38 - Mimarlar Odası Arkitekt Veritabanı
38 - Mimarlar Odası Arkitekt Veritabanı
38 - Mimarlar Odası Arkitekt Veritabanı
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>38</strong><br />
IYLIK YAP SEHI DEKORATİF SAN ITLAK O E R G I S I<br />
Yazı ve resimler: A. evi. Eldem • A. Hlaarda av. Mimar Rebit Gorbon |<br />
Maçkada Prof. A. Mimar Sedat bir<br />
Galata Denizbank antreposu. Mimar Naci Meltem • BUyükadada mezarlık projesi. Mim|fr Asım KömürcUoğlu ••<br />
Maraş Belediye h&l binası projesi. Mimar Asım KömürcUoğlu • Manisa Halkevi projesi. Mimar Asım Kömürcü-<br />
oğlu • Fethiye ca-nll. Mimar Kemal Altan • İzmir fuarında Etlbank pavlyonu. Dekoratör muallim I Hakki<br />
Oygar • Türk tezyinatnda Halkarlye dair. A. Süheyl Onver • Başka memleketlerde mimari • Teknik. Prof.|<br />
Bruno Taut • Afyon Stadı hakkında bir müracaat ve bir izah.
Maçkada Prof. A. A. evi<br />
Proje: Mimar Sedat Eidem<br />
Maçkada, teşvikiye camii arkasındaki sırtlarda yapılan<br />
bu ev, eski bir konağın temellerinden istifade edilmek<br />
ve tamamsn onun üzerine oturtulmak suretile yapılmıştır.<br />
Bina iki katlıdır. Zemin katında aynı antreden girildikten<br />
sonra ayrılan ve mütenazır iki daireyi ihtiva eden apartımanlar<br />
vardır. Birinci kat mal sahibinin arzusuna ve ihtiyacına<br />
göre yapılmıştır.<br />
Şarka' ve geniş manzaraya hâkim cep! • üzerinde takriben
10X7.5 eb'adında oval şekilde büyük bir salon vardır. Salona<br />
aydınlığı çatıdan alan bir holden girilmektedir. Zemin kattaki<br />
antreden hole dairevî bir plânı olan merdivenle çıkılmaktadır.<br />
Büyük salonla geniş cephesi kâmilen pençere olan yemek<br />
salonu sürme bir kapı ile iştirak ettirilmiştir. Yemek salonunun<br />
arka tarafında ofis, servis merdiveni, halâ. mutbah bir<br />
sırada olmak üzere toplanmıştır ki bu cephe kısmen şimal is-<br />
tikarnetine müteveccihtir.<br />
Holden ayrı bir kapı ile kütüphaneye ve yatak odasına<br />
girilir. Yatak odasının yanında bir banyo vardır. Banyonun<br />
diğer yatak odaları ile irtibatı ayrı bir kapu ile temin edil-<br />
Binanın arka cephesinde iki ;antre vardır ki bu bahçeye<br />
karşıdır. Evin bahçe ile 'irtibatı burası vasıtasıledir. Bu antre<br />
üzerinde geniş bir sofa .vardır. Yazın sıcak havalarda ,bu lsti-
kametten e.,„ ftaârle. «treyi ve so.ey. serin bir h.lde lu-<br />
bir cephesine Mmilen yerli kit.p r.il.r, y.p.ta.st.r, Kapm.n<br />
yanında bir şömine vardır.<br />
' , 1 11 Kiti^n duvarına ve diâer Zemin katındaki iki daireye gelince; bunlar üçer oda, bi-<br />
Çalışma odasının oval salonla bitişen duvaıına ve aıger
Merdiven ve Merdiven Holu<br />
rer banyo ve mutbahtan ibaret küçük lojmanlardır.<br />
Ortadaki oval salon, kat irtifaınm yüksekliği, salonun iç<br />
mimarisi ve diğer inşaat aksammdaki hatlar, bize eski Türk<br />
tarzının muvaffakiyetle, bugünkü binalarımızda, tatbik edil-
Bu bina yapılırken^ sökülen konağın, eski malzemesi kullanılmıştır.<br />
Bunun için yan pençere doğramaları, parkeler,<br />
mermsr kaplamalar, hattâ dahilî kapıların bir kısmı ile diğsr<br />
birçok aksam tamamen eski konağın malzemesindendir.
eski Türk karakterini vermak için âdeta bu eski malzemenin<br />
mevcudiyetinden istifade etmiştir diyebiliriz. Yuvarlak salonun<br />
içindeki hatlardaki ahenk, duvarlar içinde yapılan eski<br />
Türk hücrelerine banzeyen, nişler, merdivenin dairevî plânı,<br />
ince parmaklığı, eskiyi andıran yeni ve modern hatlardan tevekkül<br />
ediyor.<br />
Yeni mimarimize Türk karakterini vermsk için yapılan<br />
araştırmaların ve gayretlerin, ne kadar yerinde olduğunu Sedat<br />
Hakkının bu muvaffak olmuş eseri bize göstermektedir.
A. H i s a r ı n d a bir ev<br />
Mimar Rebiî Gorbon<br />
Anadolu Hisarında, sahilde, ileride yapılacak bir rıhtım<br />
kenarında inşa edilen bu ev, fazla kalabalığı olmıyan bir<br />
aile için düşünülmüştür. Zemin katta oturma, yemek ve<br />
çalışma odaları, bunların önünde geniş ve üstü pergolalı<br />
bir terasa vardır. Binaya, arkadaki yüksek yoldan basamaklarla<br />
inilen bahçeden ve yan taraftan girilir. Arka taraf<br />
servis kısmına tahsis edilmiştir. Mutfak, ofis, hizmetçi odası<br />
ve merdiven bu kısımdadır.<br />
üst katta ön taraf esas yatak odalarını ihtiva eder. Bunların<br />
önlerinde denize hâkim uzun bir teras vardır. Arka kısım<br />
tâli odalarla banyo, helâ ve merdiven başına tahsis edilmiştir.<br />
Evin plânına, haricî mimarisine, renklerine ve<br />
detaylarına itina edilerek muvaffak olmuş bir bina tesiri elde<br />
edilmiştir.
Üst kat<br />
16 — Sofa<br />
17 — Servis odası<br />
18 — Banyo<br />
19 — Yatak odası<br />
20 — •<br />
21 — Kayalı teras<br />
22 —- Yatak odası<br />
23 — Lavabo<br />
24 — W. C. :<br />
25 — Yatak odası<br />
26 — Balkon<br />
1 — Antre merdiveni<br />
2 — Antre<br />
3 — Lavabo<br />
4 — W. C.<br />
5 — Oda<br />
6 — Servis antresi<br />
7 — Servis koridoru<br />
8 -- W. C.<br />
9 — Mutfak<br />
10. — Ofis<br />
11 — Yemek odası<br />
12 — Oturma holü<br />
13 -- Teras<br />
14 — Kabul salonu<br />
15 — Hol<br />
El<br />
•-•i:<br />
d<br />
o<br />
j r z<br />
3 E<br />
ZEMİN KAT PLANI.<br />
W<br />
DİT MT PLANİ
Galata rıhtımında ve eski bir anbarın arsası üzerinde<br />
Denizbank tarafından inşa ettirilmiş olan bu bina eşyayi ticariye<br />
antreposu ihtiyacını karşılamak üzere istanbulda yapılan<br />
ilk modern antrepodur.<br />
Galata rıhtımlarının inşası sırasında denizden doldurulmak<br />
üzere kazanılmış olan bu arazi üzerinde birinci katı<br />
metre murabbaına 1 ton, zemin katı da iki ton munzam sıklete<br />
mütehammil olarak yapılmış olan binanın temelleri radyejeneraldır.<br />
Bina karkası betonarme olup ayrıca zemin katında<br />
gayri müsavi tasmandan tevellüdü melhuz açılmaya<br />
mani olmak üzere beton armeden mukavemet bölmeleri ihdas<br />
edilmiştir.<br />
Bina dahilindeki tarzı tahmillerin müsavi olmıyacağı göz<br />
önünde bulundurularak bina altı muhtelif blokdan müteşekkil<br />
olarak yapılmıştır.<br />
Zemin katında gümrük muamelâtı cümlesinden olan eşya<br />
muayene mahalleri, memur büroları ve sair müteferrik taksimatı<br />
ihtiva ettiği gibi bu daireler kalorifer tesisatını da<br />
haizdir.<br />
Eşya nakli için iki yük asansörü ve biri beton arme diğeri<br />
demir konstruksyonlu olmak üzere iki rampa yapılmıştır.<br />
Ayrıca birinci kat tavanında havai hat tesisatı için tertibat<br />
düşünülmüştür. Gemilerden tahliye olunacak eşya rıhtım<br />
üzerinde hareket eden vinçler vasıtasile doğrudan doğruya<br />
zemin veya birinci kata bırakılabilecek ve aynı surette bunlar<br />
cadde cihetinden şehre ihraç edilebilecektir.<br />
Antrepo dahilinde eşyalar elekrikle mücehhez arabalar<br />
ile nakledilecekler ve eşya manipulasyonu bu suretle asgarî<br />
hadde indirilecektir.
Kat plânları<br />
1|<br />
\
B ü y ü k a d a d a m e z a r l ı k p r o j e s i<br />
Mimar Asım Kömürcüoğlu<br />
Büyükada müslüman; mezarlığı adanın en yüksek bir yerindedir.<br />
Buraya çıkan yol o kadar diktir ki çıkmak müşkülâtı<br />
vardır. Bugünkü mezarlık aynı zamanda, dolmuş bir<br />
vaziyettedir.<br />
Bunun için, belediye mezarlıkların mümkün olduğu kadar<br />
bir semtte toplanmasını ve burasını kasaba ile kolaylıkla<br />
bağlamağı da düşünerek adanın arkasındaki Hıristiyan mezarlıklarının<br />
daha ilerisinde yeni ve modern bir mezarlık<br />
yapmağı düşünmüştür. Arazi vaziyeti itibarile, deniz kena*<br />
rında intihap edilen sahanın bu projeye göre tanzimi düşünülmektedir.<br />
Bir baş ve büyük kemiklerin kompozisyonu ile sembolik<br />
bir şekilde düşünülen bu plân, arazinin meyli itibarile müteaddit<br />
sedler halinde olacak ve orta kısmı büyük bir meydandan<br />
mezarların parselmanlarına doğru şuai şekilde, inkısam<br />
edecektir.
M a r a ş B e l e d i y e hâl b i n a s ı p r o j e s i<br />
Mimar Asım Kömürcüoğlu<br />
Mimar Asım Kömürcüoğlu tarafından yapılan bu proje<br />
henüz tatbik edilmemiştir. Projenin cephe resminden de anlaşılacağı<br />
veçhile yer arızalıdır.<br />
Hal. küçük bir bonka şubesi ile ticaret odası binasının<br />
yan tarafa doğru bir imtidadını teşkil edecektir. Halde takriben<br />
40 dükân bulunacaktır. Ortada büyük bir meydan vardır.<br />
Halin bir kenarında oldukça büyük bir müzayede salonu<br />
bulunuyor.<br />
sa
M a n i s a H a l k e v i p r o j e s i<br />
Mimar Asım Kömürcüoğlu<br />
Mimar Kömürcüoğlu Asım tarafından yapılan bu proje,<br />
Manisa vilâyeti Halk Partisi ve Halkevi tevsiine aittir.
Bizans medeniyetine karşı daha yüksek, daha parlak bir<br />
devir açan Türkler, istanbul içindeki eski Bizans yadigârlarını.<br />
kendi öz harsı arasında bulundurarak bugüne kadar siyanetle<br />
yaşatmışlardır. Tarihi bir şehir olan Istanbulun eski<br />
hatırasını şüphesiz Bizans eserleri teşkil etmektedir.<br />
Hattâ kırık, dökük bir tarihi yad vesilesi olan en ufak<br />
bir Bizans nişanesi bile hâlâ saklanarak korunmaktadır.<br />
Bilhassa dinî mabedlere ait eserler Türkler elinde gine<br />
dinî bir şekle bürünerek onların bugün kadar idame edilen<br />
mevcudiyetine daha samimî ve alâkalı şekilde hizmet edilmiş<br />
olduğunu üzerinden geçen asırlar isbata kâfidir. Meselâ<br />
en büyük mabed olan bugünkü Ayasofya Müzesi son dört<br />
asırlık hayatı için Türklüğün yüksek seciyesindeki san'at sevgisinden<br />
doğan himayesine medyundur.<br />
Cümhuriyet devrinden evvel ihmal ve teseyyüb yüzünden<br />
birçok âbidelerimize bakamamıştık. Hars ve san'ata karşı<br />
en candan bağlılığı son seneler içinde eski san'at eserlerimizi<br />
ihya etmekle göstermiş olmaktayız.<br />
Esaslı restorasyon tamirleri yapılmış olan büyük camilerimizle<br />
beraber, camiye çevrilen Bizans yapısı bazı kıymetli<br />
eserlerin onarılmasına elyevm devam edilmektedir.<br />
(<strong>Arkitekt</strong>) de |bu meyanda neşretmekte olduğumuz fotoğraflar<br />
bu kere İstanbul Vakıflar Fen Heyeti tarafından restore<br />
edilerek tamamlanmış olan Fatihde Çarşamba civarındaki<br />
(Fethiye camii) nin bize eski vaziyetlerini göstermek-<br />
Vakıflar baş mimarı Vasfi Egeli ile kıymetli arkadaşlarına<br />
teşekkür etmeği bir vecibe biliriz.<br />
(Fethiye camii) nin tarihine gelince;<br />
Vaktile (Pammakaristos) kilisesi olan bu eser, 1574 (982)<br />
tarihinde (üçüncü Murad zamanı) meşhur Türk kumandanı<br />
Sadrâzam öz Demir Osman paşa, İranı, Turanı çiğneyerek<br />
(Azerbaycan) ı fethettiği zaman (Fethiye) adını almıştır.<br />
Aynı zamanda özdemir Osman paşanın Diyarbakır vilâyetinde<br />
de (Fatih) adını taşıyan bir camii vardır.
Fethiye camiinin plânını tetkik edersek iki şekil görürüz.<br />
1 — tnşa tarihi henüz tesbit edilmeyen eski kilise tertibatı.<br />
2 — Eski plâna ilâve ve bitişik Parekliseyon ye Yunanca<br />
(Pareklisyon) denilen canibi küçük kilisenin dahil edilmiş<br />
vaziyeti.<br />
Kıble cihetine gelmesi için münharif şekil gösteren mihrabın<br />
eki de cami olduğu zaman Türk mimarları tarafından<br />
yapılmıştır.<br />
On üçüncü asırda İmparator Paleoloğun yeğeni olan<br />
«Tarhanyotis» in karısı, ölen kocasının ruhunu taziz için bu<br />
Pareklisyonu inşa ettirmişti. Hattâ:<br />
(Ey kocam., hayatımın nuru ve kokusu seni selâmlarım<br />
işte sevgili karının sana aziz ve ebedî bir hatırası) mealinde<br />
böyle bir şiir ifadesini taş üzerine hâkettirip yaptırdığı canibi<br />
kilisenin duvarına astırmıştı.<br />
Elyevm Fethiye camii içinde Bizans devrinden kalma<br />
bilhassa absid kısmında, sıva altında bazı kıymetli mozaik<br />
parçalar görülmektedir.<br />
Eıı yakın kıymetli nakış ilâve edilen canibi küçük kilisenin<br />
kubbesi içinde bulunmaktadır. (Ortada îsa ve dairenin<br />
on iki kısma ayrılmış dilimlerinde de azizlerin resimleri gö-<br />
Bugün son yapılan tamirde dış duvarların kâmilen saçak<br />
kirpileri aslı gibi yassı tuğladan yapıldı, pencere kemerlerinin<br />
tuğla taş karışık eski inşa tarzına mahsus girinti ve<br />
çıkıntı kısımlarile düzgün satıhları derz usulü ile düzeltildi,<br />
îçlik dişlik alçı çerçeveler esas şeklinde yenileştirildi. Eser<br />
bu tamirlerden sonra asla tahrif edilmiyerek temiz güzelliği<br />
ile bugün meydana çıkarılmıştır.
İzmir fuarında Eti Bank paviyonu<br />
Dekoratör Muallim İ. Hakki Oygar<br />
Geçen sayımızda izmir fuarından bahsederken. Eti bank<br />
pavyonunun haricî kabartma kepenk muvaffakiyetinden bahsetmiştik.<br />
Bu âsfa aynı pavyonun iç kısmına ait resimleri<br />
neşrediyoruz. Dahili dekorasyon dekoratör İsmail Hakkı tarafından<br />
yapılmıştır.
Türk tezyinatında Halkariye dair<br />
A. Süheyl Ünver<br />
Güzel san'atlar Akademisi Minyatür Profesörü<br />
ÖNSÖZ<br />
Bu kısa monografi bütün halkârî tezyinatı ihtiva etmiyecektir.<br />
Zira böyle bir eser vücude getirmek için senelerle<br />
çalışmak lâzımdır. Hele halkârî tezyinat tarihini yazmak çok<br />
müşküldür. Fakat bu tarihin yazılması için bu çeşit monografileri<br />
çoğaltmak lâzımdır. Şark tezyini san'atları için böyle<br />
kısa tetkiklere ihtiyacımız vardır. Türk çinilerinde lâle tezyinatı<br />
hakkında Feyzi güzel bir mongrafi neşretmiştir. işte<br />
bu monografiler çoğalırsa ileride yapılacak tezyini san'atlar<br />
tarihine bibliyografi ve kaynak olurlar, işte bu ufak eserin<br />
de ileride bu mühim işe yardımı olursa kendimizi bahtiyar<br />
Halkârî tezyinatın şark tezyini san'atlarında bilhassa minyatür<br />
etrafına konabilen en sade ve güzel ve tabiî nakışlar olması<br />
itibarile çok mühim mevkii vardır. Esasen şarkta tezhip<br />
üstadları aynı zamanda ressam oldukları için kendi zevklerine<br />
göre bu halkârî tezyinatın örneklerini çoğaltmışlardır.<br />
Minyatür esasen tezyin edilmiş bir tablodur. Yalnız dar<br />
bir sahada çalışmak mecburiyetinden daha ince ve kendisine<br />
mahsus bir teknik ile yapılır. Bu müzeyyen levhanın kenarına<br />
yine kendisinden daha çok müzeyyen bir tezyinatın yer<br />
alması nazarı yorar ve minyatürü boğar. Pek az ve yerinde<br />
nakışlar müstesna eski üstadlar minyatürlerin kenarlarına<br />
ufak bir su yapmak veyahut halkâr işlemekle iktifa etmişlerdir.<br />
Halkârî tezyinat hakikaten minyatürün kenarına yakışır<br />
çok sade. mütenevvi ve güzel bir nakıştır.<br />
Şark tezyini san'atlar şubesinde çalışan talebe bu mütenevvi<br />
san'at şubesi amelî ve nazarî derslerini birbirinden<br />
ayırmıyarak takip etmelidir. O zaman san'atta bir şahsiyet<br />
sahibi olabilirler. Sonra ilerliyecek şubede de tetkiki icap<br />
eden her hususu ihmal etmemeli ve eski klâsikleri müzelerimiz<br />
ve kütüphanelerimizde tamamen tetkik edip üzerinde<br />
etüdler yapmalıdır, işte bu çalışmalar neticesi eski san'at ehlinin<br />
gittikleri klâsik yoldan inhiraf etmiyerek yeni bir üslûbun<br />
meydana geldiği görülür. Bu şubede terakki etmek isteyenler<br />
yalnız taklit eser yapmaktan çekinmeli ve san'atı<br />
asrın icabatı cereyanlardan mahrum etmemelidir. Fakat bu<br />
eski eserleri tetkik etmeden meydana gelemez.<br />
işte buraya koyduğumuz modeller halkârin nasıl işlenebileceğine<br />
kâfi birer misaldir. Bu tezyinattaki tenevvüe hakikaten<br />
dikkat etmelidir. Eğer bu örneklerden halkârî tezyinatın<br />
mahiyeti anlaşılarak istifade olunabilirse bu eser. matlûp<br />
gayesine varmış olur.<br />
Şark tezyinî san'atlar şubesine devam eden her talebe<br />
tezyinatın esasını iyi kavrayarak bizzat bu esaslar dahilinde<br />
örnekler çizmeğe dikkat etmelidir. En yüksek üstadları sinesinde<br />
barındıran bu şubenin değerli hocalarının da fikirlerinden<br />
istifade ederek onlar gibi yetişmeğe gayret etmelidir..<br />
Bilhassa minyatür kısmına devam eden talebenin bu tezyinat<br />
ile yakından alâkadar olarak çalışması lâzımdır. Ekseriya<br />
minyatür bitince kenarını ince ve az nakışlı bir su ile<br />
çevirir veyahut etrafına bu tarzlarda mühim olarak bir halkâr<br />
işler.
Bu satırlarda bana yüksek feyzlerini muhabbetlerini de<br />
katarak saçan ustalarım Nuri. Hakkı Altınbezer, Tahir.<br />
Necmeddin Okyay, Kâmil Akdik ve Bahayı bu vesile ile<br />
derin bir muhabbet ve hürmetle yâdedeı- ve bizleri himaye<br />
eden ve çalışmamızı âzami bir surette kolaylaştıran Maarif<br />
Vekâleti yüksek erkânile Akademimizin çok değerli ve fazıl<br />
direktörü Burhan Toprağa şükranlarımı sunarım.<br />
Bu esere konmak üzere Beyazıdda umumî kütüphanede<br />
mevcut bugüzel eserin halkârlarından istifade ettiren fazıl<br />
ve âlim Bay İsmail Şaibe de keza teşekkürler ederim.<br />
A. S. ünver<br />
Şarkta resim vs nakış tarihi üzerine kısa bir mülâhaza<br />
Halkâri şarkta Türk ve İslâm dünyasının en büyük ve<br />
ince zevklerine bugünün ve dünün birer misali olan tezhibin<br />
nisbeten kolay yapılan cazip bir şeklidir. Tamamen altından<br />
yapılan bu tezyinatın ayrı bir üslûbu ve esas hatları<br />
vardır. Tamamen çinî (kâşî) nakışlarına uymaz, daha çok<br />
Orta Asya, Hatay ve Çinde yapılan ve tabiattan alınmış misallerle<br />
üslûplanmış bir tersim tarzı gösterir ve tezhibin de<br />
ve çininin de esasını teşkil eder.<br />
Tezyini san'atların daha Orta Asyadan iran sahasına ve<br />
Mezopotamyaya inmeden ve dünyanın islâm kültürile yükseldikeri<br />
yerlere gelmeden evvel halkârın esasları ile dolu tabiî<br />
nakışlara tesadüf ediyoruz. Tezhip daha üslûplanmış ve<br />
daha ziyade hendesî şekillerle bezenmiş bir tezyin usulüdür.<br />
Bugün tasnife sığdırılması müşkül olan pek çok şubelere ve<br />
bu şubeler de birçok nevilere ayrılmıştır. Fakat halkâri sade<br />
nakışlar tezhip usulü ile tezyin olunan kâğıtta hasıl olan<br />
zıddiyeti ortadan kaldırmış bir tezhip ve yazı kenarlarında<br />
nazarî okşar, hendesî nakışlar arasında tabiata çok yakın ör-<br />
•neklerile hoş bir âhenk teşkil etmiştir.<br />
Her Türk ve islâm memleketinin nakış tarihinde halkâr<br />
büyük inkişaflara mazhar olmuştur. Halkârî yalnız sade altınla<br />
ve onun sulu gölgesile değil herçeşitte renkli ve renksiz;<br />
tahrirli ve tahrirsiz lâyuat tabiî ve bazan hendesî şekillerle<br />
işlenmişlerdir. Bu Türk İslâm memleketlerinin nakış<br />
tarihlerine esas olan minyatürlerle süslü kitaplar, mecmualar.<br />
yazı murakka'ları, tszhipli eserler ve levhalar ve sair<br />
resim ve tezyinat tarihini alâkadar eden birçok kaynaklar da<br />
bunların en iptidaî ve güzel örneklerinden, en mütekâmil şekillerine<br />
kadar tesadüf ederiz.<br />
Tezyinatın tarihi şarkta daima şayanı dikkat inkişaf merhaleleri<br />
göstermiştir. Lâkin muhtelif İslâm ve Türk ülkelerinde<br />
bu tezyinatın bazan o kadar birbirinin tersim tarzına<br />
benzer ki yalnız İran tezyinatı ile meşgul olan bir mütehassıs<br />
dar görgüsünün kendisine bahşettiği liyakat derecesinde bunları<br />
da kâmilen İran tezyinatına maleder ve maalesef san'-<br />
at âleminde san'at tarihi ile uğraşanlar da böyle düşünür.<br />
Fakat unutmamalıdır ki şarkta resim yapan millet yalnız<br />
iranlılar değildir. Hintliler, Orta Asya Türkleri ve İran sahasında<br />
yaşayan Türklerin, Mezopotamyada Abbasîlerin, Mısırlıları,<br />
Suriyelilerin, büyük Selçukî imparatorluğu havzasında<br />
bulunan Türk hükümetlerinin, nihayet Anadolu Selçukilerin,<br />
İranlıların ve bunlardan daha evvel Osmanlı Türklerinin<br />
hâlâ örnekleri istanbul ve dünya kütüphane ve müzelerini<br />
süsliyen kıymetli eserlerini unutmamak lâzımdır. Şarkta<br />
tezyinat san'atına iranlılara verilen mevki kadar diğer<br />
şark milletlerinin de hakları inkâr olunmamalıdır.<br />
Muhtelif Halkâri numuneleri<br />
Bu mukaddimeyi yaptıktan sonra halkâri tezyinatın bu<br />
eski şark milletlerinin örneklerinden şimdilik misaller koya-
mıyacağımızı beyan ederiz. Yalnız Istanbulda XVI ncı asırda<br />
yaşamış Türk sanatkârlarının halkâr san'atında en mütenevvi<br />
ve olgun misallerini taşıyan Türkçe bir esarin halkâr örneklerinden<br />
koyacağız ve bunla* ı tavsif etmekle iktifa edeceğiz.<br />
Burada halkârî örneklerini koyduğumuz bu eser Beyazıdda<br />
umumi kütüphanede 4969 numarada kayıtli Murad (1)<br />
bin Selim Han namına yazılmış (Kitabı iklimi Cedid) dir.<br />
Mehmed bin Lûtfullah elile 991 (1593) tarihinde yazılan bu<br />
eser scnebi dilde yazılmış ve Amerikanın keşfine ait bir eserden<br />
iktibas edilmiş, şark ve garp âlimlerinin fikirlerile telif<br />
mahiyetinde güzel bir eser vücude getirilmiştir. Müellifi Emir<br />
Mehmsd bin Hasan Elsuudî'dir. Resimlerle süslü bu açık<br />
Türkçe eser 1266 da Bezmiâlem Valde tarafından kütüphaneye<br />
vakfedilmiştir. Kitap çok güzel bir nesih ile yazılmıştır.<br />
Eserde birkaç sahnesi garip hayvanlara ait birkaç levha, birisi<br />
yarım iki dünya haritası vardır. Sahife eb'adı 18 X 31,5 dur.<br />
Halkâı-lar yanlarda 7 santim eninde, alt ve üstte 4,5 santimdir.<br />
Yanlarda motifler 7X 16, üst ve altta 4,5 X 13,5 halinde<br />
tekerrür eder. Bilhassa burada 23 çeşit esaslı halkâr vardır.<br />
Tali olan dar halkârları hesap etmiyorum. Bunların renkleri<br />
ufak tefek farklarla eserde birkaç defa tekerrür etmiştir.<br />
Eser 282 sayfa olduğuna göre 22 şekil birçok defalar tekerrür<br />
etmektedir. Bunlar çok serbest ve güzel çalışılmış ve<br />
tezyinatta terkip kabiliyeti yüksek olan bir san'atkâr tarafından<br />
çizilmiştir. Onun bu halkârları çizmedeki vukuf ve<br />
kabiliyeti şayanı hayrettir. Lâkin derin araştırmalarımıza<br />
rağmen san'atkârın kim olduğu anlaşılamamıştır. Yalnız bu<br />
tezhip kârhanesi ıtlak olunan müzehhiplerin çalıştığı dükkândan<br />
çıkmış olmasını zannediyoruz. Ekseri eserlerde görüldüğü<br />
veçhile müşterek çalışmağa bir misaldir. Belki onun<br />
içindir ki imza konmamıştır diyebiliriz.. Topkapısarayında revan<br />
odası kütüphanesinde 1264 numarada kayıtlı (Şemailnamei<br />
Alosman) namında 12 padişahın hayat ve şemailinden<br />
bâhis eserin zemini renkli püskürme boya ile boyanmış halkârlarında<br />
bu eserin birkaç örneğine tesadüf ediyoruz.<br />
Ayni zamanlarda bu şekillere diğer yazma eserlerde nadir<br />
olsa bile tesadüf edilir.<br />
Bu halkârların müteaddit iğnelenmiş kalıpları hazırlanmış<br />
ve ismini maalesef öğrsnemediğimiz bu san'atkârın yanındaki<br />
çıraklarile beraber birçok yerde tekrar ile yapılmıştır.<br />
Eskiden kitapların nakışları şimdi olduğu gibi ciltlenmeden<br />
evvel tamamlanmak icap ettiğinden birbiııne benzeyen<br />
sayfalar birden elde çıkarılmıştır. Çok emek ve zaman alan<br />
bu sahifeler eserin çok ince bir zevkle okunmasında âmil<br />
olmakta mazrufu kadar zarfı da değerli bu eser bu noktadan<br />
mühimdir.<br />
Nakışları güzel olan eski eserler bugün bazı metinlerden<br />
daha kıymetlidir. Bu nakışlar eserleri süslemek için yapılmıştır.<br />
Fakat bugün bu nakışlardır ki san'at tarihimizin en<br />
belli başlı örneklsrini ve kaynaklarını teşkil etmektedir.<br />
Bugün olduğu gibi eskiden de tezhip ve nakış sanatkârlarının<br />
kendilerine göre hususiyetleri vardır. Bu eserde minyatürler,<br />
haritalar ve hendesî olarak çizilmiş bazı şekillere<br />
tesadüf ediyoruz. Ne yazık ki bunların ressamlarının aynı<br />
olup olmadığına bir hüküm veremiyoruz. Hattatların bu gibi<br />
eserleri nerelerde ve hangi tarihlerde istinsah ettikleri yazılı<br />
olduğu halde san'atkârların çok defa imzalarına tesadüf etmeyiz.<br />
Onlar yalnız san'at heyecanını duymakla iktifa etmişler<br />
ve isimleri etrafında maalesef heyecan uyandırmamışlar<br />
(1) Üçüncü Murad (1574 - 1595). Muhtelif Halkâri numuneleri
ve buna lüzum görmemişlerdir. Belki zamanlarına göre bu<br />
tevazuda haklı idiler. Fakat bugün isimlerini öğrenemediğimiz<br />
bu san'atkârlaı-ın eserlerile kendi şahsiyetlerini yaşatamıyoruz.<br />
Onlar san'atlarında hakikî bir ruh yaratmağa muktedir<br />
olmuşlardır ki bunları ancak o sayede anlayabiliyoruz. O da<br />
Türk ruhudur. O ruh ki hâlâ eserlerinde yaşıyor ve onu bugünün<br />
san'atkârları yaşatmağa çalışıyor. İşte bu eseri de bir<br />
Türk yapmıştır. Bunu bir Türk yapmış derken diğer Türk ustalarının<br />
emsalsiz eserleri bazan imzalarile karşımızda duruyor.<br />
İşte o imzalılar ve tarihliler, bu bazan tarihli fakat<br />
imzasız eserlere imza oluyorlar. O da bu eserlere artık vurulması<br />
icap eden Türk vasfıdır. Bu ince ve hususi vasıf diğer<br />
memleket ve milletlerin san'at tarihlerinde bu şekilde görülemez.<br />
Bunların tefriki için bütün nakış kolleksiyonlarını gözden<br />
geçirmek âzımdır.<br />
Bu eserlerle biz geçmiş asrın san'at hareketlerini iyi kavrıyoruz.<br />
Bugün olduğu gibi mazide de Türkün kendisine has<br />
incelikleri ve zevkleri vardır ki bu muhitte doğmadan ve<br />
bu inceliği ve zevki Türk aile bucağında yetişmeden hissetmenin<br />
imkânı yoktur. Bunlar öyle inceliklerdir ki san'atın<br />
tarihine vukuf ile mütehassıs olduğunu iddia eden yabancılar<br />
asla vâkıf olamazlar, ona en büyük misal bu eserlerin Türklerin<br />
yapamıyacaklarına hükmetmeleridir. Bir insan diğer<br />
birisinin babasını tanımayabilir, fakat herkes kendi babasını<br />
bilir. Yalnız bilmekle kalmaz tarif edeceği his ve heyecanlarla<br />
kaynaşır. Onun içindir ki san'at mütehassısları bu işin<br />
zevkini tatmış ve benliğinin inceliklerini taşıyan bu eserler<br />
hakkındaki hükümlerimize dikkat etmelidir. Aksi takdirde<br />
san'at tarihi hakkında yazılan bütün yazılar indî bir mülâhazadan<br />
öteye geçemez, asırlar sonra düzeltilecek hataları şimdiden<br />
çoğaltmamak lâzımdır.<br />
Tam rubu asırdır san'at âleminde, yüksek şahsiyetli san'-<br />
atkârlarla yaşamış ve san'atın inceliğine vukuf peyda etmece<br />
çalışmış ve bunları bizzat da yapmış ve yapmakta bulunmuş<br />
bir fert sıfatile şarkta tezyini san'atların en incelerini<br />
ve güzellerini yapan milletler çok olduğunu tasdik ede-<br />
• im. Fakat bunlar içinde Türkler bu tezyinatın en mütekâbilini<br />
ve tarife sığmaz benliklerindeki yüksek hisleri en iyi<br />
ifade eden millettir. Türk vatanı haricindeki eserler ve san'at<br />
eserleri olmak dolayısile iftihar etmekte haklıyız. Fakat bizim<br />
yurdumuzdaki san'at eserleri ve âbideleri bizim en büyük iftiharımızı<br />
celbetmelidir. Bunları iyi tanımalı, sevmeli ve âleme<br />
de tanıtmalı ve sevdirmeliyiz.<br />
Halkâr yapılacak kâğıdın bir yere yapışmış ise iyi yapıştırılmış<br />
olması ve yapışık değilse iyi cinsten ve altın ve boyalarla<br />
insicamını kaybedecek kadar ince ve âdi olmamasına<br />
ve bir de iyi mühürlenebilecek kâğıtlara yapılması lâzımdır.<br />
Hafif renklerle boyanmış kâğıtlar üzerinde halkâr güzel bir<br />
tesir bırakır. En güzel halkârlar bilhassa altının nescine geçmemesi,<br />
iyi gölgelenmesi hasebile aherli kâğıtlar üzerinde yapılabilir.<br />
Evvelâ halkârî yapacak olan kâğıdın eb'adına göre<br />
esasını ve teferruatını bilhassa kendi hazırlamak üzere diğer<br />
bir kâğıda bir taslağını çizmeli bunda münhanilere ve şekillerin<br />
büyüklüğü ve küçüklüğü tenasübüne dikkat ederek bunu<br />
ince bir kâğıda dikkatle ve ince olarak hafif renkte boyalı<br />
fırça veyahut ucu sert ve sivriltilmiş bir kurşun kalemle<br />
çizmeli ve altına birkaç adet ince kâğıt konarak ve hudutları<br />
da işaret olunarak sıkıca ve iyice iğnelenmelidir. Bir kalıp<br />
ne kadar iyi bir ince kâğıda ve ne kadar güzel bir surette
dikine olarak iğnelenmiş ise
düşürür ve yerleri sakil kalır.<br />
Yerli altın varak çok iyi hazırlanmış ise ayarı ve bilhassa<br />
renginin kırmızılığı hasebile çok makbuldür. Bu halis 24<br />
ayar altındır. Avrupanın 24 ayar denilen altını bunun yanında<br />
derhal farkedilir. Muhakkak ki Avrupa ayarları bozuktur.<br />
işte bu saydığımız evsaftaki altınlardan icabına göre<br />
birkaç deste alınır. Gayet iyi hazırlanmış ve iyi cinsten zamkı<br />
arabînin koyu mahlûlünden veyahut süzme baldan birkaç<br />
damla alınır. Ufak içi münhani, yağdan tecrid edilmiş ve iyi<br />
temizlenmiş eski büyük çini veyahut ateşe mukavim beyaz<br />
tabak ortasına konur. Zamkı arabî ya tozundan veyahut parça<br />
zamkların en berraklarından seçilerek ve suda bir müddet<br />
bırakılıp bir orta kalınlıkta bezden süzülerek hazırlanır<br />
ve bu zamkın üstadı mükerremimiz Üsküdarlı hattat ve profesör<br />
ismail Hakkı Altınbezer bir müddet bırakılarak sonra<br />
kullanılmasını tavsiye eder. Süzme bal hariçte kolaylıkla bulunabilir,<br />
lâkin bununla altın ezildikten sonra balın çıkartılması<br />
için ezilmiş altının tabakta birkaç defa su ile yıkanması<br />
lâzımdır, üstad Altınbezer'e göre bal ile ezilmesi de muvafıktır<br />
zira ezilirken bal çabuk kurumaz, fakat zamkla ezerken<br />
kuruması mahzuru vardır. Her iki suretle de kullanılabilir.<br />
Çok acele zamanlarda eczaneden tedarik edilen ve tababette<br />
kullanılan toz zamkı arabîden de bir miktar tabak<br />
ortasına konup su ile hamur haline getirildikten sonra da<br />
altın ezilebilir.<br />
Altını ezmeden evvel ellerin sabunla iyice temizlenerek<br />
bilinmez kirlerden ve yağlardan tecrid edilmesi icap eder.<br />
Ezilecek masa üzerinde bir bardak iyi su bulunmalıdır.<br />
Evvela sağ elin orta parmağı memesine bir zerre zamktan<br />
dokunularak defter veya yaprak arasındaki altından bir<br />
varak kaldırılır, parlaklığı tamamen kayboluncaya ve hamur<br />
haline gelinceye kadar ufak bir sahada ezilir. Bunu aynı<br />
emeliye ile diğer varaklar takip eder. Bunları hemen<br />
ezilmeden üst üste tabağa doldurmamalı, yavaş yavaş almalıdır.<br />
Heyeti umumiyesi bir, iki veya üç deste ne ise tabağa<br />
tamamen alındıktan sonra iyice ve dikkatle ve önce mahdut<br />
bir sahada hamur haline gelen altın tabakta tabağın cesametine<br />
göre bir veya diğer parmakların yardımile yayılarak<br />
ezilmekte devam edilir (1). Arada zamk ve bal parmak hareketine<br />
mâni olacak olursa koyulaşırsa bir damla altınlı olmıyan<br />
bir parmak ile bardaktan birkaç damla su ile ıslatılır,<br />
icap ederse bu ameliye birçok defalar tekrar olunur. Nihayet<br />
altın varakların iyice ezildiklerine kanaat gelirse bardaktan<br />
bir parmakla su alınarak tabağın bir köşesinde herhngi ezilmiş<br />
bir satıh üzerine konarak orada pek mahdut sahada yapılan<br />
calihada büyük parçalar görülürse yeniden aynı tarzda<br />
ezilmeğe devam edilir. Eğer mütecanis bir hal almış ise<br />
ezmeğe nihayet verilir. O temiz su ile altınlı olan parmaklar<br />
tabak içinde suyu akıtılarak ezilir. Parmaklar iyice temizlenince<br />
bir parmakla tabaktaki altın bu su ile karıştırılır, büyük<br />
tabakta ise küçük tabağa akıtılır, küçük tabakta karıştırıldıktan<br />
sonra bırakılır ve üzerine tabağın alabileceği kadar<br />
su koyup ve karıştırılıp suyun durulup altının dibe çökmesine<br />
kadar üzeri kapalı olduğu halde sarsılmaz bir yere<br />
bırakılır. Su sıcak olursa altın daha çabuk dibe çöker, iyi<br />
ezilen altın zerreleri çok ince olduğuğundan teressübü için<br />
bazan bir gün veya bir gece su ile bırakmak icap edebilir,<br />
Halkari sahife köseleri<br />
306<br />
uhtelif kompozisyonlar<br />
(1) Eskiden altını büyük çini tabaklar içinde avuç içi ile<br />
ezerlerini;. Çok defalar da eski müzehhipler sık sık altın ezmemek<br />
için uzun zaman için kendilerine lâzım olan altını<br />
ezip bir hokkada teressüp ettirirler, lüzum oldukça biçak ucu<br />
ile alıp eritip kullanırlarmış.
zira kolay dibe çökmez. iyi ezilmiyen altınlar hemen pek az<br />
bir müddette dibe tabağa yayılmış bir halde değil, ortada<br />
birikmiş halde toplanır. Bu iyi ezilmediği için iyi kulllanılamaz,<br />
yeniden dikkatle ezmek icap eder.<br />
Tabakta altının üzerinde kalan kirli ve zamklı su altın<br />
durulduktan sonra biraz dikkatle tabağı çok sarsmadan mutedil<br />
bir hareketle diğer bir kaba aktarılır. Bir yere götürülecekse<br />
ateş müvacehesinde kurutulur veyahut kendi halinde<br />
bırakılır, işte bu altın bilâhare çok iyi tutkaldan biraz çentilmekle<br />
veyahut iyi jelâtin biraz suda eritmekle husule gelen<br />
hafif tutkallı veya jelâtinli su karıştırılarak sürülür.<br />
Kaba halkâr işlenirken ince ve beyaz cinsten iyi tutkallı<br />
su kullanılabilir fakat sahifede halkâr işlenirken iyi<br />
ve ince olması matlûp olduğu için jeâtinli suyu tercih etmelidir.<br />
Zira sahifelerde tutkallı altın çatlar ve dökülebilmesi<br />
ihtimali vardır.<br />
Üstadı muhterem reisülhattatin (Kâmil Akdik) in verdiği<br />
izahata göre altın tabakta sulu olarak uzun zaman durursa<br />
bozulur. Su onu bozabilir. Daima kuru bir halde bıra-<br />
Kilmalıdır. Kaynatmakla halis ve saf altın bir değişiklik yapmaz<br />
ve altın hararetle yanmaz. İçindeki zamkı yanabilir. O<br />
da sulandırılmakla veyahut yeniden ezilip yeniden su ile durulmakla<br />
bertaraf olur.<br />
Eski müzahhipler altının çok parlak olmasını temin için<br />
szildikten sonra suda uzun müddet kaynatırlarmış.<br />
Ezilmiş altın ile bazan kalın ve bazan çok ince işler<br />
yapmak icap eder. İnce olmazsa fırça ile ince çekilemez, onun<br />
için altın ezildikten sonra mutlaka bir temiz mendil veya elyafı<br />
sık bir bezle kendi haline bırakılarak süzülmelidir.<br />
Üstad Kâmil Akdik'in verdiği izahata göre çok itina ile<br />
altın ezen, hattat Şevki ve Sami ve diğer muasırı mühim hattatların<br />
müzehhibi iken ihtiyarlığında ihtiyaç içinde ölen müzehhip<br />
ve mücellit Hüsnü efendi (1) de ezdiği altını mendilile<br />
süzermiş ne kadar temiz ve itinalı ezilirse ezilsin altın varaklar<br />
arasında bulunması melhuz olan pislikler böyle bertaraf<br />
olur.<br />
Ekseriya bu şekilde süzülen altın da kalın olabilir o zaman<br />
bu süzülmüş altını yeniden sulandırmalı bir dakika kadar<br />
bırakmalıdır. Kalınları dibe çöker, inceleri daha suda<br />
muallak haldedir, kolay teressüp etmez, işte bu ince zerreleri<br />
muallâk halde tutan su diğer bir tabağa aktarılır, bu dibe<br />
çöken altın zerreleri çok ince tahrirlere ve fırça ile işlemelere<br />
müsait bir inceliktedir. Bu altın ufak ve ince sürülmesi<br />
ve şekil yapılması lâzım yerlere sürülür, diğer kalınca olanı<br />
da cetvellerde ve kap işlemekte ve diğer büyük ve kaba işlerde<br />
kullanılır.<br />
Bir yere işlenen veya sürülen altını kabartmağa gelince:<br />
Bu. iki usulde parlatılır. Ya doğrudan doğruya süleymanî<br />
taşından mamul ve sureti mahsusada bu iş için yapılmış<br />
ve zermühre ıtlak olunan kalemtraş sapı boyunda ve sap<br />
ucu kalınlığında bir taşı havi mührelerle parlatılır. Parlatmada<br />
usul budur.<br />
Altın kâfi derecede zamklı olursa mühre ile altın sıyrılmaz<br />
ve altın zermühreye bulaşmaz. Eğer altın fazla zamklı<br />
ise o zaman mühreyi tutar ve mühre parlatmakta müşkülât<br />
çeker ve altını bu fazla zamk .hasebile çizer ve çok zamklı<br />
altın da esasen iyi parlamaz ve altının parlaklık ve taravetini<br />
(1) Hüseyin Hüsnünün Topkapı sarayında Hazine Kütüphanesinde<br />
Şevki efendi hattile pek nefis olarak yazılmış<br />
bir kur'anı kerimin tarafından tezhibi ve teclidi çok şayan<br />
dikkattir.<br />
de bozar. Her halde zamktaki karara dikkat etmelidir. Bazan<br />
altın üzerinde mühre bir türlü yürümez, takılır gibi olabilir.<br />
Bir parça iyi kaymasını temin için parmakların hafif<br />
yağından istifade edilerek mühreye sürülebilir. Fakat bunda<br />
pek ileri varmamalı, zira altın üzerinde bir. yağ tabakası<br />
kaplar. Kenarlarına iyi cetvel çekilemediği gibi üzerinde iş<br />
yapılamaz, topak topak ve fena bir hal alır.<br />
Altın mat (donuk) olarak parlatılmak istenirse ki koyu<br />
zeminlerde bu şekil tercih olunduğu gibi bazı zıt altınlar da<br />
parlak ve donuk altının da bir arada güzel bir âhenk yaptığı<br />
unutulmamalıdır, işte bu donuk altın perdahını altınlı satıh<br />
ile zermühre arasında konan ince ve düz bir saman kâğıdı<br />
ianesile yapılır. Artın zerratı bu tesirle sıkışarak donuk bir<br />
parıltı hasıl eder. Bazı satıhlar mühre ile çizgiler peyda edebilir.<br />
işte bu donuk parlatmada da bu mahzur yoktur.<br />
işte altın bu suretle hazırlanıp ve şekillere sürüldükten<br />
sonra asıl halkârî vasfın verilmesi için buraya ilâve olunan<br />
şekillerde görüldüğü veçhile iç gölgelerinin yapılması icap<br />
eder. Bunun için de yerine göre büyük vaya küçük fırçalarla<br />
altın tabağındaki altın suyundan alınarak kenarlarına<br />
hafif temas edilmek suretile zemine gölge yapar gibi sürülür<br />
ve bazı yerleri çok hafif bir gölge ile bırakılır veyahut gölge<br />
yapılmaz. Bu da zermühre ianesile donuk olarak parlatılır.<br />
Halkârı nakışları ekseriya donuk parlatmalıdır. Daha cazip<br />
olur ve ziyaya karşı gözü alıcı ve görmeğe mâni halden<br />
çıkar, nazara karşı daha hoş gelir. Bu sulu clarak sürülen<br />
altın da kendisine göre parlar.<br />
Halkâr çeşitleri<br />
Halkâr yalnız bir çeşit değildir. Bunun gerek tersim tarzı<br />
ve gerek az boyanmaları itibarile muhtelif şekilleri vardır.<br />
En çok gördüklerimiz resim ve yazıların etrafında muhtelif<br />
renklerde aherli kâğıtlar üzerinde bazan tamamen ve bazan<br />
kısmen altınla yapılmış ve daha ziyade tabiattan alınmış ve<br />
iyi üslûplanmış tarzda şekiller halinde çizilmiştir. Çok defa<br />
zemine de delikli kalıplarla renkler püskürtümüştür. Şekillerin<br />
esası altındır. Altın zeminin icabına göre ya parlatılır<br />
veyahut donuk bırakılır. Donuk bırakılmasının hikmeti muhtelif<br />
zeminler üzerinde daha iyi görünmesini temindir. Parlak<br />
altın ise yalnız bir vecihde parlak görünür ve ekseriya<br />
nazarda hoş bir tssir bırakmaz. Fakat usulen çizgiler araları<br />
altın suyu ile gölgelendirilir. Keza bu da donuk bırakılır,<br />
işte halkârın yapılış tarzı budur. Bu mütenevvi şekillerin<br />
kenarlarına tek ve bazan çift tahrir de yapılmıştır. Tahrirlerin<br />
muhtelif renklerde olabildiğine dair misaller az değildir.<br />
Yapılan tahrirler de bütün çizgilere mahsus değlidir, bazı<br />
yerlerine ve sapların bir kenarına konmakla da iktifa olunmuştur.<br />
Halkâr çeşitleri hatır ve hayale gelmiyecek. kadar çoktur.<br />
Bu çok cazip olan tezyinat usulü başlı başına her hangi<br />
bir yerde, bir kitapta, bir levhada, bir yazı kenarında ve<br />
ekseriya hafif olmaları hasebile minyatür kenarlarında yer<br />
almıştır. Çok çeşitli ve tabiate yakın misallerle süslü olmasıdır<br />
ki halkâr şarkta bilhassa Türk âleminde müstesna bir<br />
mevki almıştır. Sırf halkârî tezyinattan ibaret kitap kapları,<br />
ciltlenmiş kitap mahfazaları, şirazesi örüldükten sonra teclit<br />
edilmiş kitapların başları, şemseli kapların iç tarafları ve<br />
bazı sandık, çekmece ve levhalar kenarlarında ve içlerinde<br />
bunların harikulâde güzel, basit ve bazan çok olgun ve dolgun<br />
şekilleri vardır. Halkârî örnekleri çini satıh'lardaki nakışların<br />
da esasını teşkil eder.
Halkâr yapılırken kullanılan çiçekler ve bunların<br />
Halkârda her çeşit şekle ve çiçeğe tesadüf edebiliriz.<br />
Ufak bir dikkatle anlaşılabilir ki buraya koyduğumuz halkâr<br />
nümunelerinde de yıldız çiçeği, çam kozalağı, kuş gövde ve<br />
kanatlan, çınar yaprağı, gül reyhan, nergis, servi, lâle, gül<br />
goncesi, sünbül, pek çok yaprak nevileri yonca yaprakları,<br />
yer menekşesi, enginar yaprağı, rumîler, hataîler ve envai,<br />
seberk
tatlılık husule getirir. Renkli veya altın suyu ile gölgelen- ince saman kâğıdı Halkâr gölgesi Kopya kâğıdı<br />
mesi mutlaka lâzımdır. Ancak bu suretle bu kâğıtlar üze- Yazı kenarı Renkli halkâr Halkâr kalıbı<br />
rinde tesirini tamamlar. İyi cins kâğıt ve üzeri iyi yağsız Kitap mahfazası Renksiz halkâr Söğüt ağacı kötesviye<br />
edilmiş ve hafif boyalı ve boyasız tahtalar üzerinde Şiraze Tahrirli halkâr mürü çıkını<br />
halkâr güzel intibaını tamamlar. Kâğıtların kalınca ve bil- Şemseli kap Tahrirsiz halkâr Kalıp<br />
hassa aherli olması halkârî tezyinatın iyi yapılmasında en Rumî Minyatür iğnedan<br />
başlıca muvaffakiyet amillerindendir. İntihap olunacak kâ- Hataî Mecmua Yeşil altın varak<br />
ğıt renkleri resmin ve yazının icabatına göre uygun olmalı .Seberk (3 yap- Yazı murakkaları Sarı altın varak<br />
ve zıd renkler kullanmamalıdır. Hafif ve mütecanis renkli raklı) Levha Zamkı arabî<br />
yerler üzerinde halkâr çok güzel olur ve iyi bir tesir ya- Berki ıtrî Nesih mahlûlü<br />
par. aÇlışan da muvaffak olur, muvaffak olmuş bir eser de Berki halkârî Tezhip Ayarı düşük altın<br />
kârhanesi<br />
daima beğenilir. Onun için kâğıda iyi dikkat etmelidir. Emi- Penc berk Müzehhip Varak<br />
ci kâğıtlarda gölgeler de iyi olamaz, kâğıtların kalınca ve Püskürme boya Yerli altın<br />
Hilye<br />
bilhassa aherlenmiş veyahut mührelenmiş bulunması bu mah- Kubur iğnelenmiş kalıp Deste<br />
zuru da ortadan kaldırır. Edirne işi Çırak Defter (altında)<br />
Lâke (rugan) kap San'atkâr Tutkal, Tutkallı<br />
Eserde zikri geçen ıstılahlar ve kelimeler<br />
Deri<br />
Hattat<br />
Süleyman! taş Çint Aherli kâğıt Kursak Altın Jelâtin, Jelâtinli<br />
Zermühre Kâşî Sıkça ve ince iğ- Ceylân dçrisi Boya su<br />
Mühre Nakış neleme Halkârî Mührelenmek Ezilmiş altın<br />
Donuk altın Sade altınla hal- Dikine iğneleme Tezhip Renkli kâğıt Altın süzmek
Başka memleketlerde<br />
mimarî<br />
ALMANYA:<br />
istatistik:<br />
iş dairesi tarafından yapılan biı- sayım neticesinde Almanda<br />
(20) milyon işçi ve hususî müessesat memuru bulunduğu<br />
anlaşılmıştır. Bunların on bir milyonu sanayi ve ticarette<br />
çalışmaktadır, inşaat işlerinde ise (2) milyon işçi ve<br />
memur çalışıyor. Bunlardan başka taş ve toprak işleri sanayiinde<br />
(632.000), ahşap İşlerinde (623.000) kişi çalıştığı anlaşılmaktadır.<br />
ALMANYA:<br />
inşaat tasarruf sandıkları (Bausparkassen):<br />
Yatırılan tasarrufatı münhasıran inşaat işleri sahasına<br />
sevketmek üzere tesis edilen bu sandıklara ait ilk nizamname<br />
1931 senesinde intişar etmiş ve bu sandıklar sigorta kontrol<br />
işlerine bakan merkez ofisinin kontrolü altına konmuştu. Bu<br />
dairenin müsaadesi olmaksızın yeni sandık açılması memnu<br />
idi. 1934 kanunile mezkûr sandıklar banka kontrolüne tâbi<br />
tutuldu. Bu suretle Alman kredi rejimi içine alınmış bulunuyorlardı.<br />
19<strong>38</strong> nisanında ise mezkûr inşaat tasarruf sandıklarına<br />
son şekilleri verilmiştir. Bu kanuna göre inşaat tasarruf<br />
sandıkları, birinci ipotek kıymetini geçen bina kıymetlerile,<br />
yani ikinci ipotek kıymetlerile meşgul olacaklar,<br />
bu kıymetleri mobilize edeceklerdir, icabında, birinci ipoteki<br />
de temin etmek için diğer bir emlâk kredi müessesesi ile,<br />
meselâ emlâk bankaları veya sigorta şirketleri ile iş birliği<br />
yapmaları caizdir, ki bundan maksat diğer tasarruf sandıkları,<br />
emlâk bankaları ve emsali ile aralarında bir teşriki mesai<br />
temin etmektir. Bunun bir neticesi olarak cenubî Almanyada<br />
emlâk bankalarından mürekkep bir grup tarafından<br />
hususî bir inşaat tasarruf sandığı tesisine teşebbüs edilmiştir.<br />
Bittabi birinci ipotek temin edilmedikçe ikincisnin teminine<br />
imkân yoktur Zarar ihtimalleri ikinci ipotekte birinciye nazaran<br />
çok daha fazla olduğundan, ihtiyat akçeleri meselesi<br />
bu sandıklarda mühim bir rol oynuyor.<br />
Almanyada 1931 senesind 266 inşaat tasarruf sandığı vardı.<br />
1937 de ise ancak 42 tane kalmıştır. Birçokları tasfiye<br />
edilmiş, bir kısmı da kuvvetli sandıklara iltihak etmişlerdir.<br />
1934 senesindenberi hiç yeni sandık açılmamıştır. Her sene<br />
hususi binalar inşaat işlerine (2) milyar tahsis edildiği halde<br />
bu inşaat tasarruf sandıklarının ancak 60 - 80 milyon temin<br />
edebildiklerine işaret edilerek inşaat faaliyeti sahasındaki<br />
ehemmiyetlerinin izam edilmesine lüzum olmadığı beyan olunmaktadır.<br />
İşçi ikametgâhları hakkında kanun:<br />
İşçilere mahsus ikametgâhlar inşa edilmesi için geniş<br />
mikyasda yapılacak bir programa esâs teşkil etmek üzere bir<br />
kanun neşrolunmuştur. Apartıman tarzında yapılacak binaların<br />
dört kattan ve münferit bina halinde yapılacak olanların<br />
ise iki kattan fazla olamıyacağı bu kanun ahkâmındandır.<br />
ikamete salih satıh asgarî (6) metro kare olmalıdır. On iki<br />
yaşından ufak çocuklar için ise (3) metro karedir. Hiçbir oda<br />
\9) metreden ufak satıhlı olamıyacağı gibi yatak odasının da<br />
on az (18) metre mikâbı olması şarttır. Her evde bir banyo<br />
salonu, lavabo, duş bulunacaktır. Her odada bir pençere bulunması<br />
lâzımdır.<br />
Apartıman tarzındaki binalarda, mutfaktaki pislikler için<br />
bir iniş borusu bulunacağı gibi en az bir modern abdesthane,<br />
erkek ve kadınlar için ayrı birer banyo salonu da bulunmak<br />
icap ediyor.<br />
Kanunun gösterdiği şeraiti haiz olmak üzere yapılacak<br />
ucuz evler için ithal edilecek inşaat malzemesi için muafiyetler<br />
konulmuştur.<br />
Boenos Ayres hükümetinin yapacağı bir sayım neticesinde,<br />
halkın ikametgâh ihtiyacı hakkında daha kat'î ve/sarih<br />
jir fikir elde edinilecektir. Bu sayım neticesinde nerelerde<br />
sıhhî şartları kifayetsiz olduğu ve nerelerde hadden aşkın<br />
nüfus bulunduğu da anlaşılacak, ona göre icap eden tedbirler<br />
alınacaktır. Arjantin hükümetinin halka ikametgâhlar temini<br />
ve mevcut ikametgâhların ıslahı hususunda girişeceği bütün<br />
teşebbüsler için bu sayım esaslı bir haretef noktası olCaktır.<br />
BİRLEŞİK AMERİKA<br />
HÜKÜMETLERİ:<br />
rmak/yolunda çalışmalar:<br />
/<br />
Vaşingtonda, Birleşik Amerika ticaret odalarının ve inşaat<br />
birliğinin teşebbüsü .ile geçen birinci teşrinde bir millî<br />
inşaat konferansı toplanmış ve (150) mümessil iştirak etmiştir.<br />
Konferansta muhtelif hatipler istihsalâtı, malî ihtiyaçları<br />
ve satış işlerini ıslah etmek mevzuları üzerinde söz söylemişler<br />
ve birçokları' da inşaat sanayii için umumî ve şumullü<br />
bir propagandaya başlamak zamanının gelmiş olduğu mütalâasını<br />
ileri sürmüşlerdir. Hükümetin ikametgâhlar hakkındaki<br />
icraatı üzerinde söz söyliyen bir hatip, vücude getirilen meskenlerin,<br />
geliri az ve vatandaşların istifadesini mümkün kılacak<br />
mahiyette bulunmadığnı beyan etmiştir.<br />
Grat siyellerin randımanı hakkında Nevyork<br />
tarafından neşredilen bir cetvelde şu enteresa:<br />
göze çarpmaktadır:<br />
8 katlılarda randıman : yüzde 4,22<br />
A<br />
ARJANTİN:<br />
130 0,02<br />
Cetvelin tetkikinden anlaşılacağı üzere randman tedricen<br />
yükselerek (65) katlı binalarda âzamî haddini bulmakta ve<br />
sonra sukuta başlıyarak (130) katlı binalarda hemen hemen<br />
sıfıra münkalip olmaktadır.
FİNLANDİYA<br />
Finlandiya'da son senelerde sanayi merkezlerine büyük bir<br />
ehemmiyet' verilmektedir. Bilhassa ahşap sanayii çok ileri-<br />
Finlandiya körfezinde Kotka şehri civarında Sunıla'da<br />
mjahtelif firmaların iştirakile yaptırılan kükürt tozu fabrikası<br />
müstakil bir ada üzerindedir. Fabrikaya ait memur, işçi<br />
ve mühendis evleri adaya bir köprü ile bitişik esas sahilde<br />
hafif bir sırt üzerinde yapılmıştır. Şimdilik 82 aile için hazırlanan<br />
memur evlerine daha 160 ailelik ev ilâve olunmaktadır.<br />
Bütün evlerin elektrik ve kalorifer ihtiyacını karşılamak<br />
üzere müstakil bir merkez binası yapılmıştır.<br />
Binalar betonarme iskeletli ve kısmen hafif beton,, kısmen<br />
de tuğla kaplamalı inşa edilmiştir.<br />
Fabrikanın senelik kükürt istihsalâtı 80 bin tondur.
FRANSA:<br />
İNGİLTERE:<br />
Ucuz ikametgâhlar:<br />
Ucuz ikametgâhlar hakkında vazedilmiş bulunan kanunun<br />
1937 senesindeki tatbikatına dair olmak üzere «Ucuz ikametgâhlar<br />
yüksek meclisi» ismindeki teşekküle verilmiş olan<br />
bir raporda şu mütalâalar beyan olunmaktadır:<br />
Birkaç senedenberi ucuz ikametgâhlar inşaatında görülmekte<br />
olan yavaşlayış, 1937 senesinde dahi devam etmiştir.<br />
Gerek resmi daireler, gerekse ucuz ikametgâhlar şirketleri<br />
tarafından bu işe tahsis edilen mebaliğin çok azaldığı görülüyor.<br />
inşaat masrafları yükseldiği için mezkûr müesseseler elverişli<br />
projeler tanzimine imkân bulamıyorlar. Şayet âzami<br />
kiralar tatbik edilecek olursa, maaşlarda bir tezayüt olmadığından.<br />
binaların boşalarak _ halkın köhne meskenlere avdet<br />
edeceğine muhakkak nazarile bakılmaktadır. Kiraların ödenmesindeki<br />
bu müşkülâtta ve bundan dolayı ortaya çıkan buhranda<br />
diğer âmiller de müessir olmaktadır. Fransız işçileri,<br />
ikamet şartlarının iyi olmasına pek o kadar ehemmiyet vermiyorlar.<br />
Kira için ayırdıkları meblâğ pek azdır ve diğer bazı<br />
memleketlerdekine nisbetle çok kifayetsiz derecededir. Esasen,<br />
inşaat masrafları da o kadar yükselmiştir ki, ihtisaslı işçi<br />
olmıyanların kazançlarından ayırabilecekleri cüz'î mikdarlarla<br />
ev sahibi olmalarına imkân kalmamıştır. 1913 senesinde 9 -<br />
12 bin frank arasında tehalüf eden mesken îiatları şimdi<br />
65 - 68 bin franka kadar yükselmişlerdir.<br />
İnşaat işlerinde faaliyet:<br />
«inşaat işlerine müteallik teşkilât ve istatistik» ismindeki<br />
mecmuada bir etüd çıkmıştır. Bu yazıdan aldığımız bazı kısımları<br />
aşağıya dercediyoruz:<br />
inşaat sanayiine ait olmak üzere elimizde bir takım istatistikler<br />
vardır. Tam ve mükemmel olmamakla beraber, bu<br />
istatistikler bize inşaat sanayiinin vaziyeti ve tekâmül safhaları<br />
hakkında oldukça mühim sayılması lâzımgelen fikirler<br />
veriyorlar. Mevcut vaziyetin sebebpleri hakkında düşüncelere<br />
imkân verdikleri gibi, çare ve tedbirler almak hususlarını<br />
da teemmül etmek mümkün olabiliyor. Bu sebepledir<br />
ki, bu istatistiklerin en mühimlerini toplayıp, hiçbir mülâhaza<br />
ilâve etmeksizin devamlı surette neşretmek muvafık<br />
görülmektedir.<br />
Fransa umum istatistik dairesi neşrettiği bir inşaat cetvelinde<br />
Paris ve civarı ile diğer birçok vilâyetlerde inşaat<br />
için ruhsatname taleplerinin mikdarını göstererek bunları şu<br />
sınıflara ayırıyor.: 1 —- ikametgâh binaları, 2 — Fabrika ve iş<br />
binaları, 3 — Küçük imalâthane ve atelyeler. Cetvelde bunların<br />
umumi mikdarlara nazaran nisbetlerini gösteren kısımlar<br />
da ilâve edilmiştir. Ancak, bu istatistikte tamirat işlerine<br />
yer verilmemiştir. Halbuki bu işler dahai mühim bir faaliyet<br />
sahası teşkil eder. Nitekim, millî inşaat ve nafıa federasyonu<br />
tarafından yapılan bir tahmine göre, hususî eşhas tarafından<br />
verilen siparişlerin üçte ikisinin tamir ve bakım işlerine taallûk<br />
ettiği anlaşılmakta ve alınan bu ruhsatnamelerin hepsi<br />
icra edildiği takdirde inşaat müteaahhitleri için normal bir<br />
meşguliyet mikdarı bulunmuş olacağı ilâve olunmaktadır.<br />
Fransız umumî istatistiği yeni yapılan inşaatın ehemmiyet<br />
derecelerini de göz önünde tutmıyor. Köylük, kırlık yerlerdeki<br />
inşaatı saymadığı gibi sadece inşaat ruhsatnamelerinin<br />
adedini göstermekle, bunların tahakkuk etmiyenlerini de<br />
nazarı itibare almıyor, inşaat malzemesi hakkında intişar<br />
eden bir cetvele nazaran bunların toptan satış fiatlarında bir<br />
istikrar başladığı anlaşılmaktadır.<br />
inşaat sanayii ekonomisi:<br />
«Büyük Britanya mimarları krallık enstitüsü* içtimaında<br />
verilen bir konferanstan aşağıdaki kısımları alıyoruz:<br />
. inşaat işlerinde çalışan mimarlar, malzeme fabrikatörleri<br />
ve müteahhitler gibi muhtelif meslekdaşlar arasındaki münasebetler,<br />
inşaatta hasıl olan yeni vaziyet ve icaplar dolayısile,<br />
değişmek zaruretindedirler. <strong>Mimarlar</strong>, mühendisler,<br />
müteahhitler, malzemeciler ve mal sahipleri olmak üzere beş<br />
sınıfa ayrılan alâkadarlar bu yeni vaziyetin icabatını gözetmek<br />
mecburiyetinde bulunuyorlar. <strong>Mimarlar</strong> bugün pek müşkül<br />
bir vaziyet içindedirler. Bugün bir mimarın bilmesi icap<br />
eden bütün şeyleri bir insan kafasının ihata etmesine imkân<br />
yoktur. Sadece malzemenin ve tesisatın binbir çeşitli taha-<br />
1 üflerini düşünmek bu fikrin doğruluğunu kavramağa kifayet<br />
eder. Bu sebepledir ki ekseriya keşifnamelerin bazı kısımları<br />
bir takım tali müteahhitler tarafından yapılmağa başlanmıştır.<br />
Birçok mimarlarda, istihbarat merkezleri tarafından<br />
şu veya bu malzeme hakkında verilen malûmata istinat<br />
edip onunla iktifa etmek temayülü gittikçe artmaktadır. Her<br />
malzeme için tetkikat ve mukayeseler yapmağa mimarın vakti<br />
müsait olmadığı gibi bazan malûmatı da kifayet etmez.<br />
Mimarla müteahhit arasındaki münasebetlere gelince,<br />
acaba bu münasebetlr ne haldedir Mühendis İisanile konuşmak<br />
lâzımgelirse denilebilir ki, mimar, bir makinenin plânını<br />
yapar, inşaat malzemesi imal eden sanayi bunun için icap<br />
eden malzemeyi verir, müteahhit ise bunları bir araya getirip<br />
birleştirir ve eseri meydana getirir. Ancak, inşaat işlerinde bu<br />
birleştirme keyfiyeti, sanayi işlerindeki gibi bir atölye dahilinde<br />
cereyan etmez. Şartlar burada büsbütün başkadır. Her<br />
şeyden evvel bozuk havaları hesaba katmak lâzımdır. Sonra,<br />
bu kimseler yanyana çalışıyor değillerdir. Aralarında pek az<br />
teşriki mesai vardır. Meselâ bir otomobil sanayiinde, bir otomobilin<br />
plânını yapan mühendis eğer bazı parçaların pek<br />
pahalıya mal olacağını hesaba katmamış veya bilmemiş ise<br />
alâkadar imalât şubesi ona göre bu ciheti haber verir ve mühendis<br />
te plânında icap eden tadilâtı yapar. Halbuki inşaat<br />
işinde mimarın bilmediği herhangi başka bir malzeme veya<br />
usul tatbik edildiği takdirde işin daha ucuza çıkacağını müteahhit<br />
bilse, bunu tatbik etmek pek güç olur. işte bu gibi<br />
vaziyetleri mümkün olduğu kadar önlemek için mimarla müteahhidin<br />
çok sıkı surette teşriki mesai etmesi zaruridir. Halbuki<br />
bugün, binalar pek çirkin, temeller ve çatılar gayri kâfi<br />
olsa bile, mimarsız çalışan müteahhitler pek çoktur. Gerek<br />
malzeme tüccaralrının, gerekse mimar, mühendis ve müteahhit<br />
gibi inşaatçıların daha sıkı bir surette teşriki mesai etmeleri,<br />
daha ucuz ve daha iyi eserler mydana getirilmesini<br />
ve aynı zamanda her birinin kazancının da kifayetli bulunmasını<br />
temin etmek bakımından lâzımdır. Bittabi ihtisaslı<br />
işçileri yetiştirip çoğaltmak ta inşaat usullerinin ıslahında ve<br />
maliyet fiatlarının indirilmesinde büyük bir rol oynayabilir.<br />
Meselâ duvarcı işçilerinin birçok yerlerde kâfi mikdarda bulunamayışı<br />
dolayısile hem masraflar yükselmekte ve hem de<br />
iş hacmini ve inşaat mikdarını arttırmak kabil olamamaktadır.<br />
Bu ise, malzeme tüccarları da dahil olmak üzere bütün<br />
inşaatçıların zararınadır. işçi fıkdanı yüzünden birçok yeni<br />
usuller ve yeni malzeme çeşitleri tatbik sahasına vazolunamamıştır.<br />
Bundan başka işçilerle patronların iyi geçinmesi de<br />
bittabi işin' verimi ve neticeleri bakımından pek mühim bir<br />
nokta teşkil eder.
Malzeme fabrikaları İngilteıede tam bir surette teçhiz ve<br />
organize edilmiştir. Malzeme fiatlarını kontrol eden gruplar<br />
mevcut olmamakla beraber bu fabrikalar daima vaziyetten<br />
istifade etmeğe kalkışıyor değillerdir. Talebin en fazla olduğu<br />
zamanlarda bile fiatlarını tenzil ettikleri görülmüştür.<br />
Görülüyor ki, şimdiki halde yapılması icap eden şey, sadece<br />
inşaat işile alâkadar muhtelif zümrelerin birbirlerile daha<br />
iyi bir surette teşriki mesai etmeleridir. Satış usullerinin<br />
de ıslaha muhtaç tarafları vardır.<br />
İNGİLTERE<br />
(Architectural Review 7. 19<strong>38</strong>)<br />
Glasgow sergi paviyonu. Mimar Thomas S. Tait
BUGÜNÜN İSVEÇ MİMARİSİ<br />
Amerikada Tennesee vadisi imar plânları, Sovyet Rusyada<br />
muazzam şehir plânları, İtalyada faşist mimarisi, Almanyoda<br />
merasim ve resmi geçit mimarisi, Hollandada mektep ve<br />
fabrika binaları ve Danimarkada çiftlik tesisleri nasıl hayret<br />
vericisi ve enteresansa bugün İsveçte mimarî, detaylardaki incelik<br />
ve itina o derece tetkike değer mahiyettedir.<br />
Bugünün İsveç mimarisi kültürlü bir demokrasinin halk<br />
mimarisidir. İsveçin başvkili bile Ufak ve tipik bir evde ikamet<br />
eder. Spekülâsyoncu inşaatçıları kanunla beraber kendi<br />
terbiye ve iyi hisleri kontrol eder. Esasen arazi sahasına<br />
nazaran nüfus kesafeti de diğer memleketlerdeki problemleri<br />
bu çalışkan ve mütevazi duygulu memlekette doğurmaya müsait<br />
değildir. Bundan başka da İsveçte şehircilik işleri kuvvetli<br />
ve iyi idare edilen müsbet bir kontrola tâbidir.<br />
isveç zihniyetinde iyi bir mimarinin temeli halk tahsil<br />
ve terbiyesinin mükemmeliyetile kaim sayılmaktadır. Mekteplerde<br />
yalnız teknik yüksekliğe değil, tersim kabiliyetine de<br />
emek verilmekte ve umumiyetle herkese mimarî konsepsiyon<br />
terbiye edilmeye çalışılmaktadır. Bu suretle mimar doğrudan<br />
doğruya bir projenin iyi ve mahzurlu taraflarını görebilen,<br />
hükmündeki isabete inanılabilen insanlarla karşı karşıyadır.<br />
Ve neticede de mamleketin hiçbir tarafında fena imalâta,<br />
kifayetsiz bahçelere ve lüzumsuz süs acibelerine rasgelinemez.<br />
Her tarafta göze çarpan binalarda yalnız iyi ve sade<br />
projeli sağlam bir inşa tarzı görülür. Çatılar umumiyetle<br />
bakır kaplıdır. Passız çelik evlerin bütün dahilî detaylarında<br />
taammüm etmektedir. Hususiyetti malzemeye ve titiz bir işçiliğe<br />
büyük bir ehemmiyet verilmektedir. Yüksek binalar<br />
betonarme iskeletli, alçak binalar doğrudan doğruya tuğladır.<br />
Dış kaplamalar ekseriyetle gayet açık renkli krem, yeşil veya<br />
mavi stukkodur. Korkuluklar kar birikintisine müsait olmamak<br />
için masif yapılmaz. Üzerinde gezilebilen teras çatılarda<br />
da maden kaplı yan dereler yapılır ve yağmur boruları<br />
daima binanın dışından indirilir. Duvar kaplamalarında daha<br />
ziyade ahşap malzeme kullanılır. Mühim kısımlara yeşil veya<br />
koyu kahve rengi İsveç mermeri kaplanır. Ufak evlerde hâkim<br />
olan malzeme budaksız, yumuşak ve iyi işlenmiş ağaçtır.<br />
İç ve dış kaplamalarda ağacın tenevvüile mimarî tesir<br />
Pençereler umumiytle ahşap yapılır ve çift camlıdır; fakat<br />
tek kanat halinde açılır, iklimin soğukluğu dolayısile çok<br />
büyük pençereler nadirdir. Ufkî nisbette pençereye temayül<br />
artmıştır. Tek fakat kalın camlı pençereler tecrübe edilmek-<br />
Şehirlerde imar ve mesken büroları memleketin heı tarafında<br />
aydınlık, havadar, yeşillikli ve bol ağaçlı mektepler,<br />
klinikler ve ikametgâhlar teminine çalışılmaktadır. Çocukların<br />
ihtiyacı da düşünülerek blok evlerin her on tanesinin ortasına<br />
kum sahalı, sığ havuzlu ve bahçeli bir oyun meydanı<br />
yapılmıştır. Böylelikle her anne kendi katından çocuğunu nezaret<br />
altında bulundurabilir.<br />
Bina blokları ekseriya birbirine muvazi olarak ve 5 - 12<br />
katlı yapılmaktadır. Klâsik mimarî isveç binalarında mühim<br />
izler bırakmamıştır. Binalar temiz ve mantıklı bir sadelikle<br />
ve medenî insanların ihtiyaçlarına uygun olarak modern<br />
tecsim tarzına intibak ettirilmiştir.<br />
15 sene evvel mimar Tengbom tarafından yapılan konser<br />
binası tarzı bugün ölmüştür. 1929 Gothenburg sergisi nasıl eskinin<br />
son misallerini teşhir etti ise 1930 Stokholm sergisi<br />
de yeni tarzı ifadelendirmiştir. Bugünün isveç mimarisi ifadesinde<br />
millî olduğu kadar, takip ettiği sistemli yollar bakımından<br />
da beynelmileldir.<br />
İSVEÇ:<br />
Stokholmde aile evleri inşaatı ve çok çocuklu fakir aile-<br />
1917 - 1924 seneleri arasında Stokholmde inşa edilen ikametgâhların<br />
yüzde kırkı belsdiye tarafından yaptırılmıştır.<br />
Belediye bu binaları kısmen kendisi yapmış ve kısmen de<br />
inşaat şirketlerine inşa ettirmiştir. Son zamanlarda kabul edilen<br />
bir kanuna göre çok çocuklu fakir ailelere kiradan tenzilât<br />
suretile yardım edilmektedir. Bu tenzilât 3 çocuk için<br />
yüzde otuz, 4 çocuk için yüzde kırk. beş çocuk için yüzde elli...<br />
ilâh. mikdarındadır.<br />
Belediyeler İsveçte inşaat şirketlerine az %eya çok iştirak<br />
suretile yardımda bulunmaktadırlar. Bu şirketlerden birisi<br />
sermayesi tamamen belediye tarafından verilmek suretile<br />
1926 senesinde (324) ev yapmıştır ve bu evlerde (1092) aile<br />
yerleştirilmiştir. Yine böyle, sermayesi tamamen belediyece<br />
verilmiş diğer bir şirket de bir taraftan belediyeye ait evlerin<br />
idaresine bakmakta, diğer taraftan (2055) aile için (655)<br />
binada ikametgâh tesis etmiş bulunmaktadır. Bu ikametgâhların<br />
ekserisi küçük olup yüzde altmışında ancak iki oda ve<br />
bir mutfak vardır. Bazılarında ise mutfak hizmetini görmek<br />
üzere odalardan birisinin bir köşesine mutfak tertibatı yerleştirilmiştir.<br />
Bodrumlarda çamaşır yıkama, kurutma tertibatı,<br />
bisiklet koymağa mahsus yerler, depolar ve saire vardır.<br />
Bu evlerin ekserisi şehrin haricinde inşa olunmuştur.<br />
İnşaat tuğladan, döşemeler beton-armedendir. Yapılan bir hesaba<br />
göre masraflar şöyle bir inkısam gösteriyor:<br />
% 69 = İnşaat işleri<br />
% 17 = Isıtma ve sağlık işleri<br />
% 3 = Elektrik tesisatı<br />
% 2,5 = Lineum ve saire<br />
% 3 = Faiz ve tescil masrafları<br />
% 3 = Ağaçlandırma ve emsali işler<br />
% 2,5 = Resimler, kontrol ve saire.<br />
Banyo dairesi hariç olmak üzere zeminler umumiyetle linoleum<br />
kaplıdır.<br />
Diğer bir cetvele göre de senelik masrafların, yüzde 7,75<br />
nisbetinde bulunduğu anlaşılıyor. 67 senede amorti edilmek<br />
üzere senelik bir zam da nazarı itibare alınmıştır.<br />
Çok çocuklu ailelere devlet son zamanlarda mesken inşaatı<br />
için ikrazatta bulunmaktadır. Birçok ecnebi mecmualarda<br />
resimlerine tesadüf edilen güzel, bahçeli, yeşillikler<br />
arasındaki yuva gibi İsveç evleri, Stokholm şehrinde 4-14<br />
kilometre mesafede kâin aile ikametgâhlarıdır.<br />
İSVİÇRE:<br />
inşaat masrafları:<br />
isviçrede, inşaatın tarzına ve konfor derecesine göre inşaat<br />
masraflarının metre mikâbı başına 50 - 70 İsviçre frankı<br />
olduğu bildirilmektedir. İtalyada bu miktar 85 - 125 liret tutmakta<br />
olup bu meblâğda arsa fiatı da dahildir.<br />
JAPONYA<br />
(Sinkentiku 10. 19<strong>38</strong>)<br />
Tokyo'da (Negishi) ilk mektebi .<br />
Proje: Tokyo Blediye Mimari Şubesi<br />
Mektep 14 dershanelidir. Resim ve musiki için de ayrı<br />
dershaneleri vardır. Jimnastik salonu sonradan ilâve edilecektir.<br />
Çatı oyun ve jimnastik için teras halinde yapılmıştır.<br />
Program çok iktisadî tutulmuştur. Dershaneler cenubu<br />
garbiye ve oyun bahçesine bakmaktadır. Sokak taraflarına<br />
idare kısımlarile koridorlar konularak dershaneler gürültüden<br />
tecrid edilmiştir.
T e k n i k<br />
Prof. Bruno Ta<br />
Sessiz sessiz dururlar, gözlerini eser üzerine dikerler ve<br />
uzun uzun temaşa ederler. Azçok kültür sahibi her Japon böyle<br />
yapar. Günün bütün başka düşünceleri bırakılır, konuşulmaz..<br />
Şahsi güzellik duygusunun eser karşısında bir uyanıklık<br />
gösterip göstermiyeceği beklenir.<br />
Mimari tabiatın acı kuvvetlerile meşgul olmadığı içindir<br />
ki bu estetik vücude gelebilmiştir. O kuvvetlerle konstrüksiyon<br />
meşgul olur ve konstrüksiyonun esas şartı da mühendisçe<br />
düşünüp muhakeme etmektir. Bu estetik, tabiat kuvvetleri ve<br />
tabiat unsurlarile dramatik bir mücadeleye girişmek istememiştir,<br />
böyle bir işe girişmek için lâzım olan sade ve kuru<br />
mantığı benimsemek istememiştir. O, yaşamak istemiş ve yaşayabilmek<br />
için de, gerek, san'atkârların gerekse san'atın zevkine<br />
varanların ihtiyacı olan ruhî sükûnu ve ruhun hoşlanışını<br />
tedirgin etmekten çekinmiştir. Bu yolda ona tekniğin<br />
yukarıda şairane ve «lirik» dediğimiz evsafı da yardım etmiştir.<br />
Bu sebepe, gerek eski Yunanlıların gerekse, an'anevi<br />
üslûblariie bugün dahi, Japonların konstrüksiyonu bilerek ve<br />
isteyerek ihmal ettiklerini, hattâ esas itibarile hiç ııazarı itibare<br />
almadıklarını söylemek mümkündür.<br />
Bunun nasıl böyle olduğu, ne gibi şekillere götürdüğü<br />
meselesi gerçi iki memlekette birbirinden tamamen farklı,<br />
hattâ birbirinin tamamen zıddı ise de Yunanistan'da da Japonyada<br />
da takip edilen prensip aynı prensiptir.<br />
'I* - <<br />
Japonya'da evin, imkân dairesinde, bütün duvarlarını açmaya<br />
icbar eden sebep iklimdir. Japonya'nın sıhhate en zararlı<br />
mevsimi sıcak yağmurlu aylardır. Bu aylarda rüzgârın<br />
evin içinden, mümkün olduğu kadar az mania ile karşılaşarak,<br />
esip geçmesi lâzımdır. Çünkü geceleri de serin olmaz.<br />
İşte Japonların raf raf yükselen ahşap evi, bahçe zemini<br />
üzerinde serbestçe kanat gibi açılmış ahşap döşemeli veranda<br />
ve âdetlere, yaşayış tarzlarına varıncaya kadar bütün karakteristik<br />
teferruat hep iklimin bu hususiyetinden doğmuştur.<br />
(Daha fazla malûmat için 1937 senesinde Tokyoda Sansiedo<br />
neşriyat evinde çıkmış olan «Houses and Peaple of Japan»<br />
ismindeki eserime müracaat olunabilir.) Kışın bir çok<br />
günler ılık güneşli ve güzel geçtiği için, açık olan duvarlardan<br />
güneşin ışıkları evin ta içerilerine kadar nüfuz edebilir.<br />
Hernekadar iklim Japonları böyle binalar yapmağa icbar etmişse<br />
de Japonlar bunu bir icbar şeklinde hissetmiş değillerdir.<br />
Ona istiyerek uymuşlar ve evlerini öylece yapmışlardır.<br />
Kendileri bu evlerle imtizaç ettikleri için içlerinde tabiata<br />
karşı emsalsiz bir sevgi hasıl olmuştur. Bu tabiat sevgisinin<br />
onlarda daha evvellerden yerleşmiş olduğunu kabul edecek<br />
olursak, bu takdirde de onların bu sevgisini hususî ve san'-<br />
atkârane bir kültür halin^cetiren şey evleri olmuştur demek<br />
lâzımgelir; bu kültürüe|gH»ekil halinde en yüksek olarak<br />
Japon bahçesinde görüyorum.<br />
Duvarsız, kapıları ]5|k hafif ve çatıları geniş Japon evile<br />
bahçe arasında hiçbir ayrılık yoktur. Bu ev ağaçlar çalılar,<br />
göller, kayalar vesaire kada«^^g«^\birleşmiş bir haldedir.<br />
Estetik şekiller bakımından da hafifdir. Kaba ve iddialı değildir.<br />
Olduğu gibi görünen, gönülden geldiği gibi olan, ruha<br />
hafif gelen, fikirler ve sihirler üzerine büyük bir yük halinde<br />
çökmiyen,' bilâkis • kâinat ile . teklifsizce ve vasıtasızca<br />
irtibatlandıran Japon estetiği gibidir.-<br />
işte böylece, bu evin hafifliği Japonların zevk an'anelerinin,<br />
Japon zevk konvansiyonunun, teşkil ettiği büyük zincirin<br />
bir halkasıdır. Bu hafiflik pek hoştur. O olmazsa bütün<br />
Japon kültürü yıkılır. Bunu Japon'lar da hissediyorlar ve,<br />
hafiflik bakımından hepsi pek memnun edecek şekilde olmamakla<br />
beraber, hâlâ pek çok böyle evler yapıyorlar. Yersarsıldığı,<br />
hafif dikmeler kırılıp yana devrildiği ve sonra evler<br />
ve bütün şehirler yandığı, sel gibi yağmurlu müthiş tayfunlar<br />
damları uçurup evleri ezdiği ve çok kere yangınlar da<br />
çıkardığı, siı baskınları ve kudürmuş dalgalar geniş sahaları<br />
mahvettiği zaman, o eski hafiflik insanı memnun etmez.<br />
Buna rağmen Japon dülgerine bugün de hayran olabilir,<br />
ona karşı büyük bir saygı gösterebiliriz. Keresteleri pek temiz<br />
olarak ve büyük bir itina ile birbirine çatar. Ufkî ve şakulî<br />
ağaçların birbirine bağlanmasını, bütün çapraşıklığına ve milimetresine<br />
kadar doğru bir teknik icab ettirmesine rağmen,<br />
çok kere hakikî bir san'at halinde başarır. Kendine mahsus<br />
ince âletleri de olan bu işçilik tekniğinin başka memleketlerin<br />
marangozlarında pek de bulunamıyacağını söyleyebiliriz.<br />
Böylece, ağaç irtibatlarının ve bütün evin sağlamlığını da imkân<br />
dairesinde başarmakta iseler de, bizim yaptığımız gibi<br />
tabiî felâketlere karşı, konstrüsiyona taallûk eden, emniyet<br />
tertibatı alamıyorlar. Hattâ kapıların üstündeki duvar kısımlarına<br />
varıncaya kadar hiçbir yerde üç köşeli bağlamalar kullanmadıkları<br />
gibi köşe dikmelerinin takviyesini temin eden<br />
tertibat da orada yoktur. Eğer böyle şeyler kullansalardı üslûbun<br />
dayandığı esas, yani hafiflik, kaybolacak ve pek zarif<br />
olan şekil estetiği, rasyonel mülâhazalarla, akıl ve mantık<br />
icabatına göre bir ifade alacaktı; estetiğin böyle bir şeyle bağdaşması<br />
imkânı olmadığından, neticede ölüp gidecekti.<br />
Japon evinin tabiata dayanan estetiği aynı zamanda onun<br />
nasıl yapıldığını da gösterir. Tabiattan alınan ağaç, ipek gibi<br />
yumuşk olan ve el ile dokunmak bile insana hoş gelen haliyle,<br />
olduğu gibi kullanılır, üzerinde kalın bir boya tabakası<br />
yoktur. Fakat bu ev gene de hakikatta yalnız tekniği gösterir.<br />
Pek ince anahtarlardan yapılmış olan oda tavanı, çatı kirişlerinden<br />
aşağı sarkar, hakikaten muallâkta bir tavandır. Kirişleri<br />
örtüp saklamaktadır. Çatı bağlamasının bulunması icap<br />
eden yeri de örtmektedir. Fakat orada bir çatı bağlaması yoktur.<br />
Sadece mertek yerine biribiri üzerine konmuş dikmeler<br />
vardır ve bu dikmeler fevkalâde kalın, ufkî ve yontulmamış<br />
bir ağaç gövdesi üstünde bulunmakta olup bu gövdenin<br />
ağırlığı büyük bir tehlike teşkil eder.<br />
Diğer teferruatından sarfınazar edebiliriz. Tekniğin hâkimiyeti<br />
en ziyade teşkilâta ve cemiyete müteallik neticelerde<br />
görülür. Hiçbir memlekette Japonya'daki gibi en ufak teferruata<br />
kadar şumullü bir normalizasyon yoktur. Orada yalnız<br />
evin malzemesi ve aksamı değil bütün elbiseler, âlet, edevat<br />
ve saire de normalize edilmiştir. San'at ve ticarette en
küçük atölyelere ve dükkânlara kadar differentation, bir<br />
farklılaşma, görülür. Bu, modern bir hareket olmayıp yüzlerce<br />
senedenberi mevcut ve hâlâ da carî bîr: hakikattir. Estetik<br />
hususunda pek yüksek ve müstesna bir istidada malik<br />
bulunan bu millet teknikten, sevdiği şekillere varmak için,<br />
istifade etmiştir, öyle şekiller ki yalnız, istihsalât ve mamulât<br />
sahasında değil, aynı suretle insanların birbiri ile münasebetlerinde<br />
ve münakalâtta da hâkim bulunmaktadırlar. Gerginlikler<br />
ve geçimsizliklerin şekiller vasıtasile bertaraf edildiğini<br />
gördüğümüz zaman buna da bir nevi teknik diyebiliriz.<br />
Şüphesiz, nasıl güzel şekiller tabiî felâketler karşısında kâfi<br />
gelmiyorsa bunlar da panik halleri karşısında kâfi gelmez.<br />
Çok gariptir: Estetik duygu tabiî felâketlerin tehlikesini nazarı<br />
itibare almıyor, konstrüksiyonun rasyonlizmini reddediyor,<br />
onu ayağa kaldırmıyor ve bu böyle bir memlekette oluyor<br />
ki, orada dünyanın en müthiş yersarsıntıları ve fırtınaları<br />
hüküm sürmektedir. Bütün imkânlarını sarfetmek müsaadesi<br />
yalnız tekniğe verilmiştir. Nitekim o da bunu yapmış<br />
ve hem de öyle mükemmel bir halde yapmıştır ki, mutfaklara,<br />
banyolara, abdesthanelere varıncaya kadar her türlü teferruata<br />
evin bütünlüğüne uygun bir âhenk ve imtizaç temin<br />
edilmiş bulunuyor.<br />
Eski Yunanistan'da da, aynen Japonya'daki sebeplere istinâd<br />
edilerek, ikametgâhlarda konstrüksiyonun kendini göstermesine<br />
müsaade olunmamış ve iş sadece tekniğe bırakılmıştır.<br />
Estetik duygusu ora da yavan rasyonel mülâhazalara<br />
ve hesaplara yer vermiyerek kendi şerefini yüksek tutmuştur.<br />
Yalnız orada aynı estetik hedefe başka yoldan gidilerek varılmıştır:<br />
Daha başlangıçtan itibaren taştan duvarlara, sütunlara,<br />
kirişlere vesaireye öyle büyük eb'ad verilmiştir ki<br />
artık ayrıca rasyonel bir tedbire zaten lüzum olmamıştı. Bu<br />
kadar geniş çapta taş kütlelerine yersarsıntılarının tesir etmesine<br />
ihtimâl verilemez. Esasen orada bu âfet Japonya'daki<br />
kadar büyük değildir. Çok daha evvellerdenberi mevcut bulunmakta<br />
olan kemer nazarı dikkate alınmamıştır. Konstrüksiyon<br />
bakımından onun temin ettiği fayda düşüncesi üzerinde<br />
durmak ve onu tekâmül ettirmek istememişlerdir. Meydan,<br />
hakiaten estetik bir san'at için tam bir serbestlik içinde bırakılmış<br />
ve bu hal yüzlerce sene, Parthenon'la en yüksek noktaya<br />
erişinceye kadar, böylece devam etmiştir.<br />
Japonyada hafiflik, eski Yunanistan'da ağırlık görüyoruz.<br />
Fakat Yunanistan buna rağmen kendi mahiyeti içindş -bu<br />
ağırlığı gidermeğe muvaffak olmuştur. Dünyanın başka yerlerinde<br />
azamet ve kendini mühimseyiş gibi neticelere götürmüş<br />
ve götürmekte bulunmuş olan şeylere burada en ince<br />
bir tevazün temin edilmiş, onlara o kadar kendi halinde sakin<br />
kombinezonlar, öyle bir asudelik, saadet ve neşe ifadesi<br />
verilmiştir ki gözümüz artık taş kütlelerini değil sadece proporsiyonları<br />
görüyor ve hissediyor:<br />
Bunu mümkün kılan vasıla teknıkdi.<br />
Akropol'de durduğumuz zaman, şekillerin mi yoksa o cesim<br />
blokları sadece kaldırıp yerlerine koyabilmekle kalmıyarak<br />
onları 'bu kadar güzel işlemesini de bilmiş olan tekniğin<br />
mi "daha ziyade hayranlığa şayan bulunduğunu tayin edemeyiz.<br />
Faslı müşterekler milimetre derecesinde bir intizam gösteriyorlar.<br />
PropylĞe'nin duvarının düzgünlüğü bugün dahi<br />
taş işçiliğinde en hayl-ete şayan bir yükseklik ifade etmektedir.<br />
Sonra sütunların gövdelerindeki olukların çok çapraşık<br />
profilleri... Kannellür denilen bu oluklar sütun gövdelerinin<br />
kat'iyyen rasyonel olmayan şişkinlik münhanisi içine, her bir<br />
bokda, tam bir intizam ve doğrulukla, kıl kadar inhiraf etmiyerek<br />
uyarlar ve yukarıdan aşağıya doğru tam düzgün bir<br />
halde akarlar, daha sonra, meselâ Parthenon'daki merdiven<br />
sas neviden olan presizyon makinaları istimal etmek icap<br />
ederdi. Fakat bu makinaları sadece bir proporsiyon güzelliği,<br />
sade höş bir görünüş, sade biç/şekil elde etmek için kullanmağa<br />
kalkışsaydık bize bugün' deli derlerdi. Bundan sarfınazar,<br />
bir milyarder çıkıp dafo işlerin bugün yapılmasını istese<br />
ve milyonlar1 tahsis etşfe gene yapılamaz. Çünkü Yunan<br />
mimarlarının işçilik resimleri elimizde yoktur. Böyle bir esas<br />
olmadığı için de âdeta hiçliğe istinad ederek, bize meçhul<br />
olan esasları yüzlerce senedi elde edilmiş ve kopya edilmek<br />
istenildiği nisbette daha 'ziyade esrarlaşmakta bulunmuş olan<br />
bir şekil güzelliğini başarıp meydana'çıkarmak kimsenin elinden<br />
gelemez.<br />
Yunanlılarda acş'ba proporsiyon duygusu mu yoksa teknik<br />
kabiliyeti mi dşha kuvvetli idi<br />
Herhalde ikisi /de birbirini yükseltmişlerdir. Proporsiyon<br />
duygusu şeklin gittikçe daha ince bir güzellik almasını istemiş<br />
ve böylece teknik kabiliyeti daima daha büyük muvaffakiyetlere<br />
doğru,,'sevketmiştir. Yükselen teknik de proporsiyona<br />
daha büyük bir serbestlik ve hürriyet temin etmiştir.<br />
Eski Yunanlıların rasyonel ve konstrüktif mülâhazaları ve<br />
mühendisliğe taallûk eden hususatı böyle bir kenara bırakmış<br />
olmaları nasıl izan edilebilir Bilhassa realist ve rasyonel<br />
düşünüş ve sezişleriyle Avrupa ilminin dayandığı bütün<br />
esasları ve riyaziye, fizik, mekanik gibi bilgileri de inşaat sahasında'muvazenet<br />
ve mühendislik ilminin istinat ettiği bütün<br />
tetnelleri kuranlar o Yunanlılar değil midir<br />
Proporsiyona bütün hakkını yani serbestlik ve hürriyetini<br />
vermelerinin sebebi işte onların bu realist ve rasyonel<br />
clöşünüş ve sezişlerinden ileri gelmiştir. Proporsiyonun en<br />
'yüksek bir derecede parlayan ışıklarile yavan hesap mülâhazalarının<br />
bir arada geçinemiyeceklerini onlar anlamışlardı.<br />
Bu sebeple yalnız, hür ve serbest proporsiyonla imtizaç<br />
edebilen rasyonel mülâhazalara yer verebilir ki bu da tekniktir.<br />
Mabedin yalnız güzel olmasını istiyorlardı. Ne kadar<br />
mümkünse o kadar güzel.. En tekâmül etmiş derecede bir güzelliğe<br />
erişinceye kadar bunu temine çalışmak.. Onları bu<br />
yola sevkeden şey Ratic kelimesinin ifade ettiği mantıkdı ve<br />
bu mantık onlara halis ve temiz bir estetik hürriyetinin istinat<br />
etmesi lâzımgelen şartları sarih olarak göstermiş, böyle<br />
bir estetikle imtizaç etmesi mümkün olmayan tesirler ve<br />
fikirlerle bu hürriyetin tedirgin edilmesine meydan vermekte<br />
böylece, eski Yunan mabedi mantığın vücude getirdiği<br />
bir san'at eseri o'.du. Onun mimari güzellik âleminde tamamen<br />
üstün ve hâkim olan kuvveti bundadır.<br />
Işıklarile etrafı aydınlatan bir mantık orada, berrak bir<br />
güneş ve engin mavilikte bir seafr^ altında, istediği şekli buldu.<br />
Daha fazla tekâmül ettirilnîesi-i^mkânı olmayan bu proporsiyon<br />
san'atını, bu mutlak mimaıŞyi, kendi mahiyetinde<br />
kendini bulan ve mimarî olmaktan 1başka hiçbir şey istemiyen<br />
bu şeyi, manidar ışıkları ve gölgelerile sanki güneş kendisi<br />
yaratmış gibidir.<br />
Yunan mimarları tekniğin kendi başına müstakil olma-
sına kat'iyyen müsaade etmediler. Teknik, proporsiyonun hizmetkârı<br />
olarak ne kadar mühim idise, o olmadan, efendisi<br />
proporsiyonun bu derace büyük muvaffakiyetlere erişmesi ne<br />
kadar imkânsız ise teknik de o kadar hizmetkâr vaziyetinde<br />
kalmıştır. Tasavvur edelim: Sütunlar, büyük ve hayret<br />
verici bir surette işlenmiş taş oluklardan yapılmıştı. Silmeler,<br />
arşitravlar vesaire de öyle, en mükemmel profillerde<br />
idiler. Malzemesi de Yunanistanda bulunabilen mermerlerin<br />
en güzellerindendi. Bu mermer üstüne Yunanlılar sarı, kırmızı,<br />
ultramarin renkler geçirdiler. Bugünkü düşüncelerimize<br />
göre bu, malzemeye karşı büyük ve bariz bir haksızlık değil<br />
mi idi Bugün bir mimar böyle birşey yapsa ona deli<br />
demez miyiz Fakat Yunanlılar Yunanistanih berrak havası ve<br />
güneşi içinde doğru olan estetik tesiri daha büyük tutmuşlardır.<br />
Orada mermer tabiî renginde bırakılırsa bir ölü benzi<br />
gibi renksiz kalır. Bu sözün doğruluğunu, bugün Parthenon'-<br />
da bazı yerlere konmuş yeni mermer bloklara baktığımız za-<br />
Denilebilir ki, boya ile örtülecekse bu kadar masraflara<br />
katlanıp bu büyük taş bloklarını koymaya ne lüzum vardı<br />
Bugün o sütunları Rabitz tarzında yapıverirdik. Profilleri de<br />
sıvadıktan sonra hepsini birden boyardık.
yonla doğrudan doğruya bir bağlılık yoktur. Bu tekniğin<br />
proporsiyonla, yani mimarî ile bağlılığı muhakka ki relâtif,<br />
izafî ve gevşekdir. Bütün bu makine, âlet ve cihazların az<br />
veya çok çabuk eskimeleri ve nihayet yenilerile değiştirilmelerinin<br />
kabil bulunması bile mimarî ile olan bağlılıktaki<br />
bu gevşekliğin bir sebebidir. Bu hale göre, bu mekanik ve<br />
makinaya müteallik tekniğin mahiyetinden ve şekillerinden<br />
mimarî için esaslı birşeyler almağa kalkışmak dahi tehlikeli<br />
bir hatadır.<br />
Yukarıda misallerini Japonya ve Yunanistandan aldığımız<br />
hakikî inşa tekniği ise proporsiyona ayrılmaz bir surette<br />
bağlıdır. O kadar bağlıdır ki bu teknik, bir zaman devresinin<br />
san'at düşünüşü, yani konsepsiyon, ile yaşar veyahut onunla<br />
ölür. Hakikaten tarih te bize birçok teknik gruplarının inkişaf<br />
edip çiçekler açtığını ve yine tıpkı çiçekler gibi ümitsizlik<br />
içinde solup gittiğini gösteriyor. Tabiatın verdiği muhtelif<br />
malzemeden hangisinin kullanılacağı bile zamanın san'-<br />
at düşünüşüne göre taayyün ederdi. Malzemenin hazırlanması,<br />
işlenmesi, satıhların tabi tutulacağı muamele vesaire dahi<br />
bittabi böyle idi. Bütün bunlar proporsiyonun gittiği istikamete<br />
bağlı idi. Proporsiyon, yani mimarî, başka bir istikamet<br />
alınca teknik de bozulur, eski parlaklığını kaybeder ve ortaya<br />
yeni birşey çıkıp yükselmeğe başlar. O zaman artık<br />
eski tekniğin ancak yeni güzellik telâkkisine lâzım olduğu kadar<br />
bir kısmı, yani yeni üslûbun eski şekil elemanlarını kullandığı<br />
nisbette bir kısmı, yaşayabilir.<br />
Başka birşey ümitsiz bir halde ölür ve bu umumiyetle<br />
en mühim noktadır. Proporsiyon duygusu gençleşmiştir. Yeni<br />
bir inkişaf aramaktadır. Hedefleri değişmiştir. Artık eski<br />
teknikler onun işine yaramaz olmuştur. Bu ölmüş eski tekniklere<br />
karşı alâka hemen de büsbütün sönmüştür. Üslûbun<br />
değiştiği böyle devrelerde eski kimyagerlerin ve alşimistlerin<br />
laboratuarlarına hâkim olan gaye ve hedefler başkalaşmış,<br />
mahiyeti değişen siparişler için işçi ve ustalar yeni teknikler<br />
aramağa başlamıştır. Meydana çıkan bu yeni şey yeni<br />
bir konsepsiyon bambaşka bir «güzellik ideali» dir.<br />
Bir kanun kadar kat'î olan bu tezahür hakkında bugün<br />
sarih bir fikir edinmek mühimdir. Bu ehemmiyetin sebebi,<br />
san'atkârların, san'at sevenlerin ve ilim adamlarının eski teknikleri<br />
konserve etmelerinden ve hattâ imkân bulurlarsa ölmüş<br />
şeyleri diriltmeğe çabalamalarından ileri geliyor. Bu<br />
yolda çalışmalar, pek ince bir tahlil neticesinde eski reçeteler<br />
keşfolunabilirse, belki aradabir muvaffak da olabilirler.<br />
Netekim antika eserleri, eski resimleri vesaireyi taklit ederek,<br />
eski büyük üstadlarm üslûbile yaptıkları eserler veya<br />
kopyalar en büyük mütehassısları bile aldatmış olan hüner<br />
sahipleri yok değildir. Aklıselim bugibi hüner sahiplerini<br />
makbul saymaz, onlarda bir gayri tabiîlik görür ve hürnerleri<br />
hakkında verdiği hüküm hokkabazlık san'atı hakkında verdiği<br />
hükümden farklı değildir.<br />
En büyük mütehassısları bile aldatan bu eski eser taklitlerinden<br />
insan şüphesiz asıl eski eserler kadar hoşlanabilirse<br />
de onları yapanlardan pek hoşlanmayız. Bu, sahtekârlıktaki<br />
maharetleri yüzünden değil de daha mühim bir sebeptendir;<br />
mantık ve hisimizin, birşeyi tam bir surette taksatzlar,<br />
yani yasak sayılan taklit şeyler, insanın safrasını hastalık<br />
ve gayri tabiîlik saymasındandır. Bu hal bir psychopathique<br />
tezahür, bir ruh hastalığı olup ötedenberi görülmüştür<br />
ve ilerde de görülecektir. Nekadar düşünülse, ne kadar<br />
tahlil olunsa, nekadar nasihatlar edilse yine ortadan kaldırılamıyacaktır.<br />
Mesele sadece, bu ruhî hastalık tezahürünün<br />
müzeler ve antika eser ticareti sahasını aşmasına ve yeni<br />
san'at mahsulâtını, yeni inşaatı aşılamasına ne dereceye kadar<br />
müsaade olunacağıdır. Bu müsaadekârlığın derecesi proporsiyon<br />
duygusunun zayıflığı ile mütenasip bulunacaktır. Açlığın<br />
giderilmesi bir zarurettir; ortada yenebilecek hakikî bir<br />
gıda mevcut olmasa bile... Ancak, şurası da muhakaktır ki<br />
hakikî gıdanın bulunmayışı sebebile zarurî olarak alınan Ersatzlar,<br />
yani yasak savan taklit şeyler, insanın safrasını bası<br />
dırsa bile açlığını gideremezler.<br />
Eğer hakikaten eski tekniklerin bugünkü yeni inşaatta<br />
tekrar canlandırılması isteniliyorsa, o münferit taklit hünercileri<br />
bittabi bu işi başaramaz. Ona göre yeni atölyeler kurmak,<br />
birçok işçi ve ustalar yetiştirmek icap eder. Bu takdirde<br />
de ilk olarak gözümüze, en esaslı birşeyin, eski zamandaki<br />
ellerin, yokluğu çarpacaktır. Meselâ ben şöyle bir müşahede<br />
yapmıştım: 1913 senesinde Dresden şehrinde bulunan o muhteşem<br />
Barock üslûbundaki Zwinger'in avlusunda idim. Havanın<br />
tesirlerile bozulmuş bazı taş kısımları çıkarıp yerine yenilerini<br />
yapıyorlardı. Avluda bir taş heykeltraşının önünde,<br />
yenisini yaptığı eski bir figür duruyordu. Yenisi de bitmişti.<br />
Haricî şekilleri ve proporsiyonları aynen eskisi gibi olmakla<br />
beraber gene de bambaşka ve yabancı bir ifadesi vardı. Heykeltraş<br />
bütün hünerini sarfetmesine rağmen Zwinger'in eski<br />
figürdeki ruhunu bulup verememişti.<br />
Kimya vesaire usullerile alâkadar bütün tekniklerde ise<br />
bundan başka bir de çini ve camlardaki cilâ ve renklerin,<br />
maden halitalarının ve daha binlerce şeylerin nasıl yapıldığını<br />
gösteren reçetelere lüzum vardır. Zamanımızın lâboratuvarlarının<br />
eski zamandaki laboratuvarlarla hiçbir ilişiği yoktur.<br />
Zamanımızın kimyakerleri bambaşka insanlardır. Onlar ilmî<br />
usullerle eski alşimistlerin hünerlerini elde edip yaptıkları •<br />
mamulâtı taklide çabalıyorlar. Halbuki eskiler tamamen aksi<br />
prensiplerle yürüyorlardı: Meçhul yeni bir güzellik için bir<br />
teknik arıyorardı. Kendilerinden evvelkilerden kalmış bir teknik<br />
varsa onu kültive ediyorlardı. Teknik, atölyede filen çalışarak,<br />
babadan oğula intikal ediyordu. Fakat o adamlar,<br />
kendilerinden çok zaman evvel ölmüş ustaları ve o üstadların<br />
tekniğini tekrar diriltmeye çabalayan büyücüler değillerdi.<br />
Bir daha gelmemek üzere kaybolmuş olan o birçok teknikleri<br />
ve malzeme kullanış tarzlarını, bizim bugün yapamadığımız<br />
gotik devrinin parlak altın sarısı camlarını, parlak,<br />
kuvvetli ve aynı zamanda yumuşak ve göze hoş bir sükûn<br />
halile görünen, Pigment denilen boyalar ve renklerle yapılmış<br />
örtü tabakalarını, rokoko devrine, bize o kadar uzak olmıyan<br />
zamanlara kadar gelen perdah işlerini, Lasur denilen<br />
mavi renkleri, altın kaplama işlerini ve daha birçok bunlara<br />
benzer şeyleri, meselâ Rusya'nın soğan şeklindeki kubbelerinde<br />
gördüğümüz parlak altın kaplamaları hayretle temaşa<br />
edelim! Güzellik nazlı bir şeydir. Sadece irade ve istek ile<br />
ona erişilemez. En iyisi bu gibi denemelerden büsbütün vazgeçelim.<br />
Bu teknikler esas itibarile o kadar ince değillerdi. Bazan,<br />
bilhassa Asya'nın doğularında, bir ustaya rastlarsınız. Bu<br />
adam babasından gördüğü an'anevî mahiyette bir usul ile bir<br />
malzemeyi hazırlamasını, işlemesini bilir. Ve bunu kendisinin<br />
ve atölyesinin kıymetli bir sırrı olarak gizli tutar. Japonyada,<br />
Kioto'da böyle bir usta bana yaptığı işin büyük birşey<br />
olmadığını, bütün meselenin onu doğru yapmaktan ibaret<br />
bulunduğunu söylemişti. Başkalarının bunu doğru yapacaklarına<br />
kanaati olmadığı için kimseye bildirmiyor ve reçetesini<br />
^izli tutuyormuş. Ruhî bakımdan, taklitçi ile hırsızın farkı<br />
yoktur. Eski bir tekniğin reçetesini hakikaten keşfeden adamın<br />
bundan istifade ediş tarzı, hırsızın çaldığı bir şeyden istifade<br />
edişine benzer. Malzemenin tâbi tutulduğu bütün muameleler<br />
için reçeteden başka ufak birşey daha lâzımdır. Fa-
kat bu ufak şeyin kat'î bir ehemmiyeti vardır: işin temposunu,<br />
muhtelif muameleler arasında malzemeye göre icap eden<br />
bekleme müddetlerini, mevsimlerin, havaların, ve sair birçok<br />
şeylerin rol ve tesirlerini de bilmek icabeder. öyle tesirler<br />
ki, asıl usta bile bunların farkında değildir. Çocukluğundanberi<br />
babasının atölyesinde çalıştığı için bunları otomatik surette<br />
öğrenmiştir.<br />
Şüphesiz birçok basit teknikler de vardır. Bunlar bütün<br />
memleketlerde ya bugün de hâlâ tatbik olunmaktadır, yahut<br />
da basit oldukları için yeniden tatbikleri mümkündür. Bu<br />
takdirde yeni mahsul ve mamullerin bu tekniklerle imtizaç<br />
edip etmediklerini hissimiz tayin eder. O teknikle imal edilen<br />
şeyler ihtiyaçlarımıza uygun geliyorlarsa ve ayni zamanda<br />
güzellik duygumuzu da tatmin ediyorlarsa bunları kullanmakta<br />
bir mahzur yoktur. Böyle bir hal bugünkü, yani yaşıyan,<br />
güzellik duygumuzun bazı noktalarda eski kültürlerin<br />
bazı unsurlarına tetabuk ettiğini gösterir; bugünkü güzellik<br />
duygumuz yeni yaratılan işlerin usulleri için bazı eski şeylerde<br />
yardımcı buluyor demektir. Berraklık ve sadeliklerile bilhassa<br />
hoşumuza gittikleri zaman bu gibi eski şekil unsurları<br />
için «insanın âdeta modern diyeceği geliyor» deriz. Manası<br />
da, bu gibi şeylerin bizim güzellik duygumuz için ölü olmadıklarını<br />
ve zamanımızdaki bazı temayüllerin eski zamanlardaki<br />
bazı temayüllerin aynı olduğunu anlatmaktır. Fakat<br />
bu, meselâ «Renaissance» devrinde istedikleri gibi antika denilen<br />
devrelerin «yeniden doğumu» demek değildir. Daha<br />
sonraları görülen, hattâ zamanımıza kadar gelen, buna benzer<br />
maksatlar gibi de değildir. Mimarî ruhun zayıflaması, mimarî<br />
şuurun ortadan kalkması Renaissance ile başlamıştır. O<br />
derecede ki, artık kopya etmek hırsızlık sayılmaz oldu.<br />
Mimarînin tekniğini canlı bir mahlûk gibi görebiliriz.<br />
Güzellik telâkkisinden, konsepsiyondan, hasıl olur. Burada<br />
konsepsiyon kelimesinin «mülhem olmak» demek olan<br />
ikinci mânasının sembolik bir ehemmiyeti vardır, üslûp<br />
ile, yani güzellik telâkkisinin bir şekil haline inkılâbı<br />
ile de, teknik, doğmuş olur. Sonra serpilir, gelişir, olgunlaşır<br />
ve nihayet ölür. Teknik böyle öldüğü zaman artık büsbütün<br />
silinmiştir. İzleri kaybolmuştur. Ahfad bırakmaz.<br />
işte biyoloji bakımından bir mimarî teknik devresini bu<br />
tarzda görmek mümkündür; ve bunu böyle görmelidir ki yeni<br />
bir yaratıcılık cereyanına müşkülât çıkarılmış olmasın.<br />
Sıhhî tertibat, teshinat ve saireye mahsus teknik makinalar,<br />
cihazlar ve âletler için ise umumiyetle böyle düşünülmez.<br />
Eski zamanların makinalarım alıp kullanmakta hiç kimsenin<br />
menfaati yoktur, bunlar kimsenin işine yaramazlar.<br />
Kullanılışda fena ve imâlde pahalı olurlar.<br />
Fakat, kendimizin proporsiyon duygumuz zayıf olduğu<br />
olduğu için mezarları kazıp güzellik aramağa kalkarsak, kendi<br />
kendimizi aldatmış oluruz. Ellerile o kadar güzel şekiller<br />
yaratmış olan eski ustaları diriltmeğe çalışılıyor demek olur.<br />
Burada bir sual varit oluyor: O halde eski eserleri ne<br />
suretle tetkik edelim<br />
Ne tarzda tetkik edilirse zararlı olduğu yukarıdaki izahatımızdan<br />
anlaşılmıştır. Böyle bir teknikin faydalı olabilmesi için<br />
eski zamanların incelmiş tekniklerinin teferruatını keşfetmeğe<br />
çalışmaktan, herhangi bir suretle doğrudan doğruya kopya<br />
veya taklit yapmaktan peşinen ve tamamen vazgeçmek lâzımdır.<br />
Bu takdirde kendiliğimizden yepyeni şeyler keşfederiz.<br />
Eski üstadların birçok hususlarda âdeta «modern» adamlar<br />
olduklarını ve onlarla aramızdan hiç te öyle büyük bir<br />
uçurum bulunmadığını anlarız. Bu, bizim kendi temaylümüzü<br />
kuvvetlendirir. Proporsiyon güzelliğinin muhtelif zamanlardaki<br />
değişikliğinin sadece tezahür şekillerinden ibaret olup<br />
hakikatte mahiyetinin daima aynı kaldığını anlarız, işte; mimarînin<br />
vazifesi insanların bir duygusunu, güzel taksimat ve<br />
ölçücülük duygusunu, tatmin etmektir.<br />
Bu suretle, mimarînin her devrede o devreye uygun bir<br />
teknik hasıl ettiğine ve bunun aksinin doğru olmadığına,<br />
yani o devrenin tekniğinden mimarîsi hasıl olmuş bulunmadığına,<br />
kanaat getiririz.<br />
Şüphesiz, her eski mimarîyi kuvvetlendiren ve incelten<br />
teknik olmuştur. Fakat, incelmiş bir tekniğin kendi başma,<br />
büyük bir. mimarî güzellik hasıl edebileceğini farzetmek tehlikeli<br />
bir hatadır.<br />
Bugün inşa edilen binalarda tekniğin pek mükemmel olmasına<br />
itina edilişi bize tekniğin güzellik için en mühim bir<br />
istinadgâh olduğunu, pek doğru olarak, hissetmekte bulunduğumuzu<br />
gösterir. Bilhassa modern mimarî eski üslûplara<br />
bağlı bulunmadığı için inşaatdaki tekniğin mükemmeliyeti<br />
derecesinde muvaffak olabilir; teknik mükemmel olursa o da<br />
yükselir, aksi takdirde alçalır. Nitekim 1932 senesinde fena<br />
bir teknik yüzünden alçalmıştır. <strong>Mimarlar</strong>ın tam bir temizlikle<br />
düşünüp buldukları kübik binalar,, teknik hatalarla<br />
dolu keleş sandıklar gibi idiler. Yolunmuş tavuklara benziyorlardı.<br />
Ancak, hatayı münhasıran inşa üslûbunda aramak<br />
doğru değildir. Hata daha ziyade mimarların tecrübesizliğinden<br />
ve inşaatın iyi idare edilmeyişinden ileri geliyordu. Geminin<br />
dümeni tam sol istikametten tam sağ istikamete çevrildi.<br />
Şimdi de modern bünyeli ve modern tertibatlı binaların<br />
önüne tiyatro kulisleri gibi eski mimarîde binalar yapıyorlar.<br />
Böylelikle mimarînin sağlam ve salim yani solid bir surette<br />
inkişaf etmesi yolları daha ziyade kapatılmış oluyor.<br />
Diğer taraftan, Amerika ve Avrupa gibi teknikde çok<br />
ileri gitmiş memleketlerde, şöyle bir teselliye temayül vardır:<br />
Proporsiyon kültürü için icap eden esas ve sükûnetten<br />
mahrum bulunduğumuz hissediliyor; buna karşı inşa tekniğinin<br />
mükemmeliyetinin başlıbaşına büyük bir kıymeti olduğu<br />
düşünülüyor. Fakat bu yol mimarîye götürmez, bilâkis mimarîden<br />
uzaklaştırır. Teferruat kısımlarında pek doğru ve<br />
hatasız çalışan ve iyi para kazanan Amerikalı mimarların<br />
yaptıkları hakikaten mükemmel işleyen pencerelerin vesairenin<br />
zayıf bir tarafı vardır: Sabırla, sükûnetle, zaman sarfederek<br />
tasarlanması icabeden proporsiyona lâyık olduğu ehemmiyet<br />
verilmiyor. Mimar işlerinin bütün itinalılığına rağmen<br />
bu binaların karşısına geçip baktığımız zaman üzerimizde<br />
yaptıkları tesir biraz kurudur, soğuktur. Uzunca bir zaman<br />
geçtikten sonra ise ruhumuzda hiçbir zevk eseri, dilimizde<br />
hiçbir tad kalmadığını farkederiz. Çünkü yediğimiz yemeğin<br />
güzel bir kokusu yoktur. Bu hali bugünkü mimar işlerinin<br />
umumî bir tezajıürü addedebiliriz. Bu sebeple, halk, proporsiyon<br />
için yapılan bütün çalışmalara fazla bir kıymet vermek<br />
istemiyor. Bu gibi çalışmalar ciddî mimarlarda görülen huşunda<br />
devamlı memur olarak bulundurmak mecburiyetinde olmamasının<br />
pek o kadar ehemmiyeti yoktur, herbir tarafı sağlam,<br />
solid olsun yeter» diyor. Birçok mimarî meseleler ihtiva<br />
eden komplike bir binanın meydana getirilebilmesi için<br />
mimarın bürosunda hassas mesai arkadaşlarına ihtiyacı bulunduğunu<br />
ve iyi bir mimarın böyle birçok mesai arkadaşları<br />
yetiştirip onları, hiç işi olmadığı zamanlarda dahi, bürosunda<br />
devamlı memur olarak bulunmak mecburiyetinde olduğunu<br />
herkese anlatmak güçtür. Eski zamanlarda gotik üslûbu<br />
mimarlarının bir avuç mesai arkadaşı ve ustadan mürekkep<br />
bir inşaat gurubu halinde gezip nerede bir yeni katedrâl<br />
yapılacaksa oraya gittikleri de bundan başka birşey<br />
değildi. Fakat bugün bir mimar bürosunda çalışan arkadaşlar<br />
hergün bir Amerikan soğukluğu ile işlerine nihayet verilmek<br />
tehlikesi içinde yaşıyorlarsa, artık onların elile ya-
pılmış binalardan da soğukluktan başka birşey beklemek<br />
hata olur.<br />
<strong>Mimarlar</strong>ın detay resimlerinde sadece muhtelif şekillerin<br />
eb'ad münasebetlerini ve cesamet nisbetlerini iyice düşünüp<br />
tasarlamaları kâfi gelmez. Fakat yalnız bunun bile uzun ve<br />
sükûnetli bir surette düşünülmesi lâzımdır. Yani muhayyilenin<br />
temerküz ettirilmesi, pencere ve kapıları tasarlayan mimarın<br />
bütün bunların hakikatinde verebilecekleri neticeleri<br />
göz önüne getirmesi, meselâ diğer tatbikat neticelerinden<br />
başka ışık ve gölgelerin yapacağı tesirleri, muhtelif malzemenin<br />
birbirine uydurulması gibi noktaları düşünmesi icap<br />
eder. Mimar evvelce böyle işler yapmışsa uzun zaman sarfetı<br />
meşine lüzum olmaz. Fakat eğer iyi bir mimarsa, işi, aynen<br />
evvelce yaptığı şekilde tekrarlamaz. Bu hale göre de gene<br />
bıtaz zamana ihtiyacı olur. Her binada olduğu gibi, birçok<br />
teferruatın detaylarını yapmak icap edince, kendisi orijinal<br />
buluşlara meraklı bir adam olmasa bile, san'atkârlığı taallûk<br />
eden birçök meselelerle karşılaşır ve bunları halletmek için<br />
zaman lâzımdır. Şurasının iyi anlaşılması icab eder ki, bununla<br />
kasdettiğimiz şey filî işlerin başarılması olmayıp har<br />
yeni bina için yeni ve pek çok proporsiyon münasebetlerinin<br />
imtizaç ettirilmesi lüzumudur. Eğer mimar yeni binasını sadece<br />
kopya suratile yapacaksa o zaman bittabi böyle şeylere<br />
hacet kalmaz. Tecrübe görmüş olmak meselesi burada gayet<br />
mühimdir. Çünkü ne kadar çok çeşitli tecrübeler geçirilmiş<br />
bulunursa muhayyile kuvveti de o kadar işlek olur. Fakaybeder,<br />
kendi eserlerini kopya etmeğe başlarsa bu takdirkat<br />
bir mimar, işleri çoğaldıkça' (muhayyilesi de tazeliğini<br />
de eski tecrübelerden fayda değil zarar hasıl olmuş sayılmalıdır.<br />
Bu tezahürlerin temeli ise, daha ziyade, bir mimarın muhayyelesinin<br />
tazeliğini kaç yaşlarına kadar ıjıuhafaza edebileceği<br />
yahut edemiyeceğine bağlıdır. Ancak, mimarın içinde<br />
yaşadığı kültür seviyesinin de büyük tesirleri vardır. Muhayyele<br />
kuvvetinin izah ettiğimiz çalışmasına kıymet yermeyen<br />
inşa sahipleri ve halk onu füzulî sayıyor, ona zaman sarfetmek<br />
icap ettiğine akıl erdiremiyor. İnşaat işlerini sadece<br />
pratik bir kazanç meselesi olarak gören mimarları ve kalfaları<br />
halk daha iyi anlıyor. Zaten uzun boylu düşüncelerden,<br />
uzak kalıp işi kısa kestikleri için onları tercih ediyor. Neticede<br />
ise ciddi çalışanlar bittabi daha fazla bir tehlikeye maruz<br />
kalmaktadır. Bu bakımdan, büyük maharetli mimarların<br />
bile kendilerini daha rahat ve kolay olan şematizme kaptırdıklarını<br />
görünce, onları haksız bulmak elden gelmiyor.<br />
Muhtelif şekiller arasındaki proporsiyondan başka malzeme<br />
arasında da roporsiyon vardır. Şekillerdeki proporsiyon<br />
satıh proporsiyonlarıdır, malzemedeki proporsiyonlarsa malzemenin<br />
kıvamlarına ve bünyelerine göre ihtiva ettikleri evsaftan<br />
ileri geliyor.<br />
İnşa tekniği esas itibarile, muhtelif malzemeyi kombine<br />
etmek suretile çalışır. Her malzeme ile yapılacak satıhların<br />
malzemenin nev'ine göre işlenmesi ve şkillerin de ona göre<br />
intihap ve tayin olunması lâzımgelir: Meselâ elde edildikleri<br />
yerlerde, nadirliklerine, bünyelerine, parlaklıklarına, habbelerine<br />
vesaireye göre öyle malzeme vardır ki, san'atkâr gözile<br />
bakınca bunlara mümtaz malzeme demek lâzımgelir. Bu<br />
mümtazlığın mutlaka paraca kıymetli demek olması icap etmez.<br />
Endüstri usulündeki teknik sayesinde bugün, eskiden<br />
kıymetleri pek yüksek olan tahtaları gayet ince sayfalar halinde,<br />
hattâ kâğıt kalınlığında, en nadir taş ve mermer nevilerini<br />
de son derece ince levhalar halinde kesmek imkânı<br />
bulunmuştur. Bu halin bir neticesi olarak da, bu gibi malzeme,<br />
konacakları mahallin kendilerile bir münasebeti olup<br />
olmadığını uzu boylu düşünmeğe lüzum görülmeksizin, duvar<br />
kâğıtları gibi yapıştırılıveriyor. Misal olarak şık lokantaların<br />
apteshanelerindeki mermer bolluğunu gösterebiliriz. İşte bütün<br />
bu gibi hallerle malzemenin haysiyetine dokunulmuştur. İnceliğindeki<br />
ve derin parlaklığındaki hususiyeti o malzemenin<br />
güzel bir inkısamla, profillerle vesair ile kullanılmasını isterdi.<br />
Fakat gerek halk, gerekse mimarlar o mümtaz tahta ve<br />
taş çeşitlerinin, madenlerin ne gibi şekillerde kullanılmağa<br />
müsait olduklarını unutmuşlar ve böylece onları ibtizale uğratmışlardır.<br />
Diyebiliriz ki, bütün modern tezyini san'atlar malzemen.n<br />
böyle saygısızlığa uğramasından zarar görmüşlerdir ve modern<br />
zevksizliklerin başlıcası bu suiistimaldir.<br />
Mimarîda ise aynı hali daha az görüyor değiliz. Binaların<br />
dahilî kısımlarındaki veya cephelerdeki satıhların âdeta<br />
toptan diyebileceğimiz bir surette her yerde dümdüz kaplanışı<br />
belki de tezyini san'atlardakinden daha fenadır. Eğer<br />
inşaat sahibinin parası çoksa ve yeni bina ile tefahür etmek<br />
istiyorsa o zaman en iyisi cephe resimlerine veya keşifnamalere<br />
«midye kireç taşından olacak» diye yazmaktır. Fakat, resim,<br />
aynen sanki cepheler sıva ile yapılacakmış gibi kalır.<br />
Bu takdirde inşaat sahipleri, malzemenin yüksek kıymetinin<br />
ve bu malzemeye verecekleri paranın herhalde binanın<br />
kalitesine bir teminat teşkil ettiğini zannederler. Halbuki bunun,<br />
proporsiyonların ve şekillerin güzelliği veya çirkinliğ<br />
üzernde hiçbir tesiri yoktur. Hattâ, yukarıda da dediğimiz<br />
gibi, eğer hususî bir malzemeden yapılması icabeden teferruat<br />
kısımları üzerinde fazla çalışamazsa binanın bütünlüğü<br />
bu yüzden daha da çirkin olabilir.<br />
Malzemeye fazla bir değer ve ehemmiyet vermek esas<br />
itibarile zamanımızın modern bir tezahürüdür. Daha yüz sene<br />
evvel bu husustaki düşünceler tamamen aksi istikametteydi.<br />
O zamanlar esas olarak güzel şekle itimat edilirdi ve<br />
para kâfi olmadığı hallerde, büyük binalarda bile kesme taş<br />
kullanılmayarak cepheler basit sıva ile yapılırdı. Buna mümasil<br />
olarak Berlin'de Schinkel tarafından yapılmış olan binaları<br />
gösterebiliriz. Onun eserleri olan Schauspielhaus (tiyatro<br />
binası) böyle yapılmıştı. Sonradan cepheyi taşa çevirdiler -<br />
se de binanın bu suretle daha güzel olduğu kat'iyyen iddia<br />
edilemez. Belki bu tadilâttanberi daha dayanıklı bir hale<br />
i gelmiştir.<br />
Bu hal bize sarahatle göstermektedir ki, solidite, sağlamlık,vyani<br />
dayanıklı malzeme ihtiva eden proporsiyon, yani<br />
mimâki güzellik, arasında mutlaka proporsiyonu tekniğe tâbi<br />
kılacak münasebetler mevcut bulunuyor değildir. Bu son<br />
misalimizde bilâkis mimarinin inşa tekniğinin soliditesinden<br />
ve hele incejeşmiş bir teknikten tamamen müstakil bulun--<br />
duğunu tesbit -etmek mümkündür.<br />
Schinkel'in klâsikçe şekilisri Yunanistan'dan gelmedir.<br />
Yunan şekillerinin ise mermerle alâkadar bulunduğunu, hattâ<br />
bir dereceye kadar ancak mermerle izah olunabileceklerini<br />
yukarıda gördük. Fakat şeklin güzelliği o kadar kuvvetlidir<br />
ki bu misalde bile kendini malzeme ve teknikten âzade<br />
tutmuştur.<br />
Bugünkü imalât ve istihsalâtta mükemmel bir tekniğimiz<br />
vardır. Fakat bu teknikle zevkfc okşayan şekiller elde edebilmek<br />
için lâzım bulunan proporsiyon duygusundan mahrumuz.<br />
\<br />
Bunun en sarih alâmeti de proporsiyon işine pek az kıymet<br />
verilmesidir. İçinde yaşadığımız devreye haklı olarak teknik<br />
devresi diyebiliriz ve bu devre, serbest''.bırakılmış, müstakil<br />
bir tekniğin devresi olduğu için bir zevkslelik devresi haline<br />
gelmiştir.
insanların kendlerini ıslâh yoluna girmeleri, kendilerini<br />
tanıyıp bilmelerile başlar. O halde, teknik hakkındaki mütalâalarımıza<br />
nihayet verirken mimarimiz için şu hakikati tesbit<br />
edelim: Teknik yolu ile proporsiyona varıldığı hiç görül-<br />
Prof. Mimar Bruno Taut<br />
Yazılarını mecmuamızda neşrettiğimiz Mimar B. Taut<br />
geçenlerde vefat etmiştir. Mimarî eserlerile kendisine beynelmilel<br />
bir isim yapmış olan Taut'un hayatı hakkında kısa<br />
bir hulâsa neşrediyoruz:<br />
Taut 1880 de Königsberg'de doğmuş, o şehrin inşaat mektebini<br />
bitirmiştir. Büyük harbe kadar Berlinde birçok sıra<br />
evler inşa etmiş ve Wertheim mağazası müsabakasını kazanmıştır.<br />
Kolonya sanayi sergisinde meşhur cam evi inşa etmiştir.<br />
1921 de Magdeburg şehir inşaatına müşavir olarak nezaret<br />
etmiştir. Taut bilhassa Berlin civarında büyük bir fen heyetinin<br />
yardımile yaptığı vâsi mikyasta Siedlung evlerile temayüz<br />
etmiştir.<br />
Charlottenburg yüksek fen mektebinde profesörlüğü esnasında<br />
birçok eserler neşreden Taut Sovyet Rusyaya ve bilâhare<br />
Japonyaya davet edilmiştir. Japonyada birkaç villa yapmış<br />
ve Japon kültür ve san'atını tetkik ederek dört kitap neşretmiştir.<br />
Japonyadan memleketimize gelen Taut akademiye<br />
Profesör olmuş, aynı zamanda Maarif Vekâleti tatbikat bürosunu<br />
idare ederek Ankara için Tarih ve Dil Fakültesi ve<br />
Atatürk Lisesi projelerini yapmış ve bir de (Mimarî) adile<br />
kitap neşretmiştir. ölümden dolayı ailesine taziyet beyan ede-
yonppuM<br />
008 p ımm •<br />
Afyon Stadı hakkında<br />
Bir müracaat ve bir<br />
izah<br />
Afyonkarahisar Stadyum Projesi Münasebetile<br />
Dergimizin 8 inci sayısında Mimar Nizameddin Doğu tarafından<br />
yapılmış olan Afyonkarahisar belediyesi stadyum<br />
projesini ve tafsilât resimlerini neşretmiştik. Bu neşriyattan<br />
bir müddet sonra, Ankara stadyumunu yapmış olan Mimar<br />
Violi Vietti'den aynı stadyuma ait bir. vaziyet plânı ile bir<br />
mektup aldık.<br />
Burada mektubu aynen neşretmeği lüzumsuz buluyoruz.<br />
Mimar Violi bu mektupta sekizinci sayımızda neşredilen ve<br />
Mimar Nizameddin Doğuya ait olan projenin kendisinden iktibas<br />
edilmiş olduğunu ve hakikaktin meydana çıkarılmasını<br />
istemekte idi.<br />
0 zamandanberi bu mesele üzerinde tetkikat yapan dergimiz<br />
her iki proje arasında büyük farklar tesbit etmiştir.<br />
Bu farkların başlıcaları şunlardır:<br />
1 — Arsalar birbirini tutmaz, arsada Devlet Demiryolları<br />
tarafından istimlâk edilen kısım ile ve bu kısımdan itibaren<br />
inşaata müsaade edilmeyen 30 metrelik bir kısım boş bırakılmıştır.<br />
Ayrıca arsa içinde şehrin zahire deposu vardır ki<br />
bu da plânda ibka edilmiştir. Halbuki İtalyanm plânında nazarı<br />
itibare alınmamıştır.<br />
2 — Viettinin plânında yüzme havuzu güneş vaziyetine<br />
göre ters konmuştur. Atlama kulesindeki sporcunun önünde<br />
su sathı parlar ve gözü kamaştırır. Halbuki güneş atlayıcının<br />
arkasında kalmalıdır.<br />
3 — Nizamettinin plânında futbol sahası tribünlerinin yan<br />
kavisli kısımlara doğru icabında tevsii de nazarı itibara alınmıştır.<br />
Mimar Vietti böyle bir şey düşünmemiştir.<br />
4 — Nizamettinin plânında saha esas methal civarına bir<br />
kuliz lokali ile konulmuştur.<br />
Mimar Vietti'nin iddiasını aynı zamanda Spor Kurumu<br />
Mimarı Şinası Şahin Giraydan da tahkik ettik. Aldığımız cevapta,<br />
Afyon belediyesinin bu ecnebi mimara herhangi bir<br />
sipariş vermemiş olduğunu ve bu mimarın belediye<br />
kendi kendine bir teklif yapmış olduğu öğrenilmektedir.<br />
Mimar Şinasi Giray her iki proje arasındaki farkları<br />
zikretmekte ve bilhassa Mimar Violi'nin teklifindeki isabetsiz<br />
noktaları madde madde bildirmektedir.<br />
Bunları aynen aşağıya kaydediyoruz.<br />
Şinasi Giray diyor ki:<br />
1 — Nizameddinin projesi ile Vietti'ninki tamamen ayrı<br />
bir vaziyet plânı üzerine düşünülmüştür. Arsanın hudutları<br />
başka başkadır. Nizameddinin projesi Nafıa Vekâleti Şehircilik<br />
Müdürlüğünden alınarak vaziyet plânına göre yapılmıştır.<br />
Halbuki Viettinin plânı arsaya umamaktadır.<br />
2 — Mimar Vietti'nin Afyonkarahisar belediyesi ile hiçbir<br />
mukavele ve anlaşması yoktur. Vietti, Afyonkarahisar plânını<br />
da diğer birkaç vilâyete yaptığı gibi, eski idman cemiyetleri<br />
ittifakı merkezi umumisinin delâletile çizmiştir. Bu plânın<br />
tamamen tatbik edileceğine dair kendisine hiçbir teminat verilmemiştir.<br />
3 — Mimar Nizameddinin plânı, Türk Spor Kurumu Mimari<br />
Bürosunun verdiği direktif ve programa göre yapılmış<br />
ve müsvedde halinde birkaç defa Spor Kurumunda münakaşa<br />
edilerek tesbit edilmiştir.<br />
4 — Nizameddinin plânındaki bütün spor şubelerine ait<br />
tesisat tamamen başka ve daha muvafık ve esaslı yerlerdedir.
Her iki plânı bir defa tetkik etmek bunu derhal meydana<br />
çıkarır. Aynı zamanda plânda diğerine nazaran birçok fazla<br />
aksam vardır.<br />
5 — Mimar Vietti'ııin plânı Spor Kurumu tarafından gerek<br />
maliyet ve gerek vaziyet itibarile gayri kabili tatbik görülmüş<br />
ve bu münasebetle stadyum projesinin Kurumca verilecek<br />
direktifler, dairesinde Mimar Nizameddin tarafından<br />
yapılmasına karar verilmiştir.<br />
6 — Bu suretle hazırlanan Nizameddine ait projede hatalardan<br />
sakınılmıştır.<br />
7 — Spor sahaları, artık birçok kitaplarda ve eserlerde<br />
değişmez formüller haline gelmiş bulunmaktadır. Afyon sahasının<br />
Nizameddin tarafından yapılan plânını, güneşe, şimale.<br />
şehre, şehirle olan münasebetine, spor sahalarının kullanış<br />
imkânlarına göre diğerine çok faiktır.<br />
Diğer taraftan, Şinasi Giray; artık yeniden yapılacak diğer<br />
vilâyetler stadlarında, Ankara stadında düşülmüş olan hatalara<br />
düşülmiyeceğini kaydetmektedir.<br />
Netice itibarile:<br />
Bize bir yüksek mimar imzasını taşıyan ve meslekî iktidarına<br />
inandığımız bir Türk mimarı tarafından yapılan bir<br />
proje verilmiş ve bunu neşretmiş bulunuyoruz. Diğer taraftan<br />
yabancı meslekdaşımızın iddiasını ve ithamını yerinde bulmıyoruz.<br />
Çünkü: her iki proje de belediye tarafından hudutları<br />
çizilmiş aynı arsa üzerinde düşünülmüştür. Bu arsanın<br />
şekli, şehirle münasebeti, giriş, stadyum inşaatı tekniği<br />
ve oyun sahalarının cihetleri her iki projede mecburi benzer<br />
kısımların husulüne sebep olabilir. Esasen bu şerait altında<br />
bu arsaya yapılacak her hangi bir mimarın projesinde<br />
bu benzerliklerin husulü mecburidir. Hiçbir mimar projesinde<br />
arsanın haricine çıkamaz, saha cihetini değiştiremez; antreyi<br />
şehir tarafından başka bir yere nakletmez ve futbol sahasını<br />
meselâ tepenin üzerine koyamaz<br />
Bütün bunlar bir Türk mimarının başkası tarafından yapılan<br />
bir projeyi kopya ederek altına kendi imzasını atmağa<br />
tenezzül etmiyeceğine kâfi bir delildir.<br />
Mimar (Vietti Violi) memleketimizde birkaç stad yapmak<br />
fırsatını bulmuştur. Fakat bu işleri ne bir müsabaka neticesi<br />
alın teri ile kazanmış ve ne de büyük bir ihtisas sahibi olduğundan<br />
dolayı elde etmiş değildir.<br />
Violi şimdiye kadar aldığı işleri sırf Türk mimarlarının<br />
hakikî kıymetini henüz bilmiyenlerio tavsiyesi sayesinde yapmıştır.<br />
Binaenaleyh, bu münasebetle sayın meslekdaşımıza, bütün<br />
Türk şehirlerinde yapılacak stadyum projelerinin inhisarını<br />
bırakmak niyetinde olmadığımızı badema müsabakalar<br />
yapılmak suretile meslekî iktidar ve ehliyetin bu sahada savaşabileceğini<br />
ve meslekdaşlar arasında daha nazik bir hattı<br />
hceketin her cihetce tavsiyeye şayan olduğunu hatırlatmak<br />
<strong>Arkitekt</strong><br />
B
Markasına dikkat ediniz, çünkü bu İsveç fabri<br />
kası dünyanın en kârlı, şık vc sağlam mutfak<br />
ocaklarını imııl etmektedir.<br />
24 saat zarfındaki sarfiyatı yalnız (4) kilo kok kömürü, yani (8)<br />
kuruş olan ( A G A ) mutfak ocakları gece gündüz hiç sönmeden yanar.<br />
Su haznesi günde 450 litre 40 derecelik su temin ettiği gibi evin<br />
bütün katlarına su verebilir.<br />
•<br />
Ayda 2İ lira gibi az bir para ile mutfak ihtiyacınızı tamamile görmektedir<br />
ve yalnız mahrukat parası ile kendini az bir zaman zarfında<br />
amorti<br />
eder.<br />
Katalog ve izahat istemek kendi menfaatiniz olduğundan lütfen<br />
TÜRKEL LİMİTED ŞİRKETİ - Galata - Voyvoda caddesi - Nişastaciyan<br />
hanı 1. (Telefon 49152) müracaat ediniz.<br />
VILLEROY & B 0 C H<br />
Almatı ]çlni döşemelik tuğla seramik fabrikaları<br />
Çini mozaik fabrikası Mettlach a. d. Sarr<br />
Porselen sıhhî malzeme ' „<br />
Döşemelik çini mozaik<br />
Hferzig<br />
Banyo ve dıvar için çini<br />
Daenischbutg-Lübek<br />
Döşemelik çini mozaik<br />
Breslau Dt. Llssa<br />
Fayans sıhhî malzeme<br />
Dresden<br />
» Torgau<br />
Takriben amele miktarı: 9,000<br />
9B | jg&tttoa^**^. ^ J H ^ h M '<br />
M a m u 1 â 11 :<br />
Meıtiach duvar v3 döşemelik çiniler,<br />
Sıhhî lavabo ve su tesisatı<br />
Feuertondan hela ve banyolar<br />
Vitrean ve şine sıhhî levazım<br />
Acentaları: İSTANBUL: Is. Ralf Somersan, Tahtakale, Prevoywns Han 14-15, Tel. 20281<br />
ANKARA: Uscher & Co. Posta kutusu 97, Tel. 1234<br />
İZMİR: Barissich & Saliba, Posta kutusu 7, Tel. 2284<br />
Samsun : Hochstrasser & Co. Posta kutusu 16.
Türkiye mümessili:<br />
Mühendis<br />
Y. RAZI BEL<br />
Medaille d'Or BARCELONE 1929<br />
Yapacağıniz işi bildirerek tarifnamemizi talebediniz.<br />
Su geçirmez Amerikan malzemesi<br />
H Y D R O T E X Çimentoya karıştırılarak su geçirmez sıvalar yapılır.<br />
E V E R S E A L siyahtır, taraçalarda banyo odalarında, temellerde kuluanılır<br />
EVERSEAL TAMİRAT İÇİN EMSALSİZDİR<br />
Her hangi malzeme ile yapılmış olursa olsun, eski damlar, akar taraçalar, hamam ve<br />
cami kubbeleri EVERSEAL ile derhal, mükemmel surette tamir edilir, yeniden daha sağlam<br />
olur. Demir ve çinko damlar ve dereler en ucuz ve en emin surette tamir edilir.<br />
E V E R S E A L B O Y A L A R I N I D A T E C R Ü B E E D İ N i Z<br />
RESIT<br />
Her cins demir inşaatı<br />
ESKİN<br />
KOPRU, ÇATI, SARNİÇ, TREMİ, İSKELE.<br />
PONRULAN, DUBA. ÇERÇEVE İŞLERİ<br />
YAPILMIŞ İ$LER : Köprüde Kadıköy iskelesi<br />
nin demir işçiliğini,<br />
Azakkapı havuçlarının çatıları ve Ponrulanları<br />
Paşabahçe şişe fabrikasında çalılar, tremiler<br />
1<br />
ADRES < GALATA, YEMENİ CİLER CADDESİ<br />
TELEO. : ., RESKA" O AL A T A. TELEFON; 4 2 4 3 9
KOÇ<br />
TİCARET TÜRK ANONİM ŞİRKETİ<br />
Telefon : 3450-3451-3452 Telgraf: KOÇ Posta Kutusu : 72<br />
ULUS<br />
MEYDANI<br />
İ N Ş A A T M A L Z E M E S İ ŞUBESİ<br />
Her nevi inşaat malzemesi: Banyo, Lavabo, Termosifon; Musluk, Bide, Galvaniz ve Demir Boru;<br />
Beton Demiri, Parke, Siyah ve Galvaniz Saçlar, Kalorifer Kazanları, Dökme, çelik Radyatörler, Karoseramik,<br />
fayans.<br />
Her nevi Elektrik malzemesi: Kablolar, Kordonlar, tel, buvat, düğme, fincan, elektrik çanı ve her<br />
nevi elektrik malzemesi.<br />
Her nevi Boya malzemesi: Ripolen, Bergolin, delüks boyaları, macun, üstübeç, çimento, kiremit,<br />
Mahya Ateş tuğlası ve Toprağı, her nevi kireç boyaları, Coritect ve her nevi boya malzemesi en ucuz<br />
ve en mükemmelini yalnız:<br />
KOÇ TİCARET TÜRK A N O N İ M ŞİRKETİ SATAR<br />
R A D Y O - O T O M O B İ L ŞUBESİ<br />
«Pord> ve «Linkolin» otomobil ve kamyonları, otomobil ve kamyon lâstikleri ve aksamı, «Atiler»<br />
marka bisikletleri, motörleri, «Horeks» motörleri ve aksamları, «Godyer» ve «Fayreston» otomobil lâstikleri,<br />
Kelvinator Buz Dolaıplan, Markoni ye Sparton Radyoları, Hesap makineleri, Çelik Dösya dolapları,<br />
Mercedes daktilo makineleri, Sahibinin Sesi Gramofon ve Plâklar ve her nevi lüks elektrik malzemesi<br />
Avizeler, Ütüler; Ekmek kızartıcıları, Hava gazı fırınları, Hava gazı ocakları, Otomatları, Continantal<br />
Sobalarının en ucuz ve en mükemmelini yalnız:<br />
KOÇ TİCARET TURK A N O N İ M ŞİRKETİNDE BULURSUNUZ<br />
D A İ M A KOÇ F İ R M A S I N A K O Ş U N U Z .<br />
V . u . , , . . _ /
Y a p ı<br />
P a n a y ı r ı<br />
19 SAYILI HALDE :<br />
Yapı malzemesi :<br />
Dıvar tuğlaları<br />
Kiremitler<br />
Hafif, içi delikli tuğlalar<br />
Dam mukavvaları<br />
Çimento<br />
Hafif yapı levhaları<br />
Yapı tecrid levhaları<br />
Amyant çimentosu<br />
San'atkârane sıvalar<br />
Yapı keramiği<br />
Yol yapı maddeleri<br />
Mermer, Travertin<br />
Tabiî taş<br />
İnşaat camı<br />
Tahta, kontr plâke<br />
Yapı Levazımı<br />
Kapılar<br />
Pencereler<br />
Kilit, tokmak v. s.<br />
Madenî dam kaplamaları<br />
îskele inşaatı<br />
Karanlıklaşdırma tesisatı<br />
Dahilî yapı işleri:<br />
Sobalar ve ocaklar<br />
Gaz ocakları<br />
Sıhhî tesisat<br />
Yıkanma ve banyo tesisatı<br />
Gaz ve su için armatürler<br />
Kaloriferler<br />
Havalandırma tertibatı<br />
Döşeme kaplamaları<br />
Dıvar kaplamaları<br />
Yapı tarzları:<br />
Ahşap yapılar<br />
Tuğla yapılar<br />
Taş yapılar<br />
Çelik yapılar<br />
Beton arme yapılar<br />
Yapıların korunması :<br />
Rutubete,<br />
Sıcaklığa,<br />
Pisliğe ve sadaya karşı tecrid<br />
vasıtaları<br />
Yangından,<br />
Havadan ve yıldırımdan korunma<br />
Leipzig İlkbahar<br />
Panayırı<br />
hakkında mufassal malûmat almak için<br />
Leipzig Panayırı Türkiye fahrî mümessili<br />
I n g . H . Z E C K S E R<br />
İstanbul - Galata<br />
Ahen ve Münih Hanı 5ci kat No. 1<br />
Telefon: 40163 P. K. 1076<br />
müessesine müracaat ediniz.
1939<br />
Enternasyonal<br />
LEİPZİG İLKBAHAR<br />
PANAYIRINA ÇAĞIRI<br />
Numune panayırı<br />
Büyük teknik panayır ve yapı panayırı<br />
5 ilâ 10 Mart<br />
5 ilâ 13 Mart
| RICOSAL NORMAL<br />
Çimento ve kireçden sıvalar için en mükemmel kalafatlama<br />
vasıtası olup 1 kilo T r Î c Ö s  ΠN O R M A L 30 kilo<br />
su ile sulandırılarak kullanıldığından istimali ucuzdur,<br />
| RICOSAL NORMAL butun mimarlar, mühendisler ve<br />
yapı sahihleri taralından fercih edilmekledir,<br />
« 4 * —<br />
FA. ING. H. ZECKSER<br />
İSTANBUL-GALATA<br />
Ahen ve Münih Han<br />
H M 3 P J . M
Gaspar Gasparyan<br />
B a n y o ,<br />
Lavabo,<br />
S o b a ,<br />
Musluk,<br />
TUn.l eaddaal S3 va Yanieaml caddesi S6 Salata Telolon: 40139<br />
Tulumba<br />
LUKA<br />
KEÇECİOĞLU<br />
İNŞAAT MALZEMESİ VE MADENİYAT<br />
Mahmudiye No. 15 Telefon : 49407<br />
: KUrekçner No. 14 Telgraf : LUKEÇ<br />
TEL<br />
SAÇ<br />
Çi Vi<br />
ÇİNKO<br />
K A L A Y<br />
K U R Ş U N<br />
ALÜMiNYÜM<br />
KAFES TEL<br />
KAZMA, KÜREK<br />
V. S. V. s.<br />
İ Z O L A S Y O N T E R T İ B A T L A R I<br />
"M UR ASİT F „ : Beton ve sıvadan " Coı-poral „<br />
(renksiz) su sızdırmaz mai " Burkoleum „<br />
M MURASİT S „ : Harcın tasallübü- " Koritekt „<br />
(renksiz) nü çabuklaştırıı- " Bitumroit „<br />
" MURATA „ : Sıvaları rutubetten Keçeli ve Kartonlu dam<br />
(renksiz) muhafaza eder muşambaları<br />
" Asterpiol ve Beersolit „ Yağmur ve Su sızıntılarına karşı maîlşive<br />
beton çatlakları için pastalar<br />
METAL DEPLUAYE, TEL ÖRGÜ ve GALVANİZASYON işleri<br />
I s a k P i l a f i d i s<br />
T O P T A N ve P E R A K E N D E<br />
Yapı için Hırdavat gereçleri<br />
Kapı kilitleri ve pencere takımları<br />
•<br />
MARANGOZLARA, DEMİRCİLERE DÖKMECİLERE, TOPTANCILARA<br />
AİT ALÂT ve EDEVAT<br />
Tanınmış Avrupa Fabrikalarının markaları<br />
<strong>Mimarlar</strong>ın istedikleri profil ve hususî şekillerde verecekleri resim üzerine malzeme<br />
derhal hazırlanır. En eyi ve temiz malzememiz rekabet kabul etmez derecede ucuzdur.<br />
Adres: Galata, Mahmudiye cad. No. 21<br />
Telefon: 49046 — Telgraf: Pilafidis - İstanbul
NUR<br />
KALEM<br />
A L E K S A N D R O S<br />
İ S T A V R İ D i S<br />
V E<br />
K. P A P A Z O Ğ L U<br />
<strong>Mimarlar</strong>,<br />
Mühendisler,<br />
Desinalörler !<br />
Nurkalemin teknik resim büroları İçin emsaline<br />
faik olarak 14 No. Üzerine imal etmekle<br />
olduğu<br />
D A Ö D E L E N<br />
KERESTE TİCARETHANESİ<br />
AYAZMA CAD. No. 156/1<br />
İSTANBUL<br />
TELEF.: 22799<br />
STABİLİ kalemlerini kullanınız.<br />
Ucuz, dayanıklı ve diğerlerine her cihetten<br />
falktlr.<br />
Halit Galip<br />
Cıngıllı oğulları<br />
VAKIF PARALAR İDARESİ<br />
POSTANE ARKASI ANKARA<br />
TELEFON <strong>38</strong>ro, TEL. CINGILLI-ANKARA<br />
EMKAK, İNŞAAT, KIYMETLİ<br />
ARSA<br />
DEMİR ve BİLUMUM İNŞAAT<br />
MALZEMESİ<br />
Mukabilinde ödiinç para verir.<br />
Banyo, Lavobe, çimento, demir, gaz, su,<br />
mecra boruları, her cins saçlar, alçı, kireç,<br />
çinlfo, tel ve doğrama takımlarî.<br />
İRTİBAT BÜROSU : Ömer Cıngıllı<br />
Aslan han Galata - İstanbul<br />
Dördüncü Vakıf han, Zemin kat No. 70<br />
Telefon: 23654, İstanbul
CERTUS soğuk tutkalı<br />
Pencereler, Kapılar, Ev eşyası,<br />
Gemi konstrüksiyonları<br />
için sudan müteessir olmayan en mükemmel tutkalıdır.<br />
CERTUS soğuk tutkalı<br />
Tahta, çimento veksilolit zemin üzerine muşamba<br />
döşemek için en mükemmel tutkalıdır,<br />
FA, ING, H, ZECKSER<br />
İSTANBUL•GALATA<br />
Ah e n ve Münih Han<br />
M . M
w , i • • •<br />
5. v Şi fe'' ... ' >•'<br />
./t;<br />
, .* i"<br />
' • >••' - '
H E R N E V İ H A R İ T A , E R A Z i E T Ü T VE T A T B İ K A T I<br />
İ Ş L E R İ K A B U L E D İ L İ R<br />
Dipl. :<br />
TOPOGRAF<br />
Ş. AKDORUK<br />
ANKARA: POSTA KUTUSU NO. 436<br />
.1 ARMANAK KÖKCiYAN<br />
1 DOKUM, BRONZ, NİKEL İŞLERİ FABRİKASI<br />
i<br />
< p & ^ ^ v<br />
• \<br />
İÖ<br />
''<br />
Ehven fiatlar ile iş taahhüt<br />
eder.<br />
o<br />
^ T l ^ Adres : İSTANBUL, Fincancılar Yokuşa No. 52<br />
İM Telefon : 2 2 7 21 3 - î - B<br />
H A Z N E D A R<br />
Tuğla, Ateş tuğlası, Kiremit Fabrikaları ve<br />
Kireç Ocakları Ltd. Şir.<br />
Sermayesi : 100,000 T . L .<br />
Her nevi tuğla, ateş tuğlası, sobalıklar, marsilye tipi ve mahyelik<br />
kiremit imalâtı, süzmelik (blok) ve sıvakireci istihsali<br />
Um. Acente : 21612<br />
Telefon : Fabrika : 16..71<br />
Telgraf : Haznedar İstanbul<br />
Adres : Osman ef. Han 8/9 Eminönü İstanbul<br />
Sahibinin Sesi merkezi,<br />
302 İstiklâl caddesi<br />
Beyoğlu - Istenbul
Yurdumuzda,çatıları TEKUTA ile kaplanan bazı binalar<br />
1 . HARP AKADEMİSİ Ankara 3 - SÜMER BANK Ankara<br />
2 • BELEDİYELER BANKASI Ankara 4 - İstanbul Müftiliği<br />
Asrın bir harikası olan " TEKUTA ,, malzemesi hem dayanıklı hem de<br />
çok idarelidir. Kırılmaz, yırtılmaz ve kıymeti asliyesini muhafaza eder.<br />
"TEKlfTA,, malzemesi hususî surette yapılmış bir madendir, doğrudan<br />
betonarme ve ahşap çatılar üzerine konulabilir, ir tecrübe kâfidir.<br />
Fazla izahat için kataloğ ve numune gönderilir.<br />
TUrklya Um. Ac«nta»ı : M. V. AREV. Galata, Aslan Han 3 üncü kat No. 4/8. T«lafon : 45782, P. K. 140»
tJSbahkm<br />
KüçüK Cari Hesaplar<br />
'Kramiijc plânı»<br />
4adet1000Hralık-4000iira<br />
8 ,. 500 ,, -4000<br />
16 „ 250 . •4000<br />
76 „ 100 , -7600<br />
80 „ 50 , -4000<br />
aoo „ 25 , -5000<br />
<strong>38</strong>4 28600<br />
^ Kuralar: 1 Mart, 1 Hazl- ^<br />
ran, 1 Eylül, 1 Birincikânun<br />
V^ tarihlerinde çekilecektir, j<br />
En az 5 0 lira mevduatı<br />
bulunan hesaplar<br />
kuralara dahil<br />
edilecektir.<br />
SALİH SABRi KARAGÖZ<br />
M E R M E R T A Ş<br />
tüccarı<br />
Yerli ve yabancı<br />
her türlü mermer<br />
" L E İ N S , ,<br />
ISTOR Fabrikaları - Stuttgart<br />
Ahşap ıstorlar ve müteharrik<br />
(sineklikler)<br />
YAPILARDA OUZ ve DESENLİ MUHTELİF<br />
RENKLERDE (KSILOLIT) İSLERİ<br />
TAAHHÜT EDİLİR.<br />
MÜHENDİS R. WEYBEİL-MURAOIYE<br />
HAN • SALATA - T.ls 4 3 7 3 3.<br />
işleri müteahhitliği<br />
yapan ciddî ve<br />
en eski ticarethanedir.<br />
ADRES: Unkapanı beylik değirmeni<br />
sırası No. 65<br />
Mermer fabrikası. TELEF. 22604<br />
Mozaik fabrikası „ 21868<br />
Telgraf adresi : MERMERTAŞ
niKoLA D A V R A N O F<br />
T İ C A R E T H A N E S İ<br />
KONTRPLAK<br />
ve MEŞE P A R K E<br />
ABDİ USTA •<br />
Mozaik taşları, Çini ve Kü nkFabrikası<br />
İstanbul, Unkapan, Yavuz Sinaıı mahallesi, Garaiişerif sokak No. 2-4-ti TELEFON: 24122<br />
ANKARA ŞUBESİ VARDIR.<br />
TÜRKİYE<br />
ZİRAAT<br />
CUMHURİYETİ<br />
BANKASI<br />
K U R U L U Ş TARİHİ : 1888<br />
KAPİTALİ : 100,000,000 T. L.<br />
Türkiye İçinde 260 şube ve sandığı. Yabancı memleketlerde<br />
muhabirleri vardır. Her türlü Banka işleri yapar. Kumbaralar<br />
Ç E L O T E K S ' Tecrid levhlrı inştınızı yzın serin kışın sıck tutr ve rutubete karşı<br />
sıhhatinizi muhafaza eder.<br />
\/I Tİ rFT OTFKS • 25-100 m/m klınlığınd olup SOĞUK HAVA depolrı nşaatında kullanılan<br />
VL.I1 VyLLVJ l Li\o , mantar kadar nakli hararet olduğu halde fiatı mantardan çok ucuzdur.<br />
Satış Merkezi : VAHRAM ELÂGOZYAN Demir ve Çeloteks Ticarethanesi<br />
GALATA MUMHANE Cad. Nos 100 TELEFON : 42699
UMBERTO<br />
DAPEY<br />
D E M İ R C İ<br />
Nazmi Balkanoğlu<br />
ve Mehmet Tunç<br />
Demir ve inşaat<br />
m a l z e m e s i<br />
Galata, Lâleli çeşme<br />
Şimşek sokak No. 24<br />
TELEFON: 41953<br />
Bilûmum Beton ve profil demirleri, çimento,<br />
çinko, çivi, galvanize ve siyah saçlar ve bilûmum<br />
sıhhî tesisat malzemesi, borular ve teferruatı,<br />
Banyo bavolu, musluk vesaire.<br />
«<br />
Demir inşaat malzemesi, araba, vagonet,<br />
kürek, kazma ve saire.<br />
Adres : Sanayi caddesi No. 23<br />
Pos. Kut. 59. Tel. : 1760<br />
İstasyon deposu Tel.: 2794<br />
A N K A R A<br />
K A L O R İ F E R<br />
A S A N S Ö R<br />
E L E K T R İ K<br />
M A K i N A<br />
S I H H Î T E S İ S A T<br />
MdtelıasBiHi<br />
FRANSADAN<br />
DİPLOMALI<br />
M Ü H E N D İ S<br />
M Ü T E A H H İ T<br />
Y. A. KERESTECAN<br />
Galata ADALET Han<br />
Telefon: 41113<br />
((<br />
ATLAS,,<br />
YHPI G E R E Ç I « » İ 1 H İ<br />
YADIGÂROĞLU<br />
KARDEŞLER<br />
Beşiktaş Vapur iskelesi yanında. Telefon : 42777<br />
Ç i m e n t o ve m o z a i k<br />
ç i n i y a p ı m e v i<br />
İzmir Kiremit Fabrikası . A. Ş.<br />
Genel acentası