12 2006
12 2006
12 2006
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
P.Esenow, J.Saparmyradow<br />
GARAŞSYZLYK ÝYLLARYNDA TÜRKMENISTANDA DAŞKY<br />
GURŞAWY YLMY TAÝDAN ÖWRENMEKLIGIŇ NETIJELERI<br />
Türkmenistan gurak zolakda ýerleşip, onuň meýdanynyň 80%-ini Garagum we<br />
beýleki çöllükler tutýar, şonuň üçin hem çöl meýdanlarynyň tebigy baýlyklarynyň<br />
ylmy esasda hemmetaraplaýyn öwrenilmegi ýurduň tebigy-ykdysady<br />
mümkinçiliklerini ösdürmegiň esasy şertlerinden biri bolup durýar. Türkmenistanyň<br />
Tebigaty goramak ministrliginiň Çöller, ösümlik we haýwanat dünýäsi milli instituty<br />
(ÇÖHDMI) biologik baýlyklary we tebigaty goramak baradaky nazaryýet we amaly<br />
barlaglary amala aşyrýan esasy ylmy edaradyr. Türkmenistan döwlet garaşsyzlygyny<br />
yglan edenden soň, geçen 15 ýylyň içinde Milli institut özüniň ylmy kuwwatyny<br />
daşky gurşawy gorap saklamagyň we tebigy baýlyklardan rejeli peýdalanmagyň<br />
düýpli meselelerine gönükdirmek bilen, köp ýyllaryň dowamynda toplanan nazaryýet<br />
bilimleri ýurduň gaýragoýulmasyz gündelik amaly çäreleri bilen utgaşdyryldy.<br />
Türkmenistanyň Prezidenti Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň ýurduň ekologik<br />
howpsuzlygyny üpjün etmeklige gönükdirilen syýasatyny durmuşa geçirmekde Milli<br />
institut öz saldamly goşandyny goşýar. Milli institutyň esasy wezipeleri şulardan<br />
ybaratdyr:<br />
• daşky gurşawy goramak we tebigy baýlyklary rejeli peýdalanmak baradaky<br />
nazaryýet we amaly ylmy-barlaglary ýerine ýetirmek;<br />
• ylmy taslamalary durmuşa geçirmek, tokaý we öri meýdan ýerlerini<br />
dikeltmek, ösümlikleri we haýwanlary goramak, çölleşmäge garşy göreş we<br />
daşky gurşawyň monitoringi baradaky teklipnamalary we kadalary işläp<br />
düzmek;<br />
• milli we dünýä derejesindäki göwrümli ylmy netijeleri halk hojalygynyň<br />
pudaklaryna ornaşdyrmak;<br />
• köptaraply ylmy maksatnamalary ýerine ýetirmekde ministrlikleriň,<br />
dolandyryş edaralaryň we guramalaryň arabaglanyşyklaryny berkitmek;<br />
• iri ylmy taslamalary ýerine ýetirmek üçin daşary ýurt maýa goýumlaryny<br />
çekmek.<br />
Düzgünnama laýyklykda, Milli institut ylmy-barlag işlerini şu aşakdaky ugurlar<br />
boýunça amala aşyrýar:<br />
– Türkmenistanyň ösümlik we haýwanat dünýäsini öwrenmek boýunça<br />
barlaglary gurnaýar we geçirýär, biologik dürlüligi we biologik baýlyklary<br />
gorap saklamagyň çärelerini işläp düzýär;<br />
– Tebigy hadysalaryň we adamlaryň işjeňliginiň topraga, ösümlik örtügine we<br />
haýwanlara edýän täsirini, şeýle hem, çölleşmäge garşy göreşmek,<br />
zaýalanan tokaýlary we ýaramazlaşan öri meýdanlaryny dikeltmek, ýerli<br />
suwlary öwrenmek we zeý suwlaryny gaýtadan peýdalanmak boýunça ylmybarlag<br />
işlerini geçirýär;<br />
– Ösümliklere we haýwanlara zyýan berýän mör-möjekleri ýüze çykarmak<br />
boýunça barlag işlerini gurnaýar we geçirýär, olary zyýankeşlerden<br />
goramagyň ylmy esasdaky häzirki zaman usullaryny işläp düzýär;<br />
<strong>12</strong>