Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
kızılbaş - sayfa 19 - sayı <strong>38</strong> - mayıs <strong>2014</strong> - http://www.kizilbas.biz - tel: 00 49 (0) 177 502 88 53<br />
Ermeni soykırımı bağlamında<br />
politisit. Osmanlı İmparatorluğu’nda<br />
Batı Ermeni aydınlarının yok edilmesi<br />
Makale, bir bildiri olarak, 21-22 Nisan<br />
günleri arasında Yerevan’da Ermeni<br />
Soykırımı Müze-Enstitüsü tarafından<br />
düzenlenen «I. Dünya Savaşı’nda Kafkasya<br />
Cephesi: Soykırım, muhacirler<br />
ve insani yardım» başlıklı Uluslararası<br />
Konferansta okunmuştur.<br />
Milli, siyasi, toplumsal, askeri, bilimsel<br />
ve kültürel kişiliklerin, soykırımı gerçekleştiren<br />
cellâtlar tarafından taammüden<br />
toplu imhası, politisit veya siyasi<br />
cinayet olarak adlandırılmaktadır.<br />
Bu yaklaşımın amacı, söz konusu etnosu,<br />
öz savunma tertiplenmesini üzerine<br />
almaya muktedir güçlerden mahrum<br />
etmektir.<br />
Profesör Nikolay Hovhannisyan’ın betimlemesiyle,<br />
“Siyasi cinayetin amacı,<br />
soykırıma tabi olan milletin kafasını<br />
kesmek ve direniş gücünü kırmaktır.<br />
Bu durum, soykırımı gerçekleştiren<br />
devletler ve hükümetlere, toplu katliam<br />
düzenleme açısından geniş bir faaliyet<br />
alanı yaratmaktadır”[1].<br />
Ermeni Soykırımı’nda politisitin startı,<br />
hükümetin emriyle, yaklaşık 60 bin<br />
Ermeni erkeğinin silâhaltına alınmasıyla<br />
1915 Şubatında verilmiştir.<br />
Bu seferberliğin, Ermeni askerlerden<br />
işçi taburları oluşturularak, kendi mezarlarını<br />
kazmaya mecbur edildiklerinden<br />
dolayı, salt şeklen olduğu görülmektedir.<br />
Halk, bu şekilde, mücadele edecek<br />
güçlerinden mahrum edilmiştir[2].<br />
Siyasi cinayetlerin diğer aşaması, siyaset,<br />
toplum ve kültür emekçileri<br />
nezdinde Ermeni aydınlarının toplu<br />
olarak imha edilmesi olup, Ermeni<br />
Soykırımı’nın anma günü olarak kabul<br />
edilen 24 Nisan 1915 tarihinde başlatılmıştır.<br />
Bu darbe, özellikle Ermeni aydınlarının<br />
çok sayıda yazar, sanatçı ve bilim<br />
adamından oluşan kaymak tabakasının<br />
Meline Anumyan (Tarih doktoru)<br />
bulunduğu Konstantinopel’de (İstanbul<br />
çev. notu) güçlü olmuştur.<br />
Konstantinopel’de, tanınmış Ermenilerin<br />
tutuklanmasını İstanbul polis şefi<br />
Bedri Bey şahsen yönetmekte, siyasi<br />
konuda yardımcısı Reşat ve genel güvenlik<br />
şefi Canpolat kendisine destek<br />
olmaktaydı.<br />
İttihatçı yöneticiler tarafından önceden<br />
hazırlanmış olan kara listelere<br />
istinaden, tüm karakollara özel olarak<br />
mühürlenmiş zarflar gönderilir[3].<br />
Eski takvimle 1915 Nisanının 11, 12<br />
ve 13’ünde, çok sayıda Ermeni siyaset,<br />
toplum ve kültür adamlarının tutuklanması<br />
gerçekleşir.<br />
Ermeni Soykırımı’ndan hayatta kalmış<br />
aydınlardan milli mebus Büzand<br />
Boyacıyan, tutuklamalarla ilgili şunları<br />
anlatmaktadır, “Yazıhaneye nihayet<br />
vardığımda, hangi sınıfa mensup<br />
insanların tutuklanmış olduğuna dair<br />
tamamen bilgi edindim ve o zaman,<br />
bunun siyasi öneme haiz bir durum<br />
olduğunu ve Ermeni ispiyoncular tarafından<br />
önceden hazırlanmış listelere<br />
göre gerçekleştirilmiş olduğuna ikna<br />
oldum.<br />
İttihat Partisi’nin hain yöneticilerinin,<br />
tamusal Alman öğüdüyle hazırlamış<br />
oldukları, Ermeni tehciri konusundaki<br />
canavarca planın başlangıcıydı bu”[4].<br />
Tutuklanan Ermeni aydınların ilk<br />
grubunu oluşturan yaklaşık 200 kişi,<br />
İstanbul merkez hapishanesi olan<br />
Mehterhane’ye kapatılır. Tutuklanan 5<br />
Ermeni din adamından başrahip Grigoris<br />
Balakyan, Soykırım’dan mucize<br />
kabilinde kurtularak şunları anlatmaktadır,<br />
“…işte, hapishanenin demirden<br />
devasa kapıları lanetli bir gıcırdamayla<br />
tekrar açıldı. Sayısız simalar, hepsi de<br />
tanıdık devrimci kişilikler, aktivistler<br />
ve partisiz ve hatta parti karşıtı aydınlar<br />
güruh halinde içeri itildi.<br />
Sabaha kadar, birkaç saatte bir, yeniyeni<br />
tutuklular getirildi hapishaneye,<br />
gecenin derin sessizliği içinde, hapishanenin<br />
sağlam ve yüksek duvarları<br />
arkasında, tutuklu kalabalığı arttıkça,<br />
giderek hareketlenme de artmaktaydı.<br />
Başkentte yaşayan Ermenilerin, toplum<br />
dâhilinde göze çarpan tüm kişiliklerinin,<br />
temsilci, vekil, devrimci, redaktör,<br />
öğretmen, doktor, eczacı, dişçi,<br />
tüccar, banker ve her sınıftan milli<br />
kişiler, hapishanenin bu karanlık bodrumlarında<br />
aynı gece randevu vermiş<br />
gibiydi. Hatta birden fazla kişi ev kıyafeti<br />
ve pabuçlarla getirilmişti. (…) Hepimiz,<br />
bu sırrı çözmeye ve şu soruların<br />
cevabını bulmaya çalışmaktaydık. Bu<br />
yüzlerce tutuklama niyeydi ve bunun<br />
sonu nereye varacaktı”[5]<br />
Ermeni aydınlar, yirmi dört saat tutuklu<br />
kaldıktan sonra, 25 Nisan 1915’te,<br />
İstanbul’un Haydarpaşa tren istasyonuna<br />
götürülüp, oradan da tehcir edilir[6].<br />
Tanınmış Ermeni kişiliklerin bir kısmı,<br />
75 kişilik bir grup halinde ayrılarak<br />
Ayaş’a yollanır, kalanları ise<br />
Ankara’ya. Ayaş’a gönderilenler, bu<br />
şehrin dışında bulunan “Sarı Kışla”<br />
kışlasına yerleştirilip korkunç işkencelere<br />
tabi tutulur[7]. Ayaş’a sürülenlerin<br />
içinde, Ermeni düşün âleminin<br />
ünlü temsilcilerinden, Daşnaktsakanlardan<br />
Khaçatur Mamulyan (Aknuni),<br />
Garegin Khajak, Ruben Zardaryan ve<br />
Sargis Minasyan, milli mebuslardan<br />
Harutyun Cangülyan, Nazaret Da-