"Dil gölgesi"nde bir Åair - ElazÄ±Ä Ä°zzetpaÅa Vakfı
"Dil gölgesi"nde bir Åair - ElazÄ±Ä Ä°zzetpaÅa Vakfı
"Dil gölgesi"nde bir Åair - ElazÄ±Ä Ä°zzetpaÅa Vakfı
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
“işk yolu”, “işk makamı”, “işk defteri”, “işk<br />
derdi”, “işk bazarı”, “işk deryası”, “işk şarabı”,<br />
“işk cevheri”, “hum-i aşk” vs. gibi,<br />
aşkla ilgili tanım ve sembolik kategoriler<br />
çoktur.<br />
Tasavvuf felsefesi<strong>nde</strong> Hak,<br />
Aşk’tır. Yesevî düşüncesi<strong>nde</strong>, aşk,<br />
“mey [1] ”, “padişah [2] ”, “vahdet [3] ”,<br />
yani, öz, cevher, ruh, <strong>bir</strong>lik mertebeleri<br />
anlamındadır. Burada Yesevî,<br />
aşkı, “hakikat”, “Muhammet deryası”,<br />
“didar”, “varlığın <strong>bir</strong>liği”, “öz” ve “ruh”<br />
olarak algıladığı için, “bütün işten aşkı yüce<br />
buldum” demektedir. Böylece Yesevî, ilm-i<br />
hâlin mânâsını, insanın aşk ile varlığa sahip<br />
olabileceğini net <strong>bir</strong> şekilde göstermiştir.<br />
Yesevî için aşk, marifetullaha ulaşmanın<br />
yoludur. Tasavvufta, Allah, evrene sığmayabilir,<br />
ama insanın kalbine pekâlâ<br />
sığabilir. Sebebi, insan ruhu hem<br />
Allah’tan verilmiş <strong>bir</strong> cevher hem de<br />
onu tanımanın ana objesidir.<br />
Yesevî için, aşk, Hak ile insanı<br />
uzlaştırıcı güçtür: “Aşk olmadan<br />
bulmak zordur, Mevlâm Seni [4] ”. Burada<br />
insanın en büyük amacı Hakk’ı<br />
bilmek için, ilk önce, Allah’a âşık olmak<br />
ve onun emirlerine teslim olmak<br />
gerekir. Allah’ı bilmek her zaman aşkı<br />
doğurur. Aşk da Allah’ın tanınmasına<br />
götürecektir. İnsan Hakk’ı arayıp, onun<br />
didarını talep ederek, sabırla ve büyük<br />
özlemle onu beklemektedir. Bu büyük<br />
<strong>bir</strong> derdi doğurmaktadır. Ancak, bu<br />
derdi insan kendi hür iradesiyle seçmektedir.<br />
Yesevî’nin, “İşk derdini talep<br />
ettim, dermanı yok [5] ”, dediği dert,<br />
1. Divan-ı Hikmet, H-8.<br />
2. Divan-ı Hikmet, H-17.<br />
3. Divan-ı Hikmet, H-12.<br />
4. Divan-ı Hikmet, H-33.<br />
5. Divan-ı Hikmet, H-33.<br />
“didar talep” derdidir. Bu dert, Dede Korkut<br />
dünya görüşü<strong>nde</strong>ki dertten farklıdır. Hakk’ın<br />
cemaline olan aşktan doğan derttir. Aşk derdi<br />
ise, Hak cemaline olan özlemden gelmektedir.<br />
Cemal ise, Hak sıfatlarından <strong>bir</strong><br />
tanesidir. Hak cemali insanı marifete<br />
götürecektir. Burada, Hak ve cemal<br />
eşit ölçü ve esas amaçtır [6] . Allah, hem<br />
âşıktır hem maşuktur hem de aşktır:<br />
“Hem âşıkım ve hem maşukum, özüm canan<br />
[7] ”. Burada, gerçek aşkın, insanın tüm kişilik<br />
kabiliyetlerini düzenleyip varlığın <strong>bir</strong>liğine<br />
kavuşturacağını görmek mümkündür [8] .<br />
Yesevî, Hakikat yolunda canını satarak, Allah<br />
aşkını satın almaya davet etmektedir. Bu kendini feda<br />
etmek veya Allah yolunda kendisini kurban etmektir.<br />
Fedakârlık, ahlaki değerlerin en yüksek derecesidir.<br />
Burada, Allah’a âşık olmak, Allah yolunda diğer tüm<br />
değerleri feda etmek demektir.<br />
Yesevî, aşkla ilgili hikmetleri<strong>nde</strong> şöyle demektedir:<br />
“Hak önü<strong>nde</strong>, akl-i kâmil, dura almaz,<br />
Aşk gücü<strong>nde</strong>n <strong>bir</strong> an (dem) bile dura almaz [9] ”.<br />
Burada Yesevî’nin, akıl ile aşkı karşılaştırarak,<br />
aşkı yok saymak gibi <strong>bir</strong> niyeti yoktur. Aksine,<br />
Yesevî düşüncesi<strong>nde</strong>, akıl, insanın<br />
hür iradesiyle, kendisini aşk yoluna<br />
adamasına sebep olan güçtür. Buradan<br />
da, aklın aşka zıt <strong>bir</strong> şey olmadığı,<br />
bilakis, aşkın destekleyici<br />
olduğunu görmek mümkündür.<br />
İnsanın davranışlarında akıl ve<br />
aşk <strong>bir</strong><strong>bir</strong>lerini muhasebe ederler.<br />
Aşksız akıl, insanı nefsani<br />
işlere götürecektir. Aklı böyle<br />
işlerden alıkoyabilecek ve kurtarabilecek<br />
tek güç de aşktır. Bunun<br />
gibi, akılsız aşk da insanı doğru yolundan şaşırtır ve<br />
6. Divan-ı Hikmet, H-41.<br />
7. Divan-ı Hikmet, H-54.<br />
8. Burckhardt T., İslam Tasavvufı Doktrinine Giriş. s.41.<br />
9. Divan-ı Hikmet, H-12.<br />
16<br />
eylül-ekim-kasım<br />
2010