BİLİŞİM, BİLİM VE TEKNOLOJİBulut Bilişim Uygulamaları <strong>ve</strong> Bilgi Toplumuna Etkileri - 3:Bulut Bilişimin Yaygınlaşması ile Bilişim TeknolojilerindekiYarışın Yönü Nasıl Olacak? Bulut Bilişim Bilgi ToplumunuNasıl Etkileyecek? Bulut Bilişimin Yağmuru Olacak mı?Hazırlayan: Dr. Mustafa Kemal AKGÜL / <strong>Sanayi</strong> <strong>ve</strong> Teknoloji Uzmanı (<strong>Verimlilik</strong> <strong>Genel</strong> Müdürlüğü)GirişDeğerli okuyucular, iki sayıdan bu yanaaçıklamaya çalıştığımız Bulut Bilişimkonusunu bu sayımızda tamamlamışolacağız. Geçen sayımızda “Bulut BilişimUygulamaları Neler getirmekte? BulutBilişim Mimarileri Nelerdir? Hayatımızı NasılEtkileyecektir?” konusuna değinmiştik. Busayımızda ise yukarıda ana başlıkta yer alankonuları sizlere sunmuş olacağız.Önceki sayılardaki anlatımlarımıziçinde Bilgi <strong>ve</strong>ya Bilişim Toplumu olarakadlandırılan toplumsal biçimlemenindöngüsünün Bulut Bilişim uygulamalarınınyaygınlaşması ile başlayacağından sözetmiştik. Zira Bulut Bilişim uygulamalarınınyaygınlaşması ile bilgi teknolojilerinedayalı uygulamaların masa üstünden çıkıptaşınabilir (mobil) olması kaçınılmaz halegelmektedir.Günlük hayat içinde kullanılan binlerceyazılımın çok seçenekli örnekleri,kullandığın kadar öde düzenlemeleri ileoldukça makul maliyetlerle kullanıcılaraher türlü ortamda sunulabilmektedir.İnsanların alış<strong>ve</strong>rişleri, ticaretleri, eğitimleri,eğlenceleri, paylaşım ortamları ile sağlıkhizmetlerinin sunulması bile gittikçesanallaşmaktadır.Bulut Bilişim hizmetlerinin yaygınlaşmasıile bilişim teknolojilerindeki yarış öncelikleyine içerik sunumundaki çeşitlilik,zenginlik üzerine olacaktır, buna eşdeğerolarak da sunulan hizmetlerin kişilereözgü özelleşebilir olması da bu yarıştaönemli bir etken olacaktır. Örneğin sosyalpaylaşım sitelerinin, ePosta hizmetlerinin,navigasyon, eğitim sunumlarının vb.uygulamaların kişilerin arzularına göreözelleşmesi yarışın yönünü belirleyecektir.Bulut Bilişim’in bilgi toplumunuetkilemesinin ilk aşaması, doğrudanbilgi toplumunun gelişiminin hızlanmasıile açıkça görülecektir. Günümüzdeülkelerdeki bilgisayar <strong>ve</strong> internet kullanıcısayısındaki yaygınlaşma her ne kadarbilgi toplumu oluşumu hakkında bir fikir<strong>ve</strong>rebiliyorsa da, bilgi toplumu tanımınabakılacak olursa, sadece bilgi teknolojilerinikullanabilme yeteneği tek başına bilgitoplumunun açıklanmasında yeterlideğildir, buna ila<strong>ve</strong>ten bilgi ağı içine bilgi<strong>ve</strong>rebilme yeteneğinin de var olmasıbeklenen durumdur. Bilgi Toplumu insanıbilgi ağlarından bilgi alabildiği gibi aynıbiçimde ağ içine bilgi <strong>ve</strong>rebilen, diğer birsöyleyişe etkileşim içinde olan insandır.Bu yönü ile bakılacak olursa, asıl BulutBilişim uygulamalarının yaygınlaşması ilekamu hizmet sunumlarından başlayaraktoplumun her kesiminin bilgi toplumunageçişi hızlanmış olacaktır.Olgunluk dönemine geçen her buluttaolduğu gibi Bulut Bilişimin de biryağmurunun olabileceğini beklemekdurumundayız. Bunun nasıl olacağıyazımızın alt bölümlerinde açıklanmayaçalışılacaktır. Bu bölümle birlikte üçbölüm olarak planladığımız Bulut Bilişimkonusunu da tamamlamış olmaktayız.Bulut Bilişimin Yaygınlaşması ileBilişim Teknolojilerindeki YarışınYönü Nasıl Olacak?Bulut Bilişim’in yaygınlaşması ile bilişimteknolojilerindeki yarışın yönü nasıl olacak?Sorusunun cevabını bulmaya yönelikarayışlar şimdiden başlamış durumdadır.Bilişim sektörü oyuncularının bundansonraki senaryoları, kurumsal işbirliklerininoluşturulması üzerine kurgulanabilecektir.Tıpkı uluslararası havayolları işletmeleriarasında, kurumsal işbirliği, ortaklık –alliance- uygulamalarında olduğu gibidonanım <strong>ve</strong> yazılım firmaları arasında dasistem alt yapısı sunma, yazılım <strong>ve</strong> insankaynakları paylaşımı gibi güç birliklerininoluşumu kaçınılmaz görülmektedir.Günümüzde, IBM, AT&T, Dell Lab.,Microsoft, CA, Cisco v.b.g. kökleri yaklaşık30-40 yıl <strong>ve</strong>ya daha eskilere dayanandonanım <strong>ve</strong> yazılım firmalarının BulutBilişim uygulamalarını kullanıma açtıklarınıgörmekteyiz. Ancak burada işin tuhaftarafı Google, Yahoo, Mozilla, Fairfox gibibaşlangıçta arama motoru <strong>ve</strong> ePostahaberleşmesi yapabilme özellikli ürünlerinikullanıcı hizmetine sunarak öne çıkanyazılım firmaları, sektörde yeterincebüyüdükten sonra var olan ürünlerinitemel alarak Bulut Bilişim çözümlerinide sunmaya başlamışlardır. Bunlarıniçinden sıyrılan Google ise Android işletimsistemini ortaya koyabilmiştir. Bu işletimsistemi kişisel bilgisayar sistemlerini (PC)hedeflemeyip, başlangıçta akıllı telefonlar<strong>ve</strong> tablet bilgisayarlar için planlanmışken,işletim sistemi farklı sürümleri ile ev44 ŞUBAT MART <strong>2013</strong>
elektroniği olarak tanımlanan, TV,buzdolabı, fırın v.b.g araçlarda dakullanılmaya başlanılmıştır. Görünen o kiçok yakında Android işletim sistemi iPad<strong>ve</strong> diz üstü bilgisayarlarda Microsoft’unWindows’u ile Apple’in IOS işletimsistemlerinin güçlü bir rakibi olacaktır.Diğer yandan Apple gibi kendine özgüdonanım <strong>ve</strong> yazılım mimarisine sahipfirmaların Bulut Bilişim uygulamalarınınyaygınlaşma sürecindeki hayatta kalmasenaryolarının da bütünüyle pazarıyönlendirme üzerine kurgulanmışsürdürülebilir bir rekabeti öngörmekteolduğunu düşünmek yanlış bir tespitolmaz.Bulut Bilişim uygulamalarınınyaygınlaşması ile bilişim teknolojilerindeki(BT) yarışın yönü, sanallaştırma <strong>ve</strong>özelleştirme alanlarında yaşanacaktır.Bu şu anlama gelmektedir, uygulamayazılım hizmeti sunan firmalar <strong>ve</strong>ya kişilerhizmet alanlarındaki iş süreçlerindendaha çoğunu sanallaştıracaklar, benzerşekilde sanallaştırdıkları iş süreçlerini deişletmelere <strong>ve</strong>ya kişilere uygun olarak dahaçok özelleştirebileceklerdir.Bu konuyu anlaşılabilir kılmak için şuörneği <strong>ve</strong>rebiliriz, aynı eSatınalma <strong>ve</strong>yaePosta uygulamasını kullanan kişiler,kendileri adına farklı ana sayfa özelliği,farklı arayüzler eklenmesini, farklıarşivleme <strong>ve</strong> sorgulama özelliklerinesahip olabileceklerdir. Bu nedenle BTortamındaki yarışın yönü ne erişim hızı, nefiyat ne de gü<strong>ve</strong>nlik olacaktır. Zira bulutbilişim uygulamalarında bu özellikler enstandart <strong>ve</strong> olması gereken özellikler olarakkabul görecektir. Bu nedenle iş süreçlerininsanallaşmasındaki çeşitlilik ile uygulamaprogramlarının özelleşmesi BT’de yarışınyönü olarak görülebilecektir.Bulut Bilişim Bilgi Toplumunu NasılEtkileyecek?Bilgi toplumunun tanımının yapıldığı1990’lı yıllarda bilgi toplumu tanımlamasıbilgiye kolay erişebilen, bilgiyi yeterincekullanan sonuçta bilgi etkileşimininyoğun olacağı düşünülen bir toplumsalyapının tanımlanması için kullanılmıştır.Hâlbuki bulut bilişim uygulamaları,yıllarca önce tanımlaması yapılan ancakbirçok gelişmiş ülkede bile bütünüyle budönüşümün sağlanmadığı bilgi toplumuoluşumunun varolmasını bütün yönleriile hızlandıracaktır.Burada söz konusu olantoplumun bilgilenmesisürecinin hızlanmasıya da yaygınlaşmasıdeğildir. Toplumunbilgilenme ile iç içeyaşamasıdır. Diğer birdeyişle, kişilerin kendiiradeleri dışında biletoplumsal hayatın heranının bilgi alınabilir<strong>ve</strong>ya <strong>ve</strong>rilebilir haledönüşebilmesidir.Bulut Bilişim, biranlamda dünyadaki her bir doğalgörünümün, oluşumun <strong>ve</strong> insanfaaliyetinin bilgiye dönüştürüleceği, aynızamanda da doğa-insan, insan-makine,insan-sistem, insan-bitki, insan-insan v.b.etkileşim ara yüzlerinin kurulacağı ortamlarsağlayabilecektir.Bulut Bilişimin bilgi toplumunuetkilemesini, etkileyeceği alanları;varsayım sayılabilecek gelecek bilimyaklaşımına girmeden var olan <strong>ve</strong> yakınzamanda geliştirilmesi öngörülen bilişimteknolojilerini göz önünde bulundurarakşu başlıklar altında özetlenebilir;Bilgi teknolojileri (BT) – insan etkileşimiMakine-makine etkileşimiBurada BT insan etkileşimi, insanınBT’den her türlü yararlanmasıdır. Makineetkileşimi ise günlük hayatta kullanılan e<strong>ve</strong>lektroniğinin yanı sıra üretimde kullanılanaraç, cihaz <strong>ve</strong> diğer sistemlerin birbirleriile BT ara yüzleri (donanım <strong>ve</strong> yazılımlar)kullanılarak haberleşebilmesidir.Bilgi toplumunun yapılanması ağ temellisanal yapılar üzerine kurulmaktadır. Herbir fiziksel, görünen organizasyonun birsanal karşılığı bulunmaktadır. Günümüzdehem kamu hem de özel kuruluşlar buyapılanmaya geçmiş bulunmaktadırlar.Klasik organizasyon yapılanması içindeinsanlar çalışma saatleri arasında ses<strong>ve</strong> yazıya dayalı iletişim içinde yeralmaktaydı, bu uygulama bütünüyle yirmidört saat kesintisiz sanal uygulamalarageçmiş bulunmaktadır. Bulut Bilişimuygulamalarının yaygınlaşması ile bilgitoplumu bireylerinin bilgiyi saklama,işleme <strong>ve</strong> yeni bilgiler üretme kabiliyeti<strong>ve</strong>ya kapasitesi artmış olacaktır.Bu etkilenmelerin boyutlarındangöreceli olarak benzerlerinden dahaönemlilerinden bir kaçını aşağıdagruplayarak açıklamaya çalışalım.Sosyal Ağlar <strong>ve</strong> Sosyal Etki GruplarıGünümüzde yaygın tanımı ile SosyalMedya olarak adlandırılan, kişisel merak(hoby) paylaşım ortamları bir yandan sosyalağlara <strong>ve</strong> etki gruplarına dönüşmektedir.Bulut Bilişim uygulamaları hareket halindeağda kalmayı kolaylaştıracağı için kişiselpaylaşım ortamları sosyal etki gruplarınadönüşmüş olmaktadır. Bunun sonucundaçeşitli sosyal grupların belirli amaçlar içindebilgi paylaşmaları, etki <strong>ve</strong> tepki oluşturmayetenekleri gerçek zaman boyutundaartmış olacaktır. Öyle ki, sosyal ağ içindeyer alan <strong>ve</strong> lider konumundaki bir kişinin,her an kendi takipçileri olan binlerce kişiile çevrim içinde (online) olması onlaramesajlarını her an aktarabilmesi mümkünolmaktadır (örneğin, twitter uygulamaları).İş <strong>ve</strong> İşlemlerin gerçek ZamanBoyutunda İzlenmesiBulut Bilişim uygulamaları ile bütünişler, bu işlere ilişkin işlem aşamaları ilegerekirse bu işleri yapan kişiler gerçekzaman boyutunda izlenebilecektir. Benzerbiçimde, bir iş üzerinde birden fazla kişininçalışmasının gereksinmesi durumlarındamekân uzaklığı söz konusu olmadan aynıiş üzerinde birden fazla kişinin gerçekzaman boyutunda çalışması mümkünolabilmekte, sanal iş yerleri, iş odaları(ofisler) kurulabilmektedir. Örneğin birŞUBAT MART <strong>2013</strong>45