kuruluş yeri seçimi ve ölçek sorunu - Ankara Üniversitesi Kitaplar ...
kuruluş yeri seçimi ve ölçek sorunu - Ankara Üniversitesi Kitaplar ...
kuruluş yeri seçimi ve ölçek sorunu - Ankara Üniversitesi Kitaplar ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
mesi, amaca daha uygun düşmektedir. Zira temel üretken birim seviyesinde<br />
belirli kapasite büyüklüklerinden itibaren —aynı konumda büyüme<br />
zorunluluğunun bir sonucu olarak— <strong>ölçek</strong> ekonomileri <strong>ve</strong> <strong>kuruluş</strong> <strong>yeri</strong><br />
avantajlarının eşanlı değerlendirilmesi mümkün olmamaktadır.<br />
Temel üretken birim kapasitesinin aynı konumda büyütülmesi gereği<br />
ile ortaya çıkan <strong>ve</strong> özellikle talebin niteliği <strong>ve</strong> niceliğinden kaynaklanan<br />
bir kısım <strong>kuruluş</strong> <strong>yeri</strong> dezavantajları, az amaçlı (özel amaçlı, spesial)<br />
iş makinalarmdan çok amaçlı (uni<strong>ve</strong>rsal) iş makinalarma geçmek suretiyle<br />
—bazı durumlarda— kısmen <strong>ve</strong>ya tamamen ortadan kaldırılabilir. 83 Aynı<br />
olumlu sonuç, makinalarda üretim objesine değil fonksiyonel uzmanlaşmaya<br />
gitmek suretiyle de sağlanabilir. Nitekim bu imkanlar, küçük seri<br />
büyüklüklerinde düşük düzeylerde seri değiştirme maliyetleri <strong>ve</strong> süreleri<br />
ile çalışabilen nümerik kumandalı makinalarda geniş ölçüde gerçekleştirilmiştir.<br />
Ayrıca, bir <strong>kuruluş</strong> <strong>yeri</strong> faktörü olan yığılma avantajları temel üretken<br />
birim seviyesindeki <strong>ölçek</strong> ekonomilerinin daha etkin biçimde değerlendirilmesinde<br />
etkili olabilir. Bu durum özellikle, tek tek işletmelerin üretim<br />
seviyelerinin büyük <strong>ölçek</strong>li iş araçlarının üretim sürecine alınmasında<br />
yetersiz kalması halinde geçerlidir. Bu takdirde yığılma bölgelerinde<br />
birçok işletmeler söz konusu faaliyetlerinde kooperasyona giderek büyük<br />
<strong>ölçek</strong>li iş aracını müştereken kullanmak yoluna gidebilirler.<br />
D.2.<br />
ÜRETİM AŞAMASI SEVİYESİNDE<br />
Tek bir temel üretken birimden meydana gelen üretim aşamasında,<br />
temel üretken birim seviyesinde varılan sonuçlar tamamen üretim aşaması<br />
seviyesindeki yerleştirme <strong>ve</strong> <strong>ölçek</strong> birimler için de geçerlidir. Birden<br />
çok temel üretken birimden oluşan üretim aşamalarında ise, belirli bir<br />
üretim aşamasına ilişkin üretim kapasitesi, tek bir konumda gerçekleştirilebileceği<br />
gibi, —en çok üretim aşamasını oluşturan temel üretken birim<br />
sayısı kadar olmak üzere— farklı konumlara dağıtılmak suretiyle de<br />
gerçekleştirilebilir. Dolayısıyla, üretim aşaması seviyesindeki yerleştirme<br />
<strong>ve</strong> <strong>ölçek</strong> birimlerde hem <strong>ölçek</strong> ekonomileri <strong>ve</strong> hem de <strong>kuruluş</strong> <strong>yeri</strong><br />
avantajları eşanlı olarak değerlendirilebilir. Buna göre üretim aşaması<br />
seviyesindeki <strong>kuruluş</strong> <strong>yeri</strong> <strong>ve</strong> <strong>ölçek</strong> problemi, —tek konumluluk alternatifini<br />
de kapsayan— çok konumlu <strong>kuruluş</strong> <strong>yeri</strong> modelleri olarak ele alınmalıdır.<br />
212<br />
Örneğin söz konusu <strong>kuruluş</strong> <strong>yeri</strong>ne ilişkin satış alanındaki talep dalgalanmalarından<br />
kaynaklanan atıl kapasite maliyeti, iş aracının değişik ürün çeiştleri<br />
üretiminde kullanılabilmesi halinde kısmen <strong>ve</strong>ya tamamen ortadan kaldırılabilir.