kuruluş yeri seçimi ve ölçek sorunu - Ankara Üniversitesi Kitaplar ...
kuruluş yeri seçimi ve ölçek sorunu - Ankara Üniversitesi Kitaplar ...
kuruluş yeri seçimi ve ölçek sorunu - Ankara Üniversitesi Kitaplar ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
üretimin mekansal dağıtımı yönünde etkili olurken, <strong>ölçek</strong> ekonomileri genellikle<br />
mekansal merkezileşme yönünde etkili olmaktadır.<br />
B.3.<br />
KURULUŞ YERİ AVANTAJLARININ FARKLI YERLEŞTİRME<br />
BİRİMLERİNDE DEĞERLENDİRİLMESİ GEREĞİ<br />
Kuruluş <strong>yeri</strong> avantajlarının belirlenmesine konu olan üretim ünitesi<br />
olarak tanımlanan yerleştirme birimi, —daha önce de belirlendiği üzere—<br />
aynen <strong>ölçek</strong> birimde olduğu gibi, temel üretken birim, üretim aşaması,<br />
işletme <strong>ve</strong> teşebbüs seviyelerinde tanımlanabilir. Her seviyedeki<br />
yerleştirme birimi yine belirli bir seviyedeki <strong>ölçek</strong> birimi ifade etmektedir.<br />
Fakat, <strong>ölçek</strong> birimi —ister aynı konumda ister farklı konumlarda<br />
gerçekleştirilsin— üretekenlik özelliğine sahip faktör bileşimleri olarak<br />
tanımlanmaktadır. Dolayısıyla en alt seviyedeki <strong>ölçek</strong> birim muhakkak<br />
belirli bir temel üretken birimdir. 13 En alt seviyedeki yerleştirme biriminin<br />
belirlenmesinde ise, <strong>ölçek</strong> birimde olduğu gibi üretkenlik özelliğine<br />
ilişkin bölünmezlik değil, mekansal bölünmezlik özelliği söz konusudur.<br />
Dolayısıyla en alt seviyedeki yerleştirme birimi genel olarak değil, ancak<br />
her sanayi koluna ilişkin teknik şartlar göz önünde tutularak belirlenebilir.<br />
Sadece temel üretken birimin üretkenliğine ilişkin bölünmezlik özelliği<br />
beraberinde mekansal bölünmezliği de birlikte getirdiğinden, yerleştirme<br />
birimi temel üretken birimden daha alt seviyelerde tanımlanamaz.<br />
Öte yandan, teknik şartların bir sonucu olarak belirli sanayi kollarında<br />
belirli üretim aşamaları grubunu ifade eden belirli bir üretim ünitesinin<br />
mekansal dağıtımı mümkün değilse, bu sanayi kolunda en alt seviyedeki<br />
yerleştirme birimi söz konusu üretim ünitesi olarak belirlenir. 14 Buna göre<br />
en alt seviyedeki yerleştirme birimi, sanayi kolundan sanayi koluna<br />
değişmek üzere, temel üretken birim seviyesinde belirlenebildiği gibi, üretim<br />
aşaması, belirli üretim aşamaları grubu <strong>ve</strong> hatta işletme seviyesinde<br />
de belirlenebilir. Son durum, işletme seviyesinde mekansal dağıtıma gitmenin<br />
imkansız olduğunu <strong>ve</strong> dolayısıyla tüm işletmenin sadece tek bir<br />
konumda gerçekleştirilmesi gereğini ifade etmektedir.<br />
Kuruluş <strong>yeri</strong> avantajlarının <strong>ve</strong> ayrıca <strong>kuruluş</strong> <strong>yeri</strong> <strong>ve</strong> <strong>ölçek</strong> büyüklüğü<br />
arasındaki karşılıklı ilişkilerin belirlenmesinde, planlamaya konu olan<br />
projenin farklı yerleştirme birimleri dikkate alınarak, <strong>kuruluş</strong> <strong>yeri</strong> <strong>ve</strong>ya<br />
ıs Şayet işletme <strong>ve</strong>ya teşebbüs tek bir temel üretken birimden maydana geliyorsa,<br />
söz konusu üretim ünitesi aynı zamanda hem temel üretken birim, hem işletme<br />
<strong>ve</strong>ya hem temel üretken birim hem teşebbüs olarak belirlenir.<br />
1 4 Örneğin entegre demir-çelik tesislerinde, yüksek fırın, çelikhane <strong>ve</strong> haddehane<br />
üretim aşamaları grubu en alt seviyedeki yerleştirme birimi olarak kabul edilebilir.<br />
173