna göre tevessülün hükmü diğer sebeplerdenfarklı değildir. Zîrâ Allah’ın bir hastalığın iyileşmesinive şifa bulmasını yahut herhangi bir ihtiyacıngiderilmesini veya rızık genişliğine kavuşmayı salihkullarından birinin duasına bağlamış olabilir. 23Sonuç olarak, kendisiyle tevessül edilen şahıslar,esas gaye ve maksat yerine geçirilmemeli ve onlarınsadece bir vesile ve vasıta olmaktan öte hiçbir yetkilerininbulunmadığı unutulmamalıdır. Bütün bunlardaİlâhî iradenin esas olduğu da gözden kaçırılmamalıdır.Bu kıstaslara uyularak yapılacak bir tevessülün, şirkleilgisi yoktur. Ancak her masum düşüncenin kötüyekullanımı mümkün olduğu gibi, bunu da suiistimaleden bir kısım cahiller bulunabilir. Bu, meselenin özünezarar vermez.* Dicle Üniv. İlâhiyat Fak. Öğretim Üyesimerdal@yeniumit.com.trDipnotlar1. Ğazzî, İtkânu mâ Yahsünü mine’l- Ahbâri’d- Dâirati ale’l- Elsün, Kahire, 1415,I, 348; Suyûti, ed-Dürrü’l- Mensûr, Dâru’l- fikr, Beyrut, 1993, III, 71, DivanüAntere ibn Şeddad, www.adab.com; Ez-Zebidi, Tacü’l- Arûs, I, 64672. Şihâbuddîn Ahmed ibn Muhammed, et-Tibyân fî Tefsîri Ğarîbi’l- Kur’ân,Tah: Fethi Enver, Dâru’s- sahâbe, Kahire, 1992, I, 182.3. İbn Manzûr, XI, 724.4. İbn Manzûr, XI, 725. Ayrıca bkz. er-Râzî, Ebû Bekr, Muhtâru’s- Sıhâh,s. 300; el- Münâvî, Muhammed Abdurraûf, et-Tevkîf alâ Mühimmeti’t-Teârîf, I, 726.5. Râğıb el-Isfahani, el-Müfredat fi ğaribi’l-Kur’an, Kahraman yay., İstanbul,1986, وسل mad.6. Abdullah el-Hümeyri, et-Teemmül fi hakikati’s- tevessül, Dâru Kurtuba,Beyrut, 1422, s.11.7. Beydâvî, Envâru’t- Tenzîl ve Esrâru’t- Te’vîl, I, 321.8. Taberî, VI, 227.9. İbn Kesîr, II, 53.10. Abdurrahmân es-Seâlibî, el-Cevâhiru’l- Hisân fî Tefsîri’l- Kur’ân, I, 460.11. Zemahşeri, el-Keşşaf an hakaiki ğavamidi’t-tenzil, Beyrut, 1995, I, 615.12. Elmalılı Hamdi Yazır, Hak Dini Kur’ân Dili, Eser Neşriyat, İstanbul,1979, III, 1670.13. İsmail Hakkı Bursevî, Rûhu’l- Beyân, II, 388.14. Tirmizi, Sünen, Daru ihyai’t-türasi’l-arabi, Beyrut, Tarihsiz, V, 539, Hadisno: 3524.15. Ahmed b. Hanbel, Müsned, I-VI, Müessesetü Kurtuba, Mısır, Tarihsiz, I,452; Taberani, el-Mu’cemü’l-Kebir, I-XX, Mektebetü’l-ulum ve’l-hikem,Musul, 1983, X, 169.16. Müslim, Zikir, 27, Hadis no: 2743.17. Müslim, Fedâilü’s- sahâbe, 55, Hadis no: 2542.18. Ebu Zekeriyya en-Nevevi, Şerhu Sahihi Müslim, I-XVIII, Dâru ihyâi’ttürâsi’l-arabî,Beyrut, 1392, XVI, 95.19. Tirmizi, Sünen, V/ 569; Nesâî, Sünen, VI/169.20. Kevseri, Makâlât, s.383-384.21. Et-Teftazânî, Şerhu’l- mekâsıd fî ilmi’l- kelâm, Pakistan, 1981, II/ 43.22. Makâlât, s.385.23. Abdullah el-Humeyri, et-Teemmül fi hakikati’t-tevessül, Dâru Kurtuba,Beyrut, 1422, s.50 vd.57
- Page 3:
derin sırlarını açar ki, bu say
- Page 6 and 7: teşekkül etmiştir veya etmeye ka
- Page 8 and 9: YENi ÜMiTAbdulkadir İdrİsİ *Tem
- Page 10 and 11: هُ دً ى konusu olmaksız
- Page 12 and 13: minan, ne uyku, ne de rahat yüzü
- Page 14 and 15: görü, fertler arasında sevgiyi v
- Page 16 and 17: Tarihî tecrübeler de göstermişt
- Page 18 and 19: YENi ÜMiTDoç. Dr. Sıddık KORKMA
- Page 20 and 21: Mâturîdî’nin şiî mezhepleri
- Page 22 and 23: Mâturîdî’nin yaşadığı dön
- Page 24 and 25: YENi ÜMiTYüksel Çayıroğlu*Temm
- Page 26 and 27: yapılacak bir kıyas hiçbir şeki
- Page 28 and 29: YENi ÜMiTDr. Ergün ÇAPAN*Temmuz
- Page 30 and 31: sahih kitap kabul edilen kitabını
- Page 32 and 33: 2. İmam Rabbânî, Mektubat (2 cil
- Page 34 and 35: Derman SanaEy derde derman isteyen
- Page 36 and 37: YENi ÜMiTDoç. Dr. Yener Öztürk*
- Page 38 and 39: üzerinde durulması gereken diğer
- Page 40 and 41: ve İslâm’ın tafsilatlı bir su
- Page 42 and 43: nin son dönemlerine rastlar. Ayrı
- Page 44 and 45: sünnet-i seniyyeye ittibaının zi
- Page 46 and 47: Yazımızda, çok karmaşık olan v
- Page 48 and 49: sun. ‘Allah’ deyince fikirler a
- Page 50 and 51: konusu yapmış âyetleri açıklay
- Page 52 and 53: ir ilham eseri olduğunun delilidir
- Page 54 and 55: sahibi olan birini, duanın kabulü
- Page 58 and 59: YENi ÜMiTDoç. Dr. Ayhan Tekİneş
- Page 60 and 61: medeniyeti, amelî (fonksiyonel) bi
- Page 62 and 63: dinamiklere uygun, kendi doktrinine
- Page 64 and 65: nın, Kur’ân-ı Kerîm’deki eh
- Page 66 and 67: Duanın şartlarından birisi de o
- Page 68: 68Üzerinde ne rüyalar görülmü