Grawimetriýa. Okuw gollanmasy
Grawimetriýa. Okuw gollanmasy
Grawimetriýa. Okuw gollanmasy
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
m<br />
2<br />
H<br />
1<br />
∫ µ 2<br />
dx<br />
l<br />
= L<br />
0<br />
2<br />
2 f 2<br />
m<br />
H<br />
= x dx =<br />
3<br />
L<br />
∫<br />
Bulardan şu gelip çykýar m H =0,53 f. Integral formulanyň esasynda m H bahasy boýunça rugsat<br />
berlen newýazkany f tapyp bolar ýagny f=1,72 m H .<br />
Tehniki we taheometriki niwelirlemäniň ýalňyşlyklary grawimetriki ýaňyşlyklara garanyňda<br />
ýygnama häsiýetine eýedir. Eger iki nokadyň arasyndaky beýgelme ölçenilende ýalňyşlyk<br />
goýberilen bolsa, onda şol ýalňyşlyk beýleki punktlaryň beýgelmeleriniň içine girer.<br />
Newýazka f punktlara-reperlere baglanan nowelir ýolunyň hemme artdyrmalarynyň we<br />
beýgeltmeleriniň ýalňyşlyklarynyň algebraik jemidir.<br />
Barometriki niwelirleme az özleşdirilen we barmasy kyn bolan raýonlarda ulanylýar we<br />
beýgeltmeler kesgitlenende orta kwadratiki ýalňyşlygy ±1 m düzýär.<br />
§5. Grawimetriki kartalary gurmak.<br />
Grawimetriki kartalaryň düzülişi şu aşakdaky esasy etaplardan düzülýär: kartanyň masştabynyň<br />
we kese-kesiginiň saýlanmagy; agyrlyk güýjüniň anomaliýesini bir sistema getirmek; aralyk<br />
gatlagynyň dykyzlygynyň saýlanmagy; anomaliýeleri interpolirlemek we kartany gurmak.<br />
Kiçi masştably grawimetriki kartalar aýry döwletleriň we kontinentleriň territoriýasynda<br />
düzýärler. Şolary döretmek üçin dürli halkara başlangyç punktlara görä ýerine ýetirilen<br />
grawimetriki sýomkalary peýdalanýarlar. Anomaliýeler hasaplananda her-hili normal formulalar<br />
peýdalanylaýr. Bir normal formuladan beýleki normal formula geçmek rugsat edilýär. Uly<br />
masştably grawimetriki kartalary bir döwletiň çäginde ýerine ýetirilen jikme-jik sýomkanyň<br />
materialy boýunça düzýärler. Bu ölçemeleriň netijelerini bir ulgama getirmeklik hökümet daýanç<br />
toryna baglamak bilen üpjün<br />
edilýär. Kartanyň masştabyny we kese-kesigini saýlamak sýomkanyň dykyzlygy, anomaliýanyň<br />
ýalňyşlygy we grawitasion meýdanyň çylşyrymlylygy boýunça kesgitlenilýär. Grawimetriki<br />
sýomkanyň netijeleriniň geologiki interpretasiýasy üçin aralyk gatlagynyň saýlanyp alnan<br />
dykyzlygyna bagly bolan Bugeniň anomaliýesini ulanýrlar. Türkmenistanda aralyk gatlagynyň<br />
dykyzlygy 2,3 G/sm 3 deň diýlip alnap.<br />
Halkara razgrafki trapesiýalar boýunça grawimetriki kartalary gurýarlar. Karta kesilen<br />
topografiki ýagdaýy we agyrlyk güýjüniň anomaliýasynyň bahalary ýazylan grawimetriki<br />
synlamalaryň punktlaryny çekýärler. Çyzykly interpolýasiýa bilen iki goňşy punktlaryň arasyndaky<br />
nokatlary belleýärler we olardaky anomaliýe Kn deňdir. (K-bütin san, n-kartanyň kese-kesigi). Soň<br />
deň bahaly anomaliýeli nokatlary birsydyrgyn çyzyk ýagny izoanomal bilen birleşdirýärler we<br />
osifrowywaýut.<br />
Kartanyň gurulmagynyň takyklygy interpolýasiýanyň ýalňyşlygy boýunça kesgitlenilýär<br />
(M.S.Molodenskomu). Interpolýasiýanyň ýalňyşlygyny E şu formula boýunça tapýarlar<br />
( ∆q<br />
− ∆q<br />
)<br />
int i<br />
E = ,<br />
n<br />
nirede Δq int – interpolirlenen, Δq i -anomaliýanyň nokatda ölçenen aňlatmasy, n-nokatlaryň sany.<br />
2<br />
L<br />
0<br />
2<br />
f<br />
3