Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
≈u aksiÿalary satyn alÿan adamlar ∆u kärhanany◊<br />
gelejekde gazanjak peÿdasyndan dü∆jek paÿa umyt baglap,<br />
öz pullaryny◊ bir bölegini o◊a maÿa goÿmaga isleg<br />
bildirÿärler. Bu adamlar kanun boÿunça firmalary◊<br />
hakyky eÿelerine öwrülÿärler we özlerini◊ satyn alÿan her<br />
bir aksiÿasy üçin ses beri∆ hukugyna eÿe bolÿarlar. Bu<br />
bolsa olara kompaniÿany◊ öz edÿän her bir i∆inde we<br />
kompaniÿany◊ direktorlaryny◊ hem ÿerine ÿetirijilerini◊<br />
kim bolmalydygyny kesgitlemek ygtyÿaryny berÿär.<br />
Olar, ∆eÿle hem kompaniÿany◊ töwekgelçiliklerine-de<br />
∆ärikdirler. Eger-de „R we M Bilim programmasy“<br />
rowaçlanmasa ÿa düÿbünden ba∆a barmasa, onda maÿadarlar<br />
maÿa goÿan puluny◊ bir bölegini ÿa-da hemmesini<br />
ÿitirerler. Ÿöne, kompaniÿany◊ i∆i üstünlikli bolsa,<br />
köpräk girdeji almak maksady bilen öz paÿlaryny uzak<br />
möhletleÿin saklamagy saÿlap alsalar-da ÿa olary<br />
ba∆langyç gymmatyndan birnäçe esse ÿokary satsalar-da,<br />
ol maÿadarlary◊ öz maÿa goÿumyndan peÿda gazanmak<br />
mümkinçiligi bolar.<br />
Eger paÿdarlar kompaniÿany◊ i∆ini◊ ∆owuna boljakdygyna<br />
umyt baglasalar, olar firmany◊ gara∆ÿan peÿdasyndan<br />
öz paÿlaryny talap etmek üçin aksiÿalaryny saklarlar,<br />
hatda köpräk aksiÿa satyn almaklary-da mümkin.<br />
Emma kompaniÿany◊ gelejekki saty∆ we peÿda gazanmak<br />
niÿetinden göwni suw içmeÿän paÿdarlar özlerini◊ eÿelik<br />
edÿän aksiÿalaryny tutu∆ ykdysadyÿetde esasy korporasiÿalar<br />
üçin aksiÿa satyjylary we alyjylary tapmaga ÿöritele∆en<br />
kompaniÿalary◊ üsti bilen seri∆de bir¤asynda satarlar.<br />
Bu hili kompaniÿalar broker edaralary hökmünde<br />
bellidir. ≈eÿle firmalary◊ birtopary Nÿu-Ÿork,<br />
Tokiÿo we London ÿaly bütin dünÿä boÿunça belli bolan<br />
ÿerlerde gymmat bahaly kagyzlary◊ esasy bazarlaryny<br />
döretmek üçin birigipdirler.<br />
Bank senagaty ÿaly, gymmat bahaly kagyzlary◊ bu<br />
bazarlary-da özlerini◊ milli ykdysadyÿetinde we halkara<br />
söwdasynda möhüm orna eÿe boldular. Olar aksiÿa eÿelerine<br />
we beÿleki adamlara maÿa goÿumy baradaky kararlary<br />
kabul etmäge, korporasiÿalary◊ näderejede netijeli<br />
dolandyryly∆yna baha bermäge we biznesi◊ umumy ÿagdaÿyny<br />
anyklamaga kömek edÿärler. Bu bolsa ∆eÿle<br />
bir¤alarda günde söwdasy edilÿän mü◊lerçe korporatiw<br />
aksiÿalary◊ bahalary arkaly amala a∆yrylÿar, ol korporatiw<br />
aksiÿalary◊ bahasy hususy firmalar, olary◊ bäsde∆leri<br />
we tutu∆ ykdysadyÿet üçin biznesi◊ üÿtgäp durÿan ∆ertleri<br />
netijesinde gymmatlaÿar we arzanlaÿar.<br />
Maÿa goÿmak i∆i ÿekebara goÿumçylara we maÿadarlara<br />
nähili töwekgelçiliklere ba∆ go∆up, nähili täze i∆e<br />
ba∆lamalydygyny kesgitlemekde köp azatlyklarydyr<br />
mümkinçilikleri berÿär. Eger olar puly akylly-ba∆ly jemläp,<br />
maÿa goÿsalar, gowy peÿda gazanarlar, emma olary◊<br />
maÿa goÿumlary oÿlany∆ykly bolmasa, köp zady ÿitiripde<br />
bilerler. ≈ol sebäpli-de, maÿadarlary◊ aglabasy tutu∆<br />
maÿalaryny bir taslama ÿa-da kompaniÿa goÿman, öz aktiwlerini◊<br />
bir bölegini örän ygtybarly we „synagdan geçen“<br />
kompaniÿalara ÿa-da hasaplara goÿÿarlar. Di◊e az<br />
sanly köpe kowala∆ÿanlar we özlerini◊ ähli aktiwlerini<br />
uly töwekgelçilikli kärhanalara goÿÿanlar maliÿe bazarlarynda<br />
∆owlulygy elden giderip bilerler ÿa-da tersine,<br />
giden bir baÿlyga eÿe bolup-da bilerler.<br />
Ÿagdaÿa anyk göz ÿetirmek üçin geçen asyrdaky täze<br />
önümlerdir tehnologiÿalary i∆läp düzmeklige amala a∆yrylan<br />
hususy maÿa goÿumlaryny döwlet maÿa goÿumlary<br />
bilen, esasan-da merkezden meÿille∆dirilÿän ykdysadyÿetlerdäki<br />
maÿa goÿumlar bilen de◊e∆direli◊. Hususy sektordaky<br />
maÿa goÿumlaryny◊ netijesi olardaky ∆owsuzlyk<br />
döwürlerine garamazdan açyk-aÿdy◊ ÿokarydyr. Näme<br />
üçin Onu◊ sebäbi ÿene-de bazar ykdysadyÿetini◊ öz tebigatyny<br />
görkezÿär. Bu ÿerde merkezi hökümetdäki ÿaly<br />
kiçijik bir topar däl-de eÿsem merkezle∆dirilmedik prosesde<br />
üÿtgäp durÿan ykdysady ∆ertler netijesinde, birgiden<br />
adam maÿa goÿup karz almak baradaky kararlary kabul<br />
edÿär. Onso◊am, kararlary◊ öz hususy puly bilen töwekgelçilik<br />
edÿän adamlar tarapyndan kabul edilmegi<br />
oÿlany∆ykly, akylly-ba∆ly karara gelinmegini◊ sebäbidir.<br />
25