You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
X Yazı<br />
YRD. DOÇ. DR. PSIKOLOG<br />
OZANSER UĞURLU<br />
ODTÜ Psikoloji<br />
’89<br />
Stadyumlarda, salonlarda ya da televizyonun<br />
karşısında kadın ve erkeklerin rekabetini<br />
izliyor ve bundan keyif alıyor, iyi zaman<br />
geçiriyor, eğleniyor, üzülüyor ya da seviniyoruz.<br />
Peki ya o izlediğimiz insanlar, onlar neler<br />
yaşıyor, neler hissediyor? Uluslararası medya<br />
devi Eurosport “All Sports All Emotions” sözü ile<br />
sporun bir duygular bütünü olduğunu çok güzel<br />
özetliyor, çünkü insan duyguları ile var olan bir<br />
varlıktır.<br />
Performans söz konusu olduğunda elbette<br />
bütün mesele duygular değildir ancak duygular<br />
performans üzerinde önemli bir etkiye<br />
sahiptir; çünkü duygular düşüncelerimizi<br />
ve davranışlarımızı derinden etkiler. Örneğin;<br />
seyirci için rekabetin kazanılması mutluluk,<br />
kaybedilmesi mutsuzluk ile eşanlamlıysa<br />
desteklediği sporcu rekabeti kaybettiğinde<br />
seyirci kendisini mutsuz edene olumsuz anlamlar<br />
yükleyebilir, hatta düşman kesilebilir. Diğer<br />
taraftan sporcu için rekabetin sonunda kazanmak<br />
başarı hissi yaratırken, kaybetmek başarısızlık<br />
hissi yaratıyorsa, sporcu rekabeti kaybettiğinde<br />
kendisini değersiz görebilir ve anlamsızlık hissine<br />
kapılabilir. Ve işte sporun yüzde kaçının insan<br />
olduğu, bu noktada şekil almaya başlar.<br />
Kazanmak ya da Kaybetmek,<br />
Bütün Mesele Bu mu?<br />
Uzun yıllardır farklı yaş gruplarından farklı spor<br />
branşlarında profesyonel ve amatör sporcular ile<br />
çalışıyorum. Performanslarını psikolojik olarak<br />
nasıl yöneteceklerine dair onlara danışmanlık<br />
yapıyorum. Ve gördüm ki, spor sadece “spor”<br />
olduğunda sporcular psikolojik süreçleri<br />
başarıyla yönetebiliyorlar. Kendilerine hedefler<br />
koyup, hatalarından dersler çıkartabiliyor<br />
ve süreci bir gelişim evresine dönüştürebiliyorlar.<br />
Ancak ne zamanki spor artık bir “iş” haline<br />
geliyor, aldıkları her sonuç birer rakama<br />
dönüşüyor, kazandıkları madalyalar<br />
ve kaldırdıkları kupalar “başarı” için belirleyici<br />
bir kritere dönüşüyor, işte o zaman “kazanmak”<br />
ya da “kaybetmek” psikolojilerinde derin yaralar<br />
açan kırılma noktaları haline gelebiliyor.<br />
O yüzdendir ki, yeni “spor” sporcudan daha fazla<br />
“kazanmasını” istedikçe, sporcu başarıyı daha<br />
fazla kupa ve madalya ile ölçen bu sistemin içinde<br />
insan olmaktan çıkıp, makineye dönüşüyor. Belki<br />
artan doping ve şike vakaları bu yüzden çoğalıyor.<br />
Çünkü herkes “kazanmak” istiyor. Oysa sporda<br />
kaybetmek ve kazanmak, başarılı olmak ya<br />
da olmamak anlamına gelmez. Çünkü sporun<br />
kendisi, kendi başına bir başarıdır zaten; çünkü<br />
rekabet için meydana çıkmak başlı başına bir<br />
hayata meydan okumadır ve bu meydan okuma<br />
bir canlının varoluşu için baştan sona büyük bir<br />
başarıdır.<br />
Ne zaman spor artık<br />
bir “iş” haline geliyor,<br />
her sonuç birer<br />
rakama dönüşüyor.<br />
Performansı; hedefe yürünen yoldaki<br />
davranış, düşünce ve duyguların tamamı ile<br />
elde edilen sonucun toplamı oluşturur. Sportif<br />
performansın günümüz modern yaşamında<br />
her açıdan ele alındığı, ölçüldüğü ve üzerinde<br />
manipülasyonlar yapılabildiği bir zaman<br />
diliminde yaşıyoruz ancak performansın<br />
tutku, anlam ve doyumla yoğurulmadan,<br />
hayatın içerisinde sadece rakamsal ifadeler<br />
halinde kalması bizi insan olmaktan çıkaran<br />
bir yaklaşım yaratıyor.<br />
Sporun insanca kalabilmesi için başarının<br />
tanımını insandan ve onun varoluşundan<br />
uzaklaştırmamamız gerekiyor. Çünkü insan<br />
makine değildir ve ondan bir makinenin<br />
üretimini beklemek haksızlık olacaktır;<br />
hele de hayata meydan okuyup sahalara çıkan<br />
bir sporcudan hep kazanmasını beklemek,<br />
ne insanca bir yaklaşımdır ne de insana<br />
yakışır. Bırakalım spor, hem aktörleri hem<br />
de izleyicileri için hayata keyif katan, tutku,<br />
anlam ve doyumla var olabilmek için bir fırsat<br />
olsun.<br />
SAYI 51 41