"Dil gölgesi"nde bir Åair - ElazÄ±Ä Ä°zzetpaÅa Vakfı
"Dil gölgesi"nde bir Åair - ElazÄ±Ä Ä°zzetpaÅa Vakfı
"Dil gölgesi"nde bir Åair - ElazÄ±Ä Ä°zzetpaÅa Vakfı
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Ağlamış gözyaşın silen olmamış<br />
Veya aşağıdaki türküde gördüğümüz gibi yârden<br />
ayrılmaya ölüm yeğ tutulmuştur:<br />
Karadır kaşların benzer kömüre<br />
Yârdan ayrılması zarar ömre<br />
Kollarımdan bağlasalar demire<br />
Kırarım demiri koşarım yâre<br />
İnsanımızın gönül yarasına çok çabuk kapılmış<br />
olmasının sebeplerini anlamak ayrı <strong>bir</strong> konudur<br />
ama bu hususta da <strong>bir</strong>kaç şey söylemekte yarar var<br />
sanırım. Bizce sebeplerin en önemlisi türkü, hikâye<br />
ve masallardaki bu yö<strong>nde</strong>ki telkinlerdir. Yani böylesi<br />
söz ve deyişler karasevdanın sebebini teşkil ettiği<br />
gibi sonucunu da etkilemiştir. Bir bakıma <strong>bir</strong><strong>bir</strong>ini<br />
etkileyerek artıran karşılıklı tesirler söz konusudur.<br />
İnsanlar bu telkinleri yapan türkü, hikâye ve<br />
masalları dinleye dinleye hassas, nazlı ve karamsar<br />
<strong>bir</strong> kişilik ve zihniyet yapısını bürünmüş oluyorlar.<br />
Tersi de varittir. Yani fazla duygusal ve hassas <strong>bir</strong><br />
şahsiyet yapısına sahip bulunanlar bu tip söz ve deyişleri<br />
yaratmaya daha yatkın oluyorlar.<br />
Türkülerdeki psikolojik ve sosyal<br />
tespitler<br />
İnsan ne kadar iradeli ve erdemli olursa olsun<br />
gene de nefsinin etkisi ile sonradan pişman olacağı<br />
yanlışlıklar yapabilir. Hem toplumumuzda hem<br />
de insanlık tarihi<strong>nde</strong> bu hakikatin sayısız örnekleri<br />
vardır. İşte bu gerçeği de türkülerimizde görmek<br />
mümkündür. Bir türkünün şu güftesi hem bu ezeli<br />
gerçeği ifade ediyor hem de kişinin kendini tanıması<br />
gerektiğini hatırlatıyor:<br />
Suda balık yan gider<br />
Açma yaram kan gider<br />
Açma güzel sineni<br />
Cahilim aklım gider<br />
Aslında insanımız <strong>bir</strong> taraftan yâri her şeyin dermanı<br />
olarak görürken diğer taraftan onun da zalim<br />
<strong>bir</strong> tarafının bulunduğunu söylemekte ama gene de<br />
ondan vazgeçmemektedir:<br />
İki dağın arası var<br />
Bu gönlümün yarası var<br />
Doktorlarda bulamadım<br />
Zalim yârda çaresi var<br />
Bazı âşıklar ise hem sevdiğini yücelterek yere<br />
göğe sığdıramaz hem de onun da el olduğu için tam<br />
<strong>bir</strong> bağlılık içi<strong>nde</strong> bulunmadığından yakınır. İnsanın<br />
kafasının zaman zaman karışık ve çelişkilerle<br />
dolu olduğuna <strong>bir</strong> örnek teşkil etmesi bakımından<br />
şu Kırıkkale türküsü çok manidardır:<br />
Altın yüzük ulanmaz<br />
Suya atsan bulanmaz<br />
Elkızı değil mi ki<br />
Kurban olsan inanmaz<br />
Bu farklı iki türkü de gösteriyor ki âşıkların, uğruna<br />
her şeyini feda ettikleri güzel yârin de kusurları<br />
var. Bu kusur yalnızca ‘her beşerde kusur bulunur’<br />
vecizesi ile açıklanacak <strong>bir</strong> durum değil, daha<br />
karmaşık duyguların hâkim olduğu <strong>bir</strong> şaşkınlık ve<br />
tutarsızlık hâlidir. İnsanların zaman zaman hata yapabilmesi<br />
başka <strong>bir</strong> şey, güvenmeme ve inanmama<br />
hissiyatı daha başka <strong>bir</strong> şeydir. Hata yapan kişi kusurunu<br />
fark ederek düzeltir, izahını yapar, mesele<br />
tatlıya bağlanır. Fakat inanmamak ve güvenmemek<br />
daha yaralayıcı ve etkileyici <strong>bir</strong> olumsuzluktur. Bu<br />
zaafın yârde bulunması az <strong>bir</strong> uyumsuzluk değil.<br />
Buna rağmen âşıklar bunu da tam olarak değerlendiremezler.<br />
Sanıldığının aksine halkımız çok eşliliği tasvip<br />
etmez. Birkaç karısı olan kişilere bazı bölgelerde<br />
e<strong>nde</strong>r olarak rastlansa da çoğunluk bunu doğru bulmaz<br />
ve yadırgar. İşte <strong>bir</strong> Orta Anadolu türküsü:<br />
Bir yiğide <strong>bir</strong> gelin yeter<br />
İki alanın derdi artar<br />
Hayat felsefesine ait önemli tespit ve tavsiyeler<br />
de vardır türkülerde. Her şeyin zamanında yapılması<br />
gerektiğini telkin eden, yaşlanma olmadan<br />
gençliğin değerinin bilinmesini öğütleyen şu Elâzığ<br />
türküsüne kulak verelim:<br />
Yüce dağ başını aştıktan sonra<br />
Olmamış yaramı deştikten sonra<br />
İster ölüm olsun ister ayrılık<br />
Neden bu genç ömrüm geçtikten sonra<br />
54<br />
eylül-ekim-kasım<br />
2010