kuruluş yeri seçimi ve ölçek sorunu - Ankara Üniversitesi Kitaplar ...
kuruluş yeri seçimi ve ölçek sorunu - Ankara Üniversitesi Kitaplar ...
kuruluş yeri seçimi ve ölçek sorunu - Ankara Üniversitesi Kitaplar ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
üs seviyesindeki nedenlerini belirlemeye çalışmaktadır. 7 Ayrıca ölçeğe<br />
göre artan getirinin ulusal ekonomi üzerindeki sonuçları üzerinde durmaktadır.<br />
8 Yazar, büyük <strong>ölçek</strong>li sanayilerin üstünlüklerini iki ana nedene bağlamaktadır:<br />
işbölümü <strong>ve</strong> iş entegrasyonu. Bu nedenlerin bir sonucu olarak<br />
da sermaye yoğun üretim metodları üretim sürecine alınmakta <strong>ve</strong> <strong>ve</strong>rimlilik<br />
artırılmaktadır. 9<br />
Marx'a göre ise, değişken sermayenin sabit sermaye tarafından ikame<br />
edilmesiyle (sermayenin organik bileşimi), kapitalist üretim tarzında<br />
gittikçe artan oranlarda sermaye temerküzüne ulaşılacaktır. Bu gelişmenin<br />
sonucu olarak ortaya çıkan kâr hadlerindeki düşmeler, küçük <strong>ve</strong> ortaboy<br />
teşebbüslerin yaşama şanslarını ortadan kaldıracak <strong>ve</strong> üretim sadece<br />
büyük teşebbüslerde yoğunlaşacaktır. 10 Böylece Marx, teşebbüslerin<br />
büyümesini üretim sürecinin teknik özelliklerine bağlamaktadır.<br />
Marshall, ekonomi literatürüne soktuğu "içsel <strong>ve</strong> dışsal ekonomiler"<br />
<strong>ve</strong> "uzun dönem maliyet fonksiyonu" kavramlarıyla, daha sonra <strong>ölçek</strong><br />
büyüklüğü üzerinde yapılan çalışmaları büyük çapta etkilemiştir. 11 İçsel<br />
ekonomiler tamamen teşebbüsün etki alanı içinde olup, gerçekleştirilen<br />
üretim hacmine bağlıdır. 12 Marshall'ın literatüre kazandırdığı "uzun dönem<br />
maliyet fonksiyonu" kavramı da, ileriki yıllarda, optimum işletme<br />
<strong>ve</strong> teşebbüs büyüklüğünün belirlenmesinde en önemli araç durumuna gelmiştir.<br />
7 Mills, J.S.: Grundzüge der politischen Okonomie, C. 1, tercüme eden: W. Gehrig,<br />
Jena 1913, s. 197-234. Ayrıca bkz.: Robinson, E.A.G.: a.g.e., s. 38 v.d.<br />
8 Mili, işbölümünün hem işletme <strong>ve</strong> hem de ulusal ekonomi seviyesinde <strong>ve</strong>rimliliği<br />
artırdığını belirtmektedir: İşbölümü sonucunda kaynak tasarrufu sağlanmakta<br />
<strong>ve</strong> bu kaynakların diğer alanlarda kullanılması ile ulusal gelir artırılmaktadır.<br />
Ibid, s. 202.<br />
9 Mili, sadece daha sermaye yoğun üretim metodlanna geçmek suretiyle değil,<br />
işletmenin büyüklüğünü artırmak suretiyle kısmi kapasiteler arasında'daha iyi<br />
bir kapasite uyumunun sağlanması sonucunda da maliyetin azalacağım <strong>ve</strong> dolayısıyla<br />
işletme kârının artacağını ifade etmektedir. Bunun nedeni olarak da,<br />
bazı üretim faktörlerinin bölünmezlik özelliği gösterilmektedir. Ayrıca işletmelerin<br />
belirli fonksiyonlarında kooperasyona gitmeleri suretiyle de ölçeğe göre<br />
artan getirinin daha üst derecelerde gerçekleştirilebileceği belirtilmektedir. Ibid,<br />
s. 143. Görüldüğü gibi Mili, konuyu işletmeye ilişkin sonuçları açısından da incelemektedir.<br />
10 Marx, K.: Das Kapital, 3. C„ Stuttgart 1957, s. 232 v.d.<br />
11 Marshall, A.: Handbuch der Volkswirtschaftslehre, tercüme eden: H. Ephraim,<br />
Stutgart 1905. Ayrıca bkz.: Hirsch, H.: Alfred Marshall's Beitrâge zur modernen<br />
Theorie der Unternehmung, Berlin 1965.<br />
12 Marshall, içsel ekonomilerin sadece teşebbüsün üretim bölümünde değil, tedarik,<br />
pazarlama, finansman <strong>ve</strong> yönetim bölümlerinde de etkili olduğunu belirtmektedir.<br />
Bkz.: Hirsch, H.: a.g.e.<br />
91