"Dil gölgesi"nde bir Åair - ElazÄ±Ä Ä°zzetpaÅa Vakfı
"Dil gölgesi"nde bir Åair - ElazÄ±Ä Ä°zzetpaÅa Vakfı
"Dil gölgesi"nde bir Åair - ElazÄ±Ä Ä°zzetpaÅa Vakfı
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Valla doktor bana dedi<br />
Dön artık çaren yoktur<br />
(Çukurova türküsü)<br />
Bilhassa yâre kavuşamamak yüzü<strong>nde</strong>n pek çok<br />
insanın hasta olduğunu anlatan türküler çoktur.<br />
Mesela aşağıdaki Şanlıurfa türküsü<strong>nde</strong> vuslatın<br />
gerçekleşmemesinin sebep olduğu rahatsızlık belirtiliyor<br />
ve buna ciğer hastalığı deniliyor. Burada ve<br />
daha pek çok başka türküde geçen ciğer ta<strong>bir</strong>i bildiğimiz<br />
karaciğer veya akciğer değil, gönül yorgunluğundan<br />
kaynaklanan genel <strong>bir</strong> düşünlük veya çökkünlük<br />
(depresyon) hâlidir. Türkülerde sık geçen<br />
ve ‘gönül yarası’ olarak da ifade edilen, yâr’dan<br />
başka dermanının bulunmadığı iddia edilen durum<br />
da budur. (Hemen hatırlatalım ki günümüzde artık<br />
bu tip rahatsızlıkların da çaresi vardır.)<br />
Kara giydim yastayım ben<br />
Yâr yüzü<strong>nde</strong>n hastayım ben<br />
Derman kâr eylemez bana<br />
Ciğerimden hastayım ben<br />
Türkülerde hekimlerin yapması ve yapmaması<br />
gereken davranışları veya halkın tabiplerden ne<br />
beklediğinin ipuçlarını bulmak da mümkündür.<br />
Mesela hastalar herkesin yanında, kalabalık <strong>bir</strong><br />
ortamda doktora bütün şikâyetlerini söylemezler.<br />
Çünkü bunun <strong>bir</strong> sır olduğunu düşünüp hekimin de<br />
bu sırra riayet etmesini ve hasta ile yalnız olarak<br />
konuşmasını beklerler. Hastane polikliniği<strong>nde</strong> başı<br />
çok kalabalık olan hekime şikâyetini söyleyemeyen<br />
vatandaş yaşadığı hayal kırıklığını ve hekime<br />
serzenişini –onu incitmeden- bakın ne de güzel dile<br />
getiriyor:<br />
Diyeceğim çok ama<br />
Pek kalabalık yerdesin<br />
(Kırşehir türküsü)<br />
Vatandaşın hekimden <strong>bir</strong> başka beklentisi de<br />
onun bacı kardeş gibi olmasıdır:<br />
Üreklerin tacı olan<br />
Bize kardaş bacı olan<br />
Dermanları acı olan<br />
Ağ halatlı doktorlar<br />
Türkülerde hastayı anlayan müşfik hemşireler<br />
de unutulmamış:<br />
Benim güzel hemşirem<br />
İğne düşmez eli<strong>nde</strong>n<br />
Hastalarını çok sever<br />
Bal akıyor dili<strong>nde</strong>n<br />
Bu arada hemşireye gönlünü kaptıran hastalar<br />
da oluyor. İnsanlık var olduğundan beri hep yaşanmış<br />
ve yaşanacak olan zaafları da türküleri<strong>nde</strong><br />
dillendiriyor halkımız. Bazen aşk bazen de nefis ile<br />
karşımıza çıkan bu ezeli duygu da elbette türkülerde<br />
yer alacaktı:<br />
Giymiş beyaz önlüğü<br />
Başına takmış tacı<br />
Senin gibi güzele<br />
Diyemiyorum bacı<br />
Bilindiği gibi sağlık denilince akla sadece ‘beden<br />
sağlığı’ ya da ‘ruh sağlığı’ gelmez, bunlarla<br />
<strong>bir</strong>likte ‘fikren sağlıklı olmak’ hâli de gelir. ‘Sağlıklı<br />
düşünebilmek’ kabiliyeti veya keyfiyeti <strong>bir</strong>az<br />
sübjektif <strong>bir</strong> hüküm olmakla beraber farzımuhal<br />
“Pire için yorgan yakan” veya “nefsanî arzuları<br />
için bütün varını yoğunu tüketen” <strong>bir</strong> kişinin sağlıklı<br />
<strong>bir</strong> düşünce yapısına sahip olduğunu söylemek<br />
de mümkün değildir. Hakeza ertesi gün okulda<br />
imtihanı olduğu hâlde akşama kadar sokakta oyun<br />
oynayıp hiç ders çalışmayan <strong>bir</strong> öğrenciyi -yanaklarından<br />
kan damlasa da- tam olarak sağlıklı kabul<br />
etmek doğru değildir. Aynı şekilde gece gündüz<br />
yârini düşünerek Mecnun’a dönmüş, böylece zihin<br />
ve ruh sağlığını kaybetmiş <strong>bir</strong> kişiye de normal<br />
denilemez. Yani vücudunda herhangi <strong>bir</strong> hastalık<br />
belirtisi olmayan, bedenen sağlam gibi duran nice<br />
insan vardır ki aslında ruhen ve fikren maluldür.<br />
Türkülerimizde (ve onun gibi anonim atasözlerimizde)<br />
bunlara ait değerlendirmeler de var.<br />
Mesela ‘Duvarı nem, yiğidi gam bitirir’ deyişi<br />
bunu gösteriyor. Aslında halkımız uzun süren derin<br />
üzüntü ve düşüncenin ne kadar zararlı olduğunu bilir;<br />
lakin gene de sosyal tarihimizde bu tip vakalar<br />
az değildir. Üzüntü ve karasevdadan dolayı hasta<br />
olanlar, maalesef türkülerimizin çoğunun konusunu<br />
teşkil etmiştir:<br />
Sevda çekenlerden gülen olmamış<br />
53<br />
eylül-ekim-kasım<br />
2010