kuruluş yeri seçimi ve ölçek sorunu - Ankara Üniversitesi Kitaplar ...
kuruluş yeri seçimi ve ölçek sorunu - Ankara Üniversitesi Kitaplar ...
kuruluş yeri seçimi ve ölçek sorunu - Ankara Üniversitesi Kitaplar ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
nmlarına bağlı olarak değişir. Arazi genişliği, gerekli bina <strong>ve</strong> iş araçlarının<br />
yerleştirilmesi yanında, fabrika içi ulaşımı, park yerlerini <strong>ve</strong> yeşil<br />
sahaları da kapsayacak biçimde hesaplanmalıdır. "Temel kural olarak satın<br />
alınması gereken arazi, fabrika binası <strong>ve</strong> inşaat alanının en az beş<br />
katı kadar olmalıdır. Yükleme, rampa <strong>ve</strong> platformları, iç <strong>ve</strong> ara yolları,<br />
araç giriş <strong>ve</strong> çıkışları, otoparklar <strong>ve</strong> depolama mahalleri gözönünde bulundurulursa,<br />
bu ölçü minimum sayılabilir." 42<br />
Arazinin niteliği de mümkün <strong>kuruluş</strong> yerlerinin belirlenmesinde dikkate<br />
alınmalıdır. Mümkün <strong>kuruluş</strong> yerleri olarak belirlenen coğrafi konumlardaki<br />
arazinin, üzerine inşa edilecek <strong>ve</strong> yerleştirilecek bina <strong>ve</strong> makinaları<br />
taşıma direncinin yeterli olması, alt yapı yatırımlarının durumu,<br />
ulaşım <strong>ve</strong> enerji şebekelerine yakınlık gibi şartları yeterli derecede sağlaması<br />
gerekir. Bu nitel şartların bir kısmı söz konusu konumda suni olarak<br />
gerçekleştirilebilirse, bunun için gerekli ila<strong>ve</strong> yatırım harcamaları<br />
mümkün <strong>kuruluş</strong> <strong>yeri</strong>nin değerlendirilmesine dahil edilmelidir. Bu tür<br />
yatırım harcamalarına gereksinim gösteren mümkün <strong>kuruluş</strong> yerlerinin<br />
seçilme şansı azalır.<br />
Arazi fiyatları da farklı coğrafi konumlarda önemli farklılıklar gösterebilir.<br />
Genellikle yığılmanın nisbeten fazla olduğu bölgelerde arazi fiyatı<br />
daha yüksek olmaktadır. Bu konuda yığılma avantajları ile arazi fiyatları<br />
karşılaştırılarak bir sonuca varılır. Yığılma avantajlarının nisbeten<br />
az olduğu sanayi kollarında arazi fiyatının ucuzluğu büyük önem kazanır.<br />
Özellikle dışsal tasarrufları büyük ölçüde kendileri yaratan <strong>ve</strong> geniş<br />
arazi parçalarına gereksinim duyan büyük <strong>ölçek</strong>li entegre yatırımlarda<br />
bu son durum geçerlidir.<br />
Diğer sabit sermaye unsuru olan makinalar <strong>ve</strong> tesisler esas itibariyle<br />
taşınabilir nitelikte üretim faktörleridir. 43 Bu üretim faktörlerinin değerlerinin<br />
genel olarak taşıma maliyetlerine nisbetle çok yüksek olması, ayrıca<br />
bozulma gibi nedenlerle taşıma süresine ilişkin sınırlamaların söz konusu<br />
olmaması dolayısıyla, bu üretim faktörlerinin tedarik menzilleri çok<br />
geniştir. Bu özelliklerinin bir sonucu olarak <strong>kuruluş</strong> <strong>yeri</strong> <strong>seçimi</strong> üzerindeki<br />
etkileri azalmaktadır. Fakat, özellikle ulaşım şebekesinin tüm alanda<br />
homojen bir şekilde yayılmadığı ülkelerde, iş araçlarının mümkün <strong>kuruluş</strong><br />
<strong>yeri</strong>ne taşıma maliyeti <strong>kuruluş</strong> <strong>yeri</strong>ne göre önemli farklılıklar gösterebilir<br />
<strong>ve</strong> dolayısıyla değerlendirmeye dahil edilmelidir. 44 Bu durumlar-<br />
42 Gülerman, A.: a_g.e., s. 101.<br />
Maden ocağı, petrol kuyusu gibi tesisler iş aracı olarak kabul edilirse, bu tür<br />
iş araçları için taşınamazlık durumu söz konusu olacak <strong>ve</strong> <strong>kuruluş</strong> <strong>yeri</strong>ni kendi<br />
bulundukları yere bağlıyacaklardır.<br />
44 İstanbul'da bir yılda tamamlanabilen bir tesisin <strong>kuruluş</strong> süresinin Erzurum'da<br />
iki yılı bulduğu, ayrıca teknik hizmetlerin İstanbul'da Erzurum'a göre yarı ya-<br />
190