Meyvecilik - Samsun Tarım Ä°l MüdürlüÄü
Meyvecilik - Samsun Tarım Ä°l MüdürlüÄü
Meyvecilik - Samsun Tarım Ä°l MüdürlüÄü
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
T.C.<br />
<strong>Samsun</strong> Valilii<br />
l Tarım Müdürlüü<br />
MEYVECLK<br />
Mehmet Ali YETGN<br />
Ziraat Mühendisi<br />
Necdet ERYILMAZ<br />
Ziraat Yüksek Mühendisi<br />
<strong>Samsun</strong> / 2010
Kapak Tasarımı<br />
Dr. Ali KORKMAZ<br />
Dizgi/Baskı<br />
Refik YILMAZ<br />
<strong>Samsun</strong> l Tarım Müdürlüü<br />
Çiftçi Eitimi ve Yayım ubesi Yayınıdır
Önsöz<br />
limiz tarımında gerçekte yüksek bir üretim potansiyeline<br />
sahip olmasına karın bu güne kadar neredeyse fındık üretimi<br />
dıında tamamen göz ardı edilmi, tarımın en karlı kolu olan<br />
meyvecilikten ilimiz üreticilerinin de yararlanması ve var olan<br />
yüksek potansiyelin deerlendirilmesi hedeflenerek 2003 yılından<br />
bugüne kadar uygulanmakta olan Meyvecilii Gelitirme<br />
Projemize büyük önem vermekteyiz. Bu amaçla sahil kesiminde<br />
kivi, böürtlen aırlıklı, kiraz, elma projeleri çalımaları<br />
yürütülürken, iç kesimlerde yine elma, kiraz olmak üzere bacılık<br />
aırlıklı ve son dönemde nar üretimi de proje kapsamına alarak<br />
çalımalarımızı yürütmekteyiz.<br />
Gelinen bu noktada ilimizde her geçen gün meyvecilik<br />
alanları genilemekte, yeni talepler her geçen gün artmaktadır.<br />
Yapmı olduumuz çalımaların olumlu etkisini görmek bizlerde<br />
de yeni çalımalar yapmak için güç oluturmaktadır.<br />
Hazırladıımız bu kitap ile ilimizde hızla gelien meyvecilik<br />
sektöründe üreticilerimizin yetitiricilikle ilgili ihtiyaçlarını bir<br />
nebze olsun gidermek maksadıyla ilgi duydukları meyve türlerine<br />
yer vermeye çalıtık. Kitabın tüm üreticilerimize hayırlı ve yararlı<br />
olması dileiyle…<br />
l Tarım Müdürlüü
ÇNDEKLER<br />
Armut Yetitiricilii / 1<br />
Ayva Yetitiricilii / 5<br />
Ba Yetitiricilii / 8<br />
Nar Yetitiricilii / 12<br />
ncir Yetitiricilii / 15<br />
Kayısı Yetitiricilii / 18<br />
Kiraz Yetitiricilii / 21<br />
Kestane Yetitiricilii / 24<br />
Elma Yetitiricilii / 27<br />
Erik Yetitiricilii / 30<br />
eftali Yetitiricilii / 34<br />
Vine Yetitiricilii / 38<br />
Zeytin Yetitiricilii / 41<br />
Karayemi Yetitiricilii / 46<br />
Satsuma Mandalina Yetitiricilii / 49
<strong>Meyvecilik</strong><br />
ARMUT YETTRCL<br />
klim stekleri<br />
Armut bir mutedil iklim meyve türüdür. Kı souklarına<br />
elmaya göre daha az dayanıklıdır.kısa süren iddetli souklara<br />
dayanabilirse de uzun süren iddetli souklara bilhassa nemli<br />
topraklarda sürgün uçları donar. Elmaya göre daha fazla ortalama<br />
sıcaklık ister. Armutlar bol güneli, yazları sıcak havadar<br />
yerlerden holanır. Sıcaklıın meyve kalitesine etkisi önemlidir.<br />
Çeitler arasında farklılıklar bulunmakla birlikte 7.2 0 C’nin altında<br />
400-2.300 saatlik bir kı souklama ihtiyacı gösterir. Eer bu<br />
ihtiyaç karılanmasa geç ve düzensiz çiçeklenme olur veya gözler<br />
hiç sürmez.<br />
1
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Toprak stekleri<br />
Geçirgen, derin, sıcak ve besin maddelerince zengin<br />
topraklarda aaçların geliimleri ve verimleri daha iyi olur. Çok<br />
kuru, az derin ve talı topraklarda yetitirilirse (meyve kumlu)<br />
kalitesiz olur. Aynı ekilde aır ve nemli topraklarda yetitirilen<br />
meyve kalitesi özellikle tat yönünden bozuk olur, meyvenin depo<br />
ömrü kısalmı olur.<br />
Anaçlar<br />
Armut Çöürü : Tohumla üretilir. yi köklenen ve toprakta<br />
tutuma kabiliyeti iyi olan bir anaçtır. Üzerine aılanan fidanlardan<br />
büyük aaçlar elde edilir. Derin geçirgen topraklara uygundur.<br />
Ahlat : Kurak iklim artlara iyi uyan, derin köklü bir<br />
bitkidir. Kültür çeitleriyle uyuması iyi deildir.<br />
Alıç : Bol kök tekil eder. Kurak artlara uyar. Kültür<br />
çeitleriyle iyi uyumaz.<br />
Ayva : Ayva anacı neme toleranslıdır. Fazla kireçten<br />
holanmaz, pamuklu bite ve nematoda dayanıklıdır. Bodur aaç<br />
elde etmek için armutlar ayva üzerine aılanır.az derin topraklara<br />
dikilebilirler. Ayva üzerine meyve kalitesi yüksek olur. Daha<br />
erken meyveye yatar. Ayva ile birçok armut çeidinin aı<br />
uyumazlıı vardır.<br />
Bahçe Tesisi<br />
Seçilmi olan bahçe yeri; armut aacının tüm isteklerini<br />
karılayacak ekoloji ve iyi bir toprak hazırlıı yapılmı olmalıdır.<br />
Fidan çukurları iyi toprak hazırlıı yapılmamı yerlerde daha<br />
geni açılmalıdır. Arazi önceden sürülmeli, tırmık çekilerek<br />
tesviye edilmeli ve fidan çukurları önceden açılması faydalı<br />
olacaktır. Fidanlar ismine doru, bol saçak köklü, kökleri<br />
zedelenmemi ve salıklı olmalıdır. Dikim kıı sert geçen<br />
yerlerde ubat-Mart aylarında, kıları ılıman olan yerlerde<br />
örnein (Karadeniz) bölgesinde aaçlarda yaprak dökümünden<br />
sonra sonbahar da yapılabilir.<br />
2
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Dikim yapılan çeitlerde mutlaka birbirini tozlayan ve ticari<br />
deeri olan tozlayıcı çeitlerden oluan en az 3-4 çeitten bahçe<br />
tesis edilmesi gerekir.<br />
Dikim Mesafeleri<br />
Armut çöürü üzerine aılı çeitlerde dikim mesafesi 5X7m,<br />
Ayva üzerine aılı çeitlerde 3X5m Bazı ülkelerde ise (0,6-0,8 X<br />
4m) arlıklarla bahçe tesisi yapılmaktadır. Armut bahçelerinde<br />
toprak ilemekten su kaybını azaltmak ve erozyonu önlemek<br />
olmalıdır. Su ve rüzgar erozyonu olan yerlerde daimi veya geçici<br />
toprak ileme uygulanır. Kıın örtülü toprak ilemede baklagiller<br />
ekilerek çiçeklenme döneminde sürülerek topraa karıtırılabilir.<br />
Kılık örtü bitkisi olarak buday, çavdar, kılık fi, yonca<br />
kullanılabilir.<br />
Gübreleme<br />
Gübreleme dikimden önce dekara 4-5 ton ahır gübresi<br />
verilir. Bu ilem 3-4 yılda bir tekrarlanır. Ayrıca makro ve mikro<br />
besin elementlerinin tespiti için her yıl toprak analizleri, 3 yılda<br />
bir yaprak analizleri yapılmalıdır. Kullanılacak gübre cinsi ve<br />
miktarlar bu analizlerin sonuçlarına göre yapılmalıdır.<br />
Budama<br />
Armutlarda budama dikimden önce önce kök budaması ve<br />
tepe vurulması ile balar. Armutlarda fidanlara verilecek ekil<br />
kurulacak bahçenin yeri, yöneyi, toprak tipi, çeidin meyve<br />
özellii ve iriliine balı olarak belirlenir. Armutlarda doruk dallı,<br />
deiik doruk dallı, palmet, kordon (duvar sistemi) ekillerinden<br />
biri terbiye sistemi olarak kullanılabilir.<br />
Seyreltme<br />
Armutlarda bazı çeitlerde daha iri ve kaliteli ürün almak<br />
için özellikle Deveci Armudunda %70-80 meyve seyreltmesi<br />
yapılır. Genel olarak aacın tümünde çok fazla meyve varsa<br />
salkımların her birinde 1-2 meyve kalacak ekilde seyreltme<br />
3
<strong>Meyvecilik</strong><br />
yapılır.Bir dier ölçüde 20-30 yapraa bir meyve düecek ekilde<br />
seyreltme yapılır.<br />
Sulama<br />
Sulama mayıstan eylül sonlarına kadar yapılır. Sulama<br />
aralıı bitkinin isteine, toprak yapısına, anacın zayıf veya<br />
kuvvetli olmasına, yaı ve sıcaklıa balı olarak 10-20 gün ile 5-<br />
7 gün arası deiiklik gösterir<br />
Çeitler<br />
Armutlar kısmen kendine verimli veya tamamen kısır<br />
olduu için birbirini dölleyen en az 3-4 çeitle bahçe kurumalıdır.<br />
Tozlanma olayı arılarla olduu için armut bahçelerinde arı kovanı<br />
bulundurulmalıdır. Ülkemizde ticari deeri olan bazı çeitlerin<br />
hasat tarihlerine göre erkenden geçe doru u ekilde sıralanır.<br />
June Beauty : Hasat haziran sonlarında<br />
Akça<br />
: Temmuzun ilk haftası<br />
Mustafabey : Temmuzun 2. haftası<br />
B.P Morettini : Temmuzun 3. haftası<br />
Coscia<br />
: Temmuz sonu,<br />
Santamaria : Austos baı<br />
Starkrimson : Austosun 2. haftası<br />
Williams<br />
: Austos ayının 3. haftası<br />
Grand Champion : Austos sonu<br />
4
<strong>Meyvecilik</strong><br />
AYVA YETTRCL<br />
klim stekleri<br />
Ayva souklara elma ve armuttan daha az dayanır. Bahçe<br />
tesis edilecek yer seçilirken bu nokta dikkate alınmalıdır. Fakat<br />
ayvanın çiçeklerinin sürgünlerinin ucunda meydana gelmesi<br />
nedeniyle geç çiçek açar buda ilkbahar geç donlarının tehlikeli<br />
olduu yerler için bir avantajdır. Bazı souk bölgelerde ayva<br />
yetitiricilii yapılmasına karın istenen meyve kalitesine<br />
ulaılamamaktadır. Ayrıca aırı nemli ve rüzgarlı yerlerden<br />
holanmaz, yaprak ve meyveler sclerontina (monilya ) hastalıına<br />
karı hassastır.<br />
Toprak stekleri<br />
Ayva, çok aır, aırı kireçli, ve fazla geçirgen toprakların<br />
dıında kalan birçok toprak tipinde düzenli sulama yapıldıı<br />
takdirde yetitiricilii yapılabilir. Aırı kumlu ve nemsiz<br />
topraklarda yetien meyve kuru ve boucu olur.<br />
5
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Anaçlar<br />
Aı ile üretilen fidanlarda Ayva-A anacının kullanılması<br />
tavsiye edilir. Kuru kumlu topraklarda anaç olarak alıç kullanılır.<br />
Ayvalar çelik ve dip sürgünleri ile de kolayca çoaltılabilir.<br />
Bahçe Kurma<br />
Ayva bahçesi için seçilen uygun yerlerde bir yalı ve aılı<br />
fidanlarla bahçe kurulur. Dikim mesafesi 4X4 veya 4X5<br />
aralıklarla dikilir. Yetitiricilii yapılan ayva çeitlerinin çou<br />
kendine verimli olduu için tek çeitten ayva bahçesi kurulabilir.<br />
Fakat yinede çeit karıımı yapmakta fayda vardır.<br />
Çeitler<br />
Ekmek : Aynı isimle söylenen birçok çeidi vardır. Meyvesi<br />
iri ve sap tarafı dardır. Meyve eti gevrek ve az tüylüdür. Ayrıca<br />
ekergevrek, Altın, Tekkes gibi çeitleri vardır.<br />
Eme :Ülkemizdeki kapama ayva bahçelerinin büyük kısmı<br />
bu çeit ile kurulmutur. Bazı bölgelerde renginden dolayı limon<br />
ayvası olarak da isimlendirilir. Meyveleri yuvarlak, sapa doru<br />
biraz uzunca, bol sulu ve mayho tatlıdır. Meyveler eylül sonu<br />
ekim baında hasat edilir. Hasat fazla geciktirilmemelidir.<br />
Budama<br />
Ayvalar genellikle goble eklinde terbiye edilir. Aacın<br />
çatısını olutururken ana dalların salam olumasına dikkat<br />
edilmelidir. Verim çaındaki ayva aaçlarında gerekli yerlerde<br />
seyreltme, uzun dal ve sürgünlerde kısaltma kesimleri yapılır.<br />
Toprak leme<br />
Toprak ilenirken derin sürümden kaçınılmalıdır. Sürüm<br />
baharda ve yaz balangıcında yapılır.<br />
Sulama<br />
Yazı kurak geçen yerlerde topraın durumu ve aacın su<br />
ihtiyacına göre 10-20 günde bir sulama yapılır.<br />
6
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Gübreleme<br />
Kökler yüzlek olduundan topraın üst kısımlarının besin<br />
maddelerince zengin tutulması gerekir. 3-4 yılda bir dekara 3-4<br />
ton ahır gübresi verilmelidir. Ayrıca toprak tahlil sonuçlarına göre<br />
kimyasal gübre kullanılır.<br />
Ayvada Goble ekil verilmesi<br />
7
<strong>Meyvecilik</strong><br />
BA YETTRCL<br />
Arazinin Dikime Hazırlanması<br />
Asmanın iyi büyüyebilmesi, köklerinin derine gitmesi<br />
toprak içinde iyi gelimesine balıdır. Gelime toprak yapısı ile<br />
ilgilidir. Tınlı-kumlu topraklarda köklerin derine gitmesi<br />
sınırlıdır. Ba yapılacak arazi mümkünse bir yaz boyu<br />
dinlendirilmi olmalı ve bu süre içinde hem taban patlatma<br />
yapılarak hem de birkaç defa derin sürüm yapılarak topraın<br />
günelendirilmesi ve havalandırılması salanmalıdır. Dikime<br />
geçmeden önce ise bir ters bir düz kültüvatör ile ilenerek<br />
arkasından tapan çekilerek düzeltir, bu arada büyük ta ve<br />
kayalardan temizlenmi olur.<br />
Topraın yapısına ve terbiye ekline göre baın sıra üzeri<br />
1.5-2 m, sıra arası 2.5-3.5 metre arası deiir. Burada önemli olan<br />
husus sıra aralarına traktörün girebilmesidir. Ayrıca hakim rüzgar<br />
yönü ile sıralar birbirine paralel olmalıdır ki sıra araları rüzgar<br />
için koridor olutursun.<br />
8
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Dikim<br />
yi bir ba fidanı üzerine de 1 yıllık sürgünleri taıyan kök<br />
oluumu kuvvetli, gövde yükseklii 40-50 cm, gövde kalınlıı 8-<br />
10 mm olan fidandır. Aılı fidanda aı yeri iyice kaynamı olması,<br />
bu noktada açıklık veya aırı ikinlik olmaması gerekir. Toprak<br />
ilemesi yapılmı ve iaretlenmi ba arazisinde en iyi çukur bel<br />
ile açılır. Dikim çukurlarının 40-50 cm eninde, 50-60 cm<br />
derinliinde açılacak çukurlarda iaretler tam ortalanmalıdır.<br />
Çukur kazılırken alttan ve üstten çıkan toprak farklı taraflara<br />
konulmalıdır. Çukur açma ilemi bittikten sonra her çukuru<br />
tabanına 100 gram DAP ve bir kürek yanmı ahır gübresi serilir<br />
ve üstten çıkan toprak çukur içine devrilerek karıtırılır. Böylece<br />
çukur yarısına kadar karıım yapılmı toprakla doldurulur. Dikim<br />
için fidanda tuvalet budaması yapılır, yan ve boaz kökler<br />
tamamen, dip kökler ise 10 cm üzerinden kesilir. Olumu<br />
sürgünlerden en kuvvetlisi bırakılır. Zayıf olanlar dipten makasla<br />
kesilir. Bırakılan sürgün iki göz üzerinden budanır.<br />
Dikim yapılırken fidanın gövde kısmı en az 10-15 cm‘si<br />
toprak üzerinde kalacak ekilde dikilmelidir. Açılan çukurlara<br />
oturtulan fidan 10-15 cm toprak atıldıktan sonra hafifçe<br />
sıkıtırılmalıdır. Bundan sonra çukur doldurulurken köklerin<br />
tamamen toprakla temas etmesi için toprak iyice sıkıtırılır. Can<br />
suyu verilmelidir. Dikim tamamlandıktan sonra fidanların üzeri<br />
ince ve nemli bir toprak tabakası ile 5 cm örtülecek ekilde<br />
kümbet yapılarak kapatılmalıdır.<br />
9
<strong>Meyvecilik</strong><br />
10
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Terbiye Sistemi<br />
Bu sistemde 2.0-2.5 m uzunluundaki destek direinin<br />
yerden yaklaık 110-130 cm’lik kısmına V eklinde yerletirilmi<br />
iki kiri veya destek teli ile sabitletirilmektedir. V‘nin kolları<br />
üzerine tellerin geçirilecei delikler bulunmaktadır. Daha çok<br />
kordon oluturulmasına uygun olan bu sistemde, kollar üzerinde<br />
kısa veya karıık budama yapılabilir.<br />
11
<strong>Meyvecilik</strong><br />
NAR YETTRCL<br />
Bitki Özellikleri<br />
Nar bitkisi 1-5 m boyunda çalı yada aaççık eklinde çok<br />
dallı bir taca sahip bir bitkidir. lk dönemde oluan çanak<br />
eklindeki çiçekler meyve balamayıp tozlanmaya yardımcı<br />
olduktan sonra dökülmekte, daha sonra oluan çiçekler meyve<br />
balamaktadır. Dier meyve türlerine göre geç çiçek açtıı ve<br />
çiçeklenme periyodu uzun olduu için çiçeklenme döneminde<br />
oluabilecek ilkbahar geç donlarından korunur.<br />
Tozlanma, büyük ölçüde böceklerle olur. Bazı narlar ise<br />
kısır çiçeklere sahiptir. yi bakımlı bir aaç 3. yılda meyveye<br />
yatmaya balar, 4. yılda tam meyve alınabilir. Ortalama verim<br />
Akdeniz bölgesinde 37-70 kg arasındadır. Bütün bölgelere tavsiye<br />
edilen nar çeitleri; Deve dii, Kadı, Lefon, Misk, Zivzik,<br />
Çekirdeksiz ve Hicaz narıdır.<br />
klim stekleri<br />
Nar sıcak ve kurak iklim meyvesidir. Yazları sıcak ve kurak<br />
kıları ılık ve yaılı geçen yörelerde yetitiricilii uygundur.<br />
Bitki genellikle -10 0 C’ye kadar dayanır.<br />
Toprak stekleri<br />
Nar çok deiik topraklarda yetitirilebilmekle birlikte;<br />
yetitiricilik için en uygun topraklar derin, tınlı, geçirgen, hafif<br />
alkali ve organik maddece zengin topraklardır.<br />
Dikim<br />
Ilıman bölgelerde sonbahar, kıı sert geçen don olaylarının<br />
görüldüü yerlerde ubat-Mart aylarında dikim yapılabilir. Dikim<br />
mesafesi; 2.5mX5m, 3mx4m, 4mX4m, 4mX4m, 3mX5m<br />
aralıklarla tesis edilebilir.<br />
Genellikle dikdörtgen dikim uygulanır. En iyisi dikimde 1<br />
yalı fidanlar kullanılır. Ancak 2 yalı fidanlarda kullanılabilir.<br />
Dikim yapılırken fidanın çelik kısmında tırnak kalmısa kesilir.<br />
12
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Zayıf sürgünler alınır, uzun kökler kısaltılır. Daha önceden<br />
toprak, gübre karıımı doldurulmu çukurdan, fidanın çelik<br />
kısmının tamamı toprak içinde kalacak kadar karıım alınır. Fidan<br />
buraya yerletirilerek tekrar aynı toprak-gübre karıımı<br />
doldurulur. Fidan diplerindeki toprak, ayakla iyice bastırılır. Bir<br />
yalı fidanlarda söküm derinlii dikim derinlii olacak ekilde<br />
dikilir ve fidanın yanına herek çakılarak balanır. Fidanın çevresi<br />
çanak yapılarak bolca can suyu verilir<br />
ekil 1. Dikilecek nar fidanı<br />
ekil 2. Dikime hazır nar (dipten çıkan zayıf sürgünler, tırnak ve<br />
uzun kökler kesilir)<br />
ekil 3. Dikilmi ve tepesi 50-60 cm2 den kesilmi nar.<br />
Toprak leme<br />
Genç nar bahçeleri, ilk yıllar toprak derin sürülerek mümkün<br />
olduu kadar aaç gelimesine yardımcı olmak ve ot kontrolü<br />
yapmak hedeflenir. Dier yıllarda toprak ileme sadece ot<br />
kontrolü ve topraın havalandırılması için fazla derin olmayacak<br />
ekilde, aacın köklerine zarar vermeden yapılmalıdır.<br />
13
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Gübreleme<br />
Gübreleme yaprak ve toprak analizleri sonuçlarına göre<br />
yapılmalıdır. Bilinçli bir gübrelemenin amacı, bitkinin ihtiyaç<br />
duyduu besin maddelerinin, gereken miktarda ve zamanda,<br />
bitkinin alabilecei formlarda topraa vermektir. Eer toprak<br />
analizi yapılmadıysa narlara organik gübre verilebilir.<br />
Organik gübreler içinde en çok kullanılan çiftlik gübresidir.<br />
Çiftlik gübresi hem bitki besin elementlerini içerir, hem de<br />
topraın yapısını ıslah edici özellii vardır. lk yıllar aaç baına<br />
5-10 kg çiftlik gübresi verilmeli,daha sonraki verim yıllarında 40-<br />
50 kg’a kadar çiftlik gübresi dal uçlarının ulatıı mesafeye kadar<br />
serpilerek topraa karıtırılır. Ayrıca narlarda organik gübre<br />
olarak fi ve baklagil yem bitkileri dikimden önce ve sonraki<br />
yıllarda sıra arasına ekilir ve çiçeklenme döneminde sürülerek<br />
topraa gömülür. Genel olarak verime yatmı narlarda ticari gübre<br />
olarak<br />
Amonyun sülfat<br />
Triple süper fosfat<br />
Potasyum Sülfat<br />
: 500-600 g<br />
: 200-300 g<br />
: 150-300 g<br />
Sulama<br />
Narlar sıcak ve kuru hava artlarının yanı sıra, nemli ve<br />
serin toprak artları isterler. Yaıların yeterli olmadıı<br />
dönemlerde narlarda sulama arttır. Kaliteli ve bol ürün elde<br />
etmek ve meyvelerin çatlamasını önlemek için düzenli sulamanın<br />
(10-15 gün arayla) yapılması gerekir. Eksik veya aırı yada<br />
düzensiz sulamalarda meyve kabuunda çatlamalar görülür.<br />
Narlar genellikle tava ve karık usulü yöntemi ile<br />
sulanmaktadır. Damlama sulama, mini spring veya sızdırma usulü<br />
sulama narlar için en uygun yöntemlerdir.<br />
Özellikle odun gözlerinin sürmesi, çiçek tomurcuklarının<br />
görünmeye balaması ve meyve geliimi döneminde sulanmalıdır.<br />
Meyve olgunlatıında, derimden 10-15 gün önce sulama<br />
kesilmelidir.<br />
14
<strong>Meyvecilik</strong><br />
NCR YETTRCL<br />
Subtropik bir meyve olan ncir geni bir ekolojik uyum<br />
yeteneine sahip olması nedeniyle dünyanın ılıman iklim özellii<br />
gösteren birçok yerinde yetimektedir. Ülkemizde de her yörede<br />
yaygın olarak bulunmakla birlikte, Ege Bölgesinin Büyük ve<br />
Küçük Menderes havzalarındaki geni bir alanda youn bir<br />
ekilde yetitirilmektedir. Taze ncir üretiminin çou, kuru incir<br />
üretiminin de tamamı bu havzalarda üretilmektedir. Üretim<br />
yönünden en önemli ülkeler Türkiye, Yunanistan, ABD, talya,<br />
Portekiz ve spanyadır.<br />
Tüm tipler halkımız tarafından beeniyle tüketilmekle<br />
birlikte bölge halkı tarafından daha çok bilinen ve tüketilen<br />
patlıcan inciri muhteem bir damak zevkine sahip olan Türk<br />
halkının bu arzusuna cevap verebilecek özelliklere sahiptir.<br />
Ortalama meyve aırlıkları 50 g civarında olup, SÇKM içerikleri<br />
15
<strong>Meyvecilik</strong><br />
%20 civarında bulunmakta renkleri tam mordan açık mora kadar<br />
deimektedir. Sofralık ve reçellik olarak tüketilmektedir.<br />
Bölgemizde siyah taze incirin kesim tarihi iklim koullarına balı<br />
olmakla birlikte genelde Eylül ayının ilk haftasına denk<br />
dümektedir. limizde yetien tipler ise Beyaz ncir, Tabak nciri,<br />
Uzun Patlıcan nciri, Kısa Patlıcan nciri, Yeil patlıcan inciri,<br />
Patlıcan inciri, Kara incir, eker nciri ve Sarı ncirdir.<br />
klim stekleri<br />
Kıları ılık, yazları sıcak ve kurak yerler ister. Yıllık<br />
ortalama sıcaklıın 18- 20 C olduu yerlerde yetiir. Meyve<br />
douu ile hasat sonuna kadar daha yüksek ortalama sıcaklık ister.<br />
<strong>Samsun</strong> linin uzun yıllar yıllık ortalama sıcaklıı 14 0 C civarında<br />
olup, Temmuz ve Austos aylarında 23 0 C ve üzerine çıkmaktadır.<br />
ncir aacının istedii optimal yaı yıllık 625 mm‘dir. 550<br />
mm’nin altına dütüünde sulanması gerekir. <strong>Samsun</strong> linin yıllık<br />
ortalama yaı miktarı uzun yıllar ortalaması 735 mm‘dir. Hava<br />
baıl nemi kurutmalık incirler için %50’nin altında olması<br />
gerekir. <strong>Samsun</strong> linde Uzun yıllar yıllık nispi nem ortalaması<br />
%63 civarındadır.<br />
Toprak stekleri<br />
ncir aacı toprak istekleri bakımından çok seçici deildir.<br />
Çok nemli topraklar hariç her toprakta, kayalıklarda, taların<br />
yarıklarında hatta bitkiler üzerinde bile yetiir. Ancak kuru incir<br />
kalitesi söz konusu olunca iklim istekleri gibi toprak istekleri<br />
yönünden de seçici olur.<br />
Derin, kumlu-tınlı, yeterli organik madde ve kirece sahip<br />
topraklar ister. En iyi gelimeyi 120 cm ve daha derin topraklarda<br />
gösterir. ncir aacı kireççe zengin topraklarda iyi geliebilir. PH<br />
6 – 7,8 olan nötr ve nötre yakın topraklar uygundur. Toprak<br />
tuzluluuna dayanıklı deildir. Sodyum ve Bor gibi minerallerin<br />
fazlasına ve birçok herbisitin yüksek dozlarına karı duyarlıdır.<br />
Taban suyu 2 metreden az olan ve yıl boyunca alçalıp yükselen<br />
taban suyuna sahip topraklar incir yetitiricilii için uygun<br />
deildir. <strong>Samsun</strong> linde toprakların %65 civarındaki topraklar<br />
16
<strong>Meyvecilik</strong><br />
killi-tınlı yapıya sahip olup %40 civarı ( PH 6,6–7,5) nötr ve %30<br />
civarı ise ( pH 7,5 den büyük) alkali reaksiyona sahiptir.<br />
Bahçe Tesisi<br />
Ülkemizde yetitiricilii yapılan önemli ncir çeitleri<br />
Sarılop, Bursa Siyahı, Siyah Orak, Beyaz Orak vs. olup, <strong>Samsun</strong><br />
Bölgesinde yetitirilen incirlerin nereden geldii konusunda<br />
üreticilerimizden alınan cevaplar tatmin edici olmadıından, bu<br />
konuda elimizde salıklı ve yeterli bilgi bulunmamaktadır.<br />
Bölgemizde çok sayıda incir tipi olmakla birlikte yöre halkı<br />
tarafından benimsenen ve pazar deeri bulunan incir yöresel adı<br />
patlıcan inciri olarak bilinenidir.<br />
Dikim Hazırlıı<br />
Ekonomik açıdan kapama bahçe kurmak, yani bahçe içine<br />
incir dıında meyve aacı dikmemek en uygunudur. Önce<br />
gerekiyorsa tesviye, drenaj vs. gibi arazinin ıslah sorunu<br />
halledilir. Bahçe topraı dikimden önce 2–3 kez derince sürülür.<br />
Kumlu toprakların derin sürülmesine gerek yoktur. Zararlı ot<br />
temizlii yapılmalıdır. Nemotod olması durumunda dikimden<br />
önce toprak fümigasyonu yapılmalıdır. Meyilli arazilerde su<br />
takınlarına karı önlem alınmalı, kontür dikim ekli uygulanmalı,<br />
tutma duvarları ve teraslar yapılmalıdır.<br />
Dikim Aralıkları ve Mesafesi<br />
klim ve toprak koulları, çeit özellikleri vs. gibi dikim<br />
aralıkları ve mesafesinin tayininde etkili olabilecek tüm etmenler<br />
dikkate alındıında sıra arası ve sıra üzeri mesafeler 6x8 m, 6x6<br />
m, 8x8 m eklinde uygulanabilmektedir. Özellikle iklim ve toprak<br />
koullarının uygun olduu durumlarda sıra arası 8 m olarak<br />
alınmısa u yöntemin uygulanması daha karlı gözükmektedir.<br />
Önce 4x8 dikim yapılır , 8-10 yıl ürün alındıktan sonra aaçlar<br />
birbirine girince her iki sırada bir sıra çıkartılır. Çıkartılacak<br />
aaçlara aleyhlerine olacak ekilde farklı budama yapılmalıdır.<br />
17
<strong>Meyvecilik</strong><br />
KAYISI YETTRCL<br />
klim stei<br />
Kıları nispeten souk, yazları sıcak ve kuru geçen ikim<br />
bölgelerinde iyi yetiir. Havası nemli ve ilkbaharı sisli geçen<br />
yerlerde çil hastalıına tutulur. lkbaharın geç donları<br />
yetitiricilii sınırlayan en önemli faktördür.<br />
Gövde ve dallar -25 0 C’de, tomurcuklar 2-3 0 C’de, çalalar<br />
ise -1 0 C’de zararlanırlar. Souklama süresi çeitlere göre 700 -<br />
1300 saat arasındadır. Souklama süresini tamamlamayan,<br />
kayısılarda çiçek tomurcukları dökülür. Tomurcuklarda uyanma<br />
düzensiz olur. Çiçeklenme devresi uzar, yaprak tomurcukları<br />
düzensiz uyanır.<br />
Toprak stei<br />
Derin köklü olduu için (kökleri 2 m’ye kadar ulaır) derin,<br />
geçirgen iyi havalanan, tınlı, tınlı-kireçli topraklarda topraklar da<br />
en iyi ekilde yetiir. Taban suyuna çok hassastır. Çok nemli,<br />
killi, aır ve asitli toprakları sevmez çok fakir, kuru topraklarda<br />
iyi gelimez. Kuraklıa dayanıklıdır.<br />
18
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Anaçlar<br />
Zerdali : Kültür çeitleri ile uyuması, üzerindeki<br />
kalamin iyi gelimesi ve kurak artlara dayanması bakımından,<br />
kayısı için en iyi anaç zerdalidir. Kuraa ve nematoda<br />
dayanıklıdır. Kireçli ve hafif tuzlu topraklara uyum salayabilir.<br />
Badem : Kireçli ve talı topraklarda kayısıya anaç olarak<br />
kullanılır.<br />
Erik : Nemli ve aır topraklarda anaç olarak<br />
kullanılabilir.<br />
Bahçe Tesisi<br />
Kayısılarda dikim mesafesi sulanan yerlerde 6x5 m<br />
sulanmayan yerlerde bu mesafeler daha fazla olmalıdır. Fidanlar<br />
bahçeye, kıı ılık geçen yerlerde sonbaharda yaprak dökümünden,<br />
ilkbaharda gözlerin sürmesine kadar geçen devrede dikilebilir.<br />
Kıı sert geçen yerlerde ise ilkbahar dikimi önerilmektedir.<br />
Budama<br />
Kayısılarda en uygun ekil deiik doruk dallı ekildir.<br />
Aaçlarda lk 3-4 yıl ekil budaması uygulandıktan sonra verim<br />
çaındaki aaçları kontrol altına almak için (5-5.5 m) aacı<br />
kuvvetli tutmak ve dalcıkları (Spur) yenilemek için budama<br />
yapılır.<br />
Kayısıda meyve genellikle kısa ömürlü spurlar üzerinde<br />
oluur. Her yıl spurların 1/3’ü yenilenir. Spurların olumasını<br />
tevik etmek için dallar güne ııını alacak ekilde aralanır. Zayıf<br />
dalların geliimini salamak için geriye kesim yapılır. Yukarıya<br />
doru büyüyen dallar kısaltılır. Kuru dallar çıkarılır.<br />
Toprak leme<br />
Dikim öncesi dıında toprak ileme derin yapılmamalıdır.<br />
Derin sürüm saçak kökleri zedeler. klim bölgelerine göre Ekim-<br />
Kasım aylarında toprak 10-15 cm, yazın ise 8-10 cm derinliinde<br />
diskaro, kültüvatör, kazayaı veya rotovatör ile ilenir.<br />
Son yıllarda toprak ilemenin olumsuz yönleri dikkate<br />
alınarak örtülü üretim sistemleri üzerinde durulmak-tadır. Bu<br />
19
<strong>Meyvecilik</strong><br />
amaçla toprak ilemesiz ve yarı ilemeli sistemler<br />
uygulanmaktadır.<br />
Toprak ilemesiz sistemde; aaç taç izdüümleri veya sıra<br />
üzeri, yabancı ot ilaçları ile ilaçlanmakta, dier alanlar otlu<br />
bırakılıp otlar 15-20 cm olduunda biçilmektedir.<br />
Yarı ilemeli sistemde; taç iz düümleri yabancı ot ilaçları<br />
ile ilaçlan-makta, sıra arası ve sıra üzeri çapraz olarak<br />
ilenmektedir.<br />
Bu sistemlerin olumsuz yanları ise yazın topraın çatlaması<br />
ve dikkatsiz uygulamalarda ot öldürücü ilaçların yaptıı<br />
zararlardır. Özellikle kayısılarda ot öldürücü ilaçların dikim-den<br />
sonra 5 yıl kullanılması gerekir. Aksi durumda genç aaçların<br />
gövdelerinde zamklanma, hatta ölüm meydana gelebilir.<br />
20
<strong>Meyvecilik</strong><br />
KRAZ YETTRCL<br />
klim<br />
klim faktörlerinden en önemlisi sıcaklık olup, kirazlar çok<br />
yüksek ve çok düük sıcaklıklara dayanamazlar. Kirazlar yazları<br />
serin geçen yerlerden holanırlar. Kiraz ve vinelerin odunları<br />
düük sıcaklıklara dayandıı halde, açmı çiçekler -2 0 C‘de donar.<br />
Çiçeklenmeye yakın dönemde ki yaılar, döllenmeye engel<br />
olduundan ve olgunlamaya yakın dönemdeki yaılarda meyve<br />
çatlaması yaptıından zararlıdırlar.<br />
yi bir ürün almak için, kiraz ve vineler yeterince<br />
üümelidir. Bu ihtiyacı giderilemeyince tomurcuk silkmesi yapar<br />
ve düzensiz çiçeklenir. klim olaylarında dieri de yaıın yıl<br />
içinde düzenli daılımıdır. Düzenli olmak kaydı ile yıllık yaı<br />
miktarı 600 mm olan yerlerde sulamadan kiraz yetitiricilii<br />
yapılabilir.<br />
21
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Toprak stekleri<br />
Kiraz toprak istei yönünden seçicidir. yi drene edilmi,<br />
derin, verimli, havalandırmaya uygun, organik madde yönünden<br />
zengin ve yaz ayları süresince sulanabilen topraklar, kiraz<br />
yetitiriciliine çok uygundur. Taban suyunun yüksek olduu<br />
yerlerde, kökler yüzeyde kalır ve zayıf olur. Bu gibi aaçlar,<br />
kuraklıktan ve kı souklarından daha fazla etkilenirler. Çok<br />
kurak, kumlu, çakıllı ve fazla kireçli topraklar, kiraz için uygun<br />
deildir. Böyle topraklarda meyve küçük kalır, meyve dalları<br />
seyrek olur, meyvenin yenen kısmı (meyve eti) azalır. Aır<br />
topraklarda, kökler havalanmaz aaç zayıf geliir, meyve dalları<br />
seyrek olur ve zamklanma olur.<br />
Yer Ve Yöney<br />
Kiraz yer ve yöney seçiminde hassastırlar. Donlardan ari ve<br />
kuzey rüzgarlarına açık olmayan yerler kiraz yetitiricilii için<br />
uygundur. Kirazlar rakımı yüksek yerleri isterler. Yüksek yerlerde<br />
hem doal drenaj durumu bulunmakta, iyi bir hava<br />
akımı,olmakta, ilkbahar geç donları riski azalmakta hem de<br />
mantari hastalıkların yayılma riski azalmaktadır. Kı donlarını<br />
olduu yerlerde hakim rüzgarlardan korunmu meyilli yerlerin<br />
seçilmesi gerekir. Güneye meyilli yerler ilkbaharda tomurcuk<br />
geliimini hızlandırırken, kuzeye meyilli yerler geciktirir.<br />
Fidan Dikimi<br />
Fidan dikimi, kıın ılıman geçen yerlerde sonbaharda, kı<br />
artları sert geçen yerlerde ilkbaharda yapılması uygundur. Fidan<br />
dikiminde dikkat edilecek hususlar ise unlardır :<br />
1- Fidan çukurlarının, dikimden belirli bir süre önce<br />
açılması tavsiye edilir. 40-50 cm derinlik ve 40-50 cm genilikte<br />
açılması, dikim esnasında aı noktasının, toprak yüzeyinin 4-5<br />
parmak yukarıda kalmasına dikkat edilmesi önerilir.<br />
2- Dikilecek fidanların; söküm esnasında ezilen, yaralanan,<br />
kopan köklerin salam noktasından budanması yapılmalıdır.<br />
3- Dikimleri genellikle tercih edilen tek yıllık ve çubuk<br />
eklindeki fidanlar; Dikimden sonra; standart çeitlerde aı<br />
22
<strong>Meyvecilik</strong><br />
noktasın-dan itibaren 120 cm’ den, bodur çeitlerde 70-80 cm<br />
üzerinden budanır.<br />
4- Dikimden önce her fidan çukuruna 100 g TSP veya 100 g<br />
DAP gübresi ilave edilerek topraa karıtırılmalıdır.<br />
5- Dikilen fidanların topraa uyumu ve kaynaması için,<br />
dikim esnasında ayakla sıkıtırılması gerekir.<br />
6- Dikimi yapılacak fidanların kök terbiyesinden sonra ilaçlı<br />
su ortamına, (100 lt suya 400 g Captan + 100g Benomyl veya<br />
Carbendazim) bandırılması ve dikimleri tamamlanan fidanların %<br />
2 bordo bulamacı ile ilaçlanması, olası hastalık riskine karı<br />
tedbirdir. Bordo bulamacı ilemi içiliin kolay olması sebebiyle<br />
dikimden öncede yapılabilir.<br />
Döllenme<br />
Döllenme kiraz yetitiriciliinin en önemli konusudur.<br />
Dünyada mevcut 1500 kiraz çeidinin birkaçı dıında hepsi<br />
mutlak kendine kısırdır, yani kendini dölleyemez. Dolayısıyla tek<br />
çeitten kurulmu kiraz bahçelerinden meyve alınamaz veya nadir<br />
olarak %1-2 alınabilir. Halbuki ekonomik bir kiraz yetitiricilii<br />
için 100 çiçein en az 25 - 40 tanesi meyveye dönümelidir.<br />
Kiraz bahçesi kurulurken verim alınabilmesi için<br />
kesinlikle tek çeit kullanılmamalıdır.<br />
Bunun içinde bahçe kurulurken birbirini iyi dölleyen çeitler<br />
kullanıl-malıdır. Kullanılacak çeitlerin çiçeklenme zamanları<br />
birbirine uymalı, birbirini dölleyecek çeitler arasında 2 sıradan<br />
fazla uzaklık olmamalıdır. Türkiye’de yetitiricilii tavsiye edilen<br />
24 kiraz çeidinin en iyi dölleyicileri belirlenmitir.<br />
Örnein: Yetitiricilerimizin Napolyon dedikleri 0900 Ziraat<br />
çeidinin en iyi dölleyicileri Lambert, Stark’s Gold (sarı kiraz )<br />
Metron Late ve Bigarreau gaucher çeitleridir.<br />
Karabodur çeidinin dölleyicileri Van, Metron late,<br />
Bigareau gaucher, Edirne, Metron Bigareau çeitleridir.<br />
Kirazlarda döllenme, hasat ve pazarlama kolaylıkları için<br />
bahçede erkenden geç’e olacak ekilde en az 4-5 çeit, en iyisi 7-8<br />
çeit kullanılmalıdır.<br />
23
<strong>Meyvecilik</strong><br />
KESTANE YETTRCL<br />
Dünyada en kaliteli kestane çeitlerinin ait olduu Castanea<br />
sativa (Avrupa kestaneleri) türünün anavatanı Anadolu’dur.<br />
Ülkemizde ortalama yılda 80-90 bin ton kestane üretilmekte ve 5-<br />
10 bin tonu ihraç edilerek önemli döviz girdisi salanmaktadır.<br />
Seleksiyon, aı ve terbiye sistemleri ile kültüre alınabilen<br />
kestaneler bu yolla hem kısmen bodurlatırılmakta ve erken<br />
yıllarda meyveye yatırılarak meyve verimi ve kalitesi artırılmıtır.<br />
Meyveleri önemli gelir kaynaı olduu gibi aaçları da mobilya<br />
sanayinde kıymetli keresteler oluturmaktadır. Ayrıca Karadeniz<br />
bölgesi gibi bol yaılı ve meyilli dolayısıyla erozyona müsait<br />
arazilerde kazık kök yapması nedeniyle kestane bahçeleri kurarak<br />
hem ülke ekonomisine katkı salayacak hem de erozyonla<br />
oluacak toprak kayıplar da engellenmi olacaktır.<br />
Sıcaklık<br />
Kestanenin meyvelerini olgunlatırabilmesi için çiçek<br />
açımından hasat gününe kadar günlük sıcaklık toplamının 2000 -<br />
2300 saat olması gerekmektedir. Kestane kıın düük<br />
sıcaklıklarında -30 dereceye kadar dayanabilmektedir. Ancak<br />
24
<strong>Meyvecilik</strong><br />
lkbahar geç ve Sonbahar ilk donlara karı hassastır. Kestane<br />
yazın yüksek sıcaklıklardan ziyade, kuraklıktan etkilenirler. Kı<br />
souklama ihtiyaçları orta düzeydedir.<br />
Yaı<br />
Kestaneler yıllık yaı toplamı 600-1600 mm ve mevsimsel<br />
daılımı düzenli olan yerlerde sulama yapılmadan yetitiricilii<br />
yapılabilir. Bu nedenle yaıların düzenli olması kestaneler için<br />
önemlidir. Çiçeklenme dönemi aırı yaan yaılar meyve<br />
tutumunu olumsuz etkiler. Ayrıca böyle mevsimlerde Septoria<br />
Castanicola mantarı gelierek yaprakların dökülmesine yol acar.<br />
Toprak<br />
Kestane kazık köklü bir bitkidir. Bahçe kurulması düünülen<br />
yerin topraının gevek yapılı ve derin olması gerekmektedir.<br />
Potasyumca zengin topraklar tercih edilmelidir. Toprak PH’sının<br />
5-6,3 civarında olması istenir.Aır killi su geçirgenlii az olan<br />
topraklarda iyi gelime göstermez; böyle topraklarda mürekkep<br />
hastalıına yakalanma kolaylaır.<br />
Kestanenin Çoaltılması<br />
Kestanelerde çoaltma daldırma, çeliklerle köklendirme<br />
yöntemleri kullanılsa da en çok uygulanan yöntem aılamadır.<br />
Kestanelerde en uygun aı sürgün göz aısı olup en uygun zaman<br />
ise haziran ayıdır. Kalem aıları da bu ayda yapılması aı tutma<br />
baarısını artırmaktadır. Kullanılacak aı materyali kı dinlenme<br />
döneminde alınmalıdır.<br />
Bahçe Kurma<br />
Bahçe yeri seçiminde iki noktaya dikkat edilmelidir.Bunlar<br />
toprak ve yer secimidir. Toprak geçirgen, derin ve havalanır<br />
olması gerekir. Aır killi taban suyu olan taban arazilerde kestane<br />
yetitiricilii için uygun deildir. Souun toplandıı çukur<br />
vadiler kestane yetitiricilii için tehlike arz etmektedir Denizden<br />
en az 400 m yüksekliklerde bahçeler kurulmalıdır. Dikim<br />
mesafeleri yeni bahçe tesis ederken 7X7, 8X8 m tercih<br />
25
<strong>Meyvecilik</strong><br />
edilebilir. Dikim yapılacak bahçeler önceden derin sürüm yapılır<br />
ve dekara 3-5 ton olacak ekilde yanmı ahır gübresi verilir, ve<br />
fidan dikilecek yerler önceden iaretlenir. Fidan çukurları<br />
dikimden 10-15 önceden açılır. Dikimi yapılacak fidanların kök<br />
ve taç tuvaleti yapılır. Fidan çukurları 2-3 kürek yanmı ahır<br />
gübresi ve 150-200 g kompoze gübre üst kısım torakla<br />
karıtırılarak çukura konur ve dikim yapılır. Dikimi yapılan<br />
fidanlara can suyu verilir ve heree balanır.<br />
Kültürel lemler<br />
Dikimi yapılan fidanlara ilk yıllardan itibaren bakım ve<br />
budaması iyi yapılırsa verim caına geldiinde aacın kök ve taç<br />
dengesi salanmı olur böylece tam verim caında alınması<br />
gereken ürün alınmı olur. Kestanelere verilecek en uygun terbiye<br />
ekli Modifiye lider (doruk dallı) terbiye sistemidir. Doruk dal,<br />
belli bir yükseklie ulaınca büyümeyi kontrol amacıyla<br />
kesilebilir. Terbiye ekli verilmi verim caındaki aaçlarda ise<br />
gerekli yerlerde dal seyreltmesi yapılmalıdır. Yıllık sürgünlerde<br />
kesinlikle kısaltma yapılmaz. Çünkü meyve tomurcukları<br />
sürgünlerin ucunda oluur. Yalanmı ve verimden dümü<br />
aaçlarda ise ana dallar kuvvetli budanarak yani kabaklama<br />
yapmak suretiyle yeni sürgün oluumu tevik edilerek<br />
gençletirme yapılarak verim elde etmek mümkün olur.<br />
Önemli Kestane Çeitleri<br />
Kestane yetitiriciliin de seçilecek çeitlerde birbirini<br />
dölleyen verimli, meyvesi iri, meyve iç zarının tohuma<br />
yapııklılık durumu, kolay hasat edilebilmesi ve hamur yapımına<br />
uygun olması gibi özellikler dikkate alınarak çeit secimi yapılır.<br />
Bu amaçla yetitirilen önemli kestane çeitleri;<br />
1-Erkenci çeitler : Kara Mehmet (62304), Hacıibi (62305), c)-<br />
Firdola(62309)<br />
2- Hamur yapımına uygun çeitler: Mahmutmolla (51112),<br />
Hacıömer (52214)<br />
3- ri çeitler : Sarı alama (51111), Osmanolu (51101), Ayı<br />
tabanı (52112)<br />
26
<strong>Meyvecilik</strong><br />
ELMA YETTRCL<br />
klim stei<br />
Yeni kurulacak bir elma bahçesinin yakın civarında<br />
yıllardan beri baarı ile yetitiricilik yapılıyorsa iklim yönünden<br />
bir risk yoktur. Bunun aksi ise yetitiricilik yönünden bir ihtardır.<br />
Elma tipik bir serin iklim bitkisidir. Kı aylarında -30 0 C‘ye<br />
kadar dayanabilen bir gövdesi ve -20 0 C’ye kadar dayanabilen ince<br />
dal yapısına sahiptir. Ticari amaçlı yetitiricilikte en önemli amaç<br />
her yıl düzenli ürün almaktır. Yetitiricilii tehdit eden en önemli<br />
faktör ilkbaharın donlarıdır. lkbahar donlarının olduu yerlerde<br />
ticari bahçe kurulması tavsiye edilmez. lkbahar donlarının etkili<br />
olduu alanlar, etrafına göre çukur ve rüzgar sirkü-lasyonunu<br />
olmadıı veya yetersiz olduu alanlardır. Bu nedenle; vadi<br />
tabanları, düz fakat etrafına göre çukurda kalan alanlar, etrafının<br />
sık ve yüksek aaçlarla çevrili olduu, rüzgar sirkülasyonuna<br />
imkan vermeyen alanlar risklidir.<br />
Elma, aaçları yapraklarını döktüü Kasım ayından itibaren<br />
kı dinlenmesine girerler. Elma kı dinlenmesine en fazla ihtiyaç<br />
duyan meyve türüdür. Üüme istei yaklaık 1200 - 1300 saattir.<br />
27
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Souklama yetersiz olursa çiçeklerin bir kısmı ölür. Dierlerinin<br />
açılması geç yada düzensiz olur. Bu da döllenme yetersizliine ve<br />
çiçek dökümlerine sebep olur. Yüksek yaz sıcaklıklarından<br />
holanmayan elma aaçlarında sıcaklıın normalin üstüne çıkması<br />
ile gelime yavalar yada durur.<br />
Toprak stei<br />
Elma genellikle bir çok tipinde yetitirilebilir. Ancak, elma<br />
yetitiricilii için en uygun topraklar; PH’ sı 6.0-6.5 ve içerisinde<br />
normal kireci ve yeteri kadar humus ve nemi bulunan, tınlı, tınlıkumlu<br />
geçirgen ve drene edilmi topraklardır.<br />
Seyreltme<br />
Bakımlı bir meyve bahçesinde hava artları da iyi gittii<br />
zaman meyve yükü fazla olur. Çiçek ve meyve seyreltmesi<br />
dıında budama ile çiçek gözlerinin bir kısmı atıldıı için dolaylı<br />
bir meyve seyreltmesi yöntemidir. Meyve seyreltme; meyve<br />
irilii, meyve rengi ve kalitesine etki yapar. Elle seyreltmede her<br />
huzmede bulunan 5 çiçein ortada bulunan kral meyve<br />
dıındakilerin tümü kopartılır. Ancak çok kuvvetli vejetatif<br />
gelime gösteren Starking Delicious, Golden Delicious Mutsu<br />
gibi elmalarda, huzmede bir yerine iki meyve bırakılabilir. Ancak<br />
Starkrimson delicious ve Starkspur Golden Delicious gibi yarı<br />
bodur çeitlerde bir huzmede birden çok meyve bırakılmaz.<br />
Dikim Planlaması Ve Uygulama<br />
klim ve toprak artlarının irdelenmesinden sonra, belirlenen<br />
alanda elma bahçesi kurulmasına karar verilirse uygulamaya<br />
geçmeden önce kaıt üzerinde planlama yapılır. Planlama<br />
kapsamında;<br />
1- Dikim yapılacak arazinin krokisi ve bu kroki içinde su<br />
kaynaının yeri<br />
2- Su kaynaının yerine ve pozisyonuna göre arazinin genel meyil<br />
ekli ve düzeyi, tesviye gerei tesviye alanları ve noktaları.<br />
3- Su kaynaının yerine ve arazinin konumuna göre uygun<br />
sulama istikametlerine uygun dikim istikametleri,<br />
28
<strong>Meyvecilik</strong><br />
4- Dikim istikametlerine uygun dikim ekilleri (kare, dikdörtgen,<br />
satranç kontur, üçgen)<br />
5- Dikilecek kültür çeidine, anaç karakterine göre verilecek<br />
aralık ve mesafelerin tespiti ve ana çeitler ile dölleyici<br />
çeitlerin daılım yerleri bu plan içinde gösterilmeli ve<br />
iaretlenmelidir.<br />
6- Yabani anaç üzerine aılı klasik çeitlerde dikim mesafesi ; 7X<br />
7, 8X8 m dir.<br />
7- Çöür anacına aılı Yarı Bodur Çeitlerde (Spur tiplerde) ;<br />
topraın kuvvetine göre 6 X 3, 5 X 3, 4 X 3 m2 dir.<br />
8- Çok bodur vejetatif anaç olan M-9 anacı üzerine aılı standart<br />
çeitlerde dikim mesafesi ; 1.5 X 3 2 X 3 m’ dir.<br />
9- Yarı bodur vejatatif anaç MM 106 üzerine standart çeitler<br />
aılanınca 4 X 5 veya 4 X 6 m’dir.<br />
10- MM 106 üzerine spur çeitler aılanınca dikim mesafesi 2 X 4<br />
m’ dir.<br />
Dikim<br />
Fidan dikiminde birkaç hafta önce fidan dikim çukurları 60<br />
cm derinlik ve 60 cm genilikte açılmalı, çukurdan çıkan alt ve<br />
üst toprak çukur kenarına ayrı ayrı yıılmalıdır. Üstten çıkan<br />
toprak 1/2 oranında yanmı ahır gübresi ile karıtırılarak, çukurun<br />
yarısına kadar doldurulur. Geri kalan kısım 5-6 kürek iyi yanmı<br />
hayvan gübresi ile karıtırılarak fidan dikim zamanına kadar<br />
muhafaza edilir. Fidanın dikiminden önce saçak traı<br />
yapılmalıdır. Kök budamasında yara almı saçakların salam<br />
noktasından kesilmesi aırı uzamı kök ve saçakların dikim<br />
çukuruna rahat oturacak ekilde kısaltılmalıdır. Dikim derinlii<br />
için en önemli ölçü, fidan aı noktasının üst toprak yüzeyinden 4<br />
parmak kadar yukarıda olması gerekir. Bu ölçülere göre , çukurun<br />
fidan dikim derinlii ayarlanır. Fidanın oturtulduu saçak<br />
bölgesinden itibaren topraın üst yüzeyine kadar daha önce<br />
hazırlanmı (harç-toprak) karıımı ile doldurulur. Dikim<br />
esnasında çukura atılan birkaç kürek topraktan sonra el veya<br />
ayakla hafifçe bastırılarak toprak oturtulur. Dikimi tamamlanan<br />
fidana can suyu verilir.<br />
29
<strong>Meyvecilik</strong><br />
ERK YETTRCL<br />
klim stekleri<br />
Kıı souk geçmeyen, ılıman veya sıcak ılıman bölgelerde<br />
daha iyi yetiir. Bu çeitlerin souklara dayanıklılıı farklıdır. Kı<br />
souklarına dayanıklı olan Eriklerde, soua olan dayanıklılık<br />
ilkbaharda havaların ısınması ile azal-maya balar Çiçeklenme<br />
devresinde duyarlılık iyice artar. Can erikleri ile Japon erikleri<br />
erken çiçek açtıından, kı ve ilkbahar donlarından zarar görme<br />
ihtimalleri fazladır. lkbahar donların-dan zarar görme olasılıkları<br />
fazladır. lkbahar donları sık görülen bölgelerde<br />
yetitirilmemelidir. Eriklerde taç yapraın ucu görülen kapalı<br />
tomurcukların -3.1-1.1 0 C yeni açmı çiçeklerin -2.2-0.6 0 C‘ye<br />
dayandıı bilinmektedir. Kı dinlenme süreleri ise Avrupa<br />
eriklerinde +7.2 0 C’nin altında 800-1.200 saat Can eriklerinde<br />
toplam 600-800 saat Japon eriklerinde 700-1.000 saat arasında<br />
deimektedir.<br />
30
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Toprak stekleri<br />
Erikler toprak istekleri bakımın-dan orta derecede<br />
seçicidirler. Saçak köklü olduklarından, derinlii az olan<br />
topraklarda yetitirilebilmektedir. Can erikler fakir, drenajı iyi<br />
olmayan, kireç oranı fazla olan topraklarda da iyi sonuç verebilir.<br />
Japon guruba erikler dier erik türlerine göre daha fazla<br />
seçicidirler. Bu gruba giren erikler derin, bitki besin maddelerince<br />
zengin topraklarda yetitirilmelidir. yi drene edilmemi ,aır<br />
topraklarda erikler, dier sert çekirdekli meyve türlerine göre<br />
daha iyi sonuç verir. Erikler pH’sı 6.5-7.2 arasında olan<br />
topraklarda kolaylıkla yetitirilebilir.<br />
Bahçe Kurma<br />
Bahçe tesis edilmeden önce özellikle bahçede su<br />
birikiminin önlenmesi için, mutlaka drenajın ve toprak<br />
tesviyesinin yapılması, ayrıca yabancı ot mücadelesinin ya<br />
herbisitlerle yada derin sürümlerle yapılması zorunludur. Sulama<br />
amacıyla damla sulama sistemi kurulacaksa, dikimden önce bu<br />
sisteminde kurulması gerekir. Yapılan aratırmalar, iletmelerin<br />
karlı olabilmesi için bahçe büyüklüünün 40-50 dekardan az<br />
olmaması gerektiini ortaya çıkartmıtır. Kurulacak erik<br />
bahçelerinde kullanılacak çeitlerin kendine uyumaz olması<br />
halinde, mutlaka dölleyici çeidin belirli oranlarda (%10-50) arası<br />
deiir. lkbahar geç donlarının görüldüü bölgelerde kurulacak<br />
bahçelerde aaçlarda erken uyanmanın önüne geçilmesi amacı ile<br />
bahçe yeri seçiminde kuzeye bakan yamaçlar tercih edilmelidir.<br />
Kıı ılık geçen bölgelerde aaçların dikimi sonbaharda dier<br />
bölgelerde ise ilkbahar dikimi yapılması gerekir.<br />
Dikim Aralıı<br />
Kapama erik bahçelerinde kare ve üçgen dikim ekli<br />
uygundur. Kullanılan anaca göre dikim-de uygulanacak sıra üzeri<br />
ve sıra arası mesafeler 6X6, 6X5, 5X4 m eklinde olabilir. Eer<br />
bahçe topraı çok verimli ise dikim mesafeleri daha geni<br />
tutulabilir.<br />
31
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Dikim<br />
Toprak 1-2 ay önce derin olarak ilenir. Tesviyesi yapılır.<br />
Bir hafta önce fidan çukurları açılır. Meyilli arazilerde fidan<br />
çukurları tesviye erilerine paralel teraslarda açılır. Çukurlar 60<br />
cm derinlik ve genilikte olmalıdır..Üstten çıkan toprak 1/2<br />
oranında yanmı çiftlik gübresi ile karıtırılarak, çukurun dibine<br />
konularak bir kümbet oluturulur. Fidan kökleri serbest kalacak<br />
ekilde bu kümbete oturtulur. Çukurun dibinden çıkan toprak, üst<br />
kısma konarak sıkı-tırılır. Fidanın aı noktasının toprak altında<br />
kalmamasına özen gösterilir. Ayrıca toprak nemli dahi olsa can<br />
suyu verilmelidir. Dikimden sonra aacın kuvvetli rüzgarlardan<br />
zararlanmaması için, hakim rüzgarın estii yönde aaca 15-20 cm<br />
mesafede herek dikilir ve esnek bir materyalle, aaca sekiz<br />
eklinde balanır. Dikimden sonra fidanın tepesi 70-80 cm’ den<br />
kesilmesi aaçta bir bodurluk salamaktadır.<br />
Toprak leme<br />
Yaılı bölgelerde, çayır bitkisi kullanılarak sadece örtü<br />
bitkisi biçilir, yaıı az olan bölgelerde sonbaharda ve ilk baharda<br />
ve ilkbaharda sürülür. Mayısta, üçüncü sürümden sonra , sulama<br />
kanalları açılır. Erik kökleri yüzeye yakın yayıldıından, derin<br />
sürüm yapılmamalıdır.<br />
Sulama<br />
Erikler saçak köklü olduklarından yaı durumuna balı<br />
olarak 8-12 günde bir sulanmalıdır. Sulamada son yıllarda damla<br />
sulama yöntemi tercih edilmektedir. Ayrıca mini sprink, çanak<br />
karık ve tava yöntemleri kullanılabilir. Can erikleri, dier eriklere<br />
göre kuraa daha dayanıklıdır. Yetersiz sulama aacın geliiminin<br />
zayıf olmasına, yeterli ürün alınamamasına ve ürün kalitesinin<br />
düük olmasına neden olur. Özellikle meyve büyüme döneminde<br />
düzenli sulama çok önemlidir.<br />
Gübreleme<br />
ki yılda bir, aaç baına 50 kg iyi yanmı çiftlik gübresi<br />
verilir. Kimyasal gübre miktarı topraktaki besin maddeleri<br />
32
<strong>Meyvecilik</strong><br />
durumuna, toprak tipine, aaçların yaına, alınan ürün miktarına,<br />
aaçların geliimine göre deiir. Verilecek gübrenin yaprak ve<br />
toprak analizlerine göre verilmesi en uygun yöntemdir.<br />
Meyve Seyreltmesi<br />
Seyreltme elle yapılır. Geç olgunlaan çeitlerde elle<br />
seyreltme, Haziran dökümünden sonra uygulanır. Dierlerinde ise<br />
geç meyve dökümünden sonra yapılmalıdır. Can eriklerde,<br />
meyveler aralıklı hasat edildiinden her meyve toplama,<br />
seyreltme yerine geçer.<br />
Budama<br />
Dikim sonrası ilk 3 yılda eriklerde ekil budaması yapılır.<br />
Budamada, Modifiye lider sistemi tercih edilir. Verime yatmı<br />
aaçlarda her yıl veya iki yılda bir ürün budaması yapılır.<br />
Erik Çeitleri<br />
Avrupa Grubu Erikler : Mevcut erik üretimini önemli bir<br />
kısmı bu türe ait çeitlerle yapılmak-tadır. Bu türe ait çeitlerden<br />
bazıları kendine verimli, bazıları kısmen verimli yada tamamen<br />
verimlidir. Kendine uyumazlıı olan çeitlerle bahçe kurulurken,<br />
mutlaka dölleyici çeitler kullanılmalıdır. Karagöynük, Stanley<br />
Giant, Dagen gibi çeitler vardır.<br />
Japon Grubu Erikler :Santarosa, Laroda gibi çeitler<br />
vardır. Dölleyici çeit kullanımı gerekir.<br />
Can Grubu Erikler: Yeil olarak tüketilir. Papaz, Can,<br />
Havran Bekirolu, Aynalı bazı çeitlerdir.<br />
33
<strong>Meyvecilik</strong><br />
EFTAL YETTRCL<br />
Toprak leme<br />
eftali bahçelerinde yabani otları yok etmek, toprakta su<br />
kaybını önlemek, topraın havalanmasını ve kök faaliyetlerini<br />
artırmak, mikroorganizmaların çalımalarını kolayla-tırarak<br />
köklerin besin maddelerinden iyi faydalanmalarını salamak için<br />
yapılır. Toprak ilemesi sonbaharda derin olmak üzere pullukla<br />
sürme eklinde olur. Bu toprak ileme sırasında, fosforlu ve<br />
potaslı gübrelerde verilir. lkbahar ve yaz aylarında ise diskaro ve<br />
çapayla toprak otlandıkça, sulamalardan sonra, 8-10 cm<br />
derinliinde sathi toprak ileme yapılır.<br />
34
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Gübreleme<br />
eftali aaçları çabuk büyür, çok verimli olup iyi havalanan<br />
orta karakterdeki topraklarda yetitirilirler. Orta yapıdaki<br />
topraklarda ise besin maddelerinin yıkanması ve iddetli<br />
mikroorganizma faaliyeti sonucunda, besin maddesi kaybı<br />
nispeten fazla olur. Bu sebeplerle, eftali bahçelerinin iyi<br />
gübrelenmesi gerekir. Aksi halde, aaçlarda kısa bir süre sonra<br />
sürgün gelimesi yavalar, verim azalır. yi bir gübreleme ahır<br />
gübresi ve yeil gübreye ilaveten ticari gübrelerin verilmesi ile<br />
olur. Üç yılda bir sonbaharda 2-3 ton/da hesabıyla ahır gübresi<br />
veya her yıl yeil gübre verilerek, topraın organik maddesi<br />
arttırılmalıdır. Ahır gübresine ilaveten azot, fosfor ve potasyumlu<br />
destek gübreleme yapılır. Ticari gübreleri verirken fosforlu<br />
gübrenin tamamı ile azotlu gübrenin yarısı ubat–Mart aylarında<br />
verilmelidir. Fosforlu ve potasyumlu gübreler aaç tacının iz<br />
düümüne daire eklinde açılan 15-20 cm genilik ve derinlikteki<br />
hendek içersine serpilerek toprakla örtülür. Azotlu gübre ise yine,<br />
aaç tacı izdüümüne daire eklinde serpilip tırmıkla karıtırılır.<br />
Azotlu gübrenin dier yarısı Mayıs-Haziran aylarında verilir.<br />
Verim çaındaki bahçede aaç baına verilecek gübre miktarı 1-2<br />
kg süperfosfattır.<br />
Seyretme<br />
Meyve çekirdeinin sertlemeye balamasından hemen önce<br />
veya bu sıra yapılır. Bu devrede normal dökümler geçmi ve<br />
meyveler kolaylıkla seçilecek bir irilie ulamıtır. Seyrelme her<br />
15-20 santimde bir meyve kalacak ekilde yapılmalıdır. Bir<br />
bahçede seyreltme yapılırken ilk olarak erkenci çeitlerle ie<br />
balamalı, olgunluk sırasına göre devam edilmelidir. ri çeitlerde<br />
fazlaca seyreltme yapılmalıdır. Kimyasal maddelerle ve<br />
hormonlarla meyve seyreltmenin sakıncaları olduundan tavsiye<br />
edilmemektedir.<br />
Sulama<br />
eftali, çekirdekli meyveler arasında en fazla su isteyen bir<br />
aaçtır. eftali ve aaçlarında ilkbaharda iyi bir sürgün ve yaprak<br />
35
<strong>Meyvecilik</strong><br />
teekkülünü salamak, meyve dökümlerini önlemek, meyvelerin<br />
normal iriliklerini ve ertesi yıl için yeterli ölçüde çiçek tomurcuu<br />
teekkülünü salamak için, vejetasyon periyodunun baından<br />
sonuna kadar toprakta ihtiyacı karılayacak ölçüde suyun<br />
bulunması gerekir. Toprakta hiçbir zaman solma noktasının altına<br />
dümemesi gereken su, yaılarla veya bunun yetersiz olduu<br />
durumlarda sulama ile salanır. Buna göre sulama süresi<br />
(lkbahar-Sonbahar arası periyot) sulama sayısı yani sulama<br />
aralıı; hava sıcaklıına, yaı durumuna, topraın fiziksel<br />
yapısına ve taban suyuna göre deiecektir.<br />
Kıları ılık ve kurak bölgelerde lkbaharda bile sulamaya<br />
ihtiyaç duyulabilir. Çekirdein sertlemeye baladıı devreden<br />
meyvelerin toplanmasına kadar sulamalar tekrarlanır. Sıcak<br />
yerlerde ve kumlu topraklarda sulama haftada bir kere<br />
tekrarlandıı halde, tınlı, humusca zengin topraklarda üç haftada<br />
bir sulama yeterli olabilir.<br />
Hasattan bir hafta on gün önce yapılan sulamalar,<br />
meyvelerde irilemeye yardım eder Bu durum geççi çeitlerde<br />
daha çok önem kazanır. Hasattan sonra aaçlarda meyve<br />
bulunmadıına göre artık sulama zorunluluu kalmadıı<br />
düünülmelidir. Bundan sonra çiçek tomurcukları teekküle<br />
devam eder ayrıca ertesi yıl ilkbaharda kullanılacak ve kıın<br />
aaçlara dayanıklılık temin edecek olan depo maddelerinin<br />
teekkülü ve yıılması bu periyotta olur, yaprak dökümüne kadar<br />
sürer. Buna göre su ihtiyacı da devam edecektir.<br />
Sulamada dikkat edilecek noktalardan biriside az su ile sık<br />
sık sulama deil, topraın derinliklerine kadar ulaan bolsu ile<br />
sulama yapmaktır. Böylece köklerin normal olarak büyümeleri ve<br />
fonksiyonlarını iyi bir ekilde yapmaları salanır. Çok faydalı<br />
kültürel tedbirler olmasına ramen sulamada aırıya<br />
gidilmemelidir.<br />
Budama<br />
eftali aaçları dier meyve aaçlarına göre daha fazla<br />
budama ister. Sebebi meyvelerin bir yalı dalların üzerinde<br />
teekkül etmesi ve normal bir ürün alınabilmesi için bu tür<br />
36
<strong>Meyvecilik</strong><br />
sürgünlerin yeterli ölçüde salanma zorunluluudur. Öte yandan<br />
eftali bir çok meyve aaçlarına göre daha çabuk kuvvetten düer.<br />
Zaman zaman yapılacak kısa budamalar ve iyi gübreleme ile<br />
aacı gençletirmek ve mahsul devresini uzatmak mümkün olur.<br />
Böylece budama bir yandan verimlilii öte yandan aacın uzun<br />
ömürlü olmasını salar. eftalide genel olarak birisi ekil ve<br />
ötekisi de meyve budaması olmak üzere iki türlü budama yapılır.<br />
Budama mevsimi olarak kı ve yaz budaması olarak ikiye ayrılır.<br />
Yaz budaması kı budamasını devamıdır. eftali aacı<br />
bölgeye uygun olarak goble veya deiik doruk dallı olarak<br />
taçlandırılır.<br />
Mahsul budaması yapılırken aaçlarda vejetatif gelime ve<br />
meyve tutumu arasındaki balangıç yıllarında dengenin<br />
kurulmasına, sonraki yıllarda bunun korunmasına çaba<br />
gösterilmelidir. Budama aaçta uygun bir budama ve iyi bir<br />
meyve seyrelmesi ile olur. Aaç verim çaına gelince sürgünden<br />
geri kalmaması için yeterli ölçüde dal ve meyve seyreltmesi<br />
yapılmalıdır.<br />
Tam mahsul çaında ise sürgün gelimesi tevik edilmelidir.<br />
Verim çaındaki eftali aaçlarının her yıl budanması gerekir.<br />
Aksi halde aaç yana ve yukarı doru çabuk ve kuvvetli geliir.<br />
37
<strong>Meyvecilik</strong><br />
VNE YETTRCL<br />
klim<br />
klim faktörlerinden en önemlisi sıcaklık olup, kirazlar çok<br />
yüksek ve çok düük sıcaklıklara dayanamazlar. Kirazlar ve<br />
vineler yazları serin geçen yerlerden holanırlar. Kiraz ve<br />
vinelerin odunları düük sıcaklıklara dayandıı halde, açmı<br />
çiçekler -2 0 C‘de donar.<br />
Çiçeklenmeye yakın dönemdeki yaılar, döllenmeye engel<br />
olduundan ve olgunlamaya yakın dönemdeki yaılarda meyve<br />
çatlaması yaptıından zararlıdırlar.<br />
yi bir ürün almak için, kiraz ve vineler yeterince<br />
üümelidir. Bu ihtiyacı giderilemeyince tomurcuk silkmesi yapar<br />
ve düzensiz çiçeklenir.<br />
klim olaylarında dieri de yaıın yıl içinde düzenli<br />
daılımıdır. Düzenli olmak kaydı ile yıllık yaı miktarı 600 mm<br />
olan yerlerde sulamadan vine yetitiricilii yapılabilir.<br />
38
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Toprak stekleri<br />
Vineler kiraz kadar toprak istei yönünden seçici<br />
olmamakla birlikte. yi drene edilmi, derin, verimli,<br />
havalandırmaya uygun, organik madde yönünden zengin ve yaz<br />
ayları süresince sulanabilen topraklar, vine yetitiriciliine çok<br />
uygundur.<br />
Taban suyunun yüksek olduu yerlerde, kökler yüzeyde<br />
kalır ve zayıf olur. Bu gibi aaçlar, kuraklıktan ve kı<br />
souklarından daha fazla etkilenirler.<br />
Çok kurak, kumlu, çakıllı ve fazla kireçli topraklar<br />
yetitiricilie uygun olmamakla beraber bu tip toprak artlarına<br />
dayanımı kiraza göre daha fazladır. Böyle topraklarda meyve<br />
küçük kalır, meyve dalları seyrek olur, meyvenin yenen kısmı<br />
(meyve eti) azalır. Aır topraklarda, kökler havalanmaz aaç<br />
zayıf geliir, meyve dalları seyrek olur ve zamklanma olur.<br />
Yer ve Yöney<br />
Vineler yer ve yöney seçiminde kirazlar kadar hassas<br />
olmamakla birlikte u aaıdaki hususlara dikkat edilmelidir.<br />
Donlardan ari ve kuzey rüzgarlarına açık olmayan yerler vine<br />
yetitiricilii için uygundur. Vineler rakımı yüksek yerleri<br />
isterler.<br />
Yüksek yerlerde hem doal drenaj durumu bulunmakta, iyi<br />
bir hava akımı,olmakta, ilkbahar geç donları riski azalmakta hem<br />
de mantari hastalıkların yayılma riski azalmaktadır. Kı donlarını<br />
olduu yerlerde hakim rüzgarlardan korunmu meyilli yerlerin<br />
seçilmesi gerekir. Güneye meyilli yerler ilkbaharda tomurcuk<br />
geliimini hızlandırırken, kuzeye meyilli yerler geciktirir.<br />
Fidan Dikimi<br />
Fidan dikimi, kıın ılıman geçen yerlerde sonbaharda, kı<br />
artları sert geçen yerlerde ilkbaharda yapılması uygundur. Dikim<br />
mesafeleri topraın verim durumu ve arazinin eimine göre 5x5<br />
m, 5x6 m, 6x6 m arasında deiebilir.<br />
39
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Fidan Dikiminde Dikkat Edilecek Hususlar<br />
1- Fidan çukurlarının, dikimden belirli bir süre önce<br />
açılması tavsiye edilir. 40-50 cm derinlik ve 40-50 cm genilikte<br />
açılması, dikim esnasında aı noktasının, toprak yüzeyinin 4-5<br />
parmak yukarıda kalmasına dikkat edilmesi önerilir.<br />
2- Dikilecek fidanların; söküm esnasında ezilen, yaralanan,<br />
kopan köklerin salam noktasından budanması yapılmalıdır.<br />
3- Dikimleri genellikle tercih edilen tek yıllık ve çubuk<br />
eklindeki fidanlar; dikimden sonra;<br />
Standart çeitlerde aı noktasından itibaren 100-120 cm’ den<br />
budanır.<br />
4- Dikimden önce her fidan çukuruna 100 g TSP veya 100 g<br />
DAP gübresi ilave edilerek topraa karıtırılmalıdır.<br />
5- Dikilen fidanların topraa uyumu ve kaynaması için,<br />
dikim esnasında ayakla sıkıtırılması gerekir.<br />
6- Dikimi yapılacak fidanların kök terbiyesinden sonra ilaçlı<br />
su ortamına (100 lt suya 400 g Captan + 100 g Benomyl veya<br />
Carbendazim) bandırılması ve dikimleri tamamlanan fidanların<br />
%2 bordo bulamacı ile ilaçlanması, olası hastalık risklerine karı<br />
alınabilecek tedbirlerdir. Bordo bulamacı ilemi içiliin kolay<br />
olması sebebiyle dikimden öncede yapılabilir<br />
Vine Çeitleri<br />
Motmorency: Geç mevsim, meyvesi yuvarlakça, orta iri<br />
kırmızı renkli orta sert, sulu ve kalitelidir. Aaçları çok verimli<br />
olup, hiç meyve çatlaması yapmaz.<br />
Kütahya : Çok geççi, meyvesi yuvarlak,çok iri, koyu<br />
morumsu arabi renkte, çok sert, çok sulu, az lifli ve çok iyi<br />
kalitelidir. Aaçları çok verimli olup meyve çatlaması yapmaz.<br />
40
<strong>Meyvecilik</strong><br />
ZEYTN YETTRCL<br />
Ülkemiz zeytinin anavatandır. Dünyanın en önemli zeytinci<br />
ülkeleri arasında yer alan Türkiye dane zeytin üretimi bakımından<br />
dünyada 4.sırada yer almakla birlikte özellikle siyah zeytin<br />
üretiminde 1. sıradadır. Elde edilen ürünün yaklaık %75’i yalık,<br />
%25’i ise sofralık olarak deerlendirilmektedir. Zeytinyaı<br />
yüzyıllar boyunca lezzeti ve besleyici özelliklerinin yanı sıra tıbbi<br />
yönüyle de önemlidir.<br />
klim ve Toprak stekleri<br />
Zeytin entansif yetitiricilie uygun olduu gibi, dier<br />
ürünlerin yetitirilemedii besin maddelerince fakir ve sulama<br />
imkanı bulunmayan kıraç topraklarda da yetitirilebilmektedir.<br />
Ilıman iklimden holanan zeytin için kıın dayanabilecei en<br />
düük sıcaklık –7 o C olup bu derecenin altında don zararı artar.<br />
Yıllık yaı en az 400 mm olmalıdır. Zeytin kalkerli-kumlu, derin<br />
nemli ve besin maddelerince zengin toprakları sever. Toprak<br />
derinlii nem miktarının uygun olduu yerlerde 75 cm, alttaki ana<br />
kayanın yekpare olduu yerlerde en az 150 cm olmalıdır.<br />
41
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Bahçe Tesisi<br />
Zeytin yetitiriciliinde farklı artlarda deiik dikim<br />
ekilleri uygulanabilir. Genellikle, düzgün ve köeleri dik açılı<br />
yerlerde kare, ara ziraatı yapılan yerlerde dikdörtgen, geni<br />
sahalarda birim alanda daha fazla aaç dikmek için üçgen dikim<br />
ekilleri tercih edilir. Buna mukabil meyilli alanlarda toprak-su<br />
muhafaza tedbirleri alındıktan sonra kontur dikim uygulanır.<br />
Dikim öncesi iyi bir toprak ileme, gerekli ise drenaj ve tesviye<br />
ileri mutlaka yapılmalıdır.<br />
Zeytinlik tesisinde aı veya çelik yöntemiyle yetitirilmi 2-<br />
3 yalı fidanlar kullanılmaktadır Dikimde fidanlara uygulanacak<br />
aralık ve mesafelerin tespitinde çeit özellii dikkate alınmalıdır.<br />
Küçük taç oluturan Gemlik çeidi 5 x 5 m aralık ve mesafe ile<br />
dikilebilir. Domat gibi büyük ve yaygın aaç yapısına sahip<br />
çeitlerde ise ileride bir sıkııklıa sebep olmamak için aralık ve<br />
mesafeler daha geni tutulmalıdır. Fidan dikiminde 80x80 cm’ lik<br />
derinlikte açılan çukurlara dikim tahtası kullanılarak dikim<br />
yapılmalıdır.<br />
Dikim sonrası hastalık ve zararlılardan korunmak için kesim<br />
yerleri macunlanmalı, birkaç yıl bolca sulanmalı, yabancı ot<br />
mücadelesi yapılmalı, çanakta oluan kaymak çapalanmalı,<br />
hastalık ve zararlılarla youn mücadele edilip ikinci veya üçüncü<br />
yıl hafif kesimle ekil verilmeye balanmalıdır.<br />
Toprak leme<br />
Hasat sonu kı yamurlarının topraa daha iyi ilemesi için<br />
sıra araları 5 soklu pullukla 20-25 cm derinlikte ilenebilir. Aır<br />
topraklar kumlu topraklara göre daha derin ilenmelidir. Orta ve<br />
aır bünyeli topraklarda pulluun aynı ileme derinliinde sık sık<br />
kullanılması sonunda çizi tabanı denilen bir katman oluur. Bu<br />
tabaka dip kazan aleti ile sürülmelidir veya sürüm derinlii<br />
deitirilmelidir.<br />
lkbaharda kazayaı, diskaro, kombine tırmık gibi aletlerle<br />
yüzeysel sürüm yapılır. Bu dönemdeki toprak ilemenin çiçek<br />
tutumu balangıcından birkaç hafta önce bitirilmi olması gerekir.<br />
42
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Yüzeysel toprak ileme, sulamadan sonra yüzeysel topraın<br />
yapısını iyiletirmekte ve yabancı ot kontrolü salamaktadır.<br />
Gübreleme<br />
Zeytin aacı gelime balangıcı ve çiçeklenme dönemi olan<br />
Mart-Mayıs ayları ile çekirdek sertlemesi dönemi olan Temmuz<br />
aylarında daha fazla bitki besin maddesine ihtiyaç duyar.<br />
Zeytinliklerin ubat-Mart aylarında ilkbahar yamurlarından önce<br />
gübrelenmesi gerekmektedir. Azot, fosfor ve potasın hepsi birden<br />
verilecei gibi, fosfor ve potasın tümü ile, azotun ise 2/3’ ü ubatmart’<br />
ta 1/3’ ü de meyve döneminde uygulanabilir.<br />
Sulama<br />
Zeytin üretim alanlarımızın %75’ i kır ve kır-taban gibi<br />
meyilli alanlarda olup %90’ nı kuru artlarda bulunmaktadır.<br />
Mümkün olan yerlerde zeytinleri sulamak,<br />
Zeytin yıl içersisindeki tüm gelime dönemlerinde<br />
topraktaki nem eksikliine göre çeitli tepkiler gösterir. Bunları<br />
gidermek için ihtiyaç duyduu dönemlerde sulamak gerekir.<br />
Sulamaya en çok ihtiyaç duyulan dönem çiçeklenme sonu ile<br />
meyvede renk dönüümü aamaları arasındaki dönemdir.<br />
Özellikle de çekirdek sertleme döneminde zeytinin su ihtiyacı<br />
karılanmalıdır. Bu dönemde sulama yapılırsa ürün miktarı<br />
aırlıkça artarken, ürünün sofralık deeri de yükselir.<br />
Budama<br />
Zeytin aacının gençlik, olgunluk ve yalılık dönemlerine<br />
ait muhtelif safhalarında farklı budama sistemleri uygulanır.<br />
Bunlar ekil, mahsul ve gençletirme budamaları olarak<br />
tanımlanabilirler.<br />
ekil budaması; fidanın mümkün olduu kadar kısa sürede<br />
ekillenip gelitirilerek meyveye yatmasını salamak için yapılır.<br />
Zeytinlere genellikle tek gövde ve 3-4 ana dallı olacak<br />
biçimde ekil verilir.<br />
43
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Fidanlıklarda ve genç tesislerde; ilk yıl; çatıyı tekil<br />
edecek ana dalları oluturmaya yönelik seyreltmeler yapılır ve<br />
gövde üzerinden çıkan sürgünler ve ayrıca dipten çıkan kuvvetli<br />
dip sürgünleri temizlenir. Daha sonraki yıllarda tacın dengesini<br />
bozan birbirine yakın, üst üste binmi gereksiz dallar uygun<br />
ekilde kesilir. Bu ilem yazın yapılabildii gibi kıın da<br />
yapılabilir.<br />
Verimlilik devresindeki budamaya mahsul budaması<br />
denilmektedir. Amaç, tacın yaprak odun oranı açısından dengede<br />
tutulması suretiyle yeil aksamın daha iyi havalanmasını,<br />
günelenmesini temin etmek ve bunun sonucunda verimliliin<br />
devamını salamaktır.<br />
Mahsul budaması; her yıl yapılabildii gibi iki yılda bir,<br />
verim yılı öncesinde de uygulanabilir. Budama ilkbaharda ve de<br />
souk tehlikesi yüksek olan yerlerde iddetli souklar geçtikten<br />
sonra yapılmalıdır. Bol su ve gübre bulan aaçlar hafif bir ekilde<br />
budanmalıdır ki, aırı kuvvetli sürgün teekkül etmesin. Çünkü bu<br />
tip sürgünler genellikle verimsizlie sebep olurlar. Suyun ve<br />
gübrenin yetersiz olduu, hastalık ve zararlıların tesiriyle zayıf<br />
dümü aaçlar daha sert bir ekilde budanmalıdır.<br />
Gençletirme budaması; ana dal seviyesinde, gövde<br />
seviyesinde ve dipten olacak tarzda yapılabilir. Odunlamı,<br />
çıplaklaarak uzamı ve sadece uç kısımlarında az miktarda ürün<br />
alınabilen ana dallara sahip aaçlarda tacın yeniden<br />
ekillendirilmesi için bu ana dalların ortadan kaldırılması gerekir.<br />
Dallar gövdeye balandıkları noktanın 15-20 cm üzerinden<br />
kesilir. Bu kesim ya periyodik yapılır veya ana dalların hepsi<br />
tümden çıkartılırlar. Bu kesimlerde aı yerine dikkat edilmelidir.<br />
Gövdeleri çürümü ve içleri boalmı yalı aaçlar ancak dipten<br />
kesilerek gençletirilebilir. Gençletirmenin baarılı olabilmesi<br />
için kesim yerlerinin koruyucu bir madde ile kapatılması,<br />
gençletirilen aaçlara bata gübreleme olmak üzere gerekli<br />
kültürel tedbirlerin uygulanması, hayvan zararının ve erozyonun<br />
önlenmesi önemlidir. Çeitli seviyelerde uygulanan<br />
44
<strong>Meyvecilik</strong><br />
gençletirmelerde ilk yıl teekkül eden sürgünlerin hepsinin<br />
gelimesine müsaade edilmelidir. kinci yıl bu sürgünlerin %50’si<br />
çıkartılır. Daha sonraki yıllarda iki veya üç ana dallı olarak aaç<br />
tacı oluturulur.<br />
Hasat<br />
Zeytin sofralık veya yalık olarak deerlendirildii için<br />
hasadı da farklı periyotlarda yapılmaktadır. Yeil zeytin hasadı<br />
meyvelerin rengi sarımsı-yeile döndüünde yapılır. Dokusu<br />
sertliini biraz yitirmi ve meyve normal iriliini almıtır. Hasat<br />
zamanı; iklim, çevre ve çeide göre Eylül-Ekim aylarıdır.<br />
Zeytinler siyah olarak hasat edilecekse çeide has olgunluk<br />
rengini alması beklenir. Fazla gecikme dane de yumuamaya<br />
neden olur. Hasat genellikle Kasım-Aralık aylarında yapılır.<br />
Yalık zeytinler aaçta yeil meyve kalmadıında, ya<br />
oranının en yüksek seviyeye çıktıı zaman toplanır. Kabuun<br />
etten kolay ayrılması, parmak arasında sıkıldıında meyvenin<br />
çekirdeinin kolayca ayrılması ve sap çukurundan meyve<br />
suyunun çıkması hasat zamanının pratikteki göstergeleridir.<br />
Mevsim durumuna göre yaı, fırtına, souk ve don zararı söz<br />
konusu ise ve ayrıca zeytin sinei zararı varsa erken hasat<br />
yapılabilir. Meyvemsi bir tat isteniyor ise yine erken hasat söz<br />
konusudur..<br />
Hasat yöntemleri;<br />
1. Aaçtan düürme-yerden toplama<br />
2- Dorudan aaç üzerinden elle veya bazı yardımcı aletlerle<br />
toplama eklindedir.<br />
Ürün kalitesi yönünden en iyi hasat ekli ürünün<br />
sıyrılmasıdır.<br />
Sırıkla yapılan hasatta dalların ve filizlerin kırılması,<br />
kanserli bölgelerde bulama ve müteakip yılın ürünün zarar<br />
görmesi gibi olumsuzluklar söz konusudur. Eer zorunlu olarak<br />
sırık kullanılacaksa sırık üzerine bez veya benzeri malzeme<br />
sarılmalıdır. Vuru ekli içten dıa doru olmalıdır. Zeytinler<br />
sepete, torbaya veya sergi üzerine yere sıyrılabilir.<br />
45
<strong>Meyvecilik</strong><br />
KARAYEM YETTRCL<br />
Karayemi (Prunus laurocerasus L.) anavatanı Dou<br />
Karadeniz Bölgesi olan ve bölgemizde ‘Taflan’ adıyla bilinen<br />
meyve ve süs bitkisi olarak yetitiricilii yapılan bir meyvedir.<br />
Karadeniz bölgesinde yol kenarlarında, ev bahçelerinde,<br />
parklarda çok sık rastlanılır. Meyvesi pazarlarda satılır ve bölge<br />
halkı tarafından severek taze olarak tüketilir. Ayrıca reçeli,<br />
pekmezi, tuzlaması yapılır ve kurutularak tüketilir.<br />
Meyveleri mide ve barsak hastalıklarına iyi geldii eker<br />
hastaları için uygun olduu, tokluk verdii için diyet meyvesi<br />
olduu, çekirdein içinin de tansiyon ilacı olarak kullanıldıı<br />
bilinmektedir. Ayrıca kıın yapraını dökmedii için yaprakları<br />
kıın hayvan yemi olarak kullanılır. Yine yapraklarında bulunan<br />
Aqualaurocerasi ya da Laurocerasin maddesi ile yapılan ilaçlar<br />
öksürük dindirici olarak ve antispazmatik olarak kullanılır. Ayrıca<br />
meyveleri likör yapımında kullanılır. Köklerinin yüzlek olması<br />
nedeniyle meyilli arazilerde erozyonla mücadelede kullanılabilir.<br />
46
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Ekolojik stekleri<br />
Kökleri fazla derine gitmediinden kuraa ve soua fazla<br />
dayanıklı deildir. Karadeniz iklimi sahil kesiminde yetitiricilii<br />
yapılmaktadır. Vejetasyon döneminde yaıın yeterli olması<br />
meyve iriliini artırmaktadır.<br />
Toprak istei bakımından çok secici deildir. Tınlı-kumlu<br />
geçirgen ve organik maddece, bitki besin elementlerince bol<br />
topraklarda iyi yetiir.<br />
Bitkisel Özellikleri<br />
Karayemi bitkisi yaz kı yapraını dökmeyen (herdem<br />
yeil) boylu çalı yada aaç halinde bulunur. Aaç boyları 6-10 m<br />
kadar boylanabilmektedir. Yaprakları elips biçimde 5-25 cm<br />
uzunlukta, çiçekleri beyaz renkli 5-15 cm boyunda salkım<br />
halindedir. Erkek ve dii çiçekler aynı bitki üzerinde olabilecei<br />
gibi bazen ayrı ayrı bitki üzerinde bulunmaktadır. Periyodisiteye<br />
açık bir bitkidir.<br />
Çiçeklenme Mart-Mayıs aylarında olmakta çeitlere balı<br />
olarak 20-25 gün sürmektedir.<br />
Meyveleri 6-25 mm boyunda olup,önceleri yeil renkte<br />
olgunlatıkça tiplere göre kırmızı, mor, sarı ve beyaz olmakla<br />
birlikte genellikle siyaha yakın koyu bir renk alır. Meyveler<br />
yalancı meyve tipindedir.<br />
Meyve ekli yuvarlak, oval ve silindirik olabilmektedir.<br />
Meyve olgunlaması çeide balı olarak haziranda balayıp<br />
austos ayı sonuna kadar hasat edilmektedir. Tam olgunlamı<br />
karayemi meyvesinde SÇKM %17.6, sitrik asit cinsinden toplam<br />
asitlik %0.26, pH 4.3 civarındadır. Karayemilerde aaç baına<br />
verim 20-110 kg arasında deimektedir. Ortalama verim 50<br />
kg’dır.<br />
Çoaltılması<br />
Karayemiler tohum, kök sürgünleri veya çelikle<br />
çoaltılmaktadır. Genellikle kök sürgünleri ve çelikle çoaltma<br />
fidan üretiminde kullanılması yaygındır.<br />
47
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Bahçe Tesisi<br />
Karayemi meyvesi Karadeniz sahil kuaında genellikle ev<br />
bahçelerinde ,yol kenarlarında, sınır aacı olarak tek aaç olarak<br />
veya sınırlarda çit olarak yetitiricilii yapılmaktadır. Meyvelerin<br />
tadı bölge insanının damak zevkine uygun olması pazar deerini<br />
artırmıtır. Aaçları 6-10 m arasında boylandıından dikim<br />
mesafesi 6X7,7x7,8x8 eklinde yapılmaktadır. Toprak pH’sı 5-7<br />
arasında asit karakterli topraklar uygun olacaktır. Dikim ekli<br />
olarak arazi yapısına balı olarak kare, üçgen ve kontur<br />
dikimlerden biri tercih edilebilir. Dikim çukurları önceden açılır,<br />
çukurlar 60-70 cm genilikte ve 60-70 cm derinlikte olması<br />
yeterlidir. Dikim dier meyve fidanlarında olduu gibidir.<br />
Karayemilere verilecek ekil Goble, Modifiye lider, Palmet<br />
ekillerinden birisi olabilir. Karayemiler de budama aaçlara su<br />
yürümeden önce ve sürgün uzaması balamadan erken ilkbaharda<br />
yapılması uygun olacaktır.<br />
Gübreleme ilk dikimde dier meyve fidanlarında olduu<br />
gibi 100-200 g DAP, fidan çukurunun altına ahır gübresi ve üst<br />
tarla topraı karıtırılarak verilir. Yetikin aaçlarda ise<br />
gübreleme dier meyve aaçlarında olduu gibi toprak tahlil<br />
sonuçlarına göre yapılır.<br />
Karayemiler de yazın sıcak günlerinde sulama yapılması<br />
meyve kalitesini ve geliimini artırır.<br />
48
<strong>Meyvecilik</strong><br />
SATSUMA MANDALNA<br />
YETTRCL<br />
Satsuma mandalinası (Mandarin) Rize mandalinası olarak<br />
bilinir. Bölgemizde güneye ve güneydouya bakan kuzey<br />
rüzgarının olmadıı yamaçlarda ekonomik olarak yetitiricilii<br />
yapılmaktadır. Çay hakim ürün olmadan önce yetitiricilii<br />
yapılmaktaydı. Çay hakim ürün olduktan sonra mandalina<br />
bahçelerinin yerini almı ve mandalina yetitiricilii azalmıtır.<br />
Son yıllarda mandalinanın iyi gelir getirmesi ile beraber yeniden<br />
bahçeler kurulmaya balamıtır. Satsuma mandalinası bölge<br />
ekolojisine uygun olması, meyvesinin sevilerek yenmesi ve bol<br />
miktarda C vitamini içermesi nedeniyle tüketimi ve pazar deeri<br />
artmıtır. Ekonomik yaı 40-50 yıl aaç baına verim 80 kg’ dır.<br />
klim ve Toprak stekleri<br />
Satsuma mandarini -8 0 C soua kadar dayanabilir.aaçların<br />
soua hassasiyetleri sıralamasında turunçgiller içerisinde soua<br />
en dayanıklı aaçlardır. Meyvelerin soua hassasiyetleri<br />
sıralamasında limondan sonra gelir. Buna göre ülkemizde<br />
mandarinler -4 0 C nin altındaki sıcaklıklarda yetitiricilii risklidir.<br />
Narenciye aaçlarında 12-13 0 C’de gelime balar, 25-30 0 C’de<br />
hızlı gelime olur. 32 0 C’den sonra gelime durur.<br />
49
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Mandalinalarda önce tomurcuk sonra çiçekler ve küçük<br />
meyveler yanar. Meyve balaması için en uygun sıcaklık<br />
21 0 C’dir. En iyi rengi 15-20 0 C’de alır. Mandalinalar hafif derin,<br />
drenajı iyi kumlu tınlı, tınlı veya killi-tınlı, taban suyu seviyesi<br />
1.5 m’ nin altında pH 5.5-6 olan humusça zengin topraklarda iyi<br />
yetiir.<br />
Mandalinalarda sulama çok kurak yaz aylarında gereklidir.<br />
Sulama iklim artlarına balı olarak Nisandan balayarak Eylül-<br />
Ekim sonlarına kadar devam eder.Günlük su ihtiyacı 1.5-3.3 mm<br />
olarak hesaplanmalıdır. Aır topraklarda aırı ve düzensiz sulama<br />
çiçek ve küçük meyve dökümlerine sebep olur.<br />
Mandalinalarda gübreleme saf besin miktarı olarak 20 kg/da<br />
saf azot, 8 kg/da saf fosfor ve 20 kg/da saf potasyum olarak<br />
hesaplanır. Azotlu gübre 3 zaman periyodunda topraa verilir.<br />
1- Çiçeklenme öncesi aaca su yürümeden (Ocak-ubat sonu)<br />
gübrenin 3/5‘i,<br />
2- Yeni yaprak ve sürgünlerin olutuunda (Mayıs-Haziran)<br />
gübrenin 1/5’i,<br />
3-Meyve oluumunda (Haziran-Temmuz) gübrenin 1/5’i verilir.<br />
Azotlu gübreler sulama suyuyla yada topraa direk<br />
verilebilir. Gübreler aaç gövdesinden 50 cm dıarıya verilir ve<br />
topraa karıtırılır.<br />
Tam verim çaındaki mandalinalara aaç baına 0.4-0.7 kg<br />
saf azot verilir.<br />
Fosforlu gübreler Ekim-Kasım aylarında aaç baına 0.3 kg<br />
saf madde olarak verilir. Yeni tesis edilen bahçelerde fidan baına<br />
30-3-80 g saf madde hesabıyla verilir.<br />
Potasyumlu gübreler Ekim-Kasım aylarında yeni tesis edilen<br />
fidanlara ilk 5 yıl 40-80 g tam verim çaında ise 500 g saf madde<br />
olarak verilir. Ayrıca 3-4 yılda bir 3-4 ton yanmı ahır gübresi<br />
sonbaharda uygulanır.<br />
Dikim<br />
Üç yapraklı üzerine aılı mandalinler de dikim mesafesi 5X5<br />
m’dir. Düz arazilerde kare, dikdörtgen yada üçgen dikim yapılır.<br />
Meyilli arazilerde kontur dikim uygundur.<br />
50
<strong>Meyvecilik</strong><br />
Bahçe Tesisi<br />
Fidanları dikim zamanı Karadeniz bölgesinde sonbahardan<br />
lkbahara kadar yapılabilir. Toprak sıcaklıı 15 0 C olduu zaman<br />
en iyi dikim zamanıdır. Fidan çukurları 60-80 cm derinlik ve<br />
genilikte açılmalıdır. Dikimi yapılacak fidanlar söküm<br />
yapıldıkları yerden 4-5 cm yükseklikten dikilmelidir. Fidanlar<br />
derin dikilirlerse kloroz ve zamklanma görülür. Dikim toprak<br />
tavındayken yapılmalıdır.<br />
Dikimi yapılan fidanları güne ııından korumak için<br />
gövdeleri sarılır yada yanmı kireç ile boyanır. Tepe kısmı kesilen<br />
fidanların rüzgardan kırılmasını önlemek için hakim rüzgar<br />
istikametine kazık çakılarak sürgün kazıa balanır. Fidanlar<br />
tutuncaya kadar 3-15 günde bir sulanmalıdır. Fidan dipleri yanmı<br />
ahır gübresi, sap, saman ile malçlama yapılır. Yabancı ot<br />
geliimine izin verilmemelidir.<br />
Budama<br />
Dikimde terbiye budaması yapılmı olan fidan 2-3 yıl<br />
budamaya ihtiyaç göstermez. lk 2-3 yıl taçlandırma yerine alt<br />
kısımdan çıkan sürgünler alınmalıdır. Genelde verilen ekil<br />
Karadeniz bölgesinde goble olmalıdır.<br />
Mandalinalarda budama zamanı erken ilkbahar dönemidir.<br />
Budama zamanı son donlar geçtikten sonra sürgün vermeye<br />
balamadan önceki dönemdir. Budamada kurumu, kırılmı,<br />
dikine büyüyen dallar kesilmelidir. Satsuma mandalinleri zayıf<br />
gelime gösterdikleri için fazla budamaya ihtiyaç duymazlar.<br />
Don zararı görmü aaçta yeni sürgünler olutuktan ve<br />
kurumalar durduktan 6-8 ay sonra budama yapılmalıdır. Don<br />
zararı görmü dallar yeni sürgünlerin baladıı yerden kesilir.<br />
Aacın tümü zarar görmüse aı yerinin üzerinden kesilerek yeni<br />
sürgün oluması salanır.<br />
Hasat<br />
Mandalinalarda hasat eker/Asit oranına göre yapılır. Hasat<br />
makasla kesilerek yapılır. Hasat edilen meyveler uygun temiz<br />
taıma kaplarına boaltılmalı, boylanarak kasalara dizilmelidir.<br />
51
<strong>Meyvecilik</strong><br />
52