kuruluş yeri seçimi ve ölçek sorunu - Ankara Üniversitesi Kitaplar ...
kuruluş yeri seçimi ve ölçek sorunu - Ankara Üniversitesi Kitaplar ...
kuruluş yeri seçimi ve ölçek sorunu - Ankara Üniversitesi Kitaplar ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
ak, gerekli talep artışı garanti edildikten sonra gerçekleştirilebilir. Önce<br />
mevcut üretim metodunda kısa dönem maliyet fonksiyonu üzerinde talep<br />
artışına uyum sağlanmaktadır. Ancak talep artışının yeterli <strong>ve</strong> sürekli<br />
olduğu tamamen belirlendikten sonra, yeni bir üretim metoduna geçmek<br />
suretiyle uzun dönem uyumu sağlanabilir.<br />
İşletme ekonomisinde optimum işletme <strong>ve</strong> teşebbüs büyüklüğü konusu,<br />
genel olarak, yukarıda açıklandığı şekilde üretim <strong>ve</strong> maliyet teorisine<br />
dayandırılarak incelenmektedir. Bu konudaki diğer yaklaşımlarda<br />
ise incelemeye organizasyon, yönetim <strong>ve</strong> yatırım teorileri esas alınmaktadır.<br />
Konunun organizasyon teorisine göre incelenmesinde, optimum organizasyon<br />
büyüklüğü bir denge <strong>sorunu</strong> olarak ele alınmaktadır. Denge<br />
durumunda organizasyonun üyelerine sağladığı isteklendirmeler (Anreize,<br />
Inducements) toplamı ile, üyelerin organizasyona katkıları (Beitrâge,<br />
contributions) toplamı birbirlerine eşittir. 45<br />
Penrose'un 1960 yılında yayınlanan eseri (Theory of the Grovvth of<br />
the Firm, Oxford 1960) ile, işletme <strong>ve</strong> teşebbüs büyüklüğü konusuna ilginin<br />
tekrar arttığı görülmektedir. Penrose, teşebbüsün büyütülmesinde<br />
—Gutenberg'in aksine— piyasa tarafından bir sınırlandırma getirilmeyeceği<br />
görüşündedir. Zira teşebbüs, ürün farklılaştırmasına (Di<strong>ve</strong>rsifikation)<br />
gitmek suretiyle, piyasanın belirli bir ürün çeşidine karşı gösterdiği direnci<br />
aşabilmektedir. Teşebbüsün büyümesi, esas itibariyle, ancak yönetim<br />
faktörü üzerinden açıklanabilir. Kuruluş <strong>ve</strong> genişleme aşamalarında<br />
istihdam edilen yöneticilerin kapasitesi daha sonra atıl kalmakta <strong>ve</strong> bu<br />
atıl kapasite teşebbüsün büyütülmesi yönünde etkili olmaktadır. 46 Penrose<br />
yaklaşımı daha sonra Baumol, Fraser, Packer, Morris v.d. tarafından geliştirilmiştir.<br />
47 Almanya'da ise bu yaklaşım Albach <strong>ve</strong> Kieser tarafından<br />
ele alınmıştır. 48<br />
45<br />
Haberland, K.: a.g.e., s. 30 v.d. Baumberger, H.U.: Die Entwicklund der Organisationsstruktur<br />
in wachsenden Unternehmungen, Bern 1961. Wardenberg, J.:<br />
Probleme des Unternehmensvvachstums unter organisatorischen Aspekten, Diss.<br />
Saarbrücken 1963, bilhassa s. 60 v.d. Max Weber de büyümeyi organiazsyon faktörü<br />
üzerinden açıklamaktadır. Bürokratik organizasyona (<strong>ve</strong>ya akılcı yönetime)<br />
gitmek ancak büyük teşebbüslerde mümkün olmaktadır. Max, W.: Wirtschaft<br />
und Gesellschaft, 4.B. Tübingen 1956, s. 570 v.d.<br />
M Becker, K.: Die Wahl der optimalen Grösse eines Mehrproduktbetriebes, Diss.<br />
Berlin 1968, s. 13 v.d. Lücke, W.: Betriebs - und Unternehmungskrösse, Stuttgart<br />
1967, s. 87 v.d.<br />
« Haberlandt, K.: a.g.e„ s. 36-52.<br />
48 Albach, H.: "Zur Iheorie des wachsenden Unternehmens", Theorien des einzel-<br />
«rirtschaftlichen und gesamtwirtschaftlichen Wachstums, der.ı W. Krelle, Berlin<br />
1965, s. 9-97. Kieser, A.: Die Enflussfaktoren der Organisationsstruktur, Doçentlik<br />
tezi, Köln 1973, Teksir.<br />
102