kuruluş yeri seçimi ve ölçek sorunu - Ankara Üniversitesi Kitaplar ...
kuruluş yeri seçimi ve ölçek sorunu - Ankara Üniversitesi Kitaplar ...
kuruluş yeri seçimi ve ölçek sorunu - Ankara Üniversitesi Kitaplar ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
İşletmenin üretim genişliği, esas itibariyle içinde faaliyette bulunduğu<br />
sektör tarafından —geniş hatlarıyla da olsa— sınırlanmaktadır. 73 Ayrıca<br />
sektör içinde de belirli bir uzmanlaşmaya gidilmesi sonucunda, işletmenin<br />
üretim genişliği, sahip olduğu üretim faktörlerinin teknik özellikleri<br />
<strong>ve</strong> gerçekleştirilen iş akımı organizasyonu ile kesin şekilde belirlenir.<br />
Bu şekilde belirlenen "işletmenin geniş anlamda ürün programından"<br />
(potansiyel ürün programı), piyasa şartları göz önünde tutularak "dar<br />
anlamda ürün programı" (güncel ürün programı) —amaç fonksiyonu optimize<br />
edecek şekilde— optimum ürün programı olarak üretilir. 74<br />
Ölçek birimin işletme seviyesinde tanımlanması durumunda, üretim<br />
genişliğini ifade eden ürün çeşitlerinin —en azından bir üretim aşamasında—<br />
işletmenin üretim sürecini müştereken kullandıkları varsayılmaktadır.<br />
Farklı ürün çeşitlerinin üretiminde müştereken kullanılan üretim aşaması<br />
sayısı arttıkça, ürün çeşitlerinin —üretim süreci üzerinden— birbirlerine<br />
bağımlılığı artmaktadır (alternatif üretim tarzı). Aksi halde, bazı<br />
ürün çeşitlerinin diğer ürün çeşitlerinden tamamen bağımsız olarak üretilmesi,<br />
başka bir deyimle kendilerine tahsis edilmiş özel üretim süreçlerine<br />
sahip olmaları halinde (paralel üretim), konu teşebbüs seviyesinde<br />
•—çok işletmeli teşebbüs olarak— incelenmelidir.<br />
İşletmede gerçekleştirilen ürün programı darboğaz <strong>sorunu</strong>yla da yakından<br />
ilgilidir. İşletmede tek bir ürün çeşidi üretilmesi halinde darboğaz<br />
üretim aşaması bu ürün çeşidi tarafından kesin olarak belirlenir. Çok<br />
ürün çeşidi üretilen bir işletmede ise darboğaz üretim aşaması sabit olmayıp,<br />
genel olarak gerçekleştirilen ürün programına göre, yani hangi<br />
ürün çeşitlerinden hangi miktarlarda üretileceğine göre değişir. 75 Burada,<br />
her ürün çeşidi için ayrı bir üretim aşamasının darboğaz durumunda<br />
olması <strong>ve</strong> tüm ürün çeşitleri için aynı üretim aşamasının darboğaz olması<br />
durumu şeklinde ifade edilebilecek iki ekstrem durumla, bu iki durumun<br />
ara durumları ortaya çıkabilir. 76<br />
73 Krüger, G.: "Planuııg des Erzeugnisprogramms", Industrielle Produktion, der.:<br />
Agthe, Blohm, Scnaufer, Baden - Baden und Basel 1967, s. 67.<br />
M Ellinger, Th. : Ablaufplanung, Stuttgart 1959, s. 54. Heinen, E.: "Einige Bemerkungen<br />
zur betriebswirtschaftlichen Kostenlehre", Betriebswirtschaftliche Forschung<br />
und Praxis, 1970, s. 259.<br />
75<br />
Bu itibarla optimum ürün programının belirlenmesinde piyasa şartlan yanında<br />
üretim şartlan da önem taşır.<br />
76 Kern, W.: a.g.e., s. 74. Albach, H. : Produktionsplanung auf der Grundlage technischer<br />
Verbrauchsfunktionen, Köln und Opladen 1962, s. 47. Birinci ekstrem<br />
duruma kimya sanayiinde, ikinci ekstrem duruma da metal işleme sanayiinde<br />
yaklaşılmaktadır. Gâlv<strong>ve</strong>iler, A.: Produktionskosten und - geschwindigkeit, Wiesbaden<br />
1960, s. 110.<br />
114