Edebiyatı’nda ilk defa ezen sınıfın temsilcilerininkendine has bir şekilde anlatılmasıdır. Bunlarkapitalist pazar ekonomisine geçmiş Şabdan ve onunçocukları, eski usule göre yaşayan ama ticaretlemeşgul olmaya başlayan millî burjuvazinin ilktemsilcileri zenginler, toprak ağaları, Rus Sömürgeİmparatorluğunun yöneticileri, din adamları,zenginlere ve toprak ağalarına müzik çalıp söyleyenşarkıcılar, sanatçılardır. Bunların hepsi birbirine çokyakın alakadadır; çabaları, sosyal amaçları aynıdır.Ama piyeste bu grupları tarih sahnesinden silecekgüç de gösterilmiştir. Bu güç emekçi halkla, Bolşevikpartisidir. Piyes “Yaşasın Devrim!” çığlıklarıyla sonaermektedir. Bu düşünce yazarın eserde söylemediğidüşünceler sembolik olarak şöyle anlatılmaktadır. Kızılgüneş nur saçmakta herkes uzanarak onu karşılamaktadır.Piyesin amacının oldukça ilginç olduğunuA. Erkebayev bildirmektedir. Bu eser tarihi, sanatıngözüyle anlatma veya tarihin sanata yansıtılmasıdır.Mesela bu piyeste Şabdan’ı öven şarkıcılar, sanatçılarvar. Halk şarkılarıysa tam aksine ezilen işçi sınıfınınağır kaderini, karmaşık hayatını, ezen sınıfa karşımücadelesini anlatmaktadır. Kısaca piyes türü bakımındandevrimden önceki Kırgız toplumunun sosyalhayatının devirlerini sahnede birkaç saatlik bir eserdetiyatrolaştırmaktadır. Bu eserde halka yabancı, toplumazararlı fikirleri bulmanın zor olduğunu araştırmacılargöstermiştir. (10: 185)Ama “Akademiyalık keçeler” (Akademi Geceleri)sahnelendikten sonra çok geçmeden 1 Nisan 1932tarihinde Kırgız Bölge Komitesinin sekreterliğinintoplantısında “Kırgız millî tiyatrosunda Akademiyalıkkeçeler meselesi” başlığında ele alınmıştır. Bumeselenin böyle bir üst makam tarafından gündemealınmasında gazete ve dergilerde peş peşe yayımlananeleştiri yazıları etkili olmuştur.Çok geçmeden Pravda gazetesinde yayımlanan“Proletardık internatsionalizmdin tuusun cogorukötörölü” (Proleter Enternasyonalizmin BayrağınıYukarı Kaldıralım), “Burjuaziyaçıl-kulaktıkulutçulduktun kaldıktarın akır ayagına çeyin talkalaylı”(Burjuvazi Milliyetçiliğin Kalıntılarını Sonuna KadarYok Edelim) adlı makaleler Kasım Tınıstanov’unmeşum akıbetini hızlandırmış, üzerinde dolaşan karabulutlar daha da zulümata gömülmüşlerdir.1933 yılının Mart ayında Kırgız BölgeKomitesi’nin meclisinde Pravda gazetesindeki makalelerinadilliği, Kasım Tınıstanov’un öncülük ettiğiA. Sopiyev, Ş. Kökönov, K. Cantöşev “Akademiyalıkkeçeler” (Akademi Geceleri) adlı eserin içine gizlenerektiyatro sahnesinde açıktan açığa milliyetçi propagandayapıp burjuva ideolojisini, feodalizmi yenidencanlandırmaya gayret ettikleri belirlenmiştir. Bununlailgili Kırgız Bölge Komitesinin toplantısında “Manas”ve “Şabdan” piyesleri Kırgız tiyatro sahnesindenkaldırılsın; Kırgız edebiyatı hakkında komiteninönceki kararına göre yaptıkları milliyetçi hata yüzündensuçlanan Tınıstanov ile Kökönov yoldaşlar eğerbundan sonra partinin halk siyasetinde en küçük birsapma gösterirse partiden ihraçları hatırlatılsın; ikiside suçlarını kabul etsinler, kararı çıkmıştır. Bu iftiralardankurtulmanın çaresini arayan Kasım Tınıstanov,kendisine yöneltilen suçlamaları kabul edip, hatayaptım demiş, ama onun vaziyeti iyileşmemiş aksinedaha da kötüleşmiştir.Netice itibariyle K. Tınıstanov “Akademiyalıkkeçeler” (Akademi Geceleri) adlı eserinde antiinkılâpçılık, milliyetçi ideolojileri yansıttığı için yıkıcıfaaliyet gösteriyor suçlaması, Alaş Orda ve SosyalTuran partilerinin üyeliğiyle siyasî olarak suçlanması,günahsız yere tutuklanmasına ve kurşuna dizilerekidam edilmesine neden olmuştur. ■Kaynaklar:Akmataliyev, Akmatali, Akademiçeskiye veçera K.Tınıstanova, Tandalmalar 3-tom, Bişkek, 2002Artıkbayev, Kaçkınbay, 20. Kılımdagı Kırgız adabiyatınıntarıhı, Bişkek, 2004Canıbekov, Ç, Kasım Tınıstanov: jizn i tvorçestvo,Bişkek, 2003Canıbekov, Ç, Kasım Tınıstan uulu, Biyiktik Basması,Bişkek, 2006Cigitov, Salican, Caşında cayragan carkın talant,Kırgızstan Madaniyatı, 1991, No: 88Kasım Tınıstan uulu, Adabiy çıgarmalar, AdabiyatBasması, Bişkek, 1991Kasım Tınıstanov i oteçestvennaya kulturnaya istoriya20. vek, Materialı yubileynoy konferentsii, Bişkek,2001Stanaliyev, Samsak, Tutulgan aydın carıgı ceKasım Tınıstanovdun ömürlük carı Turdubübü enemenen angeme, Mezgil-Okuyalar-Tagdırlar, Mektepbasması, Frunze, 1990Ulut madaniyatının başatında, Kırgız tuusu, 18Avgust 1991Erkebayev, A., Canı madaniyatıbızdın köç başı,Kasım Tınıstanov Adabiy çıgarmalar, Adabiyat basması,Bişkek, 199122eylül-ekim-kasım2012
Kırgız Edebiyatı 20. asrın başında ilk yazılı edebiyat ürünlerini vermeye başlamasınarağmen çok büyük yazarlar, dilciler, sanatkârlar çıkarmış bahtiyar bir edebiyattır.Bu edebiyatın içinde yetişen ilklerden biri de Kasım Tınıstanov’dur.ÖMER KÜÇÜKMEHMETOĞLUKırgız Edebiyatının kurucusu, büyük devletadamı Kasım Tınıstanov, 9 Eylül 1901 tarihindePrjevalski’ye bağlı Çok Tal kasabasına bağlıÇırpıktı köyünde dünyaya gelir. Babası çiftçiliklehayatını temin eden Markatay oğlu Tınıstan’dır. K.Tınıstanov küçük yaşlardan itibaren babasına tarla işlerindeyardım etmeye başlar. Babasından Arap alfabesiyleokuma yazmayı öğrenir. 1912-1914 yıllarındadeğişik Özbek mekteplerine devam eder. 1914-1916yılları arasında Karakol şehrindeki Rus Tüzem Mektebindeokur. 1916 yılında meşhur olaylar patlak verinceailesiyle birlikte Çin Türkistanı’na kaçar. OrdaGulca şehrinde yaşarlar. 1917 Bolşevik İhtilali ileÇarlık devrilince Kırgızlara yeniden vatanlarına dönmeyolu açılır. Tınıstanov ailesiyle birlikte Çırpıktıköyüne döner.1919 yılında önce Almata’ya gider. Oradan SovyetSosyalist Türkistan Cumhuriyeti’nin merkezi olanTaşkent şehrinde açılan Kazak-Kırgız Halk PedagojiEnstitüsünde okumak üzere yola çıkar. Bu enstitüdeKazakların önemli aydınlarından Ahmet Baytursunovve Mağcan Cumabayev onun hocası olur. Taşkent’teyayımlanan Cas Kayrat, Canga Öris, Sana, Ak Col adlıKazak gazetelerinde çeşitli görevlerde çalışır. Ayrıcayine Kazakca çıkan Uçkun, Tilçi, Örüş adlı gazetelerdede yazılar yayımlar. Bu yazılarında “Kıt” müstearınıkullanır. 1920-1921 yılları arasındaki ilk şiirleriniKazakça kaleme alır. “Tang” (Tan), “Bugingi Kün”(Bugünkü Gün), “Bulbulga” (Bülbüle) gibi şiirler buyıllarda kaleme alınmış Kazakça şiirlerden bazılarıdır.1922-1924 yılları arasında Kırgızca, Cangıl Mırzamanzumesini yazar. Aynı yıllarda yirmiye yakınKırgızca şiir yazar. Kırgızca ve Kazakça yazdığıbu şiirleri ve Cangıl Mırza manzumesini bir kitaptatoplayarak “Kasım Irlarının Cıynagı” (Kasım’ın ŞiirlerininCemi) adıyla Moskova’da bastırır. Kırgızcanınyanında Kazakça, Özbekçeye de hâkimdir. Rusçayıda ileri derece de bilmektedir. Bu yönüyle çevresindekibirçok insanın takdirini toplar. Tınıstanov kendisiyleaynı enstitüde okuyan Kazakların millî şairi MağcanCumabayev’in şiirlerinden etkilenmiştir. Onunbazı şiirlerine nazire de yazmıştır. Bu da ayrıca dikkatçeken bir husustur. Bu konuyla ilgili Kırgız edebiyataraştırmacıları birçok makale yazmışlardır. KasımTınıstanov sosyal içerikli, pedagojik hikâyeleriyle,şiirleriyle, eğitimciliğiyle, dilciliğiyle, gazeteciliğiyle,aydın kimliğiyle tanınmış bir insandır.Kırgız Edebiyatı 20. asrın başında ilk yazılı edebiyatürünlerini vermeye başlamasına rağmen çokbüyük yazarlar, dilciler, sanatkârlar çıkarmış bahtiyarbir edebiyattır. Bu edebiyatın içinde yetişen ilklerdenbiri de Kasım Tınıstanov’dur. Onun “Mariyam MenenKöl Boyunda” (Mariyam ile Göl Kıyısında) adlıhikâyesi Kırgız Edebiyatının ilk eseri olarak kabul23eylül-ekim-kasım2012
- Page 2 and 3: Muhterem Okurlar,Kardeş Kalemler
- Page 4: de mankurtlar tarafından kuşatıl
- Page 7 and 8: MİRLANBEK NURMATOVile Kırgız Dos
- Page 9 and 10: u kadar yoğun bir şekilde yaşad
- Page 11 and 12: nun içinde Osmonkul Aliyev, Bazark
- Page 13 and 14: da oldukça iyi biliyordu. Bu yarat
- Page 15 and 16: gizli kalanları, halkın bilmedikl
- Page 17 and 18: a çocuk öğrenim yeteneği ve bab
- Page 19 and 20: sunarak dil için durmadan çalış
- Page 21: K. Tınıstanov, yukarıdaki yarı
- Page 25 and 26: Kasım Tınıstanovile ilgili Kırg
- Page 27 and 28: nov birkaç bilimsel çalışma yap
- Page 29 and 30: ları hakkında ayrıntılı bilgi
- Page 31 and 32: o geceye “Akademi Geceleri” ad
- Page 33 and 34: Kasım Tınıstanov'dankısa hikây
- Page 35 and 36: Keçi de hemen kendi lüzumundan ba
- Page 37 and 38: efendi şarpadan kömöçü yakalay
- Page 39 and 40: şair ve yazarlığınınyanında,
- Page 41 and 42: SALİCAN CİGİTOVçev. KEMAL GÖZK
- Page 43 and 44: lışmaların sanki değişen hiçb
- Page 45 and 46: ken edebî zevk için norm aramanı
- Page 47 and 48: koruması ve sağladığı imkânla
- Page 49 and 50: MAMASALI APIŞEVçev. ABDRASUL İSA
- Page 51 and 52: ği balla ye”. O günden bu güne
- Page 53 and 54: Kırgızca veya Rusça basılan ese
- Page 55 and 56: mıştır. Hemen bütün hikâyeler
- Page 57 and 58: BEN KENDİMİBen kendimi ev dışı
- Page 59 and 60: ÇINARA SASIKULOVA*Kırgız öyküs
- Page 61 and 62: Bu öykünün diğerlerinden farkı
- Page 63 and 64: Zavallı ihtiyar Üpöl’ün hayat
- Page 65 and 66: Otobüslerin birisine binerek düş
- Page 67 and 68: nelerin olduğunu kim bilsin, yaşa
- Page 69 and 70: Anarbay'ın köprüsüKASIM KAİMOV
- Page 71 and 72: Sadece kulakları iyi işitmiyordu.
- Page 73 and 74:
sonraki köprülerin Anarbay ile bi
- Page 75 and 76:
olaylar sırasında öldürüldüğ
- Page 77 and 78:
cek olanlar da yanılacaklardır;
- Page 79 and 80:
“Akşamleyin çocukların oynadı
- Page 81 and 82:
ÖZGE MEKÂN…Aşkın derin deryâ
- Page 83 and 84:
KardedevletlerdlrobleMUHSİN İLYAS
- Page 85 and 86:
ustalıklı bir şekilde kullanarak
- Page 87 and 88:
üfleme çalgıları çalan müzisy
- Page 89 and 90:
Türk şiirindeHazreti Peygamber186
- Page 91 and 92:
Gubeydullin, Şabdanov, Jubanov, Ş
- Page 93 and 94:
Rusedebiyatındanbeslenen,Gogol’u
- Page 95 and 96:
Soldan sağa: İl Kültür Müd. Ta