13. - Bilgi Teknolojileri ve Ä°letiÅim Kurumu
13. - Bilgi Teknolojileri ve Ä°letiÅim Kurumu
13. - Bilgi Teknolojileri ve Ä°letiÅim Kurumu
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
2008<br />
Faaliyet Raporu
Bu Faaliyet Raporunda yer alan bilgiler <strong>ve</strong> <strong>ve</strong>riler kaynak gösterilmeden kullanılamaz.<br />
© 2009
İçindekiler<br />
ÇİZELGELER ....................................................................................................................................................................................................7<br />
ŞEKİLLER ...........................................................................................................................................................................................................9<br />
Önsöz............................................................................................................................................................................................................... 11<br />
Misyon, Vizyon <strong>ve</strong> Temel Değerlerimiz .................................................................................................................................... 13<br />
<strong>Bilgi</strong> <strong>Teknolojileri</strong> <strong>ve</strong> İletişim Kurulu ........................................................................................................................................... 13<br />
<strong>Bilgi</strong> <strong>Teknolojileri</strong> <strong>ve</strong> İletişim <strong>Kurumu</strong> ....................................................................................................................................... 16<br />
1. Elektronik Haberleşme Pazarı ................................................................................................................................................... 19<br />
1.1. Sabit Pazar ...................................................................................................................................................................................... 22<br />
1.2. İnternet <strong>ve</strong> Genişbant ............................................................................................................................................................. 27<br />
1.3. Mobil Pazar .................................................................................................................................................................................... 32<br />
2. Rekabete İlişkin Düzenleme <strong>ve</strong> Faaliyetler ...................................................................................................................... 37<br />
2.1. Piyasa Analizleri ........................................................................................................................................................................... 37<br />
2.2. Erişim <strong>ve</strong> Arabağlantı Düzenlemeleri ............................................................................................................................ 38<br />
2.2.1. Standart Arabağlantı Referans Ücret Tarifeleri ................................................................................................. 38<br />
2.2.2. Yerel Ağa Erişim <strong>ve</strong> Toptan Genişbant İnternet Erişimi ............................................................................... 39<br />
2.2.3. Referans Teklifler ................................................................................................................................................................. 40<br />
2.2.3.1. Türk Telekom Referans Arabağlantı Teklifi .................................................................................................. 40<br />
2.2.3.2. Türk Telekom Referans Yerel Ağa Ayrıştırılmış Erişim Teklifi ............................................................. 40<br />
2.2.3.3. Türk Telekom Referans Al-Sat Yöntemiyle xDSL Toptan Satış Teklifi ........................................... 41<br />
2.2.3.4. Türk Telekom Referans IP Seviyesinde Veri Akış Erişimi Teklifi ........................................................ 41<br />
2.2.3.5. Türk Telekom Referans ATM Seviyesinde Veri Akış Erişimi Teklifi .................................................. 41<br />
2.2.3.6. GSM (A<strong>ve</strong>a, Turkcell, Vodafone) Referans Arabağlantı Teklifleri ..................................................... 42<br />
2.2.4. Uzlaştırma Faaliyetleri ..................................................................................................................................................... 42<br />
2.2.5. Erişim Sözleşmeleri ........................................................................................................................................................... 42<br />
2.2.6. Hesap Ayrımı <strong>ve</strong> Maliyet Muhasebesi ................................................................................................................... 43<br />
2.2.7. AB Destekli Erişim Projesi .............................................................................................................................................. 44<br />
3. Son Kullanıcıya Yönelik Düzenleme <strong>ve</strong> Faaliyetler ..................................................................................................... 45<br />
3.1. Perakende Sabit Telefon Hizmetlerine İlişkin Tarife Kararları ........................................................................... 45<br />
3.2. Mobil Telefon Hizmetlerine İlişkin Tarife Kararları ................................................................................................... 45<br />
3.3. Tüketici Şikâyetleri Merkezi .................................................................................................................................................. 46<br />
3.4. Kısa Mesajlarda Türkçe Karakter Kullanımı .................................................................................................................. 47<br />
3.5. GSM Kapsama Alanı Çalışmaları ....................................................................................................................................... 47<br />
4. Yetkilendirme Faaliyetleri ............................................................................................................................................................ 48<br />
4.1. Sunulan Hizmetler..................................................................................................................................................................... 48<br />
4.1.1. Kablo Platform Hizmeti .................................................................................................................................................. 48<br />
4.1.2. Karasal Hatlar Üzerinden Veri İletimi Hizmeti ................................................................................................... 48<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
3
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
4.1.3. Uydu Telekomünikasyon Hizmeti ............................................................................................................................ 48<br />
4.1.4. Uydu Platform Hizmeti ................................................................................................................................................... 48<br />
4.1.5. GMPCS Mobil Telefon Hizmeti ................................................................................................................................... 49<br />
4.1.6 Ortak Kullanımlı Telsiz Hizmeti ................................................................................................................................... 49<br />
4.1.7. Rehberlik Hizmeti .............................................................................................................................................................. 49<br />
4.1.8. Uzak Mesafe Telefon Hizmeti ..................................................................................................................................... 49<br />
4.1.9. Altyapı İşletmeciliği Hizmeti ....................................................................................................................................... 49<br />
4.1.10. Kablolu <strong>ve</strong> Kablosuz İnternet Servis Sağlayıcılığı Hizmeti Veren İşletmeciler ............................ 49<br />
4.2. UMTS / IMT 2000 ........................................................................................................................................................................ 50<br />
4.3. Devam Eden Yetkilendirme Çalışmaları ....................................................................................................................... 51<br />
4.3.1. Genişbant Telsiz Erişim Hizmeti İşletmeciliğinin Yetkilendirmesi ......................................................... 51<br />
4.3.2. Sabit Telefon Hizmeti İşletmeciliğinin Yetkilendirilmesi ............................................................................ 51<br />
4.3.3. Sanal Mobil Şebeke Hizmeti Yetkilendirmesi ................................................................................................... 52<br />
4.4. Geçiş Hakkı ..................................................................................................................................................................................... 52<br />
5. Numaralandırma Faaliyetleri ..................................................................................................................................................... 53<br />
5.1. Numara Tahsisleri ....................................................................................................................................................................... 53<br />
5.1.1. Kısa Numaralar <strong>ve</strong> 811 Alan Kodlu Erişim Numaraları ................................................................................. 53<br />
5.1.2. NSPC <strong>ve</strong> ISPC Tahsisleri ................................................................................................................................................... 53<br />
5.1.3. Diğer Tahsisler ...................................................................................................................................................................... 53<br />
5.2. Numara Taşınabilirliği .............................................................................................................................................................. 53<br />
6. Spektrum Yönetimi <strong>ve</strong> Uygulamaları ................................................................................................................................... 54<br />
6.1. Frekans Tahsisleri <strong>ve</strong> Bant Boşaltım Çalışmaları ....................................................................................................... 54<br />
6.1.1. Ortak kullanımlı telsiz hizmetlerine yapılan tahsisler ................................................................................... 54<br />
6.1.2. Emniyet Genel Müdürlüğüne MOBESE İçin Frekans Tahsisi .................................................................... 54<br />
6.1.3. 450–470 MHz Frekans Bandı Boşaltım Çalışması ........................................................................................... 55<br />
6.1.4. Diğer Tahsis <strong>ve</strong> Koordinasyon Faaliyetleri ........................................................................................................... 55<br />
6.1.4.1. Uydu Hizmetlerine Yönelik Faaliyetler .......................................................................................................... 55<br />
6.1.4.2. Hava <strong>ve</strong> Deniz Haberleşme Sistemlerine Yönelik Faaliyetler .......................................................... 55<br />
6.2. Frekans Planlanması Kapsamında İthal İzni Verilen Cihazlar ........................................................................... 56<br />
7. <strong>Bilgi</strong> <strong>Teknolojileri</strong> Projeleri.......................................................................................................................................................... 57<br />
7.1. <strong>Bilgi</strong> <strong>ve</strong> İhbar Merkezi .............................................................................................................................................................. 57<br />
7.1.1. Çağrı Merkezi ....................................................................................................................................................................... 57<br />
7.1.2. İthalat Takip Sistemi Giriş İşlemleri .......................................................................................................................... 58<br />
7.1.3. Elektronik Kimlik <strong>Bilgi</strong>si Değiştirilmiş Cihazların Eşleştirilmesi İşlemleri ............................................ 59<br />
7.1.4. Anakart Değişim İşlemleri ............................................................................................................................................ 59<br />
7.1.5. Yurt Dışından Bireysel İthalat Yolu İle Getirilen Cihazların Kayıt Edilmesine<br />
İlişkin Başvurular ................................................................................................................................................................. 60<br />
7.1.6. Geçici Süre ile Türkiye’de Bulunanların Başvuruları ....................................................................................... 60<br />
7.1.7. Kayıp/Çalıntı Cihazlar İçin İhbar Başvuruları ...................................................................................................... 61<br />
7.1.8. Elektronik Kimlik <strong>Bilgi</strong>sini Haiz (IMEI) Cihazlara İlişkin Tüketici Başvuruları ..................................... 63<br />
7.1.9. Emniyet <strong>ve</strong> Gümrük Birimlerinden Gelen Talepler ........................................................................................ 63<br />
7.2. Mobil Cihaz Kayıt Sistemi ...................................................................................................................................................... 63<br />
4
7.3. Elektronik İmza ............................................................................................................................................................................ 64<br />
7.3.1. Elektronik Sertifika Hizmet Sağlayıcılar ................................................................................................................ 65<br />
7.3.2. <strong>Bilgi</strong> Gü<strong>ve</strong>nliği <strong>ve</strong> Kriptoloji Konferansı ................................................................................................................ 66<br />
8. İnternet Gü<strong>ve</strong>nliği <strong>ve</strong> Düzenlemelerine İlişkin Faaliyetler ................................................................................... 67<br />
8.1. Hukuki Dayanak .......................................................................................................................................................................... 67<br />
8.2. Yürütülen Faaliyetler ................................................................................................................................................................. 68<br />
8.2.1. <strong>Bilgi</strong> İhbar Merkezi İşlemleri ........................................................................................................................................ 68<br />
8.2.2. Teknik Değerlendirme İşlemleri ................................................................................................................................ 68<br />
8.2.3. Erişim Engelleme İşlemleri ........................................................................................................................................... 68<br />
8.2.4. İçerik Filtreleme İşlemleri .............................................................................................................................................. 69<br />
8.2.5. Yetkilendirme İşlemleri ................................................................................................................................................... 69<br />
9. Teknik Düzenleme <strong>ve</strong> Standardizasyon Faaliyetleri .................................................................................................. 70<br />
9.1. Elektronik Haberleşme Gü<strong>ve</strong>nliği Yönetmeliği ........................................................................................................ 70<br />
9.2. Standardizasyon İnternet Sitesi ......................................................................................................................................... 70<br />
9.3. Telsiz <strong>ve</strong> Telekomünikasyon Terminal Ekipmanları (T&TTE) Yönetmeliği<br />
kapsamında yer alan Uyumlaştırılmış Standartlarla ilgili Rehber ................................................................. 70<br />
9.4. Arayüz Teknik Özelliklerinin Yayımlanmasına İlişkin Tebliğ ............................................................................... 70<br />
10. Denetim Faaliyetleri ..................................................................................................................................................................... 71<br />
10.1. İşletmecilerin Denetimi ....................................................................................................................................................... 71<br />
10.2. GSM Hizmet Kalitesi Denetimleri .................................................................................................................................. 71<br />
10.3. Spektrumun İzlenmesi <strong>ve</strong> Denetlenmesi ................................................................................................................. 71<br />
10.3.1. Milli Monitör Sistemi Faaliyetleri ............................................................................................................................ 71<br />
10.3.2. Radyoastronomi Ölçümleri ....................................................................................................................................... 72<br />
10.4. Elektromanyetik Kirlilik Ölçümleri ................................................................................................................................. 72<br />
10.5. Gü<strong>ve</strong>nlik Sertifikası Denetim Faaliyetleri................................................................................................................... 72<br />
10.6. Piyasa Gözetimi <strong>ve</strong> Denetimi ........................................................................................................................................... 73<br />
10.7. Laboratuvar Faaliyetleri ....................................................................................................................................................... 74<br />
11. Ar-Ge Projeleri................................................................................................................................................................................... 78<br />
11.1. Açık Anahtar Altyapısı Konusunda Araştırma, Geliştirme <strong>ve</strong> Uygulamalar Projesi .......................... 78<br />
11.2. Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı <strong>ve</strong> Geçiş Projesi ................................................................................... 78<br />
12. Uluslararası İlişkiler ........................................................................................................................................................................ 80<br />
12.1. Avrupa Birliği ile İlişkiler ....................................................................................................................................................... 80<br />
12.2. Uluslararası Telekomünikasyon Kuruluşlarıyla İlişkiler ...................................................................................... 81<br />
12.3. Uluslararası Anlaşmalar ........................................................................................................................................................ 82<br />
12.4. İkili <strong>ve</strong> Bölgesel İşbirliği ........................................................................................................................................................ 82<br />
12.4.1. Avrasya Telekomünikasyon Düzenlemelerinde İşbirliği Projesi ......................................................... 82<br />
12.4.2. Dünya Telekomünikasyon <strong>ve</strong> <strong>Bilgi</strong> Toplumu Günü Kutlamaları <strong>ve</strong> 3. Karadeniz<br />
<strong>ve</strong> Hazar Düzenleyici Konferansı ............................................................................................................................ 82<br />
12.4.3. Hazar Telekom Konferansı ......................................................................................................................................... 82<br />
12.4.4. İkili İşbirliği ........................................................................................................................................................................... 82<br />
<strong>13.</strong> Mali <strong>Bilgi</strong>ler ......................................................................................................................................................................................... 84<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
5
Çizelgeler<br />
Çizelge 1: Yetkilendirilmiş İşletmeci Sayıları .............................................................................................................................. 19<br />
Çizelge 2: AB <strong>ve</strong> Türkiye’de İşletmecilerin Yatırım/Gelir Oranları .................................................................................. 21<br />
Çizelge 3: İnternet Abone Sayıları................................................................................................................................................... 28<br />
Çizelge 4: AB MoU kıyaslaması ......................................................................................................................................................... 36<br />
Çizelge 5: İlgili Piyasalar <strong>ve</strong> EPG Tespiti ........................................................................................................................................ 38<br />
Çizelge 6: Standart Arabağlantı Referans Ücret Tarifeleri ................................................................................................. 38<br />
Çizelge 7: Toptan Erişim Yöntemlerine Göre Abone Sayıları (2008)........................................................................... 39<br />
Çizelge 8: <strong>Kurumu</strong>muzca Sonuçlandırılmış Uzlaştırma Prosedürleri (2008)......................................................... 42<br />
Çizelge 9: Kuruma Sunulan Erişim <strong>ve</strong> Arabağlantı Sözleşmeleri ................................................................................. 43<br />
Çizelge 10: Konularına Göre Tüketici Şikâyetleri Başvuruları .......................................................................................... 46<br />
Çizelge 11: Bildirim Formu İstatistikî <strong>Bilgi</strong>ler ............................................................................................................................. 56<br />
Çizelge 12: <strong>Kurumu</strong>muz Tarafından İncelenen ESHS’lerin Bildirim Süreçleri .......................................................65<br />
Çizelge 13: Denetimlerin Denetim Türüne göre Dağılımı ............................................................................................... 73<br />
Çizelge 14: Denetimlerin Cihaz Türüne göre Dağılımı ....................................................................................................... 73<br />
Çizelge 15: Yapılan Testlerin Laboratuvar Birimlerine Göre Dağılımı ........................................................................ 76<br />
Çizelge 16: Laboratuvar Birimlerince Cihazlara Uygulanan Test Sayıları ................................................................. 76<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
7
Şekiller<br />
Şekil 1: BTK Organizasyon Şeması .................................................................................................................................................. 17<br />
Şekil 2: Çalışanların Eğitim Durumuna Göre Dağılımı ........................................................................................................ 18<br />
Şekil 3: Çalışanların Cinsiyete Göre Dağılımı ............................................................................................................................ 18<br />
Şekil 4: Net Satış Gelirleri ...................................................................................................................................................................... 20<br />
Şekil 5: Elektronik Haberleşme Sektörüne Ait Toplam Yatırım ....................................................................................... 20<br />
Şekil 6: Toplam Arama Trafik Miktarı .............................................................................................................................................. 21<br />
Şekil 7: Trafik Dağılımı (%) .................................................................................................................................................................... 22<br />
Şekil 8: Sabit Abone Sayısı <strong>ve</strong> Penetrasyon ............................................................................................................................... 22<br />
Şekil 9: Tarife Paketlerine Göre Sabit Telefon Abone Yüzdeleri ..................................................................................... 23<br />
Şekil 10: Türk Telekom Trafik Dağılımı (%) .................................................................................................................................. 23<br />
Şekil 11: UMTH – TT Çağrı Başlatma (Şehirlerarası) Trafiği Kıyaslaması .................................................................... 24<br />
Şekil12: UMTH – TT Çağrı Başlatma (Mobile doğru) Trafiği Kıyaslaması .................................................................. 25<br />
Şekil 13: UMTH – TT Çağrı Başlatma (Yurtdışına doğru) Trafiği Kıyaslaması ........................................................ 25<br />
Şekil14: UMTH-TT Sabitten Üretilen Toplam Trafikteki Payları ....................................................................................... 26<br />
Şekil 15: UMTH İşletmecilerinin Gelire Göre Pazar Payları (%) ....................................................................................... 26<br />
Şekil 16: UMTH İşletmecileri Gelirlerinin TT Ses Hizmetleri Gelirleriyle Kıyaslanması ..................................... 27<br />
Şekil 17: ADSL Abone Sayısı ............................................................................................................................................................... 28<br />
Şekil 18: Türkiye <strong>ve</strong> AB Ortalama İnternet Bağlantı Çeşidi Yüzdeleri ......................................................................... 29<br />
Şekil 19: Hızlara Göre ADSL Abonelerinin Dağılımı ............................................................................................................. 29<br />
Şekil 20: Genişbant Abonelerin İşletmeci Bazında Dağılımı, (%) ................................................................................. 30<br />
Şekil 21: Bazı AB ülkeleri <strong>ve</strong> Türkiye’de Perakende Genişbant Hizmetlerindeki Paylar, (%) .......................... 31<br />
Şekil 22: Türkiye <strong>ve</strong> Bazı AB Ülkelerinin Nüfusa Göre Genişbant Penetrasyon Oranları ................................. 31<br />
Şekil 23: Türkiye <strong>ve</strong> Bazı AB Ülkelerinin Hane Halkına Göre Genişbant Penetrasyon Oranları................... 32<br />
Şekil 24: Mobil Abone Sayısı <strong>ve</strong> Penetrasyon .......................................................................................................................... 32<br />
Şekil 25: Türkiye <strong>ve</strong> Bazı Avrupa Ülkelerinin Mobil Penetrasyon Oranları, (%) ..................................................... 33<br />
Şekil 26: Yıllara Göre Türkiye <strong>ve</strong> AB ülkeleri Mobil Penetrasyon Oranları, (%) ....................................................... 33<br />
Şekil 27: Bazı Avrupa Ülkelerinde Ön Ödemeli/Faturalı Abonelerin Dağılımı ..................................................... 34<br />
Şekil 28: GSM İşletmecileri Abone Sayılarına Göre Pazar Payları, 2008 .................................................................... 34<br />
Şekil 29: Yıllara Göre SMS <strong>ve</strong> MMS Miktarı ................................................................................................................................. 35<br />
Şekil 30: Sabit Yerleşik İşletmecinin <strong>ve</strong> GSM işletmecilerinin Ortalama ARPU Değerleri .............................. 35<br />
Şekil 31: Perakende <strong>ve</strong> Toptan Tarifelerin İlişkisi ..................................................................................................................... 40<br />
Şekil 32: <strong>Bilgi</strong> <strong>ve</strong> İhbar Merkezi Çağrı Trafiği.............................................................................................................................. 57<br />
Şekil 33: BİM Çağrı Merkezi Gelen Arama Sayısı <strong>ve</strong> Ortalama Konuşma Süresi .................................................. 58<br />
Şekil 34: İthalatçı Başvurusu ile Kayıt Altına Alınan IMEI Sayısı ...................................................................................... 58<br />
Şekil 35: 2008 Yılı İthalatçı Başvurusu ile Eşleştirilen IMEI Sayısı ................................................................................... 59<br />
Şekil 36: 2008 Yılı Anakart Değişimi Yapılan Cihaz Sayısı .................................................................................................. 59<br />
Şekil 37: 2008 yılı Yurt Dışı Cihaz Kayıt Başvuruları ............................................................................................................... 60<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
9
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Şekil 38: 2008 Yılı Geçici Süre ile Eşleştirilen IMEI Sayısı ..................................................................................................... 61<br />
Şekil 39: 2008 Yılı İhbar Başvuruları ................................................................................................................................................ 61<br />
Şekil 40: 2008 Yılı Bulunan Cihaz Sayısı ........................................................................................................................................ 62<br />
Şekil 41: 2008 Yılı Savcılıklar/Mahkemeler Tarafından Yapılan Açma/Kapama Talimat Sayısı ..................... 63<br />
Şekil 42: Milli Cihaz Kayıt Sistemi Yapısı ....................................................................................................................................... 64<br />
Şekil 43: Yıllara Göre Üretilen Nitelikli Elektronik Sertifika Sayısı .................................................................................. 65<br />
Şekil 44: Yıllara Göre Aktif Elektronik/Mobil Sertifika Sayıları .......................................................................................... 66<br />
Şekil 45: Piyasa Gözetimi Laboratuvarı ........................................................................................................................................ 75<br />
Şekil 46: Bütçe Tahmini <strong>ve</strong> Gerçekleşme .................................................................................................................................... 84<br />
Şekil 47: Bütçe Gelirleri .......................................................................................................................................................................... 84<br />
Şekil 48: Bütçe Giderleri ........................................................................................................................................................................ 85<br />
Şekil 49: Bütçeden Aktarmalar .......................................................................................................................................................... 85<br />
10
Önsöz<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Elektronik haberleşme sektörü sürekli gelişen dünyada makroekonominin önemli bir parçası haline<br />
gelmiştir. Sektörün ülke gelişmişlik düzeyine, istihdama, yatırım miktarına <strong>ve</strong> yenilikçiliğe getirdiği<br />
katkılar, ülkelerin bu sektöre bakış açısını da büyük ölçüde değiştirmiştir. Hem gelişmiş hem de<br />
gelişmekte olan ülkelerde elektronik haberleşme sektörünün rekabetçi yapıya kavuşturulması <strong>ve</strong><br />
sürekli geliştirilmesi ekonomik politikaların en önemli unsurlarından biri haline gelmiştir.<br />
<strong>Bilgi</strong> <strong>Teknolojileri</strong> <strong>ve</strong> İletişim <strong>Kurumu</strong> da sektörün yadsınamaz öneminin farkında olarak, bilgi <strong>ve</strong><br />
iletişim teknolojilerindeki gelişmeleri takip etmekte <strong>ve</strong> diğer ülke tecrübelerinden en iyi dersleri<br />
çıkararak ülkemiz telekomünikasyon sektöründe rekabeti artırmaya çalışmaktadır. Bu süreç içinde<br />
<strong>Kurumu</strong>muz ülkenin kendine has özelliklerini de dikkate alarak ilgili pazarları tanımlamakta, pazara<br />
giriş önündeki engellerin kaldırılması <strong>ve</strong> olası rekabet karşıtı davranışların engellenmesi için gerekli<br />
düzenlemeleri yapmaktadır. <strong>Kurumu</strong>muz, kısa vadede rekabetin hızla tesis edilebilmesi için hizmete<br />
dayalı rekabeti teşvik ederken rekabetçi ortamın kalıcı olması <strong>ve</strong> yatırımların artması için de uzun<br />
vadede alternatif altyapılara dayalı rekabete yönelik düzenlemelere önem <strong>ve</strong>rmektedir. Tüketicilerin<br />
rekabetin getirilerinden en üst düzeyde faydalanabilmesi için kullanıcıların temel hizmetler için en az<br />
bir işletmeciye ulaşabilmesi, sunulan hizmetlerde alternatif işletmeciler arasından seçim yapabilme<br />
imkânı olması, hizmetlere daha hızlı <strong>ve</strong> daha ucuz sahip olabilmesi <strong>ve</strong> darboğaz niteliğindeki hizmet<br />
tarifelerinin maliyetlere yaklaştırılması hedeflenmektedir.<br />
11
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
2008 yılı Türkiye elektronik haberleşme sektörü için çok önemli bir yıl olmuştur. Bu yıl içinde tüketicilerin<br />
numaralarını değiştirmeden hizmet aldıkları işletmeciyi değiştirmelerine olanak <strong>ve</strong>ren mobil numara<br />
taşınabilirliği uygulamaya geçmiştir. Yine mobil sektörde önemli bir gelişme 3N lisanslarının ihalesinin<br />
tamamlanmasıdır. Ayrıca, genişbant hizmetlerinin yaygınlaşması açısından büyük önemi bulunan<br />
yerel ağın paylaşıma açılması, <strong>ve</strong>ri akış erişimi gibi toptan genişbant erişim hizmetlerinde de önemli<br />
gelişmeler kaydedilmiştir. Bu gelişmelerin yanı sıra 10 Kasım 2008 tarihinde Elektronik Haberleşme<br />
Kanunu’nun yayımlanmasıyla yıllardır beklenen sektöre özgü tek bir kanun yürürlüğe girmiştir.<br />
Elektronik Haberleşme Kanunu mevzuat dağınıklığını gidermenin yanı sıra, <strong>Kurumu</strong>n sektöre ilişkin<br />
yetkilerini belirginleştirmiş, Ar-Ge’ye kaynak aktarılmasına olanak <strong>ve</strong>rmiş, işletmecilerin önündeki<br />
belirsizliği azaltmış <strong>ve</strong> rekabetin tesisi yönündeki engelleri büyük ölçüde kaldırmıştır.<br />
<strong>Kurumu</strong>muz; sektörde rekabetin gelişmesi, sürdürülebilir bir rekabet ortamının tesisi, ekonomik<br />
büyümeye sektörel katkıların maksimize edilmesi amaçları doğrultusunda görevlerini yerine getirmeye<br />
devam etmektedir. Diğer ülke deneyimlerini özellikle AB uygulamalarını gözönünde bulunduran<br />
<strong>Kurumu</strong>muz, diğer ülkelerde yaşanan olumsuzlukların ülkemizde yaşanmaması için gereken önlemleri<br />
almaya çalışmaktadır.<br />
Elektronik haberleşme sektörünü sadece ülkemiz sınırları içerisinde değil uluslararası alanda da<br />
rekabet edebilir seviyeye getirmek en önemli amaçlarımızdan birisini teşkil etmektedir. Bunu yaparken<br />
üretimdeki yerli katkı oranının artırılması, yenilikçiliğin <strong>ve</strong> Ar-Ge’nin desteklenmesi de çalışmalarımız<br />
arasında yer almaktadır. Çok önemli gelişmelerin gözlemlendiği 2008 yılı içindeki faaliyetlerimizi içeren<br />
bu Raporu bilgilerinize sunuyor <strong>ve</strong> bundan sonraki yılların Ülkemiz <strong>ve</strong> sektörümüz için daha da <strong>ve</strong>rimli<br />
geçmesini diliyorum.<br />
Saygılarımla,<br />
Dr. Tayfun ACARER<br />
Kurul Başkanı<br />
12
Misyon, Vizyon <strong>ve</strong> Temel Değerlerimiz<br />
Misyonumuz<br />
<strong>Bilgi</strong> teknolojileri <strong>ve</strong> iletişim alanında düzenleme <strong>ve</strong> denetlemeler yoluyla, etkin <strong>ve</strong> sürdürülebilir<br />
rekabeti tesis etmek, ilgili tüm tarafların hak <strong>ve</strong> menfaatlerini korumak.<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Vizyonumuz<br />
<strong>Bilgi</strong> teknolojileri <strong>ve</strong> iletişim alanında, teknolojinin gelişmesine katkı sağlayan <strong>ve</strong> uluslararası ölçekte<br />
kuruluşlara sahip bir sektör oluşturmak.<br />
Temel Değerlerimiz<br />
● Tarafsızlık <strong>ve</strong> Gü<strong>ve</strong>nilirlik,<br />
● Açıklık <strong>ve</strong> Şeffaflık,<br />
● Öngörülebilirlik <strong>ve</strong> Tutarlılık,<br />
● Katılımcılık <strong>ve</strong> Ekip Çalışması,<br />
● Bilime <strong>ve</strong> <strong>Bilgi</strong>ye Dayalı Olma,<br />
● Yenilikçilik <strong>ve</strong> Sürekli İyileştirme,<br />
● Kaynakların Verimli Kullanılması,<br />
● Toplumsal Sorumluluk <strong>ve</strong> Duyarlılık,<br />
● Son Kullanıcı (Tüketici) Odaklılık.<br />
<strong>Bilgi</strong> <strong>Teknolojileri</strong> <strong>ve</strong> İletişim Kurulu<br />
<strong>Kurumu</strong>n karar organı bir kurul başkanı <strong>ve</strong> altı üyeden oluşan <strong>Bilgi</strong> <strong>Teknolojileri</strong> <strong>ve</strong> İletişim Kurulu’dur.<br />
Kurul Başkanı, <strong>Kurumu</strong>n en üst amiri olup, <strong>Kurumu</strong>n genel yönetim <strong>ve</strong> temsilinden sorumludur. Kurul,<br />
başkanın teklifi üzerine üyelerden birini ikinci başkan olarak seçmektedir. Üyeler, telekomünikasyon<br />
hizmetlerini, telekomünikasyon sektörünü, telsiz hizmetlerini <strong>ve</strong> tüketicileri temsil etmektedir.<br />
Kurum; Kanunlarla öngörülen yetki <strong>ve</strong> sorumlulukları uygulamak <strong>ve</strong> <strong>ve</strong>rilen diğer görevleri yapmak<br />
üzere kamu tüzel kişiliğini <strong>ve</strong> idari <strong>ve</strong> mali özerkliği haiz özel bütçeli bir kuruluştur. Kurum görevlerini<br />
yerine getirirken bağımsızdır. <strong>Kurumu</strong>n ilişkili olduğu bakanlık Ulaştırma Bakanlığıdır.<br />
13
Yaşar GÖK<br />
Kurul Üyesi<br />
Ahmet Hamdi ATALAY<br />
Kurul Üyesi<br />
Dr. İhsan KULALI<br />
Kurul Üyesi<br />
Dr. Tayfun ACARER<br />
Kurul Başkanı<br />
20.10.1964’te Çorum’da doğdu.<br />
İstanbul Üni<strong>ve</strong>rsitesi Siyasal<br />
<strong>Bilgi</strong>ler Fakültesi’nden lisans<br />
diplomasını aldı. Daha önce<br />
Sayıştay Başkanlığı’nda Denetçi,<br />
Baş Denetçi <strong>ve</strong> Uzman Denetçi<br />
olarak çalışan Gök, Kamu İhale<br />
<strong>Kurumu</strong>’nda Daire Başkanı <strong>ve</strong><br />
Kurul Üyesi olarak da görev<br />
yaptı. 03.12.2008 tarihinde<br />
telekomünikasyon sektörünü<br />
temsilen BTK’ya Kurul üyesi olarak<br />
atandı.<br />
1963 yılında Trabzon’da doğdu.<br />
Yıldız Teknik Üni<strong>ve</strong>rsitesi<br />
Elektronik <strong>ve</strong> Haberleşme<br />
Bölümünde lisans öğrenimini<br />
tamamladı. Daha önce Netaş’ta<br />
Telsiz İletişim Sistemleri<br />
Operasyon Müdürü olarak görev<br />
yaptı. Atalay, 26.10.2004 tarihinde<br />
telekomünikasyon hizmetlerini<br />
temsilen BTK’ya Kurul Üyesi olarak<br />
atandı.<br />
<strong>13.</strong>08.1969’da Çorum’da doğdu.<br />
Orta Doğu Teknik Üni<strong>ve</strong>rsitesi<br />
İşletme Bölümü’nden lisans<br />
diplomasını alan Kulalı, İngiltere-<br />
Leeds Üni<strong>ve</strong>rsitesi’nde MBA<br />
yaptı <strong>ve</strong> Ankara Üni<strong>ve</strong>rsitesi<br />
Sosyal Bilimler Enstitüsü<br />
İşletme Bölümünden doktora<br />
derecesini aldı. Daha önce<br />
Telekomünikasyon <strong>Kurumu</strong><br />
Tarifeler Dairesi Başkanı olarak<br />
görev yapan Kulalı, 19.09.2007<br />
tarihinde tüketicileri temsilen<br />
BTK’ya Kurul Üyesi olarak atandı.<br />
28.09.1956’da İstanbul’da doğdu.<br />
İstanbul Teknik Üni<strong>ve</strong>rsitesi<br />
Elektronik <strong>ve</strong> Haberleşme<br />
Bölümü’nden lisans diplomasını<br />
alan Acarer, İstanbul Üni<strong>ve</strong>rsitesi<br />
Deniz Ulaştırma İşletme<br />
Mühendisliği’nde Yüksek Lisans<br />
<strong>ve</strong> Doktorasını tamamladı. Daha<br />
önce Kıyı Emniyeti <strong>ve</strong> Gemi<br />
Kurtarma İşletmeleri Genel Müdür<br />
Yardımcılığı <strong>ve</strong> Yönetim Kurulu<br />
Üyeliği görevini yapan Acarer,<br />
09.05.2005 tarihinde BTK’ya Kurul<br />
Başkanı olarak atandı.
Dr. Turgut Ayhan<br />
BEYDOĞAN<br />
Kurul Üyesi<br />
22.10.1962’de Isparta’da doğdu.<br />
Ankara Üni<strong>ve</strong>rsitesi Hukuk<br />
Fakültesi’nden lisans diplomasını<br />
alan Beydoğan, Gazi Üni<strong>ve</strong>rsitesi<br />
Kamu Hukuku Bölümü’nden<br />
<strong>ve</strong> Leicester Üni<strong>ve</strong>rsitesi Hukuk<br />
Fakültesi’nden yüksek lisans<br />
derecelerini, Selçuk Üni<strong>ve</strong>rsitesi<br />
Kamu Hukuki Bölümü’nden<br />
doktora derecesini aldı. Daha<br />
önce Telekomünikasyon<br />
<strong>Kurumu</strong> Sektörel Rekabet <strong>ve</strong><br />
Tüketici Hakları Dairesi Başkanı<br />
olarak görev yapan Beydoğan,<br />
09.04.2004 tarihinde telsiz<br />
hizmetlerini temsilen BTK’ya Kurul<br />
Üyesi olarak atandı.<br />
Galip ZEREY<br />
Kurul II. Başkanı<br />
22.12.1955’de İstanbul’da doğdu.<br />
İstanbul Teknik Üni<strong>ve</strong>rsitesi<br />
Mühendislik Mimarlık Fakültesi<br />
Elektronik <strong>ve</strong> Haberleşme<br />
Bölümü’nden lisans diplomasını<br />
alan Zerey, aynı bölümde yüksek<br />
lisans yaptı. Daha önce Bull<br />
<strong>Bilgi</strong>sayar Teknoloji A.Ş.’de Müşteri<br />
Hizmetleri Müdürü olarak görev<br />
yapan Zerey, 26.10.2004 tarihinde<br />
BTK’ya telekomünikasyon<br />
sektörünü temsilen Kurul üyesi<br />
olarak atandı.<br />
Mehmet Selçuk<br />
NURSOY<br />
Kurul Üyesi<br />
21.09.1959’da Elazığ’da doğdu.<br />
İstanbul Üni<strong>ve</strong>rsitesi Elektronik<br />
<strong>ve</strong> Haberleşme Bölümünden<br />
lisans diplomasını aldı. Daha önce<br />
Türk Telekomünikasyon A.Ş.’de<br />
Danışman olarak görev yapan<br />
Nursoy, 10.09.2007 tarihinde<br />
telekomünikasyon hizmetlerini<br />
temsilen BTK’ya Kurul Üyesi olarak<br />
atandı.
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
<strong>Bilgi</strong> <strong>Teknolojileri</strong> <strong>ve</strong> İletişim <strong>Kurumu</strong><br />
Telekomünikasyon sektörünün temel kanunları olan 406 <strong>ve</strong> 2813 sayılı Kanunlarda değişiklik yapan 27<br />
Ocak 2000 tarih <strong>ve</strong> 4502 sayılı Kanun ile politika belirleme, düzenleme yapma <strong>ve</strong> işletmecilik faaliyetleri<br />
birbirinden ayrıştırılmıştır. Politika belirleme yetkisi Ulaştırma Bakanlığı’nda tutulurken düzenleme<br />
yapma yetkisi bağımsız bir düzenleyici kurum olarak Telekomünikasyon <strong>Kurumu</strong>na <strong>ve</strong>rilmiştir. 2000<br />
yılında kurulan Telekomünikasyon <strong>Kurumu</strong>, Türkiye’nin ilk sektörel düzenleyici kurumudur. Kurum,<br />
dünya genelindeki benzerleri arasında kuruluş sırasına göre 102. sırayı almıştır.<br />
Mevzuat dağınıklığının önüne geçilmesi, sektörde rekabetin tesisi, işletmecilerin önündeki belirsizliğin<br />
azaltılması <strong>ve</strong> Ar&Ge’ye kaynak aktarılması amacıyla hazırlanan Elektronik Haberleşme Kanunu<br />
10.11.2008 tarihinde yürürlüğe girmiş <strong>ve</strong> Telekomünikasyon <strong>Kurumu</strong>’nun adı <strong>Bilgi</strong> <strong>Teknolojileri</strong> <strong>ve</strong><br />
İletişim <strong>Kurumu</strong> (BTK) olarak değiştirilmiştir.<br />
5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanununda BTK’ya <strong>ve</strong>rilen görevler aşağıdaki gibi özetlenebilir:<br />
■ Sektörde rekabeti tesis etmek <strong>ve</strong> korumak.<br />
■ Abone, kullanıcı, tüketici <strong>ve</strong> son kullanıcıların haklarını korumak.<br />
■ İşletmeciler arasında uzlaştırma prosedürleri işletmek.<br />
■ Sektördeki gelişmeleri takip etmek, sektörün gelişimini teşvik etmek.<br />
■ Frekans, uydu pozisyonu <strong>ve</strong> numara planlarını yapmak <strong>ve</strong> uygulamak.<br />
■ Ulaştırma Bakanlığının strateji <strong>ve</strong> politikaları çerçe<strong>ve</strong>sinde sektörde ihtiyaç duyulan aşağıdakilerin<br />
de dâhil olduğu düzenlemeleri yapmak <strong>ve</strong> denetlemek:<br />
◆ Yetkilendirme,<br />
◆ Tarifeler,<br />
◆ Erişim,<br />
◆ Geçiş hakkı,<br />
◆ Numaralandırma,<br />
◆ Spektrum yönetimi,<br />
◆ Telsiz cihaz <strong>ve</strong> sistemlerine kurma <strong>ve</strong> kullanma izni <strong>ve</strong>rilmesi,<br />
◆ Spektrumun izlenmesi <strong>ve</strong> denetimi,<br />
◆ Piyasa gözetimi <strong>ve</strong> denetimi.<br />
■ Elektromanyetik girişimi tespit etmek <strong>ve</strong> önlemek.<br />
■ Araştırma, geliştirme <strong>ve</strong> eğitim faaliyetlerinde kullanılmak üzere belirli bir kaynağı Bakanlığa<br />
aktarmak.<br />
■ Tarifeleri onaylamak <strong>ve</strong> denetlemek.<br />
■ Referans erişim tekliflerini onaylamak.<br />
■ Her çeşit sistem <strong>ve</strong> cihazın, uyumlaştırılmış ulusal standartlarını yayımlatmak <strong>ve</strong> uygulanmasını<br />
sağlamak.<br />
■ Radyo <strong>ve</strong> televizyon yayıncılığında kullanılacak frekansların planlama, tahsis <strong>ve</strong> tescil işlemlerini<br />
yürütmek.<br />
16
■ Elektronik haberleşme sektöründe tesis, ölçüm <strong>ve</strong> bakım-onarım yapacak kuruluşların<br />
yetkilendirmesini bu konuda görevli kuruluşlarla koordine etmek.<br />
■ Pazar analizleri yapmak, ilgili pazarı <strong>ve</strong> ilgili pazarda etkin piyasa gücüne sahip işletmeci <strong>ve</strong>ya<br />
işletmecileri belirlemek.<br />
■ Uluslararası birlik <strong>ve</strong> kuruluşların çalışmalarına katılmak, kararların uygulanmasını takip etmek.<br />
■ Millî gü<strong>ve</strong>nlik, kamu düzeni <strong>ve</strong>ya kamu hizmetinin gereği gibi yürütülmesi amacıyla mevzuatın<br />
öngördüğü tedbirleri almak.<br />
■ Evrensel hizmet de dâhil olmak üzere, her türlü hizmet kalitesi standartlarını belirlemek, denetlemek,<br />
denetlettirmek <strong>ve</strong> buna ilişkin usul <strong>ve</strong> esasları belirlemek.<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Kurum 4 Kurum Başkan Yardımcılığına bağlı 13 Daire Başkanlığı ile Telekomünikasyon İletişim<br />
Başkanlığına bağlı 4 Daire Başkanlığından oluşmaktadır. <strong>Kurumu</strong>n Ankara, İstanbul, İzmir, Diyarbakır,<br />
Mersin, Samsun <strong>ve</strong> Erzurum’da olmak üzere toplam 7 bölge müdürlüğü bulunmaktadır. <strong>Kurumu</strong>n<br />
organizasyon şeması aşağıda <strong>ve</strong>rilmektedir.<br />
BİLGİ TEKNOLOJİLERİ<br />
VE İLETİŞİM KURULU<br />
BAŞKAN<br />
Kurum Başkan Yrd.<br />
Doç. Dr. Ertuğrul<br />
KARAÇUHA<br />
Kurum Başkan Yrd.<br />
A. Hicabi ERDİNÇ<br />
Kurum Başkan Yrd.<br />
Orhan ÖGE<br />
Kurum Başkan Yrd.<br />
Doç. Dr. Mustafa<br />
ALKAN<br />
Telekomünikasyon<br />
İletişim Başkanı<br />
Fethi ŞİMŞEK<br />
Sektörel Araştırma<br />
<strong>ve</strong> Stratejiler Dairesi<br />
Başkanlığı<br />
Uluslararası İlişkiler <strong>ve</strong><br />
AB ile Koordinasyon<br />
Dairesi Başkanlığı<br />
Muhasebe <strong>ve</strong><br />
Finansman<br />
Dairesi Başkanlığı<br />
Spektrum<br />
Yönetimi<br />
Daire Başkanılğı<br />
Lojistik<br />
Dairesi Bakanlığı<br />
Kurumsal Kalite<br />
Değerlendirme<br />
<strong>ve</strong> Geliştirme<br />
Dairesi Başkanlığı<br />
Tarifeler<br />
Dairesi Başkanlığı<br />
Lisans <strong>ve</strong><br />
Sözleşmeler<br />
Dairesi Başkanlığı<br />
Sektörel Rekabet<br />
<strong>ve</strong><br />
Tüketici Hakları<br />
Dairesi Başkanlığı<br />
<strong>Bilgi</strong> <strong>Teknolojileri</strong><br />
<strong>ve</strong> Koordinasyon<br />
Dairesi Başkanlığı<br />
Teknik Düzenleme<br />
<strong>ve</strong> Standardizasyon<br />
Dairesi Başkanlığı<br />
Spektrum İzleme<br />
<strong>ve</strong> Denetleme<br />
Dairesi Başkanlığı<br />
Başkanlık<br />
Müşavirliği<br />
Hukuk<br />
Müşavirliği<br />
Basın <strong>ve</strong><br />
Tüketiciler ile<br />
İlişkiler<br />
Müşavirliği<br />
Özel Kalem<br />
Müdürlüğü<br />
İnsan Kaynakları<br />
Dairesi<br />
Başkanlığı<br />
Bölge Müdürlükleri<br />
Ankara<br />
Diyarbakır<br />
Erzurum<br />
İstanbul<br />
İzmir<br />
Mersin<br />
Samsun<br />
Savunma<br />
Uzmanlığı<br />
Kurul Büro<br />
Müdürlüğü<br />
Şekil 1: BTK Organizasyon Şeması<br />
2008 yılı sonu itibariyle merkez birimlerinde 464, Bölge Müdürlüklerinde 176 olmak üzere toplam 640<br />
personel Kurumda çalışmaktadır. Kurumda bilişim uzman <strong>ve</strong> uzman yardımcılılarının sayısı 163 olup,<br />
bunların 95’i Bilişim Uzmanıdır. Çalışanların 410’u lisans diplomasına sahip olup, yüksek lisansı bulunan<br />
57, doktora derecesi bulunan 13 personel bulunmaktadır.<br />
17
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Dier<br />
15%<br />
Y.Lisans<br />
9%<br />
Lisans<br />
64%<br />
Önlisans<br />
10%<br />
Doktora<br />
2%<br />
Şekil 2: Çalışanların Eğitim Durumuna Göre Dağılımı<br />
Çalışan personelin 434’ü erkek, 206’sı ise kadındır. Erkek personel yüzdesi yaklaşık %68’dir.<br />
Erkek Personel<br />
68%<br />
Bayan Personel<br />
32%<br />
Şekil 3: Çalışanların Cinsiyete Göre Dağılımı<br />
18
1.<br />
Elektronik Haberleşme Pazarı<br />
Türkiye elektronik haberleşme sektörü 1 Ocak 2004 tarihinde yaşanan serbestleşme sürecinden sonra<br />
hızla gelişme göstermiştir. Serbestleşme sürecinin başlamasıyla sektördeki işletmeci sayısı sürekli bir<br />
artış eğilimine girmiştir. 2008 yılı sonunda Türkiye elektronik haberleşme sektöründe 256 işletmeci<br />
faaliyet göstermektedir.<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Çizelge 1: Yetkilendirilmiş İşletmeci Sayıları<br />
Yetkilendirme Türü Hizmetler İşletmeci Sayısı<br />
Görev Sözleşmesi Uydu <strong>ve</strong> Kablo TV Hizmetleri 1<br />
İmtiyaz Sözleşmesi<br />
GSM PAN Avrupa Mobil Telefon Sisteminin Kurulması <strong>ve</strong><br />
İşletilmesi<br />
3<br />
Çeşitli Telekomünikasyon Hizmetleri 1<br />
2. Tip Telekomünikasyon<br />
Ruhsatı<br />
Uydu Telekomünikasyon Hizmeti 20<br />
Uydu Platform Hizmeti 2<br />
GMPCS Mobil Telefon Hizmeti 5<br />
Karasal Hatlar Üzerinden Veri İletim Hizmeti 25<br />
Ortak Kullanımlı Telsiz Hizmeti 51<br />
Uzak Mesafe Telefon Hizmeti 32<br />
Altyapı İşletmeciliği Hizmeti 16<br />
Kablo Platform Hizmeti 5<br />
Rehberlik Hizmeti İşletmecileri 8<br />
Genel izin Kablolu <strong>ve</strong> Kablosuz İnternet Servis Sağlayıcılığı Hizmeti 87<br />
TOPLAM 256<br />
Elektronik haberleşme sektörüne ait gelirlerin büyük bir kısmını oluşturan, sabit (yerleşik işletmeci <strong>ve</strong><br />
uzak mesafe telefon hizmeti (UMTH) sunan işletmeciler) <strong>ve</strong> mobil pazar işletmecilerine ait toplam<br />
net satış gelirleri Şekil 4’te <strong>ve</strong>rilmektedir. Serbestleşme sürecinin başladığı 2004 yılından 2007 yılına<br />
kadar toplam net satış gelirlerinde sürekli bir artış gözlemlenmektedir. Ancak 2007 yılında yaklaşık 20,3<br />
milyar TL’yi bulan gelirler, 2008 yılında bir önceki yıla göre %5’lik azalma ile 19,3 milyar TL’ye düşmüştür.<br />
Toplam gelirlerdeki payını sürekli artıran mobil işletmecilerin pazar payı 2008 yılında %70’i bulurken,<br />
sabit işletmecilerin payı %30’a kadar gerilemiştir.<br />
19
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Milyon TL<br />
21.000<br />
18.000<br />
15.000<br />
12.000<br />
9.000<br />
6.000<br />
3.000<br />
6.581<br />
6.699<br />
7.504<br />
7.431<br />
8.480 9.347<br />
7.894 5.830<br />
12.456 <strong>13.</strong>458<br />
Sabit<br />
Mobil<br />
0<br />
2004 2005 2006 2007 2008<br />
Yl<br />
Şekil 4: Net Satış Gelirleri<br />
Elektronik haberleşme sektöründe yaşanan gelişmeye paralel olarak, yapılan yatırımlarda da genel<br />
olarak artış eğilimi görülmektedir. Şekil 5’te sektörde son beş yılda gerçekleşen toplam yatırım<br />
miktarı, sabit (Türk Telekom <strong>ve</strong> UMTH işletmecileri) <strong>ve</strong> mobil yatırım miktarları şeklinde yıllar bazında<br />
kıyaslamalı olarak <strong>ve</strong>rilmiştir. Görüleceği üzere; 2007 yılındaki toplam yatırım miktarı bir önceki<br />
yıla göre hemen hemen değişmemekle birlikte, genel olarak son beş yıl içerisinde bir artış eğilimi<br />
gözlemlenmektedir. 2008 yılındaki toplam yatırım miktarı bir önceki yıla göre %68 artarak 4.175<br />
milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Sabit pazarın 2008 yılındaki yatırım miktarı 1.571 milyon TL olurken<br />
bu miktar toplam yatırımın %37,6’sıdır. 2007 yılında toplam yatırımlardaki düşüşün sebebini oluşturan<br />
mobil sektör yatırımları, diğer yıllarda artış eğilimi göstermiş, 2008 yılında toplam yatırım miktarının<br />
%62,4’ünü oluşturmuştur.<br />
4.200<br />
3.600<br />
1.571<br />
Yatrm, Milyon TL<br />
3.000<br />
2.400<br />
1.800<br />
1.200<br />
600<br />
525<br />
947<br />
488<br />
1.443<br />
596<br />
1.908<br />
1.041<br />
1.445<br />
2.604<br />
Sabit<br />
Mobil<br />
0<br />
2004 2005 2006 2007 2008<br />
Yl<br />
Şekil 5: Elektronik Haberleşme Sektörüne Ait Toplam Yatırım<br />
20
Çizelge 2’de AB ülkelerinde <strong>ve</strong> Türkiye’de yerleşik işletmeci <strong>ve</strong> alternatif işletmecilerin ortalama yatırım/<br />
gelir oranlarına yer <strong>ve</strong>rilmiştir. Türkiye’de yerleşik işletmecinin (Türk Telekom) yatırım/gelir oranı %25,4<br />
olup, AB yerleşik işletmecileri ortalama oranı %13,5’dir. Türkiye’de aynı oran alternatif işletmeciler için<br />
%46,3 iken, AB alternatif işletmecileri için ise %25’dir.<br />
Çizelge 2: AB <strong>ve</strong> Türkiye’de İşletmecilerin Yatırım/Gelir Oranları<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Yatırım/Gelir (%) AB Türkiye<br />
Yerleşik İşletmeci 13,5 25,4<br />
Alternatif İşletmeciler 25,0 46,3<br />
* Kaynak: AB <strong>13.</strong> İzleme Raporu<br />
**AB <strong>ve</strong>rileri 2007, Türkiye <strong>ve</strong>rileri 2008 sonuçlarıdır.<br />
Şekil 6’da Türkiye elektronik haberleşme pazarında sabit <strong>ve</strong> mobil işletmecilerin oluşturduğu toplam<br />
trafik miktarına <strong>ve</strong> dağılımına yıllar itibariyle yer <strong>ve</strong>rilmektedir. Şekilde görüleceği üzere; 2008 yılı<br />
haricinde toplam arama miktarında çok fazla değişim olmamıştır. Ancak dikkat edileceği üzere, mobil<br />
trafik miktarı düzgün olarak artarken, sabit trafik miktarı azalmaktadır. 2008 yılında bir önceki yıla göre<br />
toplam trafik miktarı %14 artarak 103 milyar dakikayı geçerken, bu trafik miktarının yaklaşık %72’sini<br />
mobil trafik oluşturmaktadır.<br />
120<br />
100<br />
Trafik miktar, milyar dak.<br />
80<br />
60<br />
40<br />
20<br />
0<br />
29,11<br />
33,08<br />
53,08<br />
38,45<br />
74,1<br />
65,2<br />
74,5<br />
57,8<br />
48,1<br />
37,3<br />
12<br />
20,3<br />
2003 2004 2005 2006 2007 2008<br />
Sabit<br />
Mobil<br />
Yl<br />
ekil 6 Toplam Trafik…<br />
Şekil 6: Toplam Arama Trafik Miktarı<br />
Şekil 7’de Türkiye telekomünikasyon pazarında sabit <strong>ve</strong> mobil işletmecilerin oluşturduğu toplam trafiğin<br />
dağılımına yer <strong>ve</strong>rilmektedir. Şekilde görüleceği üzere, trafiğin büyük bir kısmını (yaklaşık %75) mobilden<br />
mobile trafik oluşturmaktadır. Söz konusu trafik mobil işletmecilerin kendi şebekelerinde gerçekleşen<br />
2008-4<br />
68<br />
2<br />
7<br />
1<br />
15<br />
7<br />
2008-3<br />
67<br />
1<br />
8<br />
1<br />
16<br />
7<br />
2008-2<br />
70<br />
1<br />
8<br />
1<br />
14<br />
6<br />
21<br />
2008-1<br />
74<br />
1<br />
7<br />
1<br />
12<br />
5<br />
2007-4<br />
74<br />
1<br />
8<br />
1<br />
11<br />
5
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
<strong>ve</strong> aynı zamanda diğer şebekelere doğru yapılan aramalardan oluşmaktadır. Telefon trafiğinin 3 aylık<br />
periyotlar itibariyle gelişimine bakıldığında mobilden mobile aramaların toplam içindeki payının<br />
arttığı, sabitten sabite telefon trafiğinin toplam içindeki payının ise azaldığı görülmektedir.<br />
2008-4<br />
2008-3<br />
75,1<br />
72,0<br />
2,5<br />
2,3<br />
19,7<br />
22,0<br />
2,9<br />
3,6<br />
2008-2<br />
66,7<br />
2,5<br />
26,9<br />
3,9<br />
2008-1<br />
63,5<br />
2,4<br />
30,3<br />
3,8<br />
2007-4<br />
61,7<br />
2,6<br />
31,4<br />
4,3<br />
2007-3<br />
62,1<br />
2,7<br />
30,8<br />
4,4<br />
2007-2<br />
Yatrm/Gelir<br />
62,5<br />
(%)<br />
AB<br />
2,5<br />
Türkiye 31,1<br />
4,0<br />
2007-1<br />
Yerleik 57,0<br />
2,6<br />
36,6<br />
3,8<br />
13,5 25,4<br />
letmeci<br />
0% 20% 40% 60% 80% 100%<br />
Alternatif<br />
25,0 46,3<br />
Mobilmobil letmeciler Mobildier Sabitsabit Sabitdier<br />
* Kaynak: Şekil 7: AB Trafik <strong>13.</strong> Dağılımı zleme Raporu (%)<br />
ekil 7 Trafik Dalm<br />
**AB <strong>ve</strong>rileri 2007, Türkiye <strong>ve</strong>rileri 2008 sonuçlardr.<br />
1.1. Sabit Pazar<br />
2001 yılında Çizelge %28,52<br />
ile en yüksek seviyeye ulaşan sabit hat penetrasyonu, mobil telefon kullanımın da<br />
etkisiyle özellikle 2004 yılından itibaren düşme eğilimine girmiştir. Şekil 8’de 2003’ten itibaren sabit<br />
abone sayısı <strong>ve</strong> penetrasyon oranlarına yer <strong>ve</strong>rilmektedir. 2008 yılı itibariyle sabit abone sayısı 17,5<br />
milyon olurken penetrasyon oranı yaklaşık %24,5 seviyelerine düşmüştür. Bununla birlikte, Türkiye<br />
hanehalkı oranının yaklaşık 4,4 olduğu göz önünde bulundurulduğunda sabit telefon hizmetlerinin<br />
Türkiye’nin önemli bir kesimine ulaştığını söylemek mümkündür.<br />
Milyon<br />
21<br />
18<br />
15<br />
12<br />
9<br />
6<br />
3<br />
0<br />
26,8 27,1 26,9 26,7<br />
28<br />
25,8<br />
24,5 24<br />
20<br />
16<br />
12<br />
8<br />
4<br />
0<br />
2003 2004 2005 2006 2007 2008<br />
Yüzde (%)<br />
Abone says<br />
Penetrasyon<br />
ekil8 sabit abone says Şekil <strong>ve</strong> 8: penetrasyon<br />
Sabit Abone Sayısı <strong>ve</strong> Penetrasyon<br />
22
2004 yılında Türk Telekom abonelerinin kullanım oranlarını temel alarak oluşturduğu yeni tarife<br />
paketlerini sunmaya başlamıştır. Şekil 9’da tarife paketlerine göre sabit telefon abone yüzdeleri<br />
<strong>ve</strong>rilmektedir. 2008 yılı itibariyle toplam sabit abonelerin %50,3’ünü HesaplıHatt, %45,7’sini<br />
StandartHatt, %1,3’ünü UzunKonuşturan, %2,7’sini ise ŞirketHatt, KonuşkanHatt, YazlıkHatt <strong>ve</strong> Akşam<br />
Konuşturan tarifelerini içeren diğer tarifeler oluşturmaktadır.<br />
50,3%<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Hesapl Hatt<br />
Standart Hatt<br />
Uzun<br />
Konuturan<br />
Dier<br />
2,7%<br />
1,3%<br />
45,7%<br />
Şekil 9: Tarife Paketlerine Göre Sabit Telefon Abone Yüzdeleri<br />
Şekil 10’da sabit telefon trafik miktarının dağılımına yer <strong>ve</strong>rilmektedir. Üçer aylık dönemlerde trafikte<br />
yaşanan gelişmelerin gösterildiği şekilde şebeke içi trafiğin 1 toplam içerisindeki payını koruduğu <strong>ve</strong> %<br />
88 olarak gerçekleştiği görülmektedir. Öte yandan yerleşik işletmeci tarafından DSL’e yapılan yatırımlar<br />
<strong>ve</strong> genişbant abone sayısındaki artışa bağlı olarak çevirmeli internet (dial-up) trafiğinde belirgin<br />
bir düşüş gerçekleşmiş <strong>ve</strong> toplam trafikteki payı %1’e kadar gerilemiştir. 2007 yılı dördüncü üç aylık<br />
döneminde 7,5 milyar dakika olan sabit ses trafiği, 2008 yılının dördüncü üç aylık döneminde yaklaşık<br />
%16’lık bir düşüş gerçekleşerek 6,3 milyar dakikaya inmiştir.<br />
2008-4<br />
88<br />
2<br />
9<br />
1<br />
2008-3<br />
86<br />
2<br />
11<br />
1<br />
2008-2<br />
87<br />
2<br />
10<br />
1<br />
2008-1<br />
88<br />
1<br />
9<br />
2<br />
2007-4<br />
87<br />
2<br />
9<br />
2<br />
2007-3<br />
86<br />
2<br />
9<br />
3<br />
2007-2<br />
86<br />
1<br />
9<br />
4<br />
60% 80% 100%<br />
1 Şehir içi <strong>ve</strong> şehirlerarası trafik<br />
ebeke içi Uluslararas Mobil Dial-up<br />
Şekil 10: Türk Telekom Trafik Dağılımı (%)<br />
23
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Sabit pazarda faaliyet gösteren UMTH işletmecileri her türlü telekomünikasyon şebekesi <strong>ve</strong> altyapısı<br />
üzerinden her türlü teknolojiyi kullanarak kullanıcılara şehirlerarası <strong>ve</strong>/<strong>ve</strong>ya uluslararası telefon hizmeti<br />
sunmaktadır.<br />
Şekil 11’de UMTH işletmecilerinin <strong>ve</strong> Türk Telekom’un başlattığı şehirlerarası trafiğe 2 ait payları 2007<br />
yılı bütün olarak <strong>ve</strong> 2008 yılı üç aylık dönemler itibariyle karşılaştırılmaktadır. Buna göre 2008 yılı<br />
dördüncü üç aylık dönemde pazarın %13’ünü alan UMTH işletmecileri son bir yılda pazar paylarını %5<br />
artırmışlardır.<br />
100<br />
80<br />
92 91 89 89<br />
87<br />
Yüzde (%)<br />
60<br />
40<br />
TT<br />
UMTH<br />
20<br />
8 9<br />
11 11 13<br />
0<br />
2007 2008-1 2008-2 2008-3 2008-4<br />
Yl/Dönem<br />
Şekil 11: UMTH – TT Çağrı Başlatma (Şehirlerarası) Trafiği Kıyaslaması<br />
Şekil 12’de UMTH işletmecilerinin <strong>ve</strong> Türk Telekom’un mobile doğru başlattığı çağrı trafiğine ait payları<br />
karşılaştırılmaktadır. 2008 dördüncü çeyrek için pazarın %13’üne sahip UMTH işletmecilerinin 2008 yılı<br />
tamamı için pazar payı %11,2’dir.<br />
2 İşletmeciler (UMTH,TT) tarafından başlatılıp Şehirlerarasına giden çağrılar.<br />
24
Yüzde (%)<br />
100<br />
80<br />
60<br />
40<br />
88<br />
91<br />
89 89 87<br />
TT<br />
UMTH<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
20<br />
12<br />
9<br />
11 11 13<br />
0<br />
2007 2008-1 2008-2 2008-3 2008-4<br />
Yl/Dönem<br />
Şekil12: UMTH – TT Çağrı Başlatma (Mobile doğru) Trafiği Kıyaslaması<br />
Şekil 13’de UMTH işletmecilerinin <strong>ve</strong> Türk Telekom’un yurtdışına doğru çağrı başlatma 3 trafiğine ait pazar<br />
payları karşılaştırılmaktadır. 2008 yılının dördüncü üç aylık dönemi itibariyle ilgili pazarın %17’sine sahip<br />
UMTH işletmecilerinin 2008 yılı tamamı için söz konusu pazardaki payları %13,8’dir. UMTH işletmecileri<br />
bir önceki üç aylık döneme göre ilgili trafik miktarını %11 artırırken, Türk Telekomun trafik miktarı %25<br />
düşmüştür.<br />
100<br />
80<br />
84 87 86<br />
88<br />
83<br />
Yüzde (%)<br />
60<br />
40<br />
TT<br />
UMTH<br />
20<br />
16<br />
13 14 12<br />
17<br />
0<br />
2007 2008-1 2008-2 2008-3 2008-4<br />
Yl/Dönem<br />
Şekil 13: UMTH – TT Çağrı Başlatma (Yurtdışına doğru) Trafiği Kıyaslaması<br />
3 İşletmeciler (UMTH,TT) tarafından başlatılıp Yurtdışına giden çağrılar.<br />
25
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Şekil 14’de UMTH işletmecilerinin <strong>ve</strong> Türk Telekom’un sabit şebekeler tarafından üretilen toplam trafik<br />
miktarındaki paylarına yer <strong>ve</strong>rilmektedir. 2007 yılında söz konusu trafikten %2,65 pay alan UMTH<br />
işletmecileri 2008 dördüncü üç aylık dönemde %3,65 pay almıştır.<br />
100,00<br />
80,00<br />
97,35 97,56<br />
96,68<br />
96,64<br />
96,35<br />
Yüzde (%)<br />
60,00<br />
40,00<br />
20,00<br />
0,00<br />
2,65<br />
2007<br />
2,44<br />
2008-1<br />
3,32<br />
2008-2<br />
3,36<br />
3,65<br />
2008-3<br />
2008-4<br />
TT<br />
UMTH<br />
Şekil14: UMTH-TT Sabitten Üretilen Toplam Trafikteki Payları<br />
UMTH işletmecilerinin toplam gelirlerinin Türk Telekom’un ilgili hizmet gelirleri ile kıyaslanması<br />
neticesinde Şekil 15 elde edilmiştir 4 . UMTH işletmecilerinin ilgili hizmetlerdeki gelir bakımından 2008<br />
dördüncü üç aylık dönemde pazar payları %27 olurken, 2008 yılı ortalaması olarak aldıkları pay yaklaşık<br />
%22’dir.<br />
100%<br />
80%<br />
17 23 21 25 27 27<br />
60%<br />
40%<br />
83 77 79 75 73 73<br />
20%<br />
0%<br />
2006 2007 2008-1 2008-2 2008-3 2008-4<br />
TT<br />
UMTH<br />
Şekil 15: UMTH İşletmecilerinin Gelire Göre Pazar Payları (%)<br />
4 UMTH işletmecilerinin <strong>Kurumu</strong>muza göndermiş olduğu üçer aylık gelir bilgileri ile Türk Telekom’un aynı dönemlerde <strong>Kurumu</strong>muza<br />
bildirmiş olduğu şehirlerarası <strong>ve</strong> uluslararası <strong>ve</strong> GSM’e giden aramalardan elde edilen gelir bilgileri kullanılarak elde edilmiştir.<br />
26
Şekil 16’da UMTH işletmecilerinin toplam gelirleri Türk Telekom’un tüm ses hizmetlerine ait gelirleri 5<br />
ile kıyaslanmaktadır. UMTH işletmecileri tüm ses hizmetleri ile kıyaslandığında toplamda pazar içinde<br />
gelirlere göre %8’lik paya sahiptir.<br />
100%<br />
6 6 6 8 9 8<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
90%<br />
80%<br />
94 94 94 92 91 92<br />
70%<br />
60%<br />
2006 2007 2008-1 2008-2 2008-3 2008-4<br />
TT<br />
UMTH<br />
Şekil 16: UMTH İşletmecileri Gelirlerinin TT Ses Hizmetleri Gelirleriyle Kıyaslanması<br />
1.2. İnternet <strong>ve</strong> Genişbant<br />
Türkiye’de genişbant internet erişiminde rekabet henüz gelişme aşamasındadır. Yerleşik işletmecinin<br />
ADSL <strong>ve</strong> G.SHDSL portlarının İSS’lere açılmasının ardından, İSS’ler “yeniden satış” yöntemi ile son<br />
kullanıcılara ADSL hizmeti sunmaya başlamıştır. Diğer taraftan, yüksek hızlı <strong>ve</strong>ri iletimine imkân<br />
<strong>ve</strong>recek yeteneğe kavuşturulmuş abone hattının, <strong>ve</strong>ri iletimi sunulmak üzere rekabetçi işletmecilerin<br />
erişimine açılmasını ifade eden <strong>ve</strong>ri akış erişimi yöntemi ile de İSS’ler Türk Telekom’dan hizmet almaya<br />
başlamıştır.<br />
Çizelge 3’de Türkiye’deki internet abonelerinin bağlantı çeşidine göre <strong>ve</strong> dönemlere göre sayıları <strong>ve</strong> bir<br />
önceki yıla göre toplam internet abone sayısındaki artış yüzdeleri <strong>ve</strong>rilmektedir. 2008 yılı sonu itibari<br />
ile Türkiye’de yaklaşık 6 milyon internet abonesi bulunmaktadır. İnternet aboneliğinde 2008 yılında bir<br />
önceki yıla göre toplam internet abone sayısında %30 artış gerçekleşmiştir.<br />
5 Türk Telekom’un şehiriçi, şehirlerarası, yurtdışı <strong>ve</strong> GSM aramaları ile sabit ücret, bağlantı-nakil ücretlerini içeren bütün ses gelirlerini<br />
kapsamaktadır.<br />
27
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Çizelge 3: İnternet Abone Sayıları<br />
2004 2005 2006 2007 2008<br />
ADSL 452.398 1.539.477 2.8<strong>13.</strong>143 4.545.795 5.894.522<br />
Kablo İnternet 37.404 31.729 27.804 41.109 67.408<br />
ISDN 14.005 14.298 14.535 15.297 17.096<br />
Uydu 2.203 2.823 7.164 6.884 7.075<br />
Toplam 508.014 1.590.332 2.864.652 4.609.085 5.986.101<br />
Artış (%) 213% 80% 61% 30%<br />
*Türkiye’de ayrıca 2008 sonu itibariyle 5.824 GSHDSL abonesi bulunmaktadır.<br />
Dikkat edileceği üzere internet aboneliklerinin büyük bir kısmının ADSL bağlantı çeşidini tercih ettiği<br />
görülmektedir. Son yıllarda hızlı bir artış trendi yakalayan ADSL abone sayısı yıllar itibariyle Şekil 17’de<br />
gösterilmektedir. 2008 sonunda yaklaşık 5,9 milyonu bulan ADSL abone sayısı bir önceki yıla göre<br />
yaklaşık %30 artmıştır.<br />
6.000.000<br />
5.894.522<br />
5.000.000<br />
4.545.795<br />
4.000.000<br />
3.000.000<br />
2.000.000<br />
1.000.000<br />
0<br />
2.8<strong>13.</strong>143<br />
1.539.477<br />
452.398<br />
18.604<br />
2003 2004 2005 2006 2007 2008<br />
Şekil 17: ADSL Abone Sayısı<br />
Şekil 18’de Türkiye’deki internet bağlantı çeşidi yüzdeleri AB ortalama internet bağlantı çeşidi yüzdeleri<br />
ile kıyaslanmaktadır. Türkiye’deki DSL bağlantı yüzdesi %98,5 iken, bu değer AB ülkelerinde %79,4’dür.<br />
AB ülkelerinde %15,3 olan kablo internet bağlantı oranı Türkiye’de %1,1’dir.<br />
28
Yüzde (%)<br />
100<br />
80<br />
60<br />
40<br />
79,4<br />
98,5<br />
DSL<br />
Kablo<br />
Dier<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
20<br />
15,3<br />
0<br />
AB Ort.<br />
4,8<br />
1,1<br />
Türkiye<br />
0,4<br />
*AB <strong>ve</strong>risi Ocak 2009, Türkiye <strong>ve</strong>risi Aralık 2008 sonuçlarıdır.<br />
Şekil 18: Türkiye <strong>ve</strong> AB Ortalama İnternet Bağlantı Çeşidi Yüzdeleri<br />
ADSL abonelerinin hızlara göre dağılımı incelendiğinde abonelerin yaklaşık %95’inin 4GByte kotalı 1<br />
MBit/sn hız bağlantısına sahip abonelik türünü tercih ettiği görülmektedir (Şekil 19).<br />
%95,04 1024/256<br />
%0,71<br />
2048/512<br />
4096/1024<br />
Dier<br />
%2,32 %1,93<br />
Şekil 19: Hızlara Göre ADSL Abonelerinin Dağılımı<br />
Şekil 20’de Türkiye’deki genişbant abonelerin işletmeci bazında dağılımı yüzde olarak 2007 <strong>ve</strong> 2008<br />
yılları için üçer aylık dönemler halinde <strong>ve</strong>rilmiştir. Serbestleşmenin ardından hizmet sunmaya başlayan<br />
alternatif operatörlerin 2008 yılı sonu itibariyle pazardan %5,6 pay aldıkları görülmektedir. Önceki yılın<br />
aynı dönemi ile kıyaslandığında alternatif operatörler genişbant abone sayılarını %112 artırmışlardır.<br />
29
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
TTnet’in ise geçen senenin aynı dönemine göre %28’lik abone sayısı artışı gerçekleştirdiği ancak ilgili<br />
pazardaki payının %93,3’e düştüğü görülmektedir.<br />
2008-4<br />
2008-3<br />
93,3<br />
94,0<br />
5,6<br />
4,9<br />
1,1<br />
1,0<br />
2008-2<br />
94,3<br />
4,8<br />
0,9<br />
2008-1<br />
94,5<br />
4,6<br />
0,8<br />
2007-4<br />
95,8<br />
3,5<br />
0,8<br />
2007-3<br />
96,3<br />
2,9<br />
0,9<br />
2007-2<br />
96,1<br />
3,0<br />
0,9<br />
2007-1<br />
96,2<br />
2,9<br />
0,9<br />
80,0 85,0 90,0 95,0 100,0<br />
TTNet Dier ISSler Kablo<br />
Şekil 20: Genişbant Abonelerin İşletmeci Bazında Dağılımı, (%)<br />
Şekil 21’de perakende genişbant hizmetlerinde AB ülkelerinde yerleşik işletmecilerin paylarına yer<br />
<strong>ve</strong>rilmektedir. AB ülkelerinde genişbant hizmetlerinde yerleşik işletmecilerin payı ortalamada %46<br />
iken Türkiye’de %93 seviyelerindedir. Ancak serbestleşmenin ardından alternatif işletmecilerin yeniden<br />
satış, <strong>ve</strong>ri akışı erişimi (VAE) <strong>ve</strong> yerel ağın paylaşıma açılması (YAPA) gibi yöntemler aracılığı ile sundukları<br />
genişbant hizmetleri giderek artış göstermektedir. 2008 yılı sonu itibariyle YAPA ile 6.778 adet, al-sat<br />
yöntemiyle 45.215 adet abone bağlantısı gerçekleştirilmiştir. 5.766.242 adet bağlantı ise (TTNet dahil)<br />
VAE yöntemi ile gerçekleştirilmiştir.<br />
30
100%<br />
75%<br />
50%<br />
25%<br />
0%<br />
75 71<br />
25 29<br />
62 60 58 54 54 53 50<br />
38 40 42 46 46 47 50<br />
43 40 45<br />
57 60 65<br />
7<br />
93<br />
ngiltere<br />
Bulgaristan<br />
Malta<br />
s<strong>ve</strong>ç<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Macaristan<br />
AB 27Ort.<br />
Belçika<br />
Fransa<br />
Polonya<br />
spanya<br />
talya<br />
Finlandya<br />
Türkiye<br />
Yerleik letmeci<br />
Alternatif letmeci<br />
*Kaynak: AB 14. İzleme Raporu<br />
**AB ülkeleri <strong>ve</strong>rileri Ocak 2009, Türkiye <strong>ve</strong>risi Aralık 2008 tarihlidir.<br />
Şekil 21: Bazı AB Ülkeleri <strong>ve</strong> Türkiye’de Perakende Genişbant Hizmetlerindeki Paylar, (%)<br />
Şekil 22’de bazı AB ülkeleri <strong>ve</strong> Türkiye’de nüfusa göre genişbant penetrasyon oranları <strong>ve</strong>rilmektedir. Son<br />
yıllardaki hızlı genişbant artışına rağmen, Türkiye’nin genişbant penetrasyon oranı hala Avrupa ülkeleri<br />
penetrasyon ortalamasının bir hayli aşağısında görünmektedir. Ancak daha sağlıklı bir karşılaştırma<br />
yapmak için hanehalkına göre penetrasyon oranlarını kullanmak yerinde olacaktır.<br />
40,0<br />
30,0<br />
20,0<br />
10,0<br />
0,0<br />
Danimarka<br />
ngiltere<br />
Almanya<br />
Estonya<br />
AB Ort.<br />
37,3<br />
28,4<br />
27,5<br />
24,6<br />
22,9<br />
20,2<br />
19,0<br />
16,5<br />
16,3<br />
13,2<br />
11,7<br />
spanya<br />
11,2<br />
talya<br />
8,4<br />
Portekiz<br />
Yüzde (%)<br />
Macaristan<br />
Polonya<br />
Romanya<br />
Bulgaristan<br />
Türkiye**<br />
*Kaynak: AB 14. İzleme Raporu<br />
**AB ülkeleri <strong>ve</strong>rileri Temmuz 2008, Türkiye <strong>ve</strong>risi Aralık 2008 tarihlidir.<br />
Şekil 22: Türkiye <strong>ve</strong> Bazı AB Ülkelerinin Nüfusa Göre Genişbant Penetrasyon Oranları<br />
31
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Şekil 23’de genişbant penetrasyon oranları hanehalkına göre ele alınmıştır. Bu durumda AB ülkeleri<br />
penetrasyon ortalaması %55 iken Türkiye’de bu değer %37 olup AB ülkelerine yakın bir seyir<br />
izlemektedir.<br />
80<br />
60<br />
40<br />
20<br />
0<br />
Danimarka<br />
ngiltere<br />
74<br />
Almanya<br />
62<br />
55<br />
55<br />
45<br />
45<br />
42<br />
39<br />
38<br />
37<br />
31<br />
21<br />
13<br />
AB Ort.<br />
Estonya<br />
spanya<br />
Macaristan<br />
Yüzde (%)<br />
Portekiz<br />
Polonya<br />
Türkiye**<br />
talya<br />
Bulgaristan<br />
Romanya<br />
*Kaynak: AB 14. İzleme Raporu<br />
**AB ülkeleri <strong>ve</strong>rileri Ocak 2008, Türkiye <strong>ve</strong>risi Aralık 2008 sonuçlarıdır.<br />
Şekil 23: Türkiye <strong>ve</strong> Bazı AB Ülkelerinin Hane Halkına Göre Genişbant Penetrasyon Oranları<br />
1.3. Mobil Pazar<br />
2008 yılı sonu itibariyle Türkiye, yaklaşık %92 penetrasyon oranına tekabül eden 65,8 milyon mobil<br />
aboneye ulaşmış bulunmaktadır. Şekil 24’de abone sayısı <strong>ve</strong> penetrasyon oranlarında yıllar itibariyle<br />
meydana gelen hızlı artış gözler önüne serilmektedir.<br />
Abone says (milyon)<br />
70<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
49<br />
92<br />
75<br />
88<br />
60<br />
34,7<br />
43,6<br />
52,7<br />
62,0<br />
65,8<br />
2004 2005 2006 2007 2008<br />
Abone says Penetrasyon<br />
100<br />
80<br />
60<br />
40<br />
20<br />
0<br />
Penetrasyon (%)<br />
Şekil 24: Mobil Abone Sayısı <strong>ve</strong> Penetrasyon<br />
32
Şekil 25’de Türkiye <strong>ve</strong> bazı Avrupa ülkelerinde mobil penetrasyon oranları karşılaştırılmaktadır. Ekim<br />
2008 itibariyle AB ülkelerinde ortalama olarak %119 olan mobil penetrasyon oranı, Türkiye’de 2008 yılı<br />
sonu itibariyle %92’dir. Yıllara göre mobil penetrasyondaki değişim AB ülkeleri ortalaması <strong>ve</strong> Türkiye<br />
karşılaştırması da Şekil 26’da görülmektedir. Türkiye’de mobil penetrasyon oranı AB’ye benzer şekilde<br />
sürekli artış eğilimindedir.<br />
180<br />
150<br />
120<br />
90<br />
60<br />
30<br />
0<br />
152<br />
137<br />
talya<br />
129<br />
122<br />
121<br />
120<br />
119<br />
114<br />
102<br />
92<br />
88<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Portekiz<br />
Almanya<br />
Avusturya<br />
ngiltere<br />
Danimarka<br />
AB Ort.<br />
spanya<br />
Belçika<br />
Türkiye<br />
Fransa<br />
*Kaynak: AB 14. İzleme Raporu<br />
**AB Ülkeleri <strong>ve</strong>rileri Ekim 2008, Türkiye <strong>ve</strong>risi Aralık 2008’e aittir.<br />
Şekil 25: Türkiye <strong>ve</strong> Bazı Avrupa Ülkelerinin Mobil Penetrasyon Oranları, (%)<br />
140<br />
120<br />
100<br />
80<br />
60<br />
40<br />
20<br />
0<br />
103<br />
112<br />
119<br />
85<br />
95<br />
92<br />
89<br />
75<br />
49<br />
60<br />
2004 2005 2006 2007 2008<br />
AB<br />
Türkiye<br />
Şekil 26: Yıllara Göre Türkiye <strong>ve</strong> AB Ülkeleri Mobil Penetrasyon Oranları, (%)<br />
Şekil 27’de ise Türkiye’deki mobil abone profili bazı Avrupa ülkeleriyle karşılaştırılmaktadır. Türkiye’de<br />
mobil abonelerin yaklaşık %20’si faturalı, %80’i ön ödemelidir. AB’de ise mobil abonelerin %58’i ön<br />
33
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
ödemeli iken %42’si faturalı abonelerdir. Türkiye AB ülkelerine kıyasla daha yüksek düzeyde ön ödemeli<br />
aboneye sahip görünmektedir.<br />
100%<br />
80%<br />
60%<br />
86<br />
66 65<br />
56<br />
49<br />
47 45 42<br />
39 37<br />
20<br />
12<br />
40%<br />
20%<br />
0%<br />
14<br />
34 35<br />
44<br />
51<br />
53 55 58<br />
61 63<br />
80<br />
888<br />
Danimarka<br />
Fransa<br />
Avusturya<br />
s<strong>ve</strong>ç<br />
Bulgaristan<br />
Çek Cumhuriyeti<br />
Belçika<br />
AB Ort.<br />
Macaristan<br />
ngiltere<br />
Ön ödemeli<br />
Türkiye<br />
talya<br />
Fatural<br />
Şekil 27: Bazı Avrupa Ülkelerinde Ön Ödemeli/Faturalı Abonelerin Dağılımı<br />
Şekil 28’de Türkiye’deki GSM işletmecilerinin abone sayılarına göre pazar payları <strong>ve</strong>rilmektedir.<br />
Turkcell<br />
%56<br />
A<strong>ve</strong>a<br />
%19<br />
Vodafone<br />
%25<br />
Şekil 28: GSM İşletmecileri Abone Sayılarına Göre Pazar Payları, 2008<br />
Şekil 29‘da GSM işletmecilerinin toplam SMS <strong>ve</strong> MMS sayılarındaki değişime yer <strong>ve</strong>rilmektedir.<br />
Gönderilen MMS sayısı henüz düşük seviyelerde seyrederken, SMS sayısında özellikle 2008 yılındaki<br />
artış dikkat çekmektedir. Türkiye’de özellikle genç nüfus arasında yaygın olarak kullanılan SMS, GSM<br />
operatörlerinin teşvik edici kampanyaları ile hızlı bir artış trendi yakalamıştır. 2008 yılında SMS sayısı 77<br />
34
milyarı geçerken, bir önceki yılda 80 milyon olan MMS sayısı, 2008’de yaklaşık %135 artarak 190 milyon<br />
olmuştur. MMS sayısının üçüncü nesil hizmetlerle birlikte artacağı düşünülmektedir.<br />
Milyar adet<br />
80<br />
70<br />
60<br />
50<br />
40<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0<br />
5,7<br />
16,7<br />
25,1<br />
36,3<br />
77,7<br />
0,05 0,05 0,06 0,08 0,19<br />
2004 2005 2006 2007 2008<br />
SMS<br />
MMS<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
l<br />
Şekil 29: Yıllara Göre SMS <strong>ve</strong> MMS Miktarı<br />
Şekil 30’da yerleşik işletmecinin sabitteki aylık ARPU değeri <strong>ve</strong> üç GSM işletmecisinin ortalama aylık<br />
ARPU değerlerine yer <strong>ve</strong>rilmektedir. Yıllar itibariyle mobil ARPU değerinde artış söz konusuyken, 2008<br />
yılında ortalama ARPU değeri 16,3 TL olarak gerçekleşmiştir. Sabit aylık ARPU değeri ise 2008 yılında<br />
ortalama 24,1 TL’dir.<br />
30<br />
25<br />
24,9<br />
27,1<br />
25,8<br />
23,4<br />
24,8 24,1<br />
ARPU, (TL)<br />
20<br />
15<br />
10<br />
14,4 14,6<br />
15,7 15,4<br />
16,4 16,3<br />
Mobil ARPU<br />
Sabit ARPU<br />
5<br />
0<br />
2003 2004 2005 2006 2007 2008<br />
Yl<br />
Şekil 30: Sabit Yerleşik İşletmecinin <strong>ve</strong> GSM İşletmecilerinin Ortalama ARPU Değerleri<br />
35
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Mobil telefon kullanım seviyesinin ölçümünde yaygın olarak kullanılan bir diğer gösterge ise aylık<br />
ortalama kullanım süresini ifade eden MoU (minutes of usage)’dur. Çizelge 4’te bazı AB ülkeleri ile<br />
Türkiye’deki ortalama mobil telefon kullanım sürelerine yer <strong>ve</strong>rilmektedir. Türkiye’de ortalama aylık mobil<br />
kullanım süresi 100 dakika olarak görülmektedir. Bu değerin diğer AB ülkeleriyle karşılaştırıldığında<br />
düşük olduğu değerlendirilmektedir.<br />
Çizelge 4: AB MoU Kıyaslaması<br />
Ülke<br />
MoU (dakika)<br />
Fransa 240<br />
İrlanda 234<br />
İspanya 199<br />
İngiltere 170<br />
İtalya 131<br />
Portekiz 118<br />
Almanya 109<br />
Türkiye 100<br />
*Kaynak:Yankee Group(2007)<br />
**Türkiye <strong>ve</strong>risi 2008 yılı sonucudur.<br />
36
2.<br />
Rekabete İlişkin Düzenleme <strong>ve</strong> Faaliyetler<br />
2.1. Piyasa Analizleri<br />
07.01.2007 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan “Etkin Piyasa Gücüne Sahip İşletmecilerin Belirlenmesine<br />
İlişkin Usul <strong>ve</strong> Esaslar Hakkında Yönetmelik”e göre yapılan piyasa analizleri neticesinde BTK,<br />
a) Kolayca tekrarlanamayan altyapıların kontrolü,<br />
b) Teknolojik avantajlar <strong>ve</strong>ya teknolojik üstünlük,<br />
c) Dengeleyici alıcı gücünün düşüklüğü <strong>ve</strong>ya olmaması,<br />
ç) Finansal kaynaklara <strong>ve</strong>/<strong>ve</strong>ya sermaye piyasalarına kolay <strong>ve</strong> ayrıcalıklı erişim imkanı,<br />
d) Ürün <strong>ve</strong>/<strong>ve</strong>ya hizmet çeşitliliği,<br />
e) Ölçek ekonomisi,<br />
f) Kapsam ekonomisi,<br />
g) Dikey bütünleşme,<br />
h) Gelişmiş dağıtım <strong>ve</strong> satış ağları,<br />
i) Potansiyel rekabetin olmayışı,<br />
j) Genişleme önündeki engeller<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
gibi özellikleri dikkate alarak, işletmecilerin EPG’ye sahip olup olmadığına karar <strong>ve</strong>rmektedir.<br />
EPG’ye sahip işletmeci <strong>ve</strong>ya işletmecilerin belirlenmesi sürecinde, söz konusu işletmecilerin belirli<br />
yükümlülüklere tabi tutulması hedeflenmiştir. Bu sayede etkin piyasa gücüne sahip işletmecilerin<br />
sektördeki üstünlüklerini, sektöre yeni giren <strong>ve</strong>ya sektörde söz konusu işletmecilere rakip hale gelmeye<br />
çalışan işletmecilere karşı kötüye kullanmaları önlenmeye çalışılmaktadır.<br />
Türkiye’de piyasa analizleri 2005 yılında yapılmaya başlanmış <strong>ve</strong> 2006 yılı Ocak ayına kadar sabit, mobil<br />
<strong>ve</strong> genişbantla ilgili piyasaların analizi tamamlanmıştır. BTK tarafından AB tavsiyelerinde yer alan 18<br />
ilgili piyasadan 16’sı aşağıda gösterilen 9 adet konsültasyon dokümanı çerçe<strong>ve</strong>sinde incelenmiş <strong>ve</strong><br />
EPG’ye sahip işletmeciler belirlenmiştir.<br />
37
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Çizelge 5: İlgili Piyasalar <strong>ve</strong> EPG Tespiti<br />
İlgili Piyasalar<br />
Sabit Şebeke Üzerinden Arama Hizmetlerine Yönelik İlgili Piyasalar<br />
Sabit Telefon Şebekesine Erişim Piyasası<br />
EPG Tespit Edilen İşletmeci<br />
Türk Telekom<br />
Türk Telekom<br />
Sabit Şebekede Çağrı Başlatma <strong>ve</strong> Çağrı Taşıma Piyasası<br />
Kiralık Hatlara Yönelik İlgili Piyasalar<br />
Sabit Kamu Telefon Şebekelerinde Toptan Çağrı Sonlandırma Piyasası<br />
Mobil Şebekelere Erişim <strong>ve</strong> Çağrı Başlatma Piyasası<br />
Mobil Çağrı Sonlandırma Piyasası<br />
Genişbant <strong>ve</strong> Ses Hizmetlerinin Sunumu için Bakır Kablo Ağına Paylaşımlı<br />
Erişimi de İçeren Toptan Ayrıştırılmış Erişim Piyasası<br />
Veri Akış Erişimini İçeren Toptan Genişbant Erişim Piyasaları<br />
Türk Telekom<br />
Türk Telekom<br />
Türk Telekom<br />
Turkcell<br />
Turkcell, Vodafone, A<strong>ve</strong>a<br />
Türk Telekom<br />
Türk Telekom<br />
Piyasa analizleri azami üç yılda bir tekrarlanmaktadır. Bununla birlikte ilgili pazarlarda etkin piyasa<br />
gücüne sahip işletmecilerin belirlenmesi amacıyla Kurum re’sen ya da işletmeci <strong>ve</strong>ya işletmecilerin<br />
gerekçeli talebi üzerine daha önceki bir tarihte de pazar analizi yapabilmektedir.<br />
2.2. Erişim <strong>ve</strong> Arabağlantı Düzenlemeleri<br />
2.2.1. Standart Arabağlantı Referans Ücret Tarifeleri<br />
406 sayılı Telgraf <strong>ve</strong> Telefon Kanunu’nun 10’uncu maddesinde 6 yer alan “Kurum; ilgili işletmecilerin,<br />
uygun olduğu ölçüde kendi standart hüküm <strong>ve</strong> şartları içine dâhil edebilecekleri, standart arabağlantı<br />
referans ücret tarifeleri yayınlar <strong>ve</strong> gerektiğinde bunları değiştirir.” hükmü uyarınca, <strong>Kurumu</strong>muz Standart<br />
Arabağlantı Referans Ücret Tarifelerini yayımlamakta <strong>ve</strong> söz konusu tarifeler Kurum tarafından yenisi<br />
yayımlanana kadar yürürlükte kalmaktadır. Bu kapsamda, Türk Telekomünikasyon A.Ş. <strong>ve</strong> Etkin Piyasa<br />
Gücüne (EPG) sahip GSM İşletmecileri için Standart Arabağlantı Referans Ücret Tarifeleri 31.03.2008<br />
tarihinde aşağıdaki çizelgede yer aldığı şekilde yayımlanmıştır.<br />
Çizelge 6: Standart Arabağlantı Referans Ücret Tarifeleri<br />
Türk Telekom Şebekesinde<br />
Çağrı Başlatma <strong>ve</strong> Çağrı<br />
Sonlandırma Ücretleri (Kr/dk.)<br />
Alan İçi<br />
Alan Dışı<br />
GSM Şebekelerinde Çağrı Sonlandırma Ücretleri (Kr/dk.)<br />
Turkcell İletişim<br />
Hizmetleri A.Ş.<br />
Vodafone<br />
Telekomünikasyon A.Ş.<br />
A<strong>ve</strong>a İletişim<br />
Hizmetleri A.Ş.<br />
1,71 2,70 9,10 9,50 11,20<br />
*Ücretler nettir (<strong>ve</strong>rgiler hariçtir).<br />
6 Söz konusu madde 10.11.2008 tarih <strong>ve</strong> 27050 sayılı (mükerrer) Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 5809 sayılı Elektronik<br />
Haberleşme Kanunu ile yürürlükten kaldırılmış, bununla birlikte “Standart Arabağlantı Referans Ücret Tarifeleri”nin yerini erişim tarifeleri<br />
alarak mezkûr Kanun’da düzenlenmiştir.<br />
38
2.2.2. Yerel Ağa Erişim <strong>ve</strong> Toptan Genişbant İnternet Erişimi<br />
Yerel ağın paylaşıma açılması (YAPA), alternatif işletmecilerin Türk Telekom’un sahip olduğu ‘yerel ağ’<br />
olarak adlandırılan <strong>ve</strong> sabit telefon şebekesinin (PSTN) evlere kadar uzanan bakır kablolardan oluşan<br />
kısmını toptan fiyat <strong>ve</strong> koşullarla kiralayarak, kendi son kullanıcılarına ses <strong>ve</strong> genişbant hizmetleri<br />
(internet erişimi, IPTV, <strong>ve</strong>ri iletimi vb.) sunmasına imkân sağlayan bir erişim yöntemidir. YAPA ülkemizde<br />
halihazırda “tam erişim” <strong>ve</strong> “paylaşımlı erişim” olmak üzere iki şekilde uygulanmaktadır. 2008 yılı sonu<br />
itibariyle toplam 45 santral sahası YAPA kapsamında alternatif işletmecilerin erişimine açılmıştır. Mevcut<br />
durumda erişime açılan santral sahaları itibariyle alternatif işletmecilerin yaklaşık olarak 3 milyon<br />
telefon abonesine <strong>ve</strong> 1 milyon ADSL abonesine erişim imkânı bulunmaktadır. 2008 yılı Mart <strong>ve</strong> Mayıs<br />
aylarında Kurum tarafından yapılan denetimlerde, söz konusu santrallerdeki ortak yerleşim alanları<br />
<strong>ve</strong> buralarda hizmetin <strong>ve</strong>rilmesine dair yaşanan sıkıntılar yerinde incelenmiş <strong>ve</strong> sorunların çözümüne<br />
yönelik gerekli düzenlemeler yapılmıştır.<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
İnternet Servis Sağlayıcılar (İSS) YAPA’nın yanı sıra Al-Sat <strong>ve</strong> Veri Akış Erişimi olarak isimlendirilen <strong>ve</strong><br />
sabit genişbant şebekesine farklı noktalardan erişim imkânı <strong>ve</strong>ren toptan hizmetleri, Türk Telekom’dan<br />
satın alarak kendi son kullanıcılarına perakende genişbant internet erişimi sunabilmektedir. 2008 yılı<br />
içerisinde söz konusu erişim yöntemlerine ilişkin Türk Telekom tarafından teklif edilen bazı promosyon<br />
uygulamaları <strong>Kurumu</strong>muzun onayı sonrasında yürürlüğe girmiştir.<br />
Onaylanan promosyonların çoğunluğu belirli bir süre içerisinde İSS’lere başvuracak kullanıcılardan<br />
bağlantı ücretinin <strong>ve</strong> ilk ay kullanım ücretinin alınmamasını içeren kampanyalar şeklinde gerçekleşmiştir.<br />
Bununla birlikte 2008 yılı içerisinde genişbant internet erişimi pazarındaki rekabet <strong>ve</strong> pazar payları<br />
dikkate alınarak;<br />
■ 2009 yılı sonuna kadar TTNet dışındaki İSS’ler için Al-Sat <strong>ve</strong> VAE ücretlerinde %5 indirim,<br />
■ TTNet’ten diğer İSS’lere geçişlerde 2009 yılı sonuna kadar yeniden bağlantı ücreti alınmaması,<br />
■ Alsat’tan VAE’ye geçişlerde İSS’lerden bağlantı ücreti alınmaması<br />
uygulamalarını içeren bir promosyon onaylanarak yürürlüğe girmiştir.<br />
2008 yılı içerisinde onaylanan bir diğer promosyon uygulaması ile, İSS’lerin Al-Sat modelinden VAE<br />
modeline geçirdikleri ADSL kullanıcılarının, kampanyanın başladığı tarihten itibaren VAE tarifeleri<br />
üzerinden ücretlendirilmesi öngörülmüştür. Bu uygulama ile de İSS’lerin VAE yöntemine öncelik<br />
<strong>ve</strong>rmelerinin sağlanması hedeflenmiştir.<br />
2008 yılı sonu itibariyle İSS’lerin toplam abone sayılarının YAPA, VAE <strong>ve</strong> Al-Sat yöntemlerine göre<br />
dağılımına aşağıdaki çizelgede yer <strong>ve</strong>rilmektedir.<br />
Çizelge 7: Toptan Erişim Yöntemlerine Göre Abone Sayıları (2008)<br />
YAPA IP VAE Al-Sat Toplam<br />
6.778 5.766.242 45.215 5.818.235<br />
39
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Aşağıdaki şekilde ise tüketiciler tarafından en çok tercih edilen paket olan 1024 Kbit/s 4 GB kotalı ADSL<br />
hizmetine yönelik perakende ücret 100 birim kabul edilmek üzere, perakende <strong>ve</strong> toptan (YAPA, VAE,<br />
Al-Sat) aylık hat başına ücretlerin (<strong>ve</strong>rgiler dahil) birbirlerine göre ilişkisi gösterilmektedir.<br />
100<br />
1024 Kbit/s, 4 GB Kotal ADSL<br />
80<br />
60<br />
40<br />
20<br />
100<br />
82<br />
59<br />
26<br />
0<br />
Perakende Al-Sat IP-VAE YAPA<br />
(Paylaml Eriim)<br />
Şekil 31: Perakende <strong>ve</strong> Toptan Tarifelerin İlişkisi<br />
2.2.3. Referans Teklifler<br />
Referans teklifler, etkin piyasa gücüne sahip işletmecilerle yapılacak sözleşme şartlarının ortaya<br />
konularak sektörde belirginliğin sağlanması <strong>ve</strong> özellikle sektöre yeni girecek işletmecilerin hangi<br />
şartlarla piyasaya girebileceklerini öngörebilmeleri açısından büyük öneme sahiptir. Bu doğrultuda,<br />
etkin piyasa gücüne sahip işletmecilere referans teklif yayımlama yükümlülüğü getirilmesi tüm<br />
dünyada yaygın biçimde kabul gören bir düzenleme prensibidir. Ülkemizde de Erişim <strong>ve</strong> Arabağlantı<br />
Yönetmeliği’nin 10’uncu maddesinde referans erişim <strong>ve</strong> arabağlantı tekliflerine ilişkin düzenlemelere<br />
yer <strong>ve</strong>rilmektedir. 7<br />
2.2.3.1. Türk Telekom Referans Arabağlantı Teklifi<br />
Türk Telekom’un güncellenen referans arabağlantı teklifi Kurum tarafından onaylanarak Kasım 2008’de<br />
yayımlanmıştır. Söz konusu referans teklifte, Türk Telekom ile arabağlantı gerçekleştirilebilecek yeni toll<br />
<strong>ve</strong> yerel santrallere yer <strong>ve</strong>rilmiştir. Ayrıca, ortak yerleşim ücretleri, bir önceki teklifte yer alan ücretlere<br />
göre yüzde 40 oranında düşürülmüştür.<br />
2.2.3.2. Türk Telekom Referans Yerel Ağa Ayrıştırılmış Erişim Teklifi<br />
22.11.2006 tarihinde onaylanarak yürürlüğe giren ilk teklifte, Temmuz 2007’de ücretler konusunda<br />
güncelleme yapılmış <strong>ve</strong> aylık devre kirası ücretleri düşürülmüştür. İlgili mevzuat uyarınca Mart 2008’de<br />
Türk Telekom tarafından <strong>Kurumu</strong>muza sunulan taslak teklif, kamuoyu görüşlerine açılmış <strong>ve</strong> ilgili<br />
tarafların görüşleri alınmıştır. Ayrıca yerel ağın paylaşıma açılması kapsamında sözleşme imzalayan 10<br />
işletmeci <strong>ve</strong> Türk Telekom yetkilileri Kuruma da<strong>ve</strong>t edilmiş <strong>ve</strong> uygulamada yaşanan sıkıntılara dair görüş<br />
7 Referans tekliflere ilişkin hükümler 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun 19’uncu maddesinde “Referans erişim teklifi” başlığı<br />
altında düzenlenmiştir.<br />
40
alış<strong>ve</strong>rişini sağlayan toplantılar gerçekleştirilmiştir. Alternatif işletmecilerin erişimine açılacak santral<br />
sayısı, blok talep değerlendirme <strong>ve</strong> tesis süreçleri, devre tesis süreçleri <strong>ve</strong> YAPA hizmetleri kapsamında<br />
toptan seviyede uygulanacak ücretler; 2008 yılında gerçekleştirilen referans teklif çalışmalarında öne<br />
çıkan konular olup, <strong>Kurumu</strong>muz tarafından bu konular üzerinde ayrıntılı çalışmalar yapılmıştır.<br />
Ayrıca, 2008 yılında Kurum tarafından işletilen bir uzlaştırma prosedürü sonucunda arabağlantı, <strong>ve</strong>ri<br />
akış erişimi <strong>ve</strong> yerel ağa erişim amaçlarına yönelik boru <strong>ve</strong> kanal paylaşımı taleplerinde esas alınmak <strong>ve</strong><br />
Türk Telekom Referans Arabağlantı, Referans Veri Akış Erişimi <strong>ve</strong> Referans Ayrıştırılmış Yerel Ağa Erişim<br />
Tekliflerinin eki olmak üzere, ‘Tesis Paylaşımında Uygulanacak Usul, Esas <strong>ve</strong> Ücretler’ Türk Telekom’dan<br />
talep edilmiştir. Türk Telekom söz konusu çalışmayı Ağustos ayında <strong>Kurumu</strong>muza iletmiştir. “Yeraltı <strong>ve</strong>/<br />
<strong>ve</strong>ya Havai Tesislerin Paylaşımı” ile “Bina Girişi <strong>ve</strong>/<strong>ve</strong>ya Bina İçi F/O Kablo Bağlantıları”nda uygulanacak<br />
usul <strong>ve</strong> esasları içeren söz konusu dokümanlar Kurum tarafından incelenerek kamuoyu görüşleri<br />
alınmıştır. Diğer taraftan, konuyla ilgili olarak Türk Telekom’la toplantılar yapılmıştır. Gerekli açıklama <strong>ve</strong><br />
düzeltme talepleri Türk Telekom’a iletilmiş olup, söz konusu dokümanların ilgili Referans Tekliflerin eki<br />
olacak şekilde onaylanması çalışmalarının 2009 başında tamamlanması beklenmektedir.<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
2.2.3.3. Türk Telekom Referans Al-Sat Yöntemiyle xDSLToptan Satış Teklifi<br />
Referans Al-Sat Yöntemiyle xDSL Toptan Satış Teklifi, ilgili mevzuat gereğince Türk Telekom tarafından<br />
2008 yılı Mart ayı sonunda <strong>Kurumu</strong>muza sunulmuştur. Teklif, yapılan incelemeler <strong>ve</strong> değerlendirmeler<br />
sonucunda, Ekim 2008’de onaylanarak yürürlüğe girmiştir. Ayrıca, VDSL2 teknolojisine dayalı Al-Sat<br />
hizmeti (16 Mbit/s <strong>ve</strong> 32 Mbit/s) tarifeleri Mayıs 2008’de onaylanarak referans teklife dâhil edilmiştir.<br />
2.2.3.4. Türk Telekom Referans IPSeviyesinde Veri Akış Erişimi Teklifi<br />
Türk Telekom tarafından hazırlanıp <strong>Kurumu</strong>muza sunulan “Referans Veri Akış Erişimi Teklifi”, DSL şebekesi<br />
kapsamında trafiğin SSG (Service Selection Gateway) noktalarından İSS’lere (IP formatında) teslim<br />
edildiği modeli esas alması nedeniyle ‘Referans IP Seviyesinde Veri Akış Erişimi Teklifi’ olarak yeniden<br />
adlandırılmıştır. Türk Telekom tarafından 2008 yılında sunulan Referans IP Seviyesinde Veri Akış Erişimi<br />
Teklifi yapılan inceleme, değerlendirme <strong>ve</strong> düzeltmeler sonrasında Eylül 2008’de onaylanmış <strong>ve</strong> 1 Kasım<br />
2008 itibariyle yürürlüğe girmiştir. Söz konusu teklifte yapılan en önemli değişiklik aylık ücretlerle ilgili<br />
olup, onaylanan teklif ile Temmuz 2007’den beri yürürlükte olan tarifeler karşılaştırıldığında, hızlara<br />
göre değişmekle birlikte %4 ile %13,4 arasında indirimler gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, teklif kapsamındaki<br />
ortak yerleşim ücretleri, yürürlükteki ücretlere göre %40 oranında düşürülmüştür. Temmuz 2008’de<br />
VDSL2 teknolojisiyle IP Seviyesinde Veri Akış Erişimi hizmeti (16 Mbit/s <strong>ve</strong> 32 Mbit/s) sunumuna ilişkin<br />
tarifeler onaylanarak Referans IP Seviyesinde Veri Akış Erişimi Teklifi’ne dâhil edilmiştir.<br />
2.2.3.5. Türk Telekom Referans ATMSeviyesinde Veri Akış Erişimi Teklifi<br />
Temmuz 2007’de alınan bir Kurul Kararı gereğince Türk Telekom tarafından <strong>Kurumu</strong>muza sunulan<br />
“Referans ATM Seviyesinde Veri Akış Erişimi Teklifi”, daha önce onaylanmış olan “Referans IP Seviyesinde<br />
Veri Akış Erişimi Teklifi” dikkate alınarak yapılan incelemeler <strong>ve</strong> değerlendirmeler sonucunda 2008 yılı<br />
içerisinde ilk defa onaylanmıştır. Söz konusu Teklif 01.07.2009 tarihinden itibaren yürürlüğe girecektir.<br />
İSS’ler, daha fazla yatırım yapmayı gerektiren bu yöntemle birlikte, kurumsal kullanıcıların ihtiyaçlarına<br />
yönelik olarak, Al-Sat <strong>ve</strong> IP Veri Akış Erişimi’ne göre hizmet kalitesinde daha fazla farklılaştırma yapabilme<br />
imkânını elde edebileceklerdir.<br />
41
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
2.2.3.6. GSM (A<strong>ve</strong>a, Turkcell, Vodafone) Referans Arabağlantı Teklifleri<br />
Üç GSM işletmecisi tarafından sunulan Referans Arabağlantı Teklifi taslakları, kamuoyu görüşüne<br />
açılmasını müteakip gelen görüşler ile mevzuat hükümleri kapsamında değerlendirilmiş, ilgili<br />
maddelerde gerekli değişiklikler yapılarak onaylanmış <strong>ve</strong> 8 Ağustos 2008 tarihinde yayımlanmıştır. Söz<br />
konusu Referans Arabağlantı Teklifleri’nde; çağrı sonlandırma hizmetlerine ses ile birlikte <strong>ve</strong>ri hizmetleri<br />
de dahil edilmiş, belirlenen ortak yerleşim ücretlerinin bir önceki tekliflerdeki ücretlere kıyasla yaklaşık<br />
%50 oranında düşürülmüştür.<br />
2.2.4. Uzlaştırma Faaliyetleri<br />
İlgili mevzuat uyarınca işletmeciler arasında erişim <strong>ve</strong> arabağlantıya ilişkin konularda anlaşma<br />
sağlanamaması halinde, taraflardan herhangi biri Kurumdan uzlaştırma prosedürü işletmesini talep<br />
edebilmektedir.<br />
2008 yılı içinde <strong>Kurumu</strong>muz tarafından işletilen uzlaştırma prosedürleri çerçe<strong>ve</strong>sinde, işletmecilerinin<br />
kendi aralarında üzerinde uzlaşmazlık bulunan hususlara ilişkin erişim <strong>ve</strong> arabağlantı sözleşmeleri için<br />
uygun görülen hüküm, koşul <strong>ve</strong> ücretlerin belirlenmiş olduğu toplam 46 adet uzlaştırma prosedürü<br />
sonuçlandırılmıştır.<br />
Çizelge 8: <strong>Kurumu</strong>muzca Sonuçlandırılmış Uzlaştırma Prosedürleri (2008)<br />
Aralarında Anlaşmazlık Bulunan Taraflar<br />
Adet<br />
UMTH İşletmecisi – Türk Telekom 11<br />
UMTH İşletmecisi – GSM İşletmecisi 23<br />
GSM İşletmecisi - GSM İşletmecisi 4<br />
Türk Telekom – GSM İşletmecisi 3<br />
İSS – Türk Telekom 2<br />
Rehberlik Hizmeti İşletmecisi – Türk Telekom 1<br />
Rehberlik Hizmeti İşletmecisi – GSM İşletmecisi 2<br />
Toplam 46<br />
2.2.5. Erişim Sözleşmeleri<br />
İşletmecilerin kendi aralarında imzaladıkları erişim <strong>ve</strong> arabağlantı sözleşmeleri ilgili mevzuat gereğince<br />
Kuruma sunulmaktadır. Bu çerçe<strong>ve</strong>de bugüne değin Kuruma sunulan <strong>ve</strong> yürürlükte bulunan sözleşme<br />
türleri ile adetlerine Çizelge 9’da yer <strong>ve</strong>rilmektedir. 8<br />
8 Çizelge’de 2008 yılı sonu itibariyle işletmeciler arasında imzalanan <strong>ve</strong> Kuruma sunulan sözleşmelerin toplam sayısı yer almaktadır. İşletmecilerin<br />
yurt dışı işletmecilerle yaptıkları <strong>ve</strong> Kuruma sundukları erişim <strong>ve</strong> arabağlantı sözleşmeleri dahil değildir.<br />
42
Çizelge 9: Kuruma Sunulan Erişim <strong>ve</strong> Arabağlantı Sözleşmeleri<br />
Sözleşme Tarafları<br />
Adet<br />
PSTN – GSM 3<br />
GSM – GSM 3<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
PSTN – UMTH (A Tipi:11, B Tipi:9, C Tipi:16) 36<br />
Yerel Ağa Erişim (PSTN-İSS; UMTH vb.) 10<br />
Veri Akış Erişimi (PSTN-İSS) 13<br />
Alsat (Yeniden Satış) (PSTN-İSS) 20<br />
GSM – UMTH 62<br />
UMTH – UMTH 24<br />
PSTN – GMPCS 1<br />
GSM – GMPCS 4<br />
UMTH – GMPCS 2<br />
Toplam 178<br />
Kuruma sunulan erişim <strong>ve</strong> arabağlantı sözleşmeleri yürürlükteki yasa <strong>ve</strong> yönetmelik hükümleri<br />
kapsamında incelenmekte <strong>ve</strong> mevzuat çerçe<strong>ve</strong>sinde tespit edilen eksiklik <strong>ve</strong> uygunsuzlukların<br />
işletmeciler tarafından giderilmesi sağlanmaktadır.<br />
2.2.6. Hesap Ayrımı <strong>ve</strong> Maliyet Muhasebesi<br />
Erişim <strong>ve</strong> Arabağlantı Yönetmeliği’ne dayanılarak hazırlanan Hesap Ayrımı <strong>ve</strong> Maliyet Muhasebesine<br />
İlişkin Usul <strong>ve</strong> Esaslar gereğince GSM mobil çağrı sonlandırma hizmetleri piyasasında EPG’ye sahip<br />
işletmeciler <strong>ve</strong> Türk Telekomünikasyon A.Ş. hesap ayrımı <strong>ve</strong> maliyet muhasebesi yapmakla yükümlüdür.<br />
2008 yılı içerisinde Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. <strong>ve</strong> Türk Telekomünikasyon A.Ş. tarafından 2007<br />
yılına ilişkin raporlar <strong>Kurumu</strong>muza sunulmuştur. Ayrıca 2008 yılında, anılan işletmecilerin 2007 yılında<br />
sunduğu raporlarının incelenmesi amacıyla denetimler gerçekleştirilmiştir.<br />
28.12.2005 tarih <strong>ve</strong> 26037 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kurul Kararı ile 31.12.2005 tarihinden<br />
itibaren GSM işletmecilerinin tamamının GSM mobil çağrı sonlandırma piyasasında EPG’ye sahip<br />
işletmeci olarak belirlenmesini müteakiben Vodafone Telekomünikasyon A.Ş. <strong>ve</strong> A<strong>ve</strong>a İletişim Hizmetleri<br />
A.Ş. de 2006 yılı başı itibariyle hesap ayrımı <strong>ve</strong> maliyet muhasebesi yükümlüsü olmuştur. Bu kapsamda,<br />
2008 yılı içerisinde anılan işletmeciler tarafından 2007 yılına ait geçiş dönemi <strong>ve</strong>rilerini içeren raporlar<br />
<strong>Kurumu</strong>muza sunulmuştur.<br />
43
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
2.2.7. AB Destekli Erişim Projesi<br />
AB Komisyonu tarafından finanse edilen <strong>ve</strong> DeLeeuw International tarafından yürütülen “Türk<br />
Telekomünikasyon Piyasasında Erişim Çerçe<strong>ve</strong>sinin Geliştirilmesine İlişkin Teknik Yardım Projesi” 7<br />
Ocak 2008 tarihinde başlatılmış <strong>ve</strong> 11 Kasım 2008 tarihinde düzenlenen kapanış toplantısının ardından<br />
Teknik Şartnamede tanımlanan faaliyetler itibariyle 15 Kasım 2008’de tamamlanmıştır. Bunlara ila<strong>ve</strong><br />
olarak, proje neticesinde atıl kalan fonların değerlendirilmesi amacıyla, danışman firmadan arabağlantı<br />
fiyat düzenlemelerine ilişkin ek raporlar hazırlanması talep edilmiştir. Söz konusu raporların Ocak 2009<br />
itibariyle tamamlanması öngörülmektedir. Proje kapsamında yürütülen faaliyetlere <strong>ve</strong> elden edilen<br />
çıktılara aşağıda yer <strong>ve</strong>rilmektedir.<br />
■ Yerel ağın paylaşıma açılması: AB ülkeleri kıyaslama raporu, referans yerel ağa erişim tekfinin gözden<br />
geçirilmesine ilişkin rapor <strong>ve</strong> ilgili işletmeciler tarafından katılım sağlanan atölye çalışması.<br />
■ Sabit erişim <strong>ve</strong> taşıma şebekeleri ile mobil şebekelere yönelik maliyet modelleri <strong>ve</strong> söz konusu<br />
modellerin işleyişini açıklayan kullanım kılavuzları, her bir model için ilgili işletmeciler ile yapılan<br />
atölye çalışmaları.<br />
■ Hesap ayrımı <strong>ve</strong> maliyet muhasebesine ilişkin olarak AB ülkeleri ile kıyaslamaları <strong>ve</strong> ülkemize yönelik<br />
tavsiyeleri içeren raporlar <strong>ve</strong> ilgili işletmecilerin katılımı ile gerçekleştirilen atölye çalışmaları.<br />
44
3.<br />
Son Kullanıcıya Yönelik Düzenleme <strong>ve</strong><br />
Faaliyetler<br />
3.1. Perakende Sabit Telefon Hizmetlerine İlişkin Tarife Kararları<br />
Türk Telekom’un son kullanıcı hizmetine ilişkin tarifeleri Tarife Yönetmeliği kapsamında onaylanmaktadır.<br />
Tarife Yönetmeliği’ne dayalı olarak “Sabit Telefon Şebekesine Erişim Veya Sabit Şebeke Üzerinden<br />
Arama Hizmetlerine Yönelik İlgili Piyasalarda Etkin Piyasa Gücüne Sahip İşletmecilerin Bazı Hizmetlerine<br />
İlişkin Tarifelerin Tavan Fiyat Yöntemi İle Onaylanmasına Yönelik Usul Ve Esaslara İlişkin Tebliğ” (Yeni Tavan<br />
Fiyat Tebliği) 16.01.2007 tarih <strong>ve</strong> 26405 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
2008 yılında Türk Telekom’un sunmakta olduğu sabit telefon hizmetine ilişkin yeni tarifeler Ağustos<br />
ayı içerisinde onaylanarak yürürlüğe girmiştir. Ayrıca Türk Telekom 2008 yılı içerisinde paket arama<br />
hizmetlerine ilişkin yeni tarife seçeneklerini <strong>Kurumu</strong>muza sunmuştur. Bunlardan Akşam Konuşturan<br />
Tarife, Akşam Konuşturan Tarife Ek Paketi Kampanyası, Uzun Konuşturan Tarife, Dakika Tarife Paketleri<br />
<strong>ve</strong> Kampanyaları <strong>Kurumu</strong>muzca onaylanmıştır. Söz konusu paketlerde, paket ücretleri karşılığında<br />
şehiriçi <strong>ve</strong>ya şehirlerarası aramalarda kullanılmak üzere abonelere belli miktarda görüşme hakkı<br />
tanınmaktadır. Görüntülü telefon hizmeti <strong>ve</strong> bu hizmete ilişkin kampanyalar da 2008 yılı içerisinde<br />
onaylanarak yürürlüğe girmiştir. Bu temel hizmetlerin yanı sıra çocuklara yönelik Masal <strong>ve</strong> Müzik<br />
Servisi, yeni evlenenlere yönelik Evlilik Kampanyası, Çağrı Tamamlama Servisi, Inmarsat Tarifeleri,<br />
Arızalı Hatlara Ücretsiz Şehiriçi Görüşme <strong>ve</strong>rilmesi, Petrol Ofisi Kampanyası, Bahar Kampanyası, Ek Hat<br />
Kampanyası, Türk Telekom - Deutsche Telekom İşbirliği, Türk Telekom DECT Kampanyası, Yurtdışından<br />
Arama Hizmeti, 170 Kısa Numaralarına ilişkin çeşitli tarife başvuruları değerlendirilmiştir.<br />
3.2. Mobil Telefon Hizmetlerine İlişkin Tarife Kararları<br />
GSM işletmecileri ile <strong>Kurumu</strong>muz arasında imzalanan GSM İmtiyaz Sözleşmelerinde yer alan hükümler<br />
gereğince; GSM işletmecilerinin son kullanıcılarına uygulayacakları tarifelere ilişkin üst sınır Kurum<br />
tarafından belirlenerek onaylanmaktadır. Bu kapsamda GSM azami tarifeleri 2008 yılı içinde Mart <strong>ve</strong><br />
Eylül aylarında olmak üzere iki defa belirlenerek onaylanmıştır. Onaylanan üst sınırın altında kalmak<br />
şartıyla işletmeciler söz konusu tarifelerini serbestçe belirleyebilmektedir. Bununla birlikte, Turkcell<br />
İletişim Hizmetleri A.Ş.’nin son kullanıcılarına sunmuş olduğu tarifelerine ilişkin yapılan şikâyetler<br />
2007 yılı içerisinde incelenerek söz konusu işletmecinin normal <strong>ve</strong> indirimli uygulamaları kapsamında<br />
açıklanan şebeke içi tarifelerinin, aynı dönem içerisinde diğer işletmecilere uyguladığı en düşük<br />
çağrı sonlandırma ücretinin altında kalmamasının sağlanması karara bağlanmıştır. 2008 yılında ise<br />
söz konusu karara ilişkin olarak yapılan uygulamaların değerlendirilmesi <strong>ve</strong> işletmeciler arasında<br />
mutabakat sağlanabilmesini teminen bir karar daha alınmıştır. Anılan kararların yürütmesi Danıştay<br />
tarafından durdurulmuş olup hukuki süreç devam etmektedir.<br />
Mobil telekomünikasyon hizmetleri kapsamında ses hizmetlerinin yanı sıra <strong>ve</strong>ri hizmetleri <strong>ve</strong> internet<br />
hizmetlerinin de mobil işletmeciler tarafından gerek yeni kullanıcıların elde edilmesi gerekse mevcut<br />
kullanıcıların bağlılıklarının arttırılması amacıyla kullanıldığı <strong>ve</strong> söz konusu hizmetlerde çeşitli avantajlı<br />
45
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
uygulamaların özellikle numara taşınabilirliği uygulaması kapsamında olmak üzere 2008 yılında da<br />
yoğun bir şekilde sunulduğu görülmüştür. Ses <strong>ve</strong> <strong>ve</strong>ri hizmetlerinin bir arada sunulmasına olanak<br />
tanıyan platformların sağlanmasına ilişkin kampanyalı uygulamalara 2008 yılında da devam edilmiştir.<br />
Ayrıca, internet <strong>ve</strong> SMS kullanımını arttırmaya yönelik uygulamalarla yeni kontör yüklenmesi karşılığında<br />
kullanıcılara çeşitli avantajlar sağlayan kampanyaların da ağırlıklı olarak uygulandığı görülmüştür.<br />
3.3. Tüketici Şikâyetleri Merkezi<br />
Elektronik haberleşme sektöründe faaliyet gösteren işletmecilerin sebep olduğu tüketici haklarının<br />
ihlaline dair şikayet <strong>ve</strong> taleplerin Kuruma sağlıklı bir şekilde ulaşıp değerlendirilebilmesini<br />
sağlamak amacıyla kurulan “Tüketici Şikayetleri Merkezi” 2002 yılı Temmuz ayından beri faaliyet<br />
göstermektedir. Tüketiciler şikâyetlerini, istek <strong>ve</strong> taleplerini e-posta, telefon, faks, posta yoluyla Merkeze<br />
ulaştırabilmektedir. Elde edilen tüketici şikâyet <strong>ve</strong> istekleri bilgisayar ortamına aktarılarak sağlıklı bir<br />
şekilde değerlendirilmekte, elde edilen bu bilgilerin istatistikî olarak sınıflandırılması <strong>ve</strong> bunların<br />
analizinin yapılmasını müteakiben tüketici şikâyetlerinin giderilmesine çalışılmaktadır.<br />
<strong>Kurumu</strong>muza 2008 yılında 5027 adet Tüketici Şikâyeti Başvurusu yapılmıştır. Yapılan tüketici<br />
başvurularının çoğu abonelik sözleşmelerine ilişkin olup, sabit ücretlerin kaldırılmasına ilişkin öneriler<br />
ikinci sırada yer almaktadır. Çizelge 10’da konularına göre tüketici başvurularının sınıflandırılmasına yer<br />
<strong>ve</strong>rilmiştir.<br />
Çizelge 10: Konularına Göre Tüketici Şikayeti Başvuruları<br />
Konu<br />
Sayı<br />
Abonelik Hizmetleri 1465<br />
Öneri(Sabit Ücretin kaldırılması, yalın ADSL) 681<br />
Baz İstasyonları 592<br />
ISS’lerin Hizmetleri 573<br />
Kurum ile İlgisiz 395<br />
TİB (İnternet içerik, Telefon Dinleme) 357<br />
Tarife 252<br />
Fatura İtirazı 216<br />
Diğer 210<br />
UMTH - Numara Taşınabilirliği 180<br />
Teşekkür 55<br />
İthalat 40<br />
İnsan Kaynakları 11<br />
4982 sayılı <strong>Bilgi</strong> Edinme Kanunu kapsamında <strong>Kurumu</strong>muza 1530 adet bilgi edinme başvurusu<br />
yapılmıştır. Toplam başvuru içinde 193 adet başvuru <strong>Bilgi</strong> Edinme Hakkı Kanunu’na <strong>ve</strong> ilgili yönetmeliğe<br />
uygun olmaması nedeniyle reddedilmiştir. Başvuruya <strong>ve</strong>rilen 2 cevap için başvuru sahibi tarafından<br />
<strong>Bilgi</strong> Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz yapılmıştır. Bunlardan 1 adedi <strong>Bilgi</strong> Edinme Değerlendirme<br />
Kurulu tarafından reddedilmiştir. 1 adedi ise Kurul tarafından incelenmeye alınmıştır.<br />
46
3.4. Kısa Mesajlarda Türkçe Karakter Kullanımı<br />
Bu çalışmada kısa mesajlarda ç, ş, Ş, ğ, Ğ, İ <strong>ve</strong> ı harflerinin kullanılması durumunda bir mesajda yer<br />
alabilecek maksimum karakter sayısının düşmesi <strong>ve</strong> bunun sonucunda söz konusu karakterleri<br />
içeren mesajların bölünerek birden fazla mesaj olarak ücretlendirilmesi probleminin çözülmesi<br />
amaçlanmıştır.<br />
Kısa mesajlarda Türkçe karakter kullanımı ile ilgili olarak işletmeciler tarafından geliştirilen yeni<br />
ücretlendirme sistemlerinin 15.05.2008 tarihinde devreye alınması sağlanmış, Türkçe karakter içeren<br />
<strong>ve</strong> 160 karakterden az olan bir mesajın birden fazla mesaja bölünerek iletilmesi problemi önlenmiştir.<br />
Böylece yaşanan tüketici mağduriyeti giderilmiştir. Buna ila<strong>ve</strong> olarak Avrupa Telekomünikasyon<br />
Standartları Enstitüsü (ETSI), Üçüncü Nesil Ortaklık Projesi (3GPP) Grubu nezdinde yürütülen çalışmalar<br />
sonucunda, 21.03.2008 tarihinde 3GPP TS 23.038 <strong>ve</strong> 3GPP TS 23.040 standartları Türkçe karakterlerin<br />
tamamının 7 bit ile kodlanmasına imkan <strong>ve</strong>recek şekilde güncellenmiş <strong>ve</strong> kısa mesajlarda Türkçe<br />
karakter desteği bir standart gerekliliği haline gelmiştir. Üreticilere söz konusu standartlara uyum için<br />
01.07.2009 tarihine kadar süre <strong>ve</strong>rilmiş olup üreticiler tarafından cihazların uyumlu hale getirilmesi<br />
amacıyla yürütülen çalışmalar devam etmektedir.<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Ayrıca konu ile ilgili olarak uygulamaya ilişkin usul <strong>ve</strong> esaslar ile işletmeciler <strong>ve</strong> üreticilerin<br />
yükümlülüklerinin <strong>ve</strong> ihlal durumunda uygulanacak müeyyidelerin bir yönetmelik ile düzenlenmesi<br />
planlanmış <strong>ve</strong> “Kısa Mesajlarda Türkçe Karakter Kullanımına Dair Yönetmelik Taslağı” hazırlanmıştır.<br />
Taslak yönetmelikle ilgili olarak Kurum içi <strong>ve</strong> kurum dışı görüş alma süreci tamamlanmıştır. Yönetmelik<br />
taslağı ülkemizin AB nezdindeki yükümlülükleri kapsamında Dış Ticaret Müsteşarlığı aracılığıyla<br />
AB Komisyonuna bildirilmiştir. Yönetmelik Taslağı ile ilgili olarak bildirim süreci kapsamında Avrupa<br />
Komisyonu’ndan çeşitli görüşler alınmış olup, konu ile ilgili değerlendirme çalışmaları devam<br />
etmektedir.<br />
3.5. GSM Kapsama Alanı Çalışmaları<br />
GSM kırsal kapsama alanlarının genişletilmesi <strong>ve</strong> iyileştirilmesi amacıyla 2007 yılı sonu itibariyle<br />
başlatılan çalışmalar 2008 yılında da devam etmiş olup, yapılan çalışmalar sonucunda GSM kapsama<br />
alanlarının genişletilmesi konusunda önemli ilerlemeler kaydedilmiştir. Buna göre 2008 yılı sonu<br />
itibariyle nüfusu>500 olan bütün yerleşim yerlerinde asgari bir işletmecinin bulunması hedeflenmiş<br />
olup bu hedeflere de büyük oranda ulaşılmıştır. Nüfusu
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
4.<br />
Yetkilendirme Faaliyetleri<br />
4.1. Sunulan Hizmetler<br />
2008 yılında Türkiye elektronik haberleşme sektörüne, 1 adet altyapı hizmeti işletmecisi, 1 adet GMPCS<br />
Mobil Telefon hizmeti işletmecisi, 2 adet uzak mesafe telefon hizmeti işletmecisi, 24 adet internet servis<br />
sağlayıcısı <strong>ve</strong> 1 adet rehberlik hizmeti işletmecisi dâhil olmuştur. Yeni yetkilendirmeler ile sektördeki<br />
işletmeci sayısının artmasıyla, tüketicilere sunulan hizmet çeşiti de artmıştır. 2008 yılı içerisinde mevcut<br />
yetkilendirmelere devam edilmiş olup, yeni bir hizmete yönelik yetkilendirme yapılmamıştır.<br />
4.1.1. Kablo Platform Hizmeti<br />
Kablo platform hizmeti, kablo platform şebekesi üzerinden şifreli/şifresiz radyo/TV sinyallerinin tek<br />
yönlü/çift yönlü biçimde kullanıcılara <strong>ve</strong>/<strong>ve</strong>ya abonelere sunulmasını <strong>ve</strong> söz konusu şebekeye ait her<br />
türlü altyapıyı tesis etmeyi <strong>ve</strong> işletmeyi kapsayan telekomünikasyon hizmetidir. 2008 yılı sonu itibariyle<br />
ülkemizde söz konusu hizmeti <strong>ve</strong>rmekle yetkilendirilmiş 5 adet işletmeci bulunmaktadır. 2008 yılında,<br />
söz konusu işletmecilerin ödediği toplam 148.004,39 TL (KDV dahil) - yetkilendirme ücreti Hazineye<br />
gelir kaydedilmiştir.<br />
4.1.2. Karasal Hatlar Üzerinden Veri İletimi Hizmeti<br />
Karasal hatlar üzerinden <strong>ve</strong>ri iletimi, <strong>ve</strong>rinin fiber optik, bakır, koaksiyel, r/l vb. karasal kablolu <strong>ve</strong>/<br />
<strong>ve</strong>ya kablosuz hatlar üzerinden herhangi bir işleme tâbi tutulmaksızın şebeke sonlanma noktaları<br />
arasındaki iletimini ifade etmektedir. 2008 yılı sonu itibariyle ülkemizde söz konusu hizmeti <strong>ve</strong>rmekle<br />
yetkilendirilmiş 25 adet işletmeci bulunmaktadır. 2008 yılında, söz konusu işletmecilerin ödediği<br />
toplam 338.272,44 TL (KDV dâhil) - yetkilendirme ücreti Hazineye gelir kaydedilmiştir.<br />
4.1.3. Uydu Telekomünikasyon Hizmeti<br />
Uydu telekomünikasyon hizmeti, uydular <strong>ve</strong> uydu yer istasyonları aracılığı ile tek <strong>ve</strong>ya çift yönlü olarak,<br />
elektromanyetik dalgalar vasıtasıyla coğrafi olarak birbirinden uzak noktalar arasında telefon hizmeti<br />
hariç olmak üzere uygun terminal cihazlarıyla kullanıcılara/abonelere ses <strong>ve</strong> <strong>ve</strong>ri iletişimi hizmeti ile<br />
ilgili altyapının işletilmesini kapsamaktadır. 2008 yılı sonu itibariyle ülkemizde söz konusu hizmeti<br />
<strong>ve</strong>rmekle yetkilendirilmiş 20 adet işletmeci bulunmaktadır. 2008 yılında, söz konusu işletmecilerin<br />
ödediği toplam 640.517,79 TL (KDV dâhil) - yetkilendirme ücreti Hazineye gelir kaydedilmiştir.<br />
4.1.4. Uydu Platform Hizmeti<br />
Uydu platform hizmeti, değişik iletim ortamlarından alınan telefon hizmeti hariç olmak üzere ses, <strong>ve</strong>ri<br />
<strong>ve</strong> görüntü işaretlerinin sayısal uydu platformunda kodlayıcı <strong>ve</strong> çoklayıcı grupları yardımıyla sayısal<br />
ortama çevrilerek, uydu yer istasyonları vasıtasıyla sayısal paketler halinde uyduya gönderilmesi <strong>ve</strong><br />
uydudan alınan sayısal işaretlerin uygun terminal cihazları vasıtasıyla abonelerine iletilmesi hizmetini<br />
ifade etmektedir. 2008 yılı sonu itibariyle ülkemizde söz konusu hizmeti <strong>ve</strong>rmekle yetkilendirilmiş 2<br />
adet işletmeci bulunmaktadır. 2008 yılında, söz konusu işletmecilerin ödediği toplam 193.298,20 TL<br />
(KDV dâhil) - yetkilendirme ücreti Hazineye gelir kaydedilmiştir.<br />
48
4.1.5. GMPCS Mobil Telefon Hizmeti<br />
GMPCS mobil telefon hizmeti, pozisyonu <strong>ve</strong> çalışma frekansları ITU tarafından belirlenmiş <strong>ve</strong> tahsis<br />
edilmiş bulunan, bir sabit <strong>ve</strong>ya mobil, genişbant <strong>ve</strong>ya darbant, küresel <strong>ve</strong>ya küresel olmayan, yere<br />
göre durağan olan <strong>ve</strong>ya olmayan, mevcut <strong>ve</strong>ya plânlanan bir uydu kümesi üzerinden kullanıcılara<br />
<strong>ve</strong>rilen doğrudan ses, <strong>ve</strong>ri, faks <strong>ve</strong> benzeri hizmetleri kapsamaktadır. 2008 yılı sonu itibariyle ülkemizde<br />
söz konusu hizmeti <strong>ve</strong>rmekle yetkilendirilmiş 5 adet işletmeci bulunmaktadır. Bu yıl içinde, söz<br />
konusu işletmecilerin ödediği toplam 241.621,18 TL (KDV dâhil) - yetkilendirme ücreti Hazineye gelir<br />
kaydedilmiştir.<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
4.1.6. Ortak Kullanımlı Telsiz Hizmeti<br />
Ortak kullanımlı telsiz hizmeti, analog <strong>ve</strong> sayısal teknolojiler kullanılarak aynı sistem içerisinde bir <strong>ve</strong>ya<br />
birden fazla kapalı kullanıcı grubunu barındıran, en az bir merkez telsiz <strong>ve</strong> yeteri kadar abone telsiz<br />
cihazından oluşan, tek <strong>ve</strong>/<strong>ve</strong>ya çift yönlü olarak ses, <strong>ve</strong>ri <strong>ve</strong> optimize paket <strong>ve</strong>ri, mesaj, görüntü vb.<br />
hizmetlerin abonelere sunulmasını içeren, hücresel <strong>ve</strong>/<strong>ve</strong>ya hücresel olmayan, yerel <strong>ve</strong> bölgesel bazda<br />
işletilebilen telekomünikasyon hizmetini kapsamaktadır. Ülkemizde söz konusu hizmeti <strong>ve</strong>rmekle<br />
yetkilendirilmiş 51 adet işletmeci bulunmaktadır. 2008 yılında, söz konusu işletmecilerin ödediği<br />
toplam 330.974,18 TL (KDV dâhil) - yetkilendirme ücreti Hazineye gelir kaydedilmiştir.<br />
4.1.7. Rehberlik Hizmeti<br />
Rehberlik hizmeti, rehber bilgilerinin başta işletmecilere tahsis edilen 118XY yapısındaki numaralardan<br />
telefonla sorgulama olmak üzere, basılı, elektronik ya da mümkün olan diğer yollarla kullanıcılara<br />
ulaştırılmasını <strong>ve</strong> ilgili katma değerli hizmetlerin sunulmasını kapsamaktadır. 2008 yılı sonu itibariyle söz<br />
konusu hizmeti sunmak için toplam 8 işletmeci yetkilendirilmiş olup, 2008 yılı içinde yetkilendirilmiş<br />
olan 1 işletmeciden numara ücretleri dâhil toplam (KDV dâhil) 129.544,55 TL Hazineye aktarılmıştır.<br />
4.1.8. Uzak Mesafe Telefon Hizmeti<br />
Uzak mesafe telefon hizmeti (UMTH), işletmecilere ait her türlü telekomünikasyon şebekesi <strong>ve</strong> altyapısı<br />
üzerinden her türlü teknolojiyi kullanarak kullanıcılara iller arası <strong>ve</strong>/<strong>ve</strong>ya uluslararası telefon hizmeti<br />
sunulmasını kapsamaktadır. 2008 yılında UMTH’ye ilişkin olarak 2 yeni işletmeciye yetkilendirme<br />
<strong>ve</strong>rilmiş olup; 2008 yılı sonu itibariyle ülkemizde söz konusu hizmeti <strong>ve</strong>rmekle yetkilendirilmiş 32 adet<br />
işletmeci bulunmaktadır. 2008 yılında, söz konusu işletmecilerin ödedikleri toplam 1.922.674,71 TL<br />
(KDV dâhil) yetkilendirme ücreti Hazineye gelir olarak kaydedilmiştir.<br />
4.1.9. Altyapı İşletmeciliği Hizmeti<br />
Altyapı işletmeciliği hizmeti, işletmecilere <strong>ve</strong> kullanıcılara telekomünikasyon hizmetleri sunulmasına<br />
imkân sağlayan transmisyon altyapısı kurulması <strong>ve</strong> işletilmesidir. Mart 2006 tarihinde Altyapı İşletmeciliği<br />
Hizmeti yetkilendirmesi başlamış <strong>ve</strong> 2008 yılı sonuna kadar 16 adet işletmeci yetkilendirilmiştir.<br />
Bu hizmetten 2008 yılı içerisinde toplam 1.873.123,79 TL yetkilendirme ücreti Hazineye gelir<br />
kaydedilmiştir.<br />
4.1.10. Kablolu <strong>ve</strong> Kablosuz İnternet Servis Sağlayıcılığı Hizmeti Veren İşletmeciler<br />
Kablolu <strong>ve</strong> kablosuz internet servis sağlayıcılığı hizmeti <strong>ve</strong>ren işletmeciler gerekli altyapı, donanım <strong>ve</strong><br />
yazılımı sağlayarak son kullanıcıya internet erişim hizmeti sağlamaktadır. Bir İSS’nin yaptığı iş, kendisine<br />
49
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
ait bilgisayar donanımı <strong>ve</strong> kiraladığı hatlar aracılığı ile kullanıcıları yerel <strong>ve</strong> uluslararası internet<br />
omurgalarına taşımak olarak ifade edilebilmektedir.<br />
Daha önce Genel İzin ile yetkilendirilen söz konusu işletmeciler, Telekomünikasyon Hizmet <strong>ve</strong><br />
Altyapılarına ilişkin Yetkilendirme Yönetmeliğinde 17.4.2007 tarih <strong>ve</strong> 26496 sayılı Resmi Gazetede<br />
yayımlanarak yürürlüğe giren değişiklikle, İSS hizmetini gelişmekte olan ülkeler <strong>ve</strong> AB ülkelerinde<br />
olduğu gibi da ülkemizde de 2008 yılında kayıtlama usulü ile yürütmeye devam etmişlerdir.<br />
Bu kapsamda, 2008 yılı içerisinde ilk başvuru üzerine yetkilendirilenler dâhil olmak üzere toplam 85<br />
işletmeciden 312.499,08 TL yetkilendirme ücreti elde edilmiş olup, söz konusu ücretler işletmeciler<br />
tarafından Hazine Müsteşarlığı hesabına yatırılmıştır.<br />
4.2. IMT 2000 / UMTS<br />
18.09.2008 tarihli <strong>ve</strong> 27001 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “IMT–2000/UMTS Hizmet <strong>ve</strong> Altyapılarına<br />
İlişkin Yetkilendirme Planı” uyarınca söz konusu hizmete ilişkin yetkilendirmenin yapılması için 6 ay<br />
içerisinde ihaleye çıkılması kararlaştırılmıştır. Bu doğrultuda, 9.10.2008 tarihli <strong>ve</strong> 27019 sayılı Resmi<br />
Gazete’de yayımlanan ihale ilanında IMT–2000/UMTS Hizmet <strong>ve</strong> Altyapılarına İlişkin Yetkilendirme<br />
ihalelerinin 28.11.2008 tarihinde yapılacağı kamuoyuna duyurulmuştur.<br />
Bu kapsamda, 28.11.2008 tarihinde Kurum Merkez Binasında saat 10:00’da başlatılan IMT-2000/UMTS<br />
Hizmet <strong>ve</strong> Altyapılarına İlişkin Yetkilendirme ihalelerine Vodafone Telekomünikasyon A.Ş., Turkcell<br />
İletişim Hizmetleri A.Ş. <strong>ve</strong> A<strong>ve</strong>a İletişim Hizmetleri A.Ş. tekliflerini <strong>ve</strong>rmiştir. Söz konusu ihalelerde,<br />
■ A lisansı 358 milyon Avro + KDV’ye Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.’ye,<br />
■ B lisansı 250 milyon Avro + KDV’ye Vodafone Telekomünikasyon A.Ş.’ye,<br />
■ C lisansı 214 milyon Avro + KDV’ye A<strong>ve</strong>a İletişim Hizmetleri A.Ş.’ye<br />
ihale edilmiştir.<br />
İhalenin toplam bedeli KDV dâhil yaklaşık 970 milyon Avro olarak gerçekleşmiştir. İhale Komisyonunun<br />
kararı, <strong>Bilgi</strong> <strong>Teknolojileri</strong> <strong>ve</strong> İletişim Kurulu tarafından alınan karar ile 28.11.2008 tarihinde onaylanmış<br />
<strong>ve</strong> ihale sonucu kazanan işletmecilerle taslak imtiyaz sözleşmesi 03.12.2008 tarihinde parafe edilerek,<br />
düşüncesi alınmak üzere Danıştay’a gönderilmiştir. Danıştay düşüncesinin alınmasını müteakip Kurul<br />
tarafından değerlendirilmek suretiyle taslak sözleşmelere son hali <strong>ve</strong>rilecek <strong>ve</strong> taraflarca imzalanmasını<br />
müteakip yürürlüğe girecektir. Bu çerçe<strong>ve</strong>de, 2009 yılı içinde 3N hizmetlerinin <strong>ve</strong>rilmeye başlanacağı<br />
beklenmektedir.<br />
3N yetkilendirmelerinde, yerli şirketlerin katılımına destek sağlanmasının <strong>ve</strong>ya yerli katkının<br />
artmasını teşvik edecek düzenlemeler yapılmasının önem arz ettiği düşünülmektedir. Bu kapsamda<br />
kademeli olarak üç yıl içinde en az 500 mühendisin çalıştığı Ar-Ge merkezlerinin Türkiye’de açılması<br />
<strong>ve</strong> gençlerimizin bu alanlarda çalışmak suretiyle kendilerini geliştirmelerinin önünün açılması<br />
hedeflenmektedir. Burada amaçlanan yaratıcı genç nüfusumuzun potansiyelini ortaya çıkartmak <strong>ve</strong><br />
uluslararası tedarikçilerin bu potansiyelin farkına varmalarını sağlamaktır. BTK, söz konusu hükmü<br />
50
sıkı bir şekilde takip edecek, gerçekleştirilmesini denetleyecek <strong>ve</strong>ya bu konuda tecrübeli kurum <strong>ve</strong>ya<br />
kuruluşlara denetlettirecektir.<br />
3N şebekeleri üzerinden daha kaliteli ses hizmeti sunulacak olsa da esas ağırlığın hızlı <strong>ve</strong> zengin<br />
içerikli <strong>ve</strong>ri uygulamaları olacağı düşünülmektedir. Dolayısı ile 3N şebekelerinin faaliyete geçmesi <strong>ve</strong><br />
genişbant erişim imkânlarının artmasının;<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
■ İnternet kullanımının yaygınlaşmasına katkı sağlayacağı,<br />
■ <strong>Bilgi</strong> toplumuna geçişte önemli bir etken olacağı,<br />
■ Özellikle yazılım alanında yerli firmalara önemli fırsatlar yaratabileceği,<br />
■ Gençlerimize yazılım sektöründe istihdam oluşturabileceği,<br />
■ Uzaktan eğitim, m-kütüphane, İnternet üzerinden bilimsel laboratuarlara erişim, internetüzerinden<br />
dil eğitimi gibi uygulamalar ile eğitime katkı sağlayacağı,<br />
■ Yaşlı <strong>ve</strong> engellilerin uzaktan gözetim <strong>ve</strong> kontrolünde kolaylıklar sağlayacağı,<br />
■ m-uygulamalar ile vatandaşlarımızın yaşamını daha da kolaylaştıracağı<br />
beklenmektedir.<br />
Kısacası genişbant İnternet hizmetlerinin olduğu bir ortamda, eğitimden eğlenceye, etkileşimli<br />
oyunlardan ticari uygulamalara kadar her türlü hizmet <strong>ve</strong>rilebilecektir.<br />
4.3. Devam Eden Yetkilendirme Çalışmaları<br />
4.3.1. Genişbant Telsiz Erişim Hizmeti İşletmeciliğinin Yetkilendirmesi<br />
2008 İş Planı çerçe<strong>ve</strong>sinde, WiMAX gibi genişbant teknolojiler ile sunulacak ses <strong>ve</strong> <strong>ve</strong>ri hizmetlerine<br />
yönelik genişbant telsiz erişim hizmetlerinin yetkilendirmesine ilişkin stratejik yaklaşım <strong>ve</strong><br />
değerlendirmelerin oluşturulmasının yanı sıra, bu hizmetin sunulmasına ilişkin uygulanacak usul <strong>ve</strong><br />
esaslar ile yetkilendirme ücretinin asgari değerinin belirlenmesi çalışmaları yürütülmüştür. Bu bağlamda,<br />
dünyada genişbant telsiz erişim hizmetlerinin detaylı değerlendirmesi yapılarak, ülkemizdeki pazar<br />
eğilimleri ile genişbant telsiz erişim hizmetinin yetkilendirme türü, zamanı <strong>ve</strong> süresi ile işletmecilerin<br />
hak <strong>ve</strong> yükümlülüklerinin belirlenmesine ilişkin çalışmalar yapılmıştır. Gelinen nokta itibariyle, 5809<br />
sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu çerçe<strong>ve</strong>sinde Telekomünikasyon Hizmet <strong>ve</strong> Altyapılarına İlişkin<br />
Yetkilendirme Yönetmeliğinin Genişbant Telsiz Erişim Hizmetine ilişkin Taslak Eki hazırlanmış <strong>ve</strong><br />
hizmetin asgari değerinin tespitine ilişkin çalışmalar yapılmış olup teknolojik <strong>ve</strong> uluslararası gelişmeler<br />
çerçe<strong>ve</strong>sinde konu ile ilgili çalışmalar devam etmektedir.<br />
4.3.2. Sabit Telefon Hizmeti İşletmeciliğinin Yetkilendirilmesi<br />
Danıştay <strong>13.</strong> Dairesi tarafından, 23.01.2008 tarihinde Sabit Telekomünikasyon Hizmeti’nin<br />
yetkilendirilmesine ilişkin hazırlanan ekin yürütmesinin durdurulmasına karar <strong>ve</strong>rilmiştir. Söz konusu<br />
mahkeme kararı çerçe<strong>ve</strong>sinde anılan düzenleme revize edilerek, kamuoyu ile paylaşılmış <strong>ve</strong> Sabit<br />
Telefon Hizmeti’nin yetkilendirilmesine ilişkin düzenleme 20.11.2008 tarih <strong>ve</strong> 27060 sayılı Resmi<br />
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Anılan hizmete ilişkin asgari değer teklifi de hazırlanmış<br />
olup, bu hususta Bakanlar Kurulu Kararı istihsali beklenmektedir.<br />
51
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
4.3.3. Sanal Mobil Şebeke Hizmeti Yetkilendirmesi<br />
Sanal Mobil Şebeke Hizmeti, işletmeci tarafından, adına tahsis edilmiş frekans bandı olmadan, kendi<br />
markası ile mobil telekomünikasyon hizmeti sunmak üzere yetkilendirilen şebeke işletmecilerinin<br />
altyapıları üzerinden abonelere mobil telefon <strong>ve</strong> katma değerli telekomünikasyon hizmetleri<br />
sunulmasına olanak <strong>ve</strong>ren bir mobil telekomünikasyon hizmetidir.<br />
Sanal mobil şebeke hizmeti işletmeciliğine ilişkin taslak Yönetmelik eki’ne, alınan kurum içi <strong>ve</strong> dışı<br />
görüşler, dünya uygulamaları <strong>ve</strong> ülkemiz şartları doğrultusunda 2008 yılı içerisinde son hali <strong>ve</strong>rilmiştir.<br />
Ülkemiz mobil telekomünikasyon pazarında yetkilendirilmeleri planlanan sanal mobil işletmeciliğinin<br />
mobil telefon <strong>ve</strong> katma değerli telekomünikasyon hizmetlerinin sunulmasını kapsaması nedeniyle,<br />
sektörde aynı alanda rekabet eden işletmeciler arasındaki mali yükümlülüklerin eşitlenmesini<br />
teminen gerekli yasal düzenlemelerin tamamlanması halinde konu yetkilendirmenin yapılması<br />
planlanmaktadır.<br />
4.4. Geçiş Hakkı<br />
Geçiş Hakkı, elektronik haberleşme hizmeti sunmak amacıyla, her türlü elektronik haberleşme alt<br />
yapısını <strong>ve</strong> bunların destekleyici ekipmanlarını, kamu <strong>ve</strong>/<strong>ve</strong>ya özel mülkiyete konu taşınmazların<br />
altından, üstünden, üzerinden geçirmeyi <strong>ve</strong> bu altyapıyı kurmak, değiştirmek, sökmek, kontrol,<br />
bakım <strong>ve</strong> onarımlarını sağlamak <strong>ve</strong> benzeri amaçlarla söz konusu mülkiyet alanlarını kullanmayı ifade<br />
etmektedir. 2.5.2006 tarihinde “Telekomünikasyon Hizmetlerine Yürütülmesinde Geçiş Hakkına İlişkin<br />
Yönetmelik” Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Konu Yönetmeliğin yayımlanması ile<br />
Geçiş Hakkı kullanımının usul <strong>ve</strong> esasları belirlenerek bu alandaki hukuki eksiklik tamamlanmıştır.<br />
Serbestleşen sektörde geçiş hakkına sahip olan işletmelerin, yerleşik işletmeciye bağlı kalmayarak<br />
kendilerine ait altyapıyı kurabilmeleri <strong>ve</strong> böylece rekabeti engelleyen altyapıdaki bağımlılığın kalkmış<br />
olması düzenlemenin temel amacı olmuştur.<br />
5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun Geçiş Hakkına ilişkin hükümlerine uyum sağlamak<br />
<strong>ve</strong> ihtiyaç duyulan eksiklikleri gidermek amacıyla, mevcut Yönetmelik yeniden gözden geçirilmiş <strong>ve</strong><br />
“Elektronik Haberleşme Hizmetlerinin Yürütülmesinde Geçiş Hakkına İlişkin Taslak Yönetmelik” olarak<br />
<strong>Kurumu</strong>muz İnternet sitesinde yayımlanmak suretiyle kamuoyunun öneri <strong>ve</strong> görüşlerine açılmıştır.<br />
52
5.<br />
Numaralandırma Faaliyetleri<br />
5.1. Numara Tahsisleri<br />
2008 yılı içerisinde, türler itibariyle yapılan numara tahsisleri aşağıda <strong>ve</strong>rilmektedir. Bu tahsisler<br />
neticesinde işletmeciler tarafından toplam 57.088,81 TL numara ücreti Hazine Müsteşarlığı hesabına<br />
yatırılmıştır.<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
5.1.1. Kısa Numaralar <strong>ve</strong> 811 Alan Kodlu Erişim Numaraları<br />
2008 yılı içerisinde, 160 kısa numarası “E-Devlet Kapısı Çağrı Merkezi” hizmet adıyla Türksat Uydu<br />
Haberleşme Kablo TV <strong>ve</strong> İşletme A.Ş.’ye, 174 kısa numarası “Alo Gıda Hattı” adıyla Tarım <strong>ve</strong> Köyişleri<br />
Bakanlığı’na <strong>ve</strong> 176 kısa numarası “Turizm Dilek Hattı” adıyla Kültür <strong>ve</strong> Turizm Bakanlığı’na tahsis<br />
edilmiştir.<br />
2008 yılında UMTH kapsamında toplam 47 adet 811 alan kodlu ek erişim numarası tahsis edilmiştir.<br />
2008 yılı sonu itibariyle UMTH yetkilendirmesi kapsamında toplam 314 adet erişim numarası tahsisli<br />
durumdadır.<br />
5.1.2. NSPC <strong>ve</strong> ISPC Tahsisleri<br />
2008 yılı içerisinde işletmecilere, 34 adet Ulusal İşaretleme Nokta Kodu (NSPC - National Signaling<br />
Point Code) <strong>ve</strong> 1 adet de Uluslararası İşaretler Nokta Kodu (ISPC - International Signaling Point Code)<br />
tahsis edilmiştir.<br />
5.1.3. Diğer Tahsisler<br />
Üstte bahsedilen numara tahsislerine ila<strong>ve</strong> olarak 2008 yılı içerisinde 20.000 adet mobil numara <strong>ve</strong> 1<br />
adet mobil şebeke kodu (MNC – Mobile Network Code) tahsisi gerçekleştirilmiştir.<br />
5.2. Numara Taşınabilirliği<br />
Abonelerin numara değişikliği zorunluluğu olmadan işletmecilerini, adreslerini <strong>ve</strong>ya aldıkları hizmeti<br />
türünü değiştirebilmeleri olarak tanımlanabilecek olan Numara Taşınabilirliği düzenlemesi için 2008<br />
yılı içerisinde önemli çalışmalar yürütülmüştür.<br />
Numara Taşınabilirliği Yönetmeliğinin 01.02.2007 tarih <strong>ve</strong> 26421 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak<br />
yürürlüğe girmesini müteakip, taşınan numaralara ilişkin bilgileri tutacak <strong>ve</strong> numara taşıma sürecinde<br />
etkin rol oynayacak, Numara Taşınabilirliği Sisteminin (Merkezi Referans Veri Tabanı) <strong>Kurumu</strong>muz<br />
merkezinde kurulumu 09.05.2008 tarihinde tamamlanmış <strong>ve</strong> düzenleme gereği bu tarihten 6 ay<br />
içerisinde mobil numara taşınabilirliği uygulamaya geçeceğinden, BTK koordinasyonunda işletmeciler<br />
ile yoğun bir test süreci yaşanmıştır. Testler başarılı bir şekilde tamamlanarak 09.11.2008 tarihinde<br />
mobil numara taşınabilirliği uygulamaya geçmiştir. Numara Taşınabilirliği Sistemindeki kayıtlara göre<br />
2008 yılı içerisinde, toplam 665.915 adet numara taşınmıştır.<br />
53
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
6.<br />
Spektrum Yönetimi <strong>ve</strong> Uygulamaları<br />
6.1. Frekans Tahsisleri <strong>ve</strong> Bant Boşaltım Çalışmaları<br />
6.1.1. Ortak kullanımlı telsiz hizmetlerine yapılan tahsisler<br />
2008 yılı içerisinde bütün Türkiye genelinde OKTHhizmeti sunmak üzere yetkilendirilmiş işletmeciler<br />
<strong>ve</strong> mevcut hizmet sağlayıcıların ila<strong>ve</strong> frekans başvuruları ile farklı illerdeki yetkilendirme başvuruları<br />
değerlendirilmiştir.<br />
450 MHz bandının yeni nesil sistemler için ayrılması <strong>ve</strong> yapılan band boşaltma çalışmaları nedeniyle<br />
OKTH için sadece, Role Tx:438.0000-438.9875 MHz/ Rx:448.0000-448.9875 MHz bandından frekans<br />
tahsisi yapılmış olup mevcut işletmecilerin gelen ila<strong>ve</strong> frekans talepleri de bu banddan karşılanmıştır.<br />
Yine bu çerçe<strong>ve</strong>de 450–470 MHz frekans bandından tahsis yapılan mevcut OKTH işletmecilerine yazı<br />
yazılarak, uygun frekans bandlarına geçiş işlemleri devam etmektedir.<br />
Ayrıca; 2004, 2005 <strong>ve</strong> 2006 yıllarında OKTH yetkilendirilmesinde frekans açısından kıt kaynak statüsünde<br />
bulunan İstanbul ili; 2007 yılında frekans spektrumunun etkin <strong>ve</strong> <strong>ve</strong>rimli kullanımına yönelik teknolojik<br />
gelişmeler doğrultusunda sayısal sistemlere yönlendirilmesi <strong>ve</strong> İstanbul ilindeki mevcut işletmecilerden<br />
gelen ila<strong>ve</strong> frekans taleplerinin değerlendirilebilmesi için İstanbul ilinde sadece sayısal OKTH<br />
yapılmasına <strong>ve</strong> ila<strong>ve</strong> taleplerin de role başına 60 cihazı geçen sistemlerde <strong>ve</strong>rilmesine karar <strong>ve</strong>rilmiştir.<br />
Bu çerçe<strong>ve</strong>de, İstanbul ilinde hizmet <strong>ve</strong>ren OKTH işletmecilerinden ila<strong>ve</strong> frekans başvurusunda bulunan<br />
işletmecilerin abone <strong>ve</strong> cihaz durumları incelenerek uygun olanlara ila<strong>ve</strong> frekans tahsisi yapılmıştır.<br />
Diğer taraftan; NMT bandından boşalan 2 MHz’lik (415.5000–417.5000 MHz/ 425.5000–427.5000 MHz<br />
olarak) frekans bandı sayısal özellikli OKTH için ayrılmış <strong>ve</strong> İstanbul ili de dâhil olmak üzere sayısal<br />
TETRA <strong>ve</strong> DMR sistemleri için birçok işletmeci yetkilendirilmiştir.<br />
Ayrıca, Türkiye genelinde OKTH işletmecilerinden gelen VHF (146–174 MHz) bandındaki yetkilendirme<br />
talepleri çerçe<strong>ve</strong>sinde, yapılan değerlendirmede ilk etapta OKTH için Role Tx:164.000–164.975 MHz/<br />
Rx:169.000–169.975 MHz frekans bandı planlanarak, bu banddan OKTH yetkilendirme işlemleri birçok<br />
ilde yapılmıştır.<br />
6.1.2. Emniyet Genel Müdürlüğüne MOBESE İçin Frekans Tahsisi<br />
Gü<strong>ve</strong>nlik hizmetlerinin <strong>ve</strong>rimliliğini artırmak <strong>ve</strong> kişi hak <strong>ve</strong> hürriyetlerine dokunulmadan genel asayiş<br />
<strong>ve</strong> huzuru temin etmeye yardımcı olmak maksadıyla ülke genelinde kurulması planlanan Kent<br />
Gü<strong>ve</strong>nliği Yönetim Merkezlerinde (MOBESE) kablosuz kameralı sisteminde kullanılmak üzere 3.5 GHz<br />
frekans bandında; Emniyet Genel Müdürlüğünün talepleri doğrultusunda, yoğun olmayan merkezler<br />
için 2x15 MHz, yoğun merkezler için 2x25 MHz frekans tahsisi yapılmıştır. EGM tarafından gelen<br />
talepler kapsamında 2008 yılı içerisinde bazı il <strong>ve</strong> ilçeler için sistem kurma izinleri <strong>ve</strong>rilmesine devam<br />
edilmiştir.<br />
54
6.1.3. 450–470 MHz Frekans Bandı Boşaltım Çalışması<br />
Genişbandlı telsiz erişim sistemlerine frekans planlanması amacıyla başlatılan çalışmalar kapsamında,<br />
450–470 MHz frekans bandından ortak kullanımlı telsiz sistemlerine frekans tahsisi durdurulmuştur.<br />
Ayrıca, bandın kullanım yoğunluğunu görmek amacıyla Milli Monitör Sistemi vasıtasıyla Spektrum<br />
Doluluğu analizleri yapılmıştır. Bu çalışmalar kapsamında boşaltılmasına karar <strong>ve</strong>rilen 452–457 MHz <strong>ve</strong><br />
462–467 MHz frekans aralıklarının boşaltılması çalışmalarına başlanmış <strong>ve</strong> 2008 yılı sonuna kadar OKTH<br />
işletmecileri, belediyeler, DHMİ, MSB-NATOPOL, EGM hariç diğer kullanıcılar bandı boşaltmışlardır.<br />
Boşaltılan bandın genişband telsiz erişimi için tahsisi çalışmaları <strong>ve</strong> boşaltılmayan aralıkların boşaltım<br />
çalışmaları devam etmektedir.<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
6.1.4. Diğer Tahsis <strong>ve</strong> Koordinasyon Faaliyetleri<br />
6.1.4.1. Uydu Hizmetlerine Yönelik Faaliyetler<br />
Uluslararası Telekomünikasyon Birliği Radyokomünikasyon Büro (ITU-BR) tarafından üye ülkelere 2<br />
haftada bir gönderilen elektronik ortamdaki uydu <strong>ve</strong> karasal servislere ilişkin koordinasyon bildirimleri,<br />
mevcut <strong>ve</strong> planlama aşamasında olan uydu <strong>ve</strong> karasal sistemlerimize göre değerlendirilerek ITU <strong>ve</strong><br />
ilgili ülkeler nezdinde koordinasyon faaliyetleri gerçekleştirilmiştir.<br />
5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanununun “Uydu pozisyonu tahsisi” 38’inci maddesinde yer<br />
alan “Uluslararası planlama <strong>ve</strong> kriterler çerçe<strong>ve</strong>sinde uydu pozisyonlarına ilişkin planlama, tahsis,<br />
uluslararası koordinasyon ile tescil işlemlerini Kurum, Bakanlıkla koordineli olarak yürütür.” hükmüne<br />
istinaden Kurum <strong>ve</strong> Bakanlık arasında koordinasyon usul <strong>ve</strong> esaslarının belirlenmesi amacıyla “<strong>Bilgi</strong><br />
<strong>Teknolojileri</strong> <strong>ve</strong> İletişim <strong>Kurumu</strong> İle Ulaştırma Bakanlığı Arasında Uluslararası Telekomünikasyon Birliği<br />
Nezdinde Uluslararası Planlama <strong>ve</strong> Kriterler Çerçe<strong>ve</strong>sinde Uydu Pozisyonlarına İlişkin Koordinasyon<br />
Protokolü”hazırlanmıştır. 25.12.2008 tarihli Kurul Kararı sonucunda protokol taraflarca imzalanarak<br />
uygulama başlamıştır.<br />
10-11 Mayıs 2008 tarihleri arasında İstanbul’da düzenlenen 2008 Formula-1 Grand Prix yarışı için<br />
yabancı basın-yayın <strong>ve</strong> TV kuruluşlarına geçici uydu up-link kullanma izni <strong>ve</strong>rilmiştir. Ayrıca 2008 yılı<br />
içinde ülkemizde düzenlenen çeşitli spor aktiviteleri <strong>ve</strong> benzeri faaliyetler için yabancı basın-yayın <strong>ve</strong><br />
TV kuruluşlarına geçici uydu up-link kullanma izni <strong>ve</strong>rilmiştir.<br />
6.1.4.2. Hava <strong>ve</strong> Deniz Haberleşme Sistemlerine Yönelik Faaliyetler<br />
Ulaştırma Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü ile koordineli olarak havaalanlarının ihtiyaçlarını<br />
karşılamak üzere, 108–118 MHz frekans bandından hava seyrüsefer (S/S) <strong>ve</strong> 118-137 MHz frekans<br />
bandından hava mobil haberleşme sistemlerine yapılan frekans tahsislerinin ICAO/FMG (International<br />
Civil Aiviation Organization/ Frequency Management Group) nezdinde frekans koordinasyonu<br />
sağlanmıştır. Bu kapsamda Ülkemizdeki havaalanlarında kullanılmak üzere planlanan hava mobil <strong>ve</strong><br />
S/S sistemleri için ICAO/FMG üyesi ülkelerle frekans koordinasyonları tamamlanmış <strong>ve</strong> ICAO/COM<br />
Tablolarına (COM 2, COM3, COM 4) kayıtları yaptırılmıştır.<br />
ICAO tarafından 2008 yılında yayınlanan ICAO COM2, COM3 <strong>ve</strong> COM4 Tabloları incelenmiş <strong>ve</strong> bu<br />
tablolara girilmemiş <strong>ve</strong>ya hatalı girilmiş frekanslarımızın ICAO/COM Tablolarına kayıt ettirilmesi <strong>ve</strong><br />
düzeltmesi yapılmıştır.<br />
55
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Ayrıca, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü başta olmak üzere Genelkurmay Başkanlığı, Devlet Hava<br />
Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü <strong>ve</strong> Türk Hava Yolları gibi kuruluşlarla koordineli işlemler<br />
yürütülmüştür.<br />
Deniz sistemleri ile ilgili olarak yüzer araçların yeni kayıt, değişiklik <strong>ve</strong> iptal işlemleri her ay ITU’ya<br />
bildirilerek uluslararası frekans koordinasyonu işlemleri yapılmıştır.<br />
6.2. Frekans Planlanması Kapsamında İthal İzni Verilen Cihazlar<br />
Telsiz <strong>ve</strong> Telekomünikasyon Terminal Ekipmanları ithal <strong>ve</strong> imal edilirken, frekans <strong>ve</strong>ya lisans kısıtlaması<br />
olan cihazlar; frekans bandı, çıkış gücü <strong>ve</strong> anten bilgileri bakımından değerlendirilerek Bildirim Formu<br />
(Sınıf 2) kapsamında onay <strong>ve</strong>rilme işlemleri yerine getirilmektedir.<br />
01.01.2008 ile 31.12.2008 tarihleri arasında yapılan işlemlere ilişkin bilgiler aşağıdaki çizelgede<br />
belirtilmiştir.<br />
Çizelge 11: Bildirim Formu İstatistikî <strong>Bilgi</strong>ler<br />
Başvurulan Evrak Sayısı Onay Verilen Cihaz Sayısı Onay Verilmeyen Cihaz Sayısı<br />
1.730 1.230 500<br />
56
7.<br />
<strong>Bilgi</strong> <strong>Teknolojileri</strong> Projeleri<br />
7.1. <strong>Bilgi</strong> <strong>ve</strong> İhbar Merkezi<br />
<strong>Bilgi</strong> <strong>ve</strong> İhbar Merkezi (BİM) mülga 5392 sayılı Kanun’un 25d maddesinde yer alan “Elektronik kimlik<br />
bilgisini haiz cihazlar için Kurum, bilgi <strong>ve</strong> ihbar merkezi kurar <strong>ve</strong>ya kurdurur.” hükmü uyarınca<br />
kurulmuştur. BİM bünyesinde:<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
■ Çağrı merkezi hizmeti,<br />
■ İthalat takip sistemi giriş işlemleri,<br />
■ Elektronik kimlik bilgisi değiştirilmiş cihazların eşleştirilmesi işlemleri,<br />
■ Anakart değişim işlemleri,<br />
■ GSM işletmecilerinin abone kayıt merkezleri (AKM) tarafından yapılan bireysel ithalat kayıtlarına ait<br />
evrakların incelenmesi,<br />
■ İhbar başvuruları,<br />
■ Savcılık/Mahkeme talimatları <strong>ve</strong> yazışmaları,<br />
■ Emniyet <strong>ve</strong> gümrük birimlerinden gelen taleplerin karşılanması,<br />
■ Elektronik kimlik bilgisini haiz (IMEI) cihazlara ilişkin tüketici başvurularının cevaplandırılması<br />
işlemleri yürütülmektedir.<br />
7.1.1. Çağrı Merkezi<br />
Çağrı merkezi, altışar saatlik dört vardiya halinde yedi gün yirmi dört saat esaslı, pilot numarası 0 312 232<br />
23 23 olan 10 hat <strong>ve</strong> 444 9 777 numaralı 10 hat olmak üzere toplam 20 hat ile hizmet <strong>ve</strong>rmektedir.<br />
2008 yılı boyunca çağrı merkezi tarafından 362.046 adet çağrı alınmış bunlardan 335.054 adedi<br />
cevaplanmış, 22.251 adedi meşgule düşmüş, 4.741 adedi ise sıraya alınmış olmasına rağmen<br />
beklemeden düşmüştür.<br />
2008 yılında BİM tarafından alınan çağrı sayısı 2007 yılına oranla %18 azalmış olup; çağrıların karşılama<br />
oranı %93 olarak gerçekleşmiştir.<br />
Cevaplanan;<br />
335.054<br />
Baarsz<br />
Çarlar<br />
22.251<br />
Yönlendirilen;<br />
4.738<br />
Şekil 32: <strong>Bilgi</strong> <strong>ve</strong> İhbar Merkezi Çağrı Trafiği<br />
57
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Çağrı başına görüşme süresi 2008 yılı içerisinde ortalama 1,79 olarak gerçekleşmiştir.<br />
Gelen Arama Says<br />
50.000<br />
40.000<br />
1,85<br />
1,82<br />
1,79<br />
1,76<br />
30.000<br />
1,65<br />
20.000<br />
1,62<br />
10.000<br />
0<br />
Ocak 40.585<br />
32.657<br />
29.801<br />
39.666<br />
47.299<br />
31.698<br />
29.717<br />
28.077<br />
20.570<br />
ubat<br />
Mart<br />
Nisan<br />
Mays<br />
Haziran<br />
Temmuz<br />
Austos<br />
Eylül<br />
Aylar<br />
1, ,94<br />
1,92<br />
1,89<br />
1,83<br />
Ekim<br />
20.632<br />
1,91<br />
1, 86<br />
Kasm 19.931<br />
Aralk<br />
21.410<br />
2,00<br />
1,90<br />
1,80<br />
1,70<br />
1,60<br />
1,50<br />
1,40<br />
Gelen Aramalar Ortalama Süresi, dak.<br />
Şekil 33: BİM Çağrı Merkezi Gelen Arama Sayısı <strong>ve</strong> Ortalama Konuşma Süresi, 2008<br />
7.1.2. İthalat Takip Sistemi Giriş İşlemleri<br />
2008 yılında ithalatçılar tarafından <strong>Kurumu</strong>muza yapılan 10.187 adet başvuru için işlem yapılmış <strong>ve</strong><br />
toplam 16.623.656 adet IMEI numarası kayıt altına alınmıştır.<br />
2.000.000<br />
1.600.000<br />
1.200.000<br />
800.000<br />
400.000<br />
1.240.805<br />
1.592.495<br />
1.732.109<br />
1.184.859<br />
877.219<br />
1.055.262<br />
1.480.137<br />
1.446.932<br />
1.844.126<br />
1.744.663<br />
1.085.507<br />
1.190.198<br />
0<br />
Ocak<br />
ubat<br />
Mart<br />
Nisan<br />
Mays<br />
Haziran<br />
Temmuz<br />
Austos<br />
Eylül<br />
Ekim<br />
Kasm<br />
Aralk<br />
Şekil 34: İthalatçı Başvurusu ile Kayıt Altına Alınan IMEI Sayısı, 2008<br />
58
7.1.3. Elektronik Kimlik <strong>Bilgi</strong>si Değiştirilmiş Cihazların Eşleştirilmesi İşlemleri<br />
Elektronik kimlik bilgisinin değiştirilmiş olduğu tespit edilen gerçek cihaz için ithalatçı firmalar,<br />
cihazın IMEI numarası ile GSM numarasını MCKS’ye giriş yapmak suretiyle eşleştirme işlemini<br />
gerçekleştirmektedir. Klon tespiti yapıldığı için ithalatçı firmalar tarafından eşleştirilen IMEI sayısı 2008<br />
yılında 11.486 adet olarak gerçekleşmiştir.<br />
2.500<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
2.000<br />
2.084<br />
1.685<br />
2.008<br />
1.500<br />
1.131<br />
1.193<br />
1.000<br />
783<br />
764<br />
873<br />
500<br />
0<br />
203<br />
305<br />
413<br />
44<br />
Ocak<br />
ubat<br />
Mart<br />
Nisan<br />
Mays<br />
Haziran<br />
Temmuz<br />
Austos<br />
Eylül<br />
Ekim<br />
Kasm<br />
Aralk<br />
Şekil 35: İthalatçı Başvurusu ile Eşleştirilen IMEI Sayısı, 2008<br />
7.1.4. Anakart Değişim İşlemleri<br />
2008 yılında Anakart/swap ithalatını gerçekleştiren firmaların teknik servis aracılığı ile webservis sitesi<br />
üzerinden yaptıkları IMEI değişim bildirimleri 137.468 adet olarak gerçekleşmiştir.<br />
25.000<br />
24.450<br />
20.000<br />
15.000<br />
10.000<br />
16.358<br />
10.730<br />
14.346<br />
10.721<br />
9.056<br />
11.625<br />
14.383<br />
15.641<br />
6.410<br />
5.000<br />
3.722<br />
0<br />
26<br />
Ocak<br />
ubat<br />
Mart<br />
Nisan<br />
Mays<br />
Haziran<br />
Temmuz<br />
Austos<br />
Eylül<br />
Ekim<br />
Kasm<br />
Aralk<br />
Şekil 36: Anakart Değişimi Yapılan Cihaz Sayısı, 2008<br />
59
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
7.1.5. Yurt Dışından Bireysel İthalat Yolu İle Getirilen Cihazların Kayıt Edilmesine İlişkin<br />
Başvurular<br />
Yurt dışından bireysel ithalat yolu ile getirilen cihazların kayıt işlemi ilgili gümrük mevzuatı çerçe<strong>ve</strong>sinde<br />
BİM <strong>ve</strong> GSM işletmecilerinin Abone Kayıt Merkezleri (AKM) tarafından yapılmaktadır. 2008 yılında BİM<br />
tarafından kayıt altına alınan IMEI sayısı 2.749 adet, AKM’ler tarafından kayıt altına alınan IMEI sayısı<br />
804.616 adet olarak gerçekleşmiştir.<br />
2007 yılında bireysel ithalat yolu ile getirilen cihazlara ait kayıt alınan IMEI sayısı 670.084 adet iken 2008<br />
yılında bu sayı %21 oranında artarak toplam 807.365 adet olarak gerçekleşmiştir.<br />
120000<br />
114.698<br />
100000<br />
80000<br />
60000<br />
88.124<br />
67.945<br />
55.027 57.122 84.266<br />
68.142<br />
97.331<br />
48.336 49.181<br />
45.799<br />
40000<br />
28.645<br />
20000<br />
0<br />
286 271 209 236 483 253 325 203 140 149 83 111<br />
Ocak<br />
ubat<br />
Mart<br />
Nisan<br />
Mays<br />
Haziran<br />
Temmuz<br />
Austos<br />
Eylül<br />
Ekim<br />
Kasm<br />
Aralk<br />
Yurt D Kayt Bavurusu (BTK) Yurt D Kayt Bavurusu (AKM)<br />
Şekil 37: Yurt Dışı Cihaz Kayıt Başvuruları, 2008<br />
7.1.6. Geçici Süre ile Türkiye’de Bulunanların Başvuruları<br />
02.08.2006 tarihli Kurul Kararı ile “Geçici süreyle Türkiye’de bulunan kişilerin (turist, gurbetçi<br />
vatandaşlarımız <strong>ve</strong> benzeri) durumlarını belgelemek kaydıyla, ülkemiz GSM işletmecisi ile abonelik<br />
sözleşmesi yapmaları durumunda; işletmeci tarafından, kişilerin cihazlarına ait IMEI numarasının <strong>ve</strong><br />
sözleşme yapılan MSISDN numarasının, Mobil Cihaz Kayıt Sistemi tarafından eşleştirilerek ilgili IMEI<br />
numarasının sadece ilgili MSISDN numarası ile kullanımının sağlanması” kararı alınmıştır. Bu karar<br />
çerçe<strong>ve</strong>sinde, geçici süreyle Türkiye’de bulunanların ülkemizde faaliyet gösteren herhangi bir GSM<br />
işletmecisinden sözleşme yoluyla SIM kartı almaları durumunda, söz konusu kişilerin cihazlarına ait<br />
IMEI numarası (cep telefonu cihazının seri numarası) ile MSISDN numarasının (cep telefonu numarası)<br />
eşleştirilmesi gerçekleştirilmektedir.<br />
AKM’ler tarafından geçici süre ile Türkiye’de bulunan kişilerin cihaz eşleştirilmesine ilişkin 2008 yılında<br />
yapılan işlem sayısı 51.904 adettir.<br />
60
10.000<br />
8.000<br />
6.000<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
4.000<br />
9.258<br />
7.504<br />
2.000<br />
0<br />
Ocak<br />
ubat<br />
Mart<br />
Nisan<br />
Mays<br />
Haziran<br />
Temmuz<br />
2.620<br />
2.975<br />
Austos<br />
3.068<br />
1.614<br />
5.244<br />
4.682<br />
4.630<br />
4.529<br />
2.990<br />
2.790<br />
Eylül<br />
Ekim<br />
Kasm<br />
Aralk<br />
Şekil 38: Geçici Süre ile Eşleştirilen IMEI Sayısı, 2008<br />
7.1.7. Kayıp/Çalıntı Cihazlar İçin İhbar Başvuruları<br />
Kendine ait cihazı çalınma, yağmalanma, kaybolma <strong>ve</strong>ya her ne suretle olursa olsun rızası dışında<br />
elinden çıkan aboneler, BİM’i doğrudan telefonla aramak suretiyle ihbarda bulunmakta ya da savcılıklara<br />
müracaat etmektedir.<br />
Çağrı merkezi tarafından alınan ihbar başvuruları sesli kayıt sistemi tarafından kayıt altına alınmaktadır.<br />
Alınan ihbar, kimlik bilgilerinin <strong>ve</strong> IMEI numarasının doğrulanmasını teminen ilgili GSM işletmecisine<br />
gönderilmektedir.<br />
3.000<br />
2.500<br />
2.000<br />
2.771<br />
2.705<br />
2.556 2.596<br />
2.521<br />
2.466<br />
2.524<br />
2.395<br />
2.333<br />
2.332<br />
2.243<br />
2.227<br />
2.142<br />
2.227<br />
2.124<br />
2.071<br />
2.074<br />
2.123<br />
2.092<br />
1.978<br />
1.828<br />
1.871<br />
1.859<br />
1.745<br />
1.500<br />
1.000<br />
500<br />
371 382 391<br />
352<br />
414 391 423 381<br />
295<br />
371 347 364<br />
0<br />
1 32 59 17 3 1 16 20 1 1 0 4<br />
Ocak<br />
ubat<br />
Mart<br />
Nisan<br />
Mays<br />
Haziran<br />
Temmuz<br />
Austos<br />
Eylül<br />
Ekim<br />
Kasm<br />
Aralk<br />
Toplam hbar Says Dorulanan Dorulanmayan Bekleyen<br />
Şekil 39: İhbar Başvuruları, 2008<br />
61
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
İhbarda bulunulan cihaz, ihbarın ilgili GSM işletmecisi tarafından doğrulanmasını müteakiben<br />
haberleşme bağlantısı kesilmek üzere kara listeye alınmaktadır.<br />
2008 yılında yapılan toplam ihbar sayısı 29.220 adettir. Savcılık <strong>ve</strong> mahkeme kararı ile kapatılan ya<br />
da <strong>Bilgi</strong> <strong>ve</strong> İhbar Merkezi’ne yapılan kayıp/çalıntı ihbarları doğrultusunda kapatılan cihazlara ilgili<br />
GSM işletmecisi tarafından “yasal uyarı imei nolu cihaz çalıntı’dır. En yakın kolluk kuv<strong>ve</strong>tine<br />
teslim ediniz” içeriğinde mesaj gönderilmektedir. İhbarı doğrulanmayan başvuru sahiplerine ise “X<br />
tarihinde <strong>Bilgi</strong> <strong>ve</strong> İhbar Merkezi’ne yapmış olduğunuz kayıp/çalıntı ihbarı kimlik bilgileriniz/IMEI numaranız<br />
doğrulanmadığından reddedilmiştir. Ayrıntılı bilgi için 0312 232 23 23 ” içeriğinde SMS gönderilmektedir.<br />
İhbar sonrası elektronik haberleşme bağlantısı kesilen cihazların bulunması halinde başvuruda<br />
bulunulan yöntem ile haberleşmeye açılması sağlanmaktadır. 2008 yılında bulunan cihaz sayısı 3.671<br />
adettir.<br />
600<br />
500<br />
400<br />
300<br />
505<br />
200<br />
100<br />
409<br />
368<br />
347<br />
389<br />
289<br />
265<br />
246<br />
198<br />
267<br />
194<br />
194<br />
0<br />
Ocak<br />
ubat<br />
Mart<br />
Nisan<br />
Mays<br />
Haziran<br />
Temmuz<br />
Austos<br />
Eylül<br />
Ekim<br />
Kasm<br />
Aralk<br />
Şekil 40: Bulunan Cihaz Sayısı, 2008<br />
Başvurunun savcılıklara yapılması halinde savcılıklar <strong>ve</strong> mahkemeler tarafından BİM’e <strong>ve</strong> Bölge<br />
Müdürlüklerine gönderilen açma/kapatma talimatları da sisteme girilmektedir. Bu cihazlara ait IMEI<br />
numaralarının sorgulama sonuçlarında talimatı <strong>ve</strong>ren savcılık adı <strong>ve</strong> soruşturma numarasının yer alması<br />
sağlanmaktadır. Böylelikle cihazın bulunması halinde hangi Cumhuriyet Savcılığına başvurulacağı<br />
internet üzerinden (http://www.mckstk.gov.tr/56) kolayca öğrenilebilmektedir.<br />
2008 yılı boyunca Savcılıklar tarafından çalıntı olduğu gerekçesi ile gönderilen <strong>ve</strong> Bölge Müdürlükleri<br />
ile BİM tarafından sisteme girilen cihaz kapama talimatı sayısı 23.178, açma talimatı sayısı ise 2.992<br />
adettir.<br />
Açma <strong>ve</strong> kapama talimatlarının dışında savcılılık <strong>ve</strong> mahkemelerle yapılan yazışma sayısı 3.059 adet<br />
olarak gerçekleşmiştir.<br />
62
3.000<br />
2.500<br />
2.000<br />
1.500<br />
2.309<br />
2.093<br />
1.961<br />
2.511 2.502<br />
1.761<br />
2.184<br />
Açma<br />
1.720 1.716<br />
Kapama<br />
2.097<br />
1.305<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
1.000<br />
1.019<br />
500<br />
268 277 235 286 287 261 290<br />
171 204 223<br />
296<br />
194<br />
0<br />
Ocak<br />
ubat<br />
Mart<br />
Nisan<br />
Mays<br />
Haziran<br />
Temmuz<br />
Austos<br />
Eylül<br />
Ekim<br />
Kasm<br />
Aralk<br />
Şekil 41: Savcılıklar/Mahkemeler Tarafından Yapılan Açma/Kapama Talimat Sayısı, 2008<br />
7.1.8. Elektronik Kimlik <strong>Bilgi</strong>sini Haiz (IMEI) Cihazlara İlişkin Tüketici Başvuruları<br />
Elektronik posta <strong>ve</strong> evrak yoluyla yapılan şikayet başvuruları içeriğine göre tasnif edilmekte <strong>ve</strong> kişiye<br />
şikayetin geliş yöntemiyle geri dönüş yapılmaktadır. 2008 yılında evrak yoluyla iletilen toplam başvuru<br />
sayısı 4.345, e-posta ile iletilen toplam başvuru sayısı 1.445 olarak gerçekleşmiştir.<br />
7.1.9. Emniyet <strong>ve</strong> Gümrük Birimlerinden Gelen Talepler<br />
2008 yılında emniyet <strong>ve</strong> gümrük birimlerinden gelen IMEI sorgulamaya ilişkin talepler önemli sayıda<br />
artış göstermiştir. Yıl boyunca 446 adet yazıda yer alan toplam 81.622 adet IMEI numarası incelenmiş<br />
<strong>ve</strong> sonuçlarına ilişkin bilgi <strong>ve</strong>rilmiştir.<br />
7.2. Mobil Cihaz Kayıt Sistemi<br />
Mobil Cihaz Kayıt Sistemi; mülga 5392 sayılı Kanun kapsamında, yasal olarak ithal edilen cihazların kayıt<br />
altına alınması <strong>ve</strong> kaçak, kayıp, çalıntı <strong>ve</strong> klonlanmış IMEI’ye sahip cihazların elektronik haberleşme<br />
şebekesi ile bağlantısının kesilmesi amacıyla kurulmuştur. Bu kapsamda gelişmiş bir donanım <strong>ve</strong><br />
<strong>ve</strong>ritabanı sistemi üzerinde çalışan İthalat Takip Sistemi (ITS), <strong>Bilgi</strong> <strong>ve</strong> İhbar Merkezi Sistemi, Bireysel<br />
Başvuru Sistemi, Savcılık Takip Sistemi gibi çeşitli uygulamalar geliştirilmiştir. Bu uygulamalar ile beraber<br />
birçok işlem otomatik hale getirilerek süreçlerin etkin, doğru <strong>ve</strong> hızlı bir şekilde işlemesi sağlanmıştır.<br />
Tüm cep telefonu kullanıcılarını, GSM işletmecilerini, ithalatçıları, savcılıkları <strong>ve</strong> mahkemeleri<br />
doğrudan etkileyen sistem günümüz gü<strong>ve</strong>nlik <strong>ve</strong> sayısallaştırma ihtiyaçlarına uygun olarak sürekli<br />
geliştirilmektedir.<br />
63
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Şekil 42: Mobil Cihaz Kayıt Sistemi Yapısı<br />
Yapılan çalışmalar sonucunda, 2008 yılı sonu itibariyle yasal olarak kayıtlı olan 103.872.361 adet IMEI<br />
numarası; kayıp, kaçak, çalıntı <strong>ve</strong> klon tespitiyle kara listeye alınan 8.414.463 adet IMEI numarası<br />
bulunmaktadır.<br />
7.3. Elektronik İmza<br />
Elektronik imza düzenlemelerinin tamamlanması <strong>ve</strong> Elektronik Sertifika Hizmet Sağlayıcılarının (ESHS)<br />
faaliyete geçmeleri ile birlikte kamu kurum <strong>ve</strong> kuruluşları, ülkemizde sürdürülebilir bir büyüme ortamı<br />
tesis edebilmek, kamu giderlerinden tasarruf sağlamak, kamu gelirlerini arttırmak, kamu hizmetlerini<br />
vatandaşlara azami kalite ile asgari maliyette <strong>ve</strong> zamanında sunabilmek <strong>ve</strong> bürokratik işlemleri<br />
azaltabilmek amacıyla, ilgili taraflarla olan işlemlerini elektronik ortamda elektronik imzalı olarak<br />
yürütebilmek için yoğun bir şekilde projeler geliştirmeye başlamıştır.<br />
2007 yılı içerisinde ESHS <strong>ve</strong> GSM işletmecileri işbirliği ile mobil elektronik imza uygulaması başlamıştır.<br />
Elektronik imzaya göre, kullanıcıya maliyeti daha düşük olan <strong>ve</strong> ayrı bir donanım olarak kart okuyucuya<br />
ihtiyaç duymadan zamandan <strong>ve</strong> mekândan bağımsız olarak imzalama işlemi gerçekleştirilebildiği<br />
için kullanımı oldukça kolay olan mobil elektronik imzayı 2008 yılında ülkemizdeki finans kuruluşları,<br />
belediyeler <strong>ve</strong> kamu kurum kuruluşları uygulamalarına süratle entegre etmeye başlamışlardır.<br />
Bağlayıcı kararlar alınmayan sadece elektronik imza konusunda karşılıklı görüş alış<strong>ve</strong>rişinde bulunulan<br />
Avrupa Birliği üyesi <strong>ve</strong> aday ülkelerinin elektronik imza konusunda sorumlu kurumları tarafından<br />
kurulmuşAvrupa Elektronik İmza Denetleyici Kurumlar Forumuna (Forum of European Supervisory<br />
Authorities for Electronic Signatures - FESA) <strong>Kurumu</strong>muz da üye olmuştur. 17–18 Haziran 2008<br />
tarihlerinde Nor<strong>ve</strong>ç’te gerçekleştirilen FESA toplantısında ülkemizdeki mobil elektronik imza<br />
uygulamalarına <strong>ve</strong> konuyla ilgili <strong>Kurumu</strong>muz tarafından yapılmış olan düzenleyici çalışmalara ilişkin<br />
bir bilgilendirme sunumu yapılmıştır.<br />
Elektronik imza konusundaki gelişmelerin sosyal <strong>ve</strong> ekonomik boyutlardaki önemi nedeniyle<br />
<strong>Kurumu</strong>muz konuyu yakından takip etmektedir. Elektronik imza teknolojilerinde yaşanan gerek teknik<br />
64
gerekse de hukuki gelişmelerin takip edilmesinin elektronik sertifika pazarının denetlenmesinde<br />
önemli katkılar sağlayacağı değerlendirilmektedir.<br />
7.3.1. Elektronik Sertifika Hizmet Sağlayıcılar<br />
2005 yılında faaliyete geçmiş olan E-Gü<strong>ve</strong>n AŞ, TÜBİTAK-UEKAE <strong>ve</strong> TürkTrust AŞ ile 2006 yılı içinde<br />
faaliyete geçmiş olan e-Tuğra ile birlikte toplam dört adet elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı 2008<br />
yılı içinde faaliyetlerine devam etmişledir. Söz konusu kuruluşların <strong>Kurumu</strong>muza yapmış oldukları<br />
bildirim süreçlerine ilişkin bilgiler aşağıdaki çizelgede <strong>ve</strong>rilmektedir.<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Çizelge 12: <strong>Kurumu</strong>muz Tarafından İncelenen ESHS’lerin Bildirim Süreçleri<br />
ESHS Bildirim Tarihi İnceleme Tarihleri Faaliyete Başlama Tarihi<br />
Elektronik <strong>Bilgi</strong> Gü<strong>ve</strong>nliği AŞ (e-Gü<strong>ve</strong>n) 25.03.2005<br />
TÜBİTAK-UEKAE<br />
(Kamu Sertifikasyon Merkezi)<br />
TürkTrust <strong>Bilgi</strong>, İletişim <strong>ve</strong> Bilişim Gü<strong>ve</strong>nliği<br />
Hizmetleri AŞ<br />
EBG Bilişim <strong>Teknolojileri</strong> <strong>ve</strong> Hizmetleri AŞ<br />
(e-Tuğra)<br />
31.03.2005<br />
<strong>13.</strong>05.2005<br />
20.06.2006<br />
12–<strong>13.</strong>05.2005<br />
22.06.2005<br />
26–27.05.2005<br />
28.06.2005<br />
07–08.07.2005<br />
14.07.2005<br />
24–25.07.2006<br />
23.08.2006<br />
24.06.2005<br />
30.06.2005<br />
16.07.2005<br />
01.09.2006<br />
2008 yılında gerek yeni e-hizmetlerde gerekse de var olan e-hizmetlere e-imza entegrasyonunun<br />
gerçekleştirilmesi <strong>ve</strong> kullanımının zorunlu hale getirilmesiyle <strong>ve</strong> m-imza alternatifinin de sunulmasıyla<br />
birlikte sertifika sahipliğinde ciddi bir artış sağlanmıştır. 2008 yılında 44.777 adet klasik nitelikli<br />
elektronik sertifika 66.024 adet nitelikli mobil elektronik sertifika olmak üzere toplam 110.801 adet<br />
nitelikli elektronik sertifika üretilmiştir. 2009 yılı içinde bu sayının elektronik bankacılık uygulamalarının<br />
<strong>ve</strong> e-Devlet projelerinin yaygınlaşması ile birlikte artacağı değerlendirilmektedir.<br />
50.000<br />
44.777<br />
40.000<br />
30.000<br />
20.000<br />
17.298<br />
10.000<br />
2.875<br />
10.824<br />
0<br />
2005 2006 2007 2008<br />
Şekil 43: Yıllara Göre Üretilen Nitelikli Elektronik Sertifika Sayısı<br />
65
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
2008 yılı içerisinde ESHS <strong>ve</strong> GSM işletmecileri işbirliği ile başlayan mobil elektronik imza Şekil 44’den de<br />
görülebileceği klasik elektronik imzaya göre daha hızlı bir şekilde yaygınlaşmıştır.<br />
75.000<br />
60.000<br />
45.000<br />
30.000<br />
15.000<br />
0<br />
17.298<br />
44.777<br />
Elektronik mza<br />
22.537<br />
66.024<br />
Mobil Elektronik mza<br />
2007 2008<br />
Şekil 44: Yıllara Göre Aktif Elektronik/Mobil Sertifika Sayıları<br />
Türkiye’de mobil telefon kullanım oranlarının hızla arttığı dikkate alındığında gelecek yıllarda<br />
belediyeler <strong>ve</strong> hastaneler gibi kurumların yanısıra birçok farklı sektör kuruluşunda da mobil e-imzanın<br />
yaygınlaşacağı değerlendirilmektedir.<br />
7.3.2. <strong>Bilgi</strong> Gü<strong>ve</strong>nliği <strong>ve</strong> Kriptoloji Konferansı<br />
<strong>Bilgi</strong> Gü<strong>ve</strong>nliği Derneği (BGD) tarafından; <strong>Bilgi</strong> <strong>Teknolojileri</strong> <strong>ve</strong> İletişim <strong>Kurumu</strong>, Gazi Üni<strong>ve</strong>rsitesi <strong>ve</strong> ODTÜ<br />
tarafından düzenlenen 3. Uluslararası Katılımlı <strong>Bilgi</strong> Gü<strong>ve</strong>nliği <strong>ve</strong> Kriptoloji Konferansı, “Ülke Gü<strong>ve</strong>nliği”<br />
ana teması ile 25–26–27 Aralık 2008 tarihleri arasında Ankara’da ODTÜ Kültür <strong>ve</strong> Kongre Merkezinde<br />
Türkiye’den çeşitli kamu kurum <strong>ve</strong> kuruluşları, finans kuruluşları, üni<strong>ve</strong>rsiteler, yazılım şirketleri, elektronik<br />
sertifika hizmet sağlayıcıları <strong>ve</strong> sivil toplum kuruluşları ile dünyanın çeşitli ülkelerinden 800’ün üzerinde<br />
temsilcinin fiilen katılımı ile gerçekleştirilmiştir.<br />
Açılış törenine Ulaştırma Bakanı Sayın Binali YILDIRIM’ın da teşrif ettiği konferansta, bilim kurulu<br />
tarafından uygun bulunan 45 bildiri sözlü olarak <strong>ve</strong> 8 bildiri poster olarak yer almıştır. Konferans<br />
çerçe<strong>ve</strong>sinde “<strong>Bilgi</strong> <strong>ve</strong> İletişim <strong>Teknolojileri</strong> Gü<strong>ve</strong>nliği”, “Kişisel Verilerin Korunması”, “Kurumsal <strong>Bilgi</strong><br />
Gü<strong>ve</strong>nliği Nasıl Sağlanmalı” <strong>ve</strong> “Adli Bilişimde Sorunlar <strong>ve</strong> Çözüm Önerileri” başlıklı dört panel<br />
düzenlenmiştir. Ülkemizde önem arz eden konuların değerlendirildiği bu panellerde, güncel sorunlar<br />
<strong>ve</strong> çözüm önerileri üzerinde durulmuştur.<br />
Bazı katılımcılara “<strong>Bilgi</strong>sayararınızı Koruyun”, “Kendinizi Koruyun”, “Ailenizi Koruyun” <strong>ve</strong> “<strong>Kurumu</strong>nuzu<br />
Koruyun” alt başlıkları altında Temel <strong>Bilgi</strong> Gü<strong>ve</strong>nliği eğitimi <strong>ve</strong>rilmiş, düzenlenen panelde finans<br />
sektöründe kurumsal bilgi gü<strong>ve</strong>nliği ile ilgili olarak yaşanan son gelişmeler, istatistikler <strong>ve</strong> uygulamalar<br />
konusunda bilgiler <strong>ve</strong>rilmiştir.<br />
Konferans süresince, ana tema olan “Ülke <strong>Bilgi</strong> Gü<strong>ve</strong>nliği” konusu çerçe<strong>ve</strong>sinde, paneller <strong>ve</strong> bilimsel<br />
bildiriler yanında, “Kurumsal <strong>Bilgi</strong> Gü<strong>ve</strong>nliği”, “Kriptografik Algoritma <strong>ve</strong> Modüllerin Test, Validasyon <strong>ve</strong><br />
Sertifikasyon Süreci” ile “Kriptolojinin Temelleri <strong>ve</strong> Açık Anahtar Altyapısı” konularında yoğun katılımlı<br />
eğitim seminerleri <strong>ve</strong>rilmiştir. Konferansta <strong>ve</strong>rilen teknik eğitimlere 2007 yılında olduğu gibi çok sayıda<br />
katılım olmuştur.<br />
66
8.<br />
İnternet Gü<strong>ve</strong>nliği <strong>ve</strong> Düzenlemelerine İlişkin<br />
Faaliyetler<br />
8.1. Hukuki Dayanak<br />
04.05.2007 tarihli <strong>ve</strong> 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi <strong>ve</strong> Bu Yayınlar<br />
Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun 23.05.2007 tarihinde yürürlüğe girmiştir.<br />
Ayrıca 7258 sayılı Futbol <strong>ve</strong> Diğer Spor Müsabakalarında Bahis <strong>ve</strong> Şans Oyunları Düzenlenmesi Hakkında<br />
Kanunun 5. maddesinde yer alan “…sabit ihtimalli <strong>ve</strong>ya müşterek bahis oynatanlar, oynanmasına yer<br />
<strong>ve</strong>ya imkan sağlayanlar …” hakkındaki düzenleme, genel uygulamaya dahil edilmiştir.<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
24.10.2007 tarihli <strong>ve</strong> 26680 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Telekomünikasyon <strong>Kurumu</strong> Tarafından<br />
Erişim Sağlayıcılara <strong>ve</strong> Yer Sağlayıcılara Faaliyet Belgesi Verilmesine İlişkin Usul <strong>ve</strong> Esaslar Hakkında<br />
Yönetmelik”, 01.11.2007 tarihli <strong>ve</strong> 26687 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “İnternet Toplu Kullanım<br />
Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik”, 30.11.2007 tarihli 26716 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “İnternet<br />
Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesine Dair Usul <strong>ve</strong> Esaslar Hakkında Yönetmelik” <strong>ve</strong> son olarak<br />
01.03.2008 tarihli <strong>ve</strong> 26803 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Telekomünikasyon <strong>Kurumu</strong> Tarafından<br />
Erişim Sağlayıcılara <strong>ve</strong> Yer Sağlayıcılara Faaliyet Belgesi Verilmesine İlişkin Usul <strong>ve</strong> Esaslar Hakkında<br />
Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” hükümleri çerçe<strong>ve</strong>sinde mezkur Kanunun<br />
uygulamasına başlanmıştır.<br />
5651 sayılı Kanun, İnternete ilişkin düzenlemeler getiren özel nitelikli ilk Kanun olup, 2. maddesinde<br />
İnternetin önemli aktörleri ilk kez tanımlanmış <strong>ve</strong> bu aktörlere ilişkin yükümlülüklere <strong>ve</strong> müeyyidelere,<br />
ayrıntılı olarak yer <strong>ve</strong>rilmiştir. Kanunda bu aktörlerin sorumlulukları içerisinde yer <strong>ve</strong>rilen “trafik bilgisi<br />
tutma” yükümlülüğü, suçun önlenmesi <strong>ve</strong> suçluların tespiti yönüyle çok önemlidir. Yürütülecek bir<br />
soruşturma kapsamında söz konusu trafik bilgisinin içerdiği <strong>ve</strong>riler, suçlunun tespiti yönüyle önemli<br />
işlev görecektir.<br />
Uluslararası niteliği, teknik gerçekliği <strong>ve</strong> dağıtık yapısı gereği henüz gelişmiş batı toplumlarında dahi<br />
çok sınırlı düzenlemelere tabi tutulabilmiş bu alanda, başlangıç düzenlemesi olarak AB ülkelerine<br />
örnek olabilecek önemli bir mevzuat ortaya konulmuştur.<br />
En çok önemsenen konulardan birisi olan, demokratik ülkelerinin uygulamaları hassasiyetle takip<br />
edilmekte <strong>ve</strong> uluslararası organizasyonlara katılım sağlanmaktadır. Bu çerçe<strong>ve</strong>de son derece yararlı bilgi<br />
alış<strong>ve</strong>rişleri gerçekleştirilmektedir. Bu amaçla; Avrupa <strong>Bilgi</strong> İhbar Merkezleri (INHOPE) koordinesinde<br />
Hollanda, İngiltere <strong>ve</strong> Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ne çalışma ziyaretleri yapılmış <strong>ve</strong> üyelik süreci<br />
başlatılmıştır.<br />
Avrupa’da İnternet düzenlemeleri, Nisan 1996’da Avrupa Birliği Komisyonu tarafından “İnternetin<br />
hızlı gelişim sürecinin artırdığı problemlere ilişkin özet (A summary of problems posed by the rapid<br />
de<strong>ve</strong>lopment of the İnternet)” çalışmasıyla başlamıştır. Komisyon tarafından “İnternette zararlı <strong>ve</strong><br />
illegal içerik” başlıklı bir rapor hazırlanmıştır. Bu içeriğe dayanarak genel yapı, bağımsız regülasyon<br />
mekanizmasına ilişkin genel çerçe<strong>ve</strong> <strong>ve</strong> gü<strong>ve</strong>nli İnternet kullanımını destekleyen bir uygulama<br />
planı yapılmıştır. Bu plan 1999 yılında benimsenmiş <strong>ve</strong> hala işlevselliğini korumaktadır. İnternet<br />
67
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
regülasyonuna ilişkin temel prensipler kapsamında yasa dışı <strong>ve</strong> zararlı gibi başlıklar tanımlanmıştır.<br />
Bu anlamda bazı konularda birliktelik sağlanmıştır. Çocuk pornografisi, insan ticareti, ırkçılık, terör <strong>ve</strong><br />
dolandırıcılık bunlardan bir kısmıdır.<br />
5651 sayılı Kanun düzenlendiği şekliyle, dünyada yaşanan gelişmelere paralel olarak, ülkemizde İnternet<br />
ortamının sağladığı imkânların suiistimal edilmesi suretiyle işlenen suçlarla mücadele konusunda etkin<br />
<strong>ve</strong> doğru bir yapılanmayı hedeflemektedir. Ayrıca 5651 sayılı Kanun, Anayasamızın “Ailenin korunması”<br />
başlıklı 41 inci maddesinde “Aile, Türk toplumunun temelidir <strong>ve</strong> eşler arasında eşitliğe dayanır. Devlet,<br />
ailenin huzur <strong>ve</strong> refahı ile özellikle ananın <strong>ve</strong> çocukların korunması <strong>ve</strong> aile planlamasının öğretimi ile<br />
uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar.” hükmü ile “Gençliğin korunması”<br />
başlıklı 58 inci maddesindeki “Devlet, istiklal <strong>ve</strong> Cumhuriyetimizin emanet edildiği gençlerin müspet<br />
ilmin ışığında, Atatürk ilke <strong>ve</strong> inkılapları doğrultusunda <strong>ve</strong> Devletin ülkesi <strong>ve</strong> milletiyle bölünmez<br />
bütünlüğünü ortadan kaldırmayı amaç edinen görüşlere karşı yetişme <strong>ve</strong> gelişmelerini sağlayıcı<br />
tedbirleri alır. Devlet, gençleri alkol düşkünlüğünden, uyuşturucu maddelerden, suçluluk, kumar <strong>ve</strong><br />
benzeri kötü alışkanlıklardan <strong>ve</strong> cehaletten korumak için gerekli tedbirleri alır.” hükmünü İnternet<br />
ortamında sağlamaktır.<br />
8.2. Yürütülen Faaliyetler<br />
8.2.1. <strong>Bilgi</strong> İhbar Merkezi İşlemleri<br />
Vatandaşlarımızın, 5651 sayılı Kanun kapsamındaki 8 suç <strong>ve</strong> 7258 Sayılı Kanunun 5728 Sayılı Kanunla<br />
değişik 5 nci maddesi ile eklenen 1 suç olmak üzere toplam 9 suça ilişkin ihbar <strong>ve</strong> şikayetlerini<br />
bildirebilmelerine olanak tanıyan Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı <strong>Bilgi</strong> <strong>ve</strong> İhbar Merkezi,<br />
23.11.2007 tarihinden itibaren faaliyete başlamıştır. Vatandaşlarımız, <strong>Bilgi</strong> İhbar Merkezine, ihbarlarını<br />
e-posta, web form <strong>ve</strong> telefon ile yapabilmektedir.<br />
8.2.2. Teknik Değerlendirme İşlemleri<br />
Kurumlar <strong>ve</strong> Mahkemelerden gelen yazılar ile <strong>Bilgi</strong> İhbar Merkezine çeşitli kanallarla gelen ihbarlarda<br />
bildirilen sitelere ilişkin erişim engelleme kararlarına teknik/hukuki dayanak oluşturmak üzere teknik<br />
değerlendirme raporu hazırlanmaktadır.<br />
Teknik değerlendirme raporunda, mahkemelerden gelen erişim engelleme kararları ile kurum <strong>ve</strong><br />
şahıslar tarafından bildirilen sitelerin yayın yaptığı ülke, IP adresi, içerik, erişim <strong>ve</strong> yer sağlayıcısı bilgileri,<br />
alan adı v.b. bilgileri teknik açıdan değerlendirilmektir.<br />
Web sitelerine ilişkin elde edilen bilgiler hukuki değerlendirme için rapor haline getirilmektedir.<br />
8.2.3. Erişim Engelleme İşlemleri<br />
Teknik değerlendirilmesi tamamlanan raporlar çerçe<strong>ve</strong>sinde hukukçu uzmanlardan oluşan personelce<br />
hukuksal incelemeye alınan İnternet adreslerini içeren mahkeme kararlarının ya da Başkanlıkça re’sen<br />
<strong>ve</strong>rilen kararların erişim sağlayıcılara aktarılması, erişimin engellenmesi <strong>ve</strong>ya erişimi engelleme<br />
kararlarının kaldırılması işlemlerinin erişim sağlayıcılara gü<strong>ve</strong>nli <strong>ve</strong> düzenli bir şekilde ulaştırılması<br />
titizlikle yürütülmektedir.<br />
Veritabanına kaydedilen <strong>ve</strong>riler bir text dosyasına dönüştürülerek, sunucu tarafından, üzerinde clientistemci<br />
programı kurulu sunuculara gönderilmektedir.<br />
68
Erişim sağlayıcı, dosyayı aldıktan sonra DNS sunucusunu, bu alan adına gelen sorguları Başkanlık<br />
bünyesinde çalışmakta olan web sunucusuna yönlendirmek üzere ayarlamaktadır. Bu sunucu kendisine<br />
yönlendirilen sorgulara cevap olarak “ilgi tarihli karara istinaden bu siteye erişim engellenmiştir”<br />
mesajını sunmaktadır.<br />
Erişim engellemelerinin yalnızca alan adı üzerinden yapılması çeşitli sakıncalar doğurabilmektedir.<br />
Erişimi bu yöntemle engellenen bir sitede ilgili URL sayfası yerine tüm içeriğe erişim ortadan<br />
kalkmaktadır. Bu durum ise orantılılık (ölçülülük) ilkesi ile örtüşmemekte <strong>ve</strong> erişim engellemelerinin<br />
teknik altyapısı konusunda bilgisi olmayan insanlar tarafından sansür suçlamasına sebebiyet<br />
<strong>ve</strong>rmektedir.<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
İlgililerce Kuruma yapılan çeşitli başvurularda da alan adından erişimin engellenmesi yerine URL<br />
bazında erişim engellemesine yönelik talepler bulunmaktadır.<br />
Bu hususlarda gerekli olan altyapı araştırmaları halen devam etmekte <strong>ve</strong> dünyada bu altyapıyı kurmuş<br />
olan ülkelerin incelenmesi yapılmaktadır.<br />
İhbar <strong>ve</strong> Erişim Engelleme istatistikleri ise güncel olarak http://www.gu<strong>ve</strong>nliweb.org.tr İnternet<br />
adresinde yayınlanmaktadır.<br />
8.2.4. İçerik Filtreleme İşlemleri<br />
5651 Sayılı Kanunun “İdari Yapı <strong>ve</strong> Görevler başlıklı” 10 uncu maddesinin dördüncü fıkrasının (ç)<br />
bendinde; Kurum tarafından işletmecilerin yetkilendirilmeleri <strong>ve</strong> mülkî idare amirlerince ticarî amaçla<br />
toplu kullanım sağlayıcılara <strong>ve</strong>rilecek izin belgeleri ile filtreleme <strong>ve</strong> bloke etmede kullanılacak sistemlere<br />
<strong>ve</strong> yapılacak düzenlemelere yönelik esas <strong>ve</strong> usullerin Başkanlıkça belirleneceği,<br />
Başbakanlık tarafından 01.11.2007 tarih <strong>ve</strong> 26687 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren<br />
“İnternet Toplu Kullanım Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik”in, ticari amaçla İnternet toplu kullanım<br />
sağlayıcılarının yükümlülüklerini düzenleyen 5 nci maddesinin (c) bendinde Başkanlık tarafından<br />
onaylanan içerik filtreleme yazılımının kullanılacağı, hükme bağlanmıştır.<br />
Bu hükümler doğrultusunda, onaylanacak içerik filtreleme programlarına ilişkin taslak kriterler belirlenmiş<br />
<strong>ve</strong> http://www.tib.gov.tr İnternet adresinde kamuoyunun görüşlerini almak üzere yayınlanmıştır. Alınan<br />
görüşlerin de değerlendirilmesi sonucunda, Telekomünikasyon İletişim Başkanlığınca Ticari Amaçla<br />
İnternet Toplu Kullanım Sağlayıcılarında Kullanılacak Olan Filtreleme Yazılımları Onaylama Kriterleri,<br />
14.01.2008 tarihinde http://www.tib.gov.tr adresinde yayınlanmıştır.<br />
8.2.5. Yetkilendirme İşlemleri<br />
Yetkilendirme işlemleri kapsamında, 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi<br />
<strong>ve</strong> Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun ile bu Kanunun 11 inci<br />
maddesine istinaden çıkarılan 24 Ekim 2007 tarihli Telekomünikasyon <strong>Kurumu</strong> Tarafından Erişim<br />
Sağlayıcılara <strong>ve</strong> Yer Sağlayıcılara Faaliyet Belgesi Verilmesine İlişkin Usul <strong>ve</strong> Esaslar Hakkında Yönetmelik<br />
<strong>ve</strong> yine Kanunun 7 nci maddesine istinaden çıkarılan 1 Kasım 2007 tarihli İnternet Toplu Kullanım<br />
Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik çerçe<strong>ve</strong>sinde Başkanlığa <strong>ve</strong>rilen görevler yerine getirilmektedir.<br />
69
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
9.<br />
Teknik Düzenleme <strong>ve</strong> Standardizasyon<br />
Faaliyetleri<br />
9.1. Elektronik Haberleşme Gü<strong>ve</strong>nliği Yönetmeliği<br />
Gelişen teknoloji <strong>ve</strong> farklı kullanım alanları, elektronik haberleşme gü<strong>ve</strong>nliğine ilişkin gü<strong>ve</strong>nlik risklerini<br />
artırmaktadır. Elektronik Haberleşme Gü<strong>ve</strong>nliği Yönetmeliği, işletmecilerin fiziksel alan gü<strong>ve</strong>nliği, <strong>ve</strong>ri<br />
gü<strong>ve</strong>nliği, donanım-yazılım gü<strong>ve</strong>nliği <strong>ve</strong> gü<strong>ve</strong>nilirliği ile personel gü<strong>ve</strong>nilirliğinin sağlanması için<br />
tehditlerden <strong>ve</strong>ya zafiyetlerden kaynaklanan risklerin bertaraf edilmesi <strong>ve</strong>ya azaltılmasına ilişkin olarak<br />
alacakları tedbirlere yönelik usul <strong>ve</strong> esasları belirlemek amacıyla hazırlanmıştır. Yönetmelik 20.07.2008<br />
tarih <strong>ve</strong> 26942 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.<br />
9.2. Standardizasyon İnternet Sitesi<br />
Bu çalışmada ülkemizde telekomünikasyon standardizasyonu alanında bulunan bilgilerin tek bir<br />
kaynakta toplanması <strong>ve</strong> bu şekilde tüm ilgili tarafların bilgiye ulaşımının kolaylaştırılması amaçlanmıştır.<br />
Sözkonusu sayfada; düzenleme <strong>ve</strong> standartlar, standart kuruluşları, standardizasyon politikaları, rehber<br />
dokümanlar ile konuya ilişkin duyuru <strong>ve</strong> aktiviteler yer almaktadır. Sayfanın hazırlanmasında ITU <strong>ve</strong><br />
ETSI kaynaklarından faydalanılmış, ayrıca konu ile ilgili güncel bilgiler derlenerek içeriğe yansıtılmıştır.<br />
Standardizasyon internet sayfası periyodik olarak gözden geçirilmekte <strong>ve</strong> güncellenmekte olup, söz<br />
konusu sayfaya http://www.btk.gov.tr/tdsstand/stdanasayfa.htm adresinden erişilebilmektedir.<br />
9.3. Telsiz <strong>ve</strong> Telekomünikasyon Terminal Ekipmanları (T&TTE) Yönetmeliği kapsamında<br />
yer alan Uyumlaştırılmış Standartlarla ilgili Rehber<br />
Bu çalışmada T&TTE Yönetmeliği’ne uygunluğu göstermek amacıyla ithal <strong>ve</strong>ya imal edilecek telsiz <strong>ve</strong><br />
telekomünikasyon terminal ekipmanlarında kullanılacak olan uyumlaştırılmış standartlar hakkında<br />
telekomünikasyon alanında faaliyet gösteren ilgili kamu kuruluşları, üreticiler, ithalatçılar, işletmeciler,<br />
laboratuvarlar, üni<strong>ve</strong>rsiteler, tüketiciler gibi tüm ilgili tarafların bilgilendirilmesi amaçlanmıştır.<br />
“TTTE Yönetmeliği Kapsamında Yer Alan Uyumlaştırılmış Standartların Uygulanmasına Dair Rehber”<br />
T&TTE Yönetmeliği’nin temel gereklerine karşılık gelen uyumlaştırılmış standartların hazırlanması,<br />
tanımlanması, rolü, amacı ile ilgili bilgileri içerecek şekilde hazırlanmış <strong>ve</strong> <strong>Kurumu</strong>muz internet<br />
sayfasında yayımlanmıştır. Sektördeki gelişmeler doğrultusunda gerekli görülmesi halinde rehberin<br />
güncellenmesi planlanmaktadır. Rehbere http://btk.gov.tr/Basin_Duyurular/Duyurular/2008/<br />
TTTERehber.pdf adresinden erişilebilmektedir.<br />
9.4. Arayüz Teknik Özelliklerinin Yayımlanmasına İlişkin Tebliğ<br />
İmalatçıların, telsiz <strong>ve</strong> telekomünikasyon terminal ekipmanlarını, elektronik haberleşme şebekesiyle<br />
birlikte çalışabilecek <strong>ve</strong> bu şebeke üzerinden sunulan hizmetleri kullanabilecek şekilde tasarlanması,<br />
imal, test <strong>ve</strong> piyasaya arz edilebilmesi için şebeke ile ilgili arayüz teknik özelliklerinin işletmeciler<br />
tarafından yayımlanması gerekmektedir. Bu kapsamda konu ile ilgili usul <strong>ve</strong> esasların belirlenmesi<br />
amacıyla “Arayüz Teknik Özelliklerinin Yayımlanmasına İlişkin Tebliğ Taslağı” hazırlanmıştır. Söz konusu<br />
taslağın hazırlanması sürecinde çeşitli ülke düzenleyici kurumlarınca yürütülen çalışmalar <strong>ve</strong> mevzuatlar<br />
incelenmiştir. Ayrıca Avrupa Komisyonu tarafından Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü<br />
(ETSI)’ne hazırlatılan rehber dokümanlar dikkate alınmıştır. “Arayüz Teknik Özelliklerini Yayımlamasına<br />
İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Tebliğ Taslağı” Kurum dışı görüşlere açılmış olup, söz konusu tebliğin<br />
görüşlerin değerlendirilmesini müteakip 2009 yılı içersinde yayımlanması planlanmaktadır.<br />
70
10.<br />
Denetim Faaliyetleri<br />
<strong>Kurumu</strong>muzun denetim görevlerinin etkin <strong>ve</strong> <strong>ve</strong>rimli bir şekilde yürütülmesini sağlamak amacıyla<br />
“Telekomünikasyon <strong>Kurumu</strong>muzun Denetim Çalışmalarına İlişkin Usul <strong>ve</strong> Esaslar Hakkında<br />
Yönetmelik” kapsamında Kurum içi gerekli düzenlemeler de yapılarak Denetim Koordinasyon<br />
Birimi görevlendirilmiştir. Yönetmeliğin 17’inci maddesinde tarif edilen şekilde Kurum tarafından<br />
ilgili birimlere <strong>ve</strong> denetçiye yol göstermek <strong>ve</strong> denetim planlarının hazırlanması, uygulanması <strong>ve</strong><br />
raporlanmasına ilişkin usul <strong>ve</strong> esaslar ile Denetim Koordinasyon Biriminin çalışma usul <strong>ve</strong> esaslarını<br />
belirlemek üzere çıkarılmış Yönerge çerçe<strong>ve</strong>sinde 2008 yılında denetim faaliyetleri yürütülmüştür.<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
<strong>Kurumu</strong>muza tevdi edilen görevler gereği <strong>Kurumu</strong>muzca istihsal edilen ikincil mevzuatlarda belirtilen<br />
usul <strong>ve</strong> esaslara göre re’sen, şikayet <strong>ve</strong> ihbar üzerine denetim yapılmaktadır.<br />
10.1. İşletmecilerin Denetimi<br />
BTK, elektronik haberleşme sektöründe yer alan işletmecilere yönelik mali, teknik, hukuki <strong>ve</strong> idari<br />
nitelikte düzenlemeler yapmaktadır. Gerek işletmecilerin faaliyetlerinin lisans şartlarına uygunluğu,<br />
gerekse yetkisiz bir şekilde elektronik haberleşme hizmeti sunanlar ile ilgili olarak, <strong>Kurumu</strong>muza<br />
yapılan şikayetler ile re’sen yapılan incelemeler neticesinde iddialar değerlendirilerek, gerekli işlemler<br />
gerçekleştirilmiştir.<br />
<strong>Kurumu</strong>muz denetim düzenlemeleri çerçe<strong>ve</strong>sinde 2008 yılı içinde 18 farklı konuda toplam 50 adet<br />
denetim faaliyeti gerçekleştirilmiştir. Bunun yanında gü<strong>ve</strong>nlik sertifikası, telsiz sistem kontrolleri,<br />
enterferans, yetkili firma denetimi <strong>ve</strong> piyasa gözetimi <strong>ve</strong> denetimi gibi konularda rutin devam eden<br />
denetimler yıl boyunca yapılmıştır.<br />
10.2. GSM Hizmet Kalitesi Denetimleri<br />
GSM hizmet kalitesi denetimleri 15.12.2005 tarih <strong>ve</strong> 26024 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak<br />
yürürlüğe giren “GSM Mobil Telefon İşletmecilerinin Hizmet Kalitesi Yükümlülükleri ile İlgili Ölçütlerin<br />
Belirlenmesi <strong>ve</strong> Ölçümüne İlişkin Tebliğ” kapsamında yapılmaktadır. Bu Tebliğ hükümlerine göre<br />
GSM işletmecileri tarafından, şebekelerine ait arama blokaj oranı <strong>ve</strong> arama başarısızlık oranları üçer<br />
aylık dönemler halinde <strong>Kurumu</strong>muza bildirilmektedir. Bu bildirimler <strong>Kurumu</strong>muzca gerek saha da<br />
gerekse de işletmeci NCC merkezlerinde doğrulanmak suretiyle izlenmekte <strong>ve</strong> denetlenmektedir. Bu<br />
kapsamda 2008 yılı içerisinde GSM işletmecilerinin NCC merkezlerinde 2 kez yerinde denetim yapılmış<br />
olup, Doğu Karadeniz Bölgesine bağlı Samsun, Ordu, Giresun, Trabzon, Gümüşhane, Bayburt, Amasya,<br />
Çorum illerinde saha ölçümleri yapılarak hizmet kalitesi denetimleri gerçekleştirilmiştir.<br />
10.3. Spektrumun İzlenmesi <strong>ve</strong> Denetlenmesi<br />
10.3.1. Milli Monitör Sistemi Faaliyetleri<br />
<strong>Kurumu</strong>n düzenlediği, frekans tahsisi yapmak suretiyle kullanım izin <strong>ve</strong> yetkisi <strong>ve</strong>rdiği frekanslarda<br />
iletişimin <strong>ve</strong> iletişim kalitesinin devamlılığını sağlamak zorunluluğu bulunduğundan;<br />
71
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
■ Çeşitli nedenlerle ortaya çıkan, bu suretle propagasyon (yayılım) ortamının sürekli iletime açık<br />
bulundurulmasını engelleyen <strong>ve</strong>ya iletişim kalitesinin düşmesine neden olan etkenleri <strong>ve</strong><br />
■ Usulsüz <strong>ve</strong> hukuki olmayan yayınlar ile can, mal <strong>ve</strong> ülke gü<strong>ve</strong>nliğini olumsuz etkileyecek yayın <strong>ve</strong><br />
etkiler gibi hususların derhal belirlenmesi <strong>ve</strong> giderilmesini temin edecek tedbirlerin alınabilmesi<br />
amacıyla spektrum devamlı izlenmektedir.<br />
Bir haberleşme sisteminin sağlıklı iletişim sağlayabilmesi için, yalnızca kendisi ya da aynı frekansı<br />
kullanan <strong>ve</strong> aynı teknik özelliklerdeki benzeri bir sistemin oluşturabileceği enterferanslardan değil,<br />
aynı zamanda aynı propagasyon ortamını paylaşan başka frekanslarda, çok farklı teknik özelliklerde <strong>ve</strong><br />
hatta amacı telsiz iletişimi yapmak olmayan ancak elektrik kullanımı nedeniyle istenmeyen yayınları<br />
bu propagasyon ortamına yayan cihaz <strong>ve</strong> makinelerin etkilerinden de korunması gerekmektedir. Bu<br />
nedenle bozulmaya neden olan sinyallerin bulunması <strong>ve</strong> çözüm oluşturulması gerekmektedir. Spektrum<br />
bantlarını izlemek amacıyla Türkiye’de kurulan sisteme Milli Monitör Sistemi (MMS) denilmektedir.<br />
MMS muhtelif işletim senaryoları için geliştirilmiş sabit, seyyar <strong>ve</strong> mobil istasyon tiplerinden<br />
oluşmaktadır. İstasyon tipleri içinde değişen sayıda birim bulunmakta <strong>ve</strong> ülke genelindeki dağılımı<br />
ihtiyaçlar <strong>ve</strong> bölge sorumluluk alanının coğrafik özellikleri doğrultusunda farklılık göstermektedir.<br />
Sistemin sürekli faal <strong>ve</strong> etkin olarak kullanımı devam ettirebilmek bakımından; elektronik cihazların<br />
kalibrasyonları <strong>ve</strong> tüm sistemin bakım <strong>ve</strong> onarım ihtiyaçlarını karşılamak suretiyle faal tutulabilmesi<br />
bakımından gerekli hizmet alımı anlaşmaları yapılmıştır. MMS’nin Bölge Müdürlüklerindeki işletme<br />
etkinliğinin arttırılması çalışmalarına 2008 yılında da devam edilmiştir.<br />
10.3.2. Radyoastronomi Ölçümleri<br />
Erciyes Üni<strong>ve</strong>rsitesi ile yapılan protokol çerçe<strong>ve</strong>sinde Karaman, Aksaray <strong>ve</strong> Antalya’da ölçümler yapılmıştır.<br />
İlk ölçüm Ağustos 2008 tarihinde Karaman ilinde gerçekleştirilmiş olup Kasım 2008 tarihinde<br />
Antalya’da, Aralık 2008 de Aksaray’da ölçümler yapılmıştır.<br />
10.4. Elektromanyetik Kirlilik Ölçümleri<br />
Baz istasyonları, telsiz, radyo <strong>ve</strong> TV gibi <strong>ve</strong>rici kaynakları elektromanyetik kirliliğe sebep olmaktadır.<br />
Elektromanyetik kirliliğin izin <strong>ve</strong>rilen limit değerleri içerisinde olup olmadığını kontrol etmek amacıyla<br />
bazı illerde ölçümler yapılarak elektromanyetik kirlilik denetimleri gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda<br />
2008 yılı içerisinde Çankırı, Erzurum, Erzincan, Samsun, Aydın, Bolu, Kırşehir, İzmir, Ordu, Trabzon <strong>ve</strong><br />
Çorum illerinde elektromanyetik kirlilik ölçümleri yapılarak bu illerin elektromanyetik kirlilik haritaları<br />
hazırlanmıştır. 2009 <strong>ve</strong> daha sonraki yıllarda sözkonusu denetimlerin diğer illerde de yapılması<br />
planlanmaktadır.<br />
10.5. Gü<strong>ve</strong>nlik Sertifikası Denetim Faaliyetleri<br />
<strong>Kurumu</strong>n elektromanyetik dalgaların insan sağlığı üzerindeki etkileri ile ilgili gerçekleştirmiş olduğu<br />
düzenleme çerçe<strong>ve</strong>sinde sabit telekomünikasyon sistemlerine Gü<strong>ve</strong>nlik Sertifikası düzenlemesi<br />
uygulaması ile Kurum Merkez Birimleri <strong>ve</strong> Bölge Müdürlükleri marifetiyle bir denetim mekanizması<br />
işletilmektedir.<br />
72
10.6. Piyasa Gözetimi <strong>ve</strong> Denetimi<br />
19.10.2007 tarih <strong>ve</strong> 26675 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Telsiz <strong>ve</strong> Telekomünikasyon Terminal<br />
Ekipmanlarının Piyasa Gözetimi <strong>ve</strong> Denetimine Dair Yönetmelik kapsamında telsiz <strong>ve</strong>/<strong>ve</strong>ya<br />
telekomünikasyon terminal ekipmanlarının, piyasaya arzı, dağıtımı, piyasada bulunması <strong>ve</strong> hizmete<br />
sunulması aşamasında, Kurum tarafından yetkilendirilen denetçilerin söz konusu Yönetmeliği<br />
uygulamaları aşamasında karşılaştıkları problemlere ortak çözüm oluşturularak, uygulamalarda<br />
yeknesaklığın sağlanması <strong>ve</strong> denetlenen firmalarca piyasa gözetimi <strong>ve</strong> denetimi uygulamalarının<br />
daha iyi anlaşılabilmesi için süreçlerin detaylandırılmasına ihtiyaç duyulmuştur. Bu nedenle “Telsiz <strong>ve</strong><br />
Telekomünikasyon Terminal Ekipmanlarının Piyasa Gözetimi Denetimine Dair Yönetmeliğin Uygulama<br />
Usul <strong>ve</strong> Esasları” hazırlanmış <strong>ve</strong> Kurulun 03.09.2008 tarihli kararı ile kabul edilmiştir.<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Piyasa Gözetimi <strong>ve</strong> Denetimi (PGD) faaliyetlerinde çalışacak Denetçilerin Yetkilendirilmesine ilişkin Usul<br />
<strong>ve</strong> Esaslar kapsamında piyasa gözetimi <strong>ve</strong> denetiminden sorumlu olacak personele Ankara, İstanbul,<br />
İzmir, Samsun <strong>ve</strong> Mersin Bölge Müdürlüklerinde toplam 25 gün eğitim <strong>ve</strong>rilmiştir. Eğitim sonunda<br />
sınav yapılmış <strong>ve</strong> sınav sonucuna göre başarılı olanlar denetçi olma hakkını kazanmışlardır. 2007 yılında<br />
22 olan denetçi sayısı 2008 yılının sonunda 83’e çıkmıştır.<br />
Ülke genelinde 63’ü şikayet <strong>ve</strong> ihbar üzerine olmakla birlikte toplam 877 denetim yapılmış <strong>ve</strong> 421<br />
firma denetlenmiştir. Söz konusu firmalarda, GSM Telefon, Uydu Alıcı, PSTN Telefon, DECT Telefon,<br />
Bluetooth, ADSL Modem/Router, LNB, Kablosuz Mikrofon, Telsiz Data Aktarıcı, Transmitter, Görüntü<br />
Aktarıcı, Kablosuz Adaptör, PMR Telsiz cihazları olmak üzere toplam 877 cihaz denetlenmiş <strong>ve</strong> 194<br />
cihaza ilişkin aykırılık tutanağı düzenlenmiştir. Denetimler sonucu 15 firmaya 21 idari para cezası<br />
<strong>ve</strong>rilmiştir. Çizelge 13 <strong>ve</strong> 14’de 2008 yılında yapılan denetimlere ait bilgiler <strong>ve</strong>rilmektedir.<br />
Çizelge 13: Denetimlerin Denetim Türüne göre Dağılımı<br />
Denetim Sebebi Denetim Sayısı Aykırılık Gü<strong>ve</strong>nsizlik Tespiti<br />
Ek Planlı Denetim 1 1 0<br />
İhbar <strong>ve</strong> Şikâyet Üzerine 63 0 0<br />
Planlı Denetim 300 46 6<br />
Re’sen Denetim 508 145 3<br />
Diğer 5 2 3<br />
Toplam 877 194 12<br />
Çizelge 14: Denetimlerin Cihaz Türüne göre Dağılımı<br />
Ürün Grubu Denetim Sayısı Aykırılık Gü<strong>ve</strong>nsizlik Tespiti<br />
GSM Telefon 502 68 7<br />
PSTN Kablolu Telefon 80 10 5<br />
Ruhsat Kapsamı Telsiz Cih. 177 105 0<br />
Diğer 118 11 0<br />
Toplam 877 194 12<br />
73
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
10.7. Laboratuvar Faaliyetleri<br />
Gümrük Birliği anlaşması ile Avrupa Birliği içerisinde dolaşımı serbest olan CE işaretli Telsiz <strong>ve</strong><br />
Telekomünikasyon Terminal Ekipmanlarına, 01.05.2006 tarihinden itibaren R&TTE Direktifi ile uyumlu<br />
“Telsiz <strong>ve</strong> Telekomünikasyon Terminal Ekipmanları-TTTE” Yönetmeliği çerçe<strong>ve</strong>sinde ülkemizde de<br />
serbest dolaşımı hakkı getirilmiştir. Bu yeni yaklaşımla ürünlerin piyasaya arzından önce herhangi bir<br />
onay istenmemekte ancak piyasa denetimi öngörülmektedir. Bu çerçe<strong>ve</strong>de BTK tarafından piyasa<br />
gözetimi faaliyetlerinin yürütülmesinde kullanılmak amacıyla Avrupa Birliği Mali İşbirliği Projesi<br />
kapsamında Hacettepe Üni<strong>ve</strong>rsitesi Teknokent Alanına bir laboratuvar kurulmuştur.<br />
74
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Şekil 45: Piyasa Gözetimi Laboratuvarı<br />
75
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Piyasa Gözetimi Laboratuvarı’nın amacı gerek denetim sırasında piyasadan numune olarak alınan telsiz<br />
<strong>ve</strong> telekomünikasyon terminal ekipmanlarının, gerekse diğer firma kurum <strong>ve</strong> kuruluşlar tarafından<br />
laboratuvara numune olarak getirilen ekipmanların TTTE yönetmeliğinin atıfta bulunduğu standartlara<br />
uygunluğunu tespit etmektir.<br />
TS EN ISO/IEC 17025 standardına uygun bir Laboratuvar Yönetim Sistemi kuran Piyasa Gözetimi<br />
Laboratuvarı, 2008 yılı içerisinde Türk Akreditasyon <strong>Kurumu</strong>’na akreditasyon için başvuruda<br />
bulunmuştur. Piyasa Gözetimi Laboratuvarı’nın 2009 yılı içerisinde akredite olması planlanmaktadır.<br />
2008 yılında Piyasa Gözetimi Laboratuvarı’nda toplam 120 adet cihaz test edilmiştir. Bu cihazlar<br />
101 adet GSM (48 tanesi tek SIM kartlı, 53 tanesi çift SIM kartlı), 15 adet kablolu telefon <strong>ve</strong> 4 adet<br />
şarj cihazından oluşmaktadır. Şarj cihazlarının tümü <strong>ve</strong> 1 adet GSM telefon 3. şahıslardan gelen test<br />
taleplerini karşılamaya yönelik olarak yapılmış olup, diğer 115 cihaz ise piyasa denetimi kapsamında<br />
test edilmiştir. 2008 yılı içerisinde PGL’de test edilen cihazlara uygulanan testlerin dağılımı aşağıdaki<br />
çizelgede <strong>ve</strong>rilmektedir:<br />
Çizelge 15: Yapılan Testlerin Laboratuvar Birimlerine Göre Dağılımı<br />
Uygulanan Test Sayısı<br />
Laboratuvar Birimi GSM PSTN Şarj cihazı TOPLAM<br />
EMC 86 15 4 105<br />
RF 86 - - 86<br />
LVD 97 15 - 112<br />
SAR 83 - - 83<br />
TBR - 15 - 15<br />
Tablodaki <strong>ve</strong>riler her bir laboratuvarda test edilen cihaz sayılarını göstermekte olup ayrıca her cihaz için<br />
laboratuvar birimleri içerisinde de farklı testler yapılmaktadır. Her bir cihaza uygulanan söz konusu test<br />
sayılarıyla ilgili bilgiler Çizelge 16’da <strong>ve</strong>rilmektedir.<br />
Çizelge 16: Laboratuvar Birimlerince Cihazlara Uygulanan Test Sayıları<br />
Laboratuvar<br />
Birimi<br />
Cihaz<br />
Sayısı<br />
Uygulanabilen<br />
Test Sayısı<br />
Toplam Uygulanan<br />
Test Sayısı<br />
EMC 105 10 463<br />
RF 86 6 780<br />
LVD 112 11 999<br />
SAR 83 12 1476<br />
TBR 15 14 210<br />
Genel Toplam 3928<br />
76
Yukarıdaki çizelgeden de anlaşılacağı üzere EMC laboratuvarında yayınım <strong>ve</strong> bağışıklığa yönelik toplam<br />
10 farklı test (iletimle yayınım, iletimle bağışıklık, ışınımla yayınım, ışınımla bağışıklık gibi) yapılmaktadır.<br />
Bazı testlerde bu sayı cihazın test edildiği 900 MHz, 1800 MHz gibi çalışma modlarına göre de ikiye<br />
katlanabilmektedir. Ancak piyasa denetimi kapsamında cihaza zarar <strong>ve</strong>ren bazı testler yapılamamakta<br />
<strong>ve</strong> test sayıları farklılık gösterebilmektedir. Aynı şekilde RF de cihazlara 900 MHz <strong>ve</strong> 1800 MHz çalışma<br />
modlarında 3’er adet olmak üzere toplam 6 adet test uygulanabilmekte <strong>ve</strong> cihaz çift SIM kartlı bir<br />
GSM telefon ise bu sayı ikiye katlanmaktadır. SAR da GSM cihazlara 900 MHz <strong>ve</strong> 1800 MHz çalışma<br />
modlarında 6’şar adet olmak üzere toplam 12 adet test yapılmakta olup çift SIM kartlılarda bu sayı ikiye<br />
katlanmaktadır. TBR de ise PSTN cihazlara 14 adet test yapılmaktadır.<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
77
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
11.<br />
Ar-Ge Projeleri<br />
11.1. Açık Anahtar Altyapısı Konusunda Araştırma, Geliştirme <strong>ve</strong> Uygulamalar Projesi<br />
BTK, 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu çerçe<strong>ve</strong>sindeki denetim <strong>ve</strong> gözetim görevlerini daha iyi<br />
bir şekilde yerine getirebilmek için Orta Doğu Teknik Üni<strong>ve</strong>rsitesi (ODTÜ) Uygulamalı Matematik<br />
Enstitüsü (UME) Kriptografi Bölümü ile temasa geçmiş <strong>ve</strong> yapılan görüşmeler neticesinde, elektronik<br />
imza gü<strong>ve</strong>nliğinde, büyük öneme sahip olan hususlardan biri olan algoritma <strong>ve</strong> parametrelerle ilgili<br />
ortak çalışma yapılması gündeme gelmiştir. TÜBİTAK tarafından başlatılan “Kamu Kurumları Araştırma<br />
Projelerini Destekleme Programı-1007” çerçe<strong>ve</strong>sinde, elektronik imzanın temelini teşkil eden kriptografi<br />
<strong>ve</strong> kriptografik algoritmalar konusunda birlikte çalışmalar yapılabileceği hususunda mutabakata<br />
varılmış, müteakiben, BTK <strong>ve</strong> ODTÜ UME tarafından “Açık Anahtar Altyapısı Konusunda Araştırma,<br />
Geliştirme <strong>ve</strong> Uygulamalar” projesi teklifi hazırlanmıştır. TÜBİTAK tarafından söz konusu proje önerisinin<br />
desteklenmesine karar <strong>ve</strong>rildiği belirtilmiş <strong>ve</strong> 01.07.2006 tarihinden itibaren proje çalışmaları resmen<br />
başlatılmıştır. İki yıllık bir süresi olan <strong>ve</strong> 449.856 TL bütçesi olan projenin bitiş tarihi ise 01.07.2008<br />
olarak belirlenmiştir.<br />
2008 yılı sonu itibariyle proje tamamlanmış durumdadır. İlk aşamada; oluşturulan RSA, DSA <strong>ve</strong> ECDSA<br />
Grupları tarafından ilgili standartlar incelenmiş, algoritma <strong>ve</strong> test yöntemleri ile ilgili çalışmalar<br />
yapılmıştır. Ayrıca Yazılım Grubu tarafından FlexiTrust, IAIK-JCE, NewPKI <strong>ve</strong> EuropePKI gibi çeşitli PKI<br />
(Açık Anahtar Altyapısı) sistemleri incelenmiş, yazılım kütüphaneleri seçilmiş <strong>ve</strong> yazılım geliştirme planı<br />
yapılmıştır. Projenin ikinci altı aylık döneminde RSA, DSA <strong>ve</strong> EDSA konularında yazılım ihtiyaç analizleri<br />
<strong>ve</strong> yazılım geliştirme planı yapılmış <strong>ve</strong> RSA, DSA <strong>ve</strong> EDSA için test yazılım ihtiyaç analizi dokümanları<br />
<strong>ve</strong> RSA için test yazılım tasarım dokümanı hazırlanmıştır. Üçüncü altı aylık dönemde Referans Sistem<br />
için yazılımların geliştirilmesi çalışmaları yürütülmüştür. Referans Sistemin, sağlayıcı desteğini ön<br />
plana çıkaran, milli kaynak <strong>ve</strong> milli yazılım kullanan, kurulumu rahat, taşınabilir, modüler, pratik <strong>ve</strong><br />
kolay kullanımlı olması hedeflenmiştir. Projenin son altı aylık döneminde ise “Pilot Uygulama” sistem<br />
yazılımlarının geliştirilmesi <strong>ve</strong> pilot uygulamanın kurulması gerçekleştirilmiştir. Proje kapsamında<br />
geliştirilen referans sistem <strong>ve</strong> pilot uygulama Kurum bünyesinde kurularak aktif bir şekilde kullanımı<br />
sağlanmıştır. Ayrıca, ODTÜ UME araştırmacıları tarafından projede yer alan BTK personeline RSA, DSA<br />
<strong>ve</strong> EDSA algoritmalarının kullanımı <strong>ve</strong> standartlara uygun anahtar üretiminin test edilmesi ile ilgili<br />
yazılımların demolarının yapıldığı bir eğitim <strong>ve</strong>rilmiştir.<br />
Elektronik imzanın ülkemizde kullanımının yaygınlaşması, elektronik imzaya karşı duyulan gü<strong>ve</strong>nin<br />
tesis edilerek toplumca kabul edilmesine bağlı olduğundan BTK’nın denetleme mekanizmasını uygun<br />
<strong>ve</strong> etkili bir şekilde çalıştırması çok önem kazanmaktadır. Bu nedenle, BTK’nın en az ESHS’ler kadar<br />
teknik konulara hâkim olması, teknolojiyi <strong>ve</strong> son gelişmeleri yakından takip etmesi gerektiği <strong>ve</strong> söz<br />
konusu Proje’nin bu hedefe ulaşmada önemli katkıları olacağı değerlendirilmektedir.<br />
11.2. Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı <strong>ve</strong> Geçiş Projesi<br />
Telekomünikasyon <strong>ve</strong> bilişim sektörünü ilgilendiren yeni konular <strong>ve</strong> bu alanlarda teknolojik yeniliklerin<br />
uygulanması, bilişim teknolojileri <strong>ve</strong> iletişim alanında yeni yaklaşımların etkin <strong>ve</strong> hızlı bir şekilde<br />
ortaya konulmasını <strong>ve</strong> çözümler üretilmesini gerektirmektedir. İnternet kullanımının hızlı yükselişinde,<br />
78
ilgi toplumunun oluşturulmasında <strong>ve</strong> yeni teknolojilerin kullanılmasında Yeni Nesil Protokol<br />
IPv6’nın büyük bir potansiyel olacağı öngörülmektedir. Bu yaklaşımla, <strong>Kurumu</strong>muza Kanunla tevdi<br />
edilen ‘Teknolojik yeniliklerin uygulanması <strong>ve</strong> araştırma/geliştirme yatırımlarının desteklenmesi’ görevi<br />
çerçe<strong>ve</strong>sinde; özellikle ülkemizde yazılım alanında büyük ilerlemelerin gerçekleşeceği inancıyla,<br />
Türk bilgi teknolojileri <strong>ve</strong> iletişim sektörünün geliştirilmesi, ülkemizde telekomünikasyon sektöründe<br />
yapılacak Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesi <strong>ve</strong> önümüzdeki dönemde ülkemize gelmesi beklenilen<br />
teknolojilere yerli katkı sağlanması amacıyla <strong>Kurumu</strong>muz tarafından ULAKBİM (Ulusal Akademik Ağ<br />
<strong>ve</strong> <strong>Bilgi</strong> Merkezi), Gazi Üni<strong>ve</strong>rsitesi <strong>ve</strong> Çanakkale 18 Mart Üni<strong>ve</strong>rsitesi ile ortaklaşa olarak “Ulusal IPv6<br />
Protokol Altyapısı Tasarımı <strong>ve</strong> Geçiş Projesi” geliştirilmiştir.<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
“Kamu Kurumları Araştırma Projeleri Destekleme Programı (1007)” kapsamında TÜBİTAK’a proje<br />
başvurusu yapılmış <strong>ve</strong> “Ulusal IPv6 Protokol Altyapısı Tasarımı <strong>ve</strong> Geçiş Projesi;” 2008 yılı içerisinde<br />
TÜBİTAK tarafından desteklenen 13 proje arasında yer almıştır. Sözleşmesi yapılarak yürürlüğe<br />
konulmasına karar <strong>ve</strong>rilen projeye yönelik çalışmalara 15 Şubat 2009 tarihi itibarı ile başlanılacaktır.<br />
Proje kapsamında, Türkiye’de IPv6’ya geçiş yöntemleri, geçiş aşamaları <strong>ve</strong> geçiş takvimi oluşturulacak;<br />
geçiş aşamasında yaşanması muhtemel problemlerin <strong>ve</strong> çözüm önerilerinin belirlenmesine<br />
çalışılacak; geçiş süresinde <strong>ve</strong> sonrasında oluşabilecek gü<strong>ve</strong>nlik sorunlarının araştırılması <strong>ve</strong> maliyet<br />
analizi çalışmaları yapılacak <strong>ve</strong> IPv6 dolaşılabilirlik <strong>ve</strong> çoklu gönderim (multicast) gibi ileri düzey IPv6<br />
servislerin uygulanması kurulacak pilot tesis <strong>ve</strong> ağlarda test edilecektir. Bu çalışmalarda gerekli insan<br />
kaynağının sağlanması için eğitimler <strong>ve</strong>rilmesi, çalıştay <strong>ve</strong> konferanslar düzenlenmesi, çeşitli Ar-Ge<br />
konularının tespit edilmesi konusunda çalışmalar yapılacaktır. Projenin sonucunda Türkiye’de IPv6<br />
Protokolü ile yeni nesil teknolojilere geçiş için uygulanabilir bir sistemin kurulması, bu sistemle Türk<br />
telekomünikasyon sisteminde yeni açılımlar yaratılması <strong>ve</strong> katma değerli servislerin önünün açılması<br />
hedeflenmiş olup Yeni Nesil IP Protokolüne geçişin, yerel kaynakların desteği ile en az maliyetle<br />
gerçekleştirilmesi planlanmaktadır. Ayrıca, kamu <strong>ve</strong> özel kurumların yatırım planlarında IPv6’ya Geçişe<br />
ilişkin hususların yer alması beklenmektedir.<br />
79
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
12.<br />
Uluslararası İlişkiler<br />
BTK, küreselleşen dünyada yerini almak, telekomünikasyon dünyasında daha etkin <strong>ve</strong> yaratıcı olmak <strong>ve</strong><br />
yeterliliğini arttırmak amacıyla Avrupa Birliği’nin (AB) yanı sıra, uluslararası <strong>ve</strong> bölgesel telekomünikasyon<br />
kuruluşları olan Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU), Posta <strong>ve</strong> Telekomünikasyon İdareleri Avrupa<br />
Konferansı (CEPT), Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü (ETSI) ile Avrupa Düzenleyiciler<br />
Grubu/Bağımsız Düzenleyiciler Grubu (ERG/IRG) başta olmak üzere, tüm önemli uluslararası kuruluşlar<br />
ile yakın işbirliğini 2008 yılında da sürdürmüş, bu kuruluşlar bünyesinde gerçekleştirilen toplantılara<br />
iştirak etmiş <strong>ve</strong> dünyadaki teknoloji <strong>ve</strong> düzenlemeler konusunda meydana gelen gelişme <strong>ve</strong> tecrübeleri<br />
Kuruma aktararak Kurum kapasitesinin güçlenmesine katkıda bulunmuştur. Bunun yanı sıra, ülkemizle<br />
tarihsel <strong>ve</strong> coğrafi açıdan yakınlığı bulunan ülkelerle de telekomünikasyon alanında ikili <strong>ve</strong> çok taraflı<br />
işbirliği projelerini uygulamaya koymuştur.<br />
12.1. Avrupa Birliği ile İlişkiler<br />
Avrupa Birliği (AB) ile ilgili konulardaki çalışmalar Türkiye’nin AB ile olan ilişkilerine paralel bir seyirde<br />
çok boyutlu <strong>ve</strong> yoğun bir şekilde 2008 yılı içerisinde sürdürülmüştür. Bu ilişkiler <strong>ve</strong> AB sürecine yönelik<br />
olarak <strong>Kurumu</strong>n 2008 yılı içerisinde icra ettiği faaliyetleri üyelik müzakereleri, AB çalışmaları kapsamında<br />
temel bilgi <strong>ve</strong> belgelere ilişkin katkılar, Avrupa Komisyonu ile temaslar <strong>ve</strong> komitelere katılım, AB katılım<br />
öncesi mali yardımları kapsamında yer alan teknik yardım imkânlarından yararlanılması şeklinde dört<br />
temel başlık altında özetlemek mümkündür.<br />
Türkiye’nin Avrupa Birliği ile üyelik müzakerelerine başlaması kararının 3 Ekim 2005 tarihinde alınmasının<br />
ardından müzakere çerçe<strong>ve</strong> belgesinin yayınlanması ile birlikte 35 müzakere faslı belirlenmiştir.<br />
<strong>Kurumu</strong>n sorumluluk alanına giren mevzuat itibariyle önemli bir konumda bulunduğu <strong>Bilgi</strong> Toplumu<br />
<strong>ve</strong> Medya faslında yürütülecek olan müzakere hazırlıkları kapsamında <strong>Kurumu</strong>muzun da dahil olduğu<br />
ilgili kurumların katkılarıyla hazırlanan Müzakere Pozisyon Belgemiz (MPB) 28 Ekim 2008 tarihinde<br />
AB Komisyonuna iletilmiş, bu fasılda AB Ortak Müzakere Pozisyonunun (ABOMP) oluşturulması<br />
çalışmaları kapsamında Komisyonun ilgili Genel Müdürlükleri arasında yürütülen iç danışma sürecinin<br />
ardından, üye ülkelerce Konsey Genişleme Grubundaki görüşmeler tamamlanmıştır. 19 Aralık 2008<br />
günü Brüksel’de gerçekleştirilen Hükümetler Arası Konferans’ta “<strong>Bilgi</strong> Toplumu <strong>ve</strong> Medya-10” faslının<br />
müzakereye açılması kararlaştırılmış <strong>ve</strong> fasla dair kapanış kriterleri belirlenmiştir. Önümüzdeki dönemde<br />
müzakerelerin sürdürülmesi planlanmaktadır.<br />
AB ile ilişkiler kapsamında yürütülmekte olan bir diğer önemli faaliyet kalemi ise Türkiye ile Birlik<br />
arasındaki ilişkilerin çerçe<strong>ve</strong>sini oluşturan belgelere yapılan katkılardır. Bunlardan biri olan Ulusal<br />
Program çalışmaları ile ilgili olarak AB tarafından Türkiye için yayınlanan Katılım Ortaklığı Belgesine<br />
cevap teşkil etmek üzere 2006 yılında başlatılan Ulusal Programın güncellenmesi çalışması kapsamında<br />
2008 yılı Ulusal Programı 31 Aralık 2008 tarihli <strong>ve</strong> 27097 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.<br />
80
AB Komitelerine katılım <strong>Kurumu</strong>n öncelikli politikaları arasında yer almakta <strong>ve</strong> uluslararası toplantılara<br />
büyük ölçüde katılım sağlanmaktadır. Bu çerçe<strong>ve</strong>de 7 Mayıs 2008 tarihinde Ankara’da yapılan <strong>ve</strong><br />
Türkiye ile AB arasında tesis edilen Gümrük Birliği kararı uyarınca Komisyon tarafı ile karşılıklı görüşmeler<br />
yapılması <strong>ve</strong> müktesebata ilişkin konuların değerlendirilmesine imkân sağlayan “Teknolojik Yenilik,<br />
Eğitim <strong>ve</strong> Araştırma Programları Alt Komitesi”ne katılım sağlanmıştır.<br />
Avrupa Düzenleyiciler Grubu’nda (ERG) gözlemci, Bağımsız Düzenleyiciler Grubunda (IRG) da üye<br />
sıfatıyla ülkemizi temsil eden <strong>Kurumu</strong>muz anılan grupların Genel Kurul toplantılarını en üst seviyede<br />
takip etmektedir. Bunun yanında AB üyesi ülkelerin yanı sıra, aday ülkelerin de gözlemci statüsünde<br />
düzenli olarak temsil edildiği <strong>ve</strong> elektronik haberleşme alanındaki düzenlemelerin Avrupa<br />
Komisyonu ile birlikte ele alındığı Avrupa Komisyonu Haberleşme Komitesi (COCOM) toplantılarına<br />
2008 yılında da Kurum tarafından katılım sağlanmıştır.<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Birliğin muhtelif fon <strong>ve</strong> programlarından <strong>Kurumu</strong>n sorumlu olduğu alanlar itibariyle yararlanması<br />
hedefi çerçe<strong>ve</strong>sinde katılım öncesi mali yardımlara ilişkin faaliyetler 2008 yılı içerisinde de devam<br />
etmiştir. Avrupa Komisyonu <strong>ve</strong>ya bazı üye ülkeler tarafından, aday ülkelerin mevzuat uyum<br />
çalışmalarını desteklemek üzere sunulan kısa dönem teknik destek programları arasında yer alan<br />
TAIEX 2008 yılı programlaması II. Grup kapsamında <strong>Kurumu</strong>muzca yapılan başvurulardan “Market<br />
Analyses in Telecommunications Sector Concerning New Recommendation on Relevant Markets”<br />
konulu teklifimiz <strong>ve</strong> III. Grup TAIEX başvurularından, “Collection and Publication of Telecommunication<br />
Operators’ Information and Protection of Commercial Secrets” konulu teklifimiz Komisyon tarafından<br />
uygun bulunarak kabul edilmiştir.<br />
12.2. Uluslararası Telekomünikasyon Kuruluşlarıyla İlişkiler<br />
Ülkemiz ilk kez 2002 yılında Marakeş’de düzenlenen ITU Tam Yetkili Temsilciler Konferansında<br />
Konsey üyesi olarak seçilmesinin ardından 2006 yılında Antalya’da düzenlenen Tam Yetkili Temsilciler<br />
Konferansında da Konsey üyesi olarak seçilmiştir. Uluslararası Telekomünikasyon Birliğinin (ITU) en<br />
önemli karar organı Konsey’in yılda bir kez yapılan toplantısı, 12-21 Kasım 2008 tarihleri arasında<br />
Cenevre’de gerçekleşmiş <strong>ve</strong> Konsey’in toplantısına ülkemiz bir heyet ile iştirak etmiştir. Konsey’in 2008<br />
oturumunda 35 gündem maddesi altında 71 adet doküman incelenmiş, Genel Sekreterlik, Konsey<br />
Çalışma Grupları <strong>ve</strong> ülkelerin katkılarının değerlendirilmesi sonucunda 17 Çözüm Kararı <strong>ve</strong> Karar<br />
kabul edilmiştir. Konseyin bu toplantısında ülkemiz, “ITU’nun Internet Yönetişim Forumlarına (IGF)<br />
Aktif Katılımı”, “IGF Sonrası Süreç” <strong>ve</strong> “2015’e kadar WSIS’in Uygulanmasında ITU için Yol Haritası” ile<br />
Dünya Telekomünikasyon <strong>ve</strong> <strong>Bilgi</strong> Toplumu Günü için 2009 <strong>ve</strong> 2010 yılı temalarına ilişkin 69 numaralı<br />
dokümanı sunarak <strong>ve</strong> müzakerelere katılarak katkıda bulunmuştur. Ayrıca ITU’nun <strong>ve</strong> sektörlerinin<br />
2008 yılı içerisinde gerçekleştirilen çalılma grubu toplantılarına da iştirak edilmiştir.<br />
Posta <strong>ve</strong> Telekomünikasyon İdareleri Avrupa Konferansı (CEPT) Komiteleri <strong>ve</strong> bu Komiteler altında çalışan<br />
grupların aldıkları kararların kabul edildiği <strong>ve</strong> posta <strong>ve</strong> telekomünikasyon idarelerinin karşılaştıkları<br />
ortak problemler ile Avrupa ülkeleri arasında işbirliğini artırmaya yönelik yapılacak çalışmaların<br />
değerlendirilmesi amacıyla yılda bir kez düzenlenen CEPT Genel Kurulu’nun 5-6 Haziran 2008<br />
tarihlerinde Malta’da gerçekleşen toplantısına katılım sağlanmıştır. CEPT’in yeniden yapılandırılmasına<br />
81
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
<strong>ve</strong> etkinliğinin artırılmasına yönelik tartışmaların yapıldığı Genel Kurul’da ülkemiz temsilcilerince gerekli<br />
katkılar yapılmıştır.<br />
12.3. Uluslararası Anlaşmalar<br />
ITU Tam Yetkili Temsilciler Konferansı (PP-06) Sonuç Belgeleri, ITU Dünya Radyokomünikasyon Konferansı<br />
(WRC-03) Sonuç Belgeleri <strong>ve</strong> Avrupa Haberleşme Ofisi (ECO) Kuruluş Sözleşmesi Anayasa’nın 90’ıncı<br />
Maddesine <strong>ve</strong> 244 sayılı Milletlerarası Andlaşmaların Yapılması Yürürlüğe Girmesi <strong>ve</strong> Yayınlanması ile<br />
Bazı Andlaşmaların Yapılması için Bakanlar Kurulu’na Yetki Verilmesi Hakkındaki Kanunun 2 nci Maddesi<br />
gereğince TBMM’nin onayına sunulmuştur.<br />
12.4. İkili <strong>ve</strong> Bölgesel İşbirliği<br />
12.4.1. Avrasya Telekomünikasyon Düzenlemelerinde İşbirliği Projesi<br />
Avrasya Bölgesinde bulunan ülkelerle ülkemiz arasında telekomünikasyon düzenlemeleri alanında<br />
etkin <strong>ve</strong> kalıcı bir işbirliği ortamının tesis edilmesi, ortak çıkarlarla ilgili konularda bölge ülkeleri arasında<br />
görüş alış<strong>ve</strong>rişi yapılması <strong>ve</strong> tecrübelerin paylaşılması, düzenleyici faaliyetlerin uyumlaştırılması, sermaye<br />
<strong>ve</strong> teknoloji yoğun bir sektör olan telekomünikasyon sektöründe kapsam <strong>ve</strong> ölçek ekonomilerinin<br />
kurulabilmesi <strong>ve</strong> el<strong>ve</strong>rişli bir yatırım ortamı oluşturulması amacıyla <strong>Kurumu</strong>n inisiyatifiyle başlatılan<br />
“Avrasya Telekomünikasyon Düzenlemelerinde İşbirliği Projesi” kapsamındaki çalışmalar sürdürülmüştür.<br />
Bu kapsamda, bölgedeki diğer ülkelerin de projeye katılımlarının sağlanması amacıyla temaslarda<br />
bulunulmuştur. Bu temaslar neticesinde, Kırgızistan projeye katılmaya karar <strong>ve</strong>rmiş olup, 2009 yılı<br />
içerisinde ilgili Mutabakat Zaptını imzalaması beklenmektedir.<br />
12.4.2. Dünya Telekomünikasyon <strong>ve</strong> <strong>Bilgi</strong> Toplumu Günü Kutlamaları <strong>ve</strong> 3. Karadeniz <strong>ve</strong><br />
Hazar Düzenleyici Konferansı<br />
3. Karadeniz <strong>ve</strong> Hazar Düzenleyici Konferansı, Dünya Telekomünikasyon <strong>ve</strong> <strong>Bilgi</strong> Toplumu Günü<br />
Kutlamaları ile birleştirilmek suretiyle, <strong>Kurumu</strong>muzun ev sahipliğinde 22–23 Mayıs 2008 tarihlerinde<br />
İstanbul’da yapılmıştır. Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) Genel Sekreteri Dr. Hamadoun<br />
Touré’nin yanı sıra, Karadeniz <strong>ve</strong> Hazar Bölgesi ile Avrupa ülkelerinin haberleşme bakanlıkları <strong>ve</strong><br />
düzenleyici kurumları, ITU, Avrupa Komisyonu, İktisadi İşbirliği <strong>ve</strong> Kalkınma Teşkilatı (OECD), Uluslararası<br />
Telekomünikasyon Topluluğu (ITS), çeşitli üni<strong>ve</strong>rsitelerden <strong>ve</strong> işletmecilerden yetkililerin de aralarında<br />
bulunduğu yaklaşık 300 katılımcıyı bir araya getiren, “Sabit Genişband Uygulamaları” temalı konferans,<br />
güncel pek çok hususta görüş alış<strong>ve</strong>rişinde bulunulmasına da zemin teşkil etmiştir.<br />
12.4.3. Hazar Telekom Konferansı<br />
Hazar Telekom Konferansının yedincisi, 17-18 Nisan 2008 tarihleri arasında <strong>Kurumu</strong>muzun resmi ev<br />
sahipliğinde İstanbul’da gerçekleştirilmiştir. Kurul II. Başkanı Galip ZEREY’in açılış konuşmasını yaptığı<br />
konferansta, <strong>Kurumu</strong>muz uzmanlarınca “Genişbant Hizmetlerinde Mevcut Durum <strong>ve</strong> Rekabet” ile “Yeni<br />
Nesil IP Protokolüne (IPv6) Geçiş Zorunlulukları <strong>ve</strong> Stratejiler” konularında sunum yapılmıştır.<br />
12.4.4. İkili İşbirliği<br />
Muhtelif ülkelerle ikili işbirliği yoluyla, <strong>Kurumu</strong>n görevlerini etkin olarak yapabilmesini teminen<br />
düzenleyici kapasitesinin geliştirilmesi için telekomünikasyon düzenlemeleri alanında ileri seviyede<br />
82
ulunan ülkelerle tecrübe <strong>ve</strong> bilgi paylaşımını içeren mekanizmalar geliştirilmesi, yakın çevremizde<br />
bulunan <strong>ve</strong> tarihi, kültürel açıdan ortak değerlere sahip olduğumuz ülkelere destek olmak, onları<br />
yönlendirmek <strong>ve</strong> ortak hareket noktaları oluşturarak mevcut ilişkilerin güçlendirilmesi <strong>ve</strong> uluslararası<br />
platformda yarar sağlayacak iyi ilişkilerin kurulması amaçlanmaktadır.<br />
Bu çerçe<strong>ve</strong>de; Azerbaycan Haberleşme <strong>ve</strong> <strong>Bilgi</strong> <strong>Teknolojileri</strong> Bakanlığı uzmanlarına Mayıs-Temmuz<br />
2008 döneminde dört ayrı grup halinde “Piyasa Gözetim Laboratuvarı”, “Milli Monitör Sistemi”, “Numara<br />
Taşınabilirliği” ile “MVNO <strong>ve</strong> Piyasa Analizleri” konularında eğitim <strong>ve</strong>rilmiştir.<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
Yine, ikili işbirliği kapsamında, Kurul Başkanı <strong>ve</strong> Kurul II. Başkanınca, Eylül 2008’de Kırgızistan’a, Aralık<br />
2008’de ise İran’a ziyaretler gerçekleştirilmiştir. Son derece <strong>ve</strong>rimli geçen ziyaretler, anılan ülkelerle<br />
ülkemiz arasındaki ilişkilerin güçlendirilmesi <strong>ve</strong> yeni işbirliği alanlarının tesisine imkân sağlamıştır.<br />
83
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
<strong>13.</strong><br />
Mali <strong>Bilgi</strong>ler<br />
BTK, idari <strong>ve</strong> mali özerkliği haiz özel bütçeli bir kamu tüzel kişiliğidir. Mali işlemler 5018 sayılı Kamu Mali<br />
Yönetimi <strong>ve</strong> Kontrol Kanunu hükümlerine göre yürütülmektedir.<br />
<strong>Kurumu</strong>n 2008 yılı bütçe tahmini 1.172 milyon TL, gerçekleşen bütçe ise 1.287 milyon TL’dir.<br />
1400<br />
Milyon TL<br />
1200<br />
1000<br />
800<br />
600<br />
1.172<br />
1.287<br />
400<br />
200<br />
0<br />
2008 Tahmini 2008 Sonu Gerçekleme<br />
Şekil 46: Bütçe Tahmini <strong>ve</strong> Gerçekleşme<br />
Toplam 1287 milyon TL tutarındaki gerçekleşen gelirin 879 milyon TL’si kullanım, 281 milyon TL’si Ruhsat,<br />
72 milyon TL’si kurum masraflarına katkı payı <strong>ve</strong> 55 milyon TL’sini ise diğer gelirler oluşturmaktadır.<br />
900<br />
879<br />
800<br />
700<br />
725<br />
Milyon TL<br />
600<br />
500<br />
400<br />
300<br />
200<br />
100<br />
290 281<br />
97<br />
60 72<br />
55<br />
Kullanm<br />
Ruhsat<br />
KMKP<br />
Dier<br />
0<br />
2008 Tahmini 2008 Gerçekleen<br />
Şekil 47: Bütçe Gelirleri<br />
84
Milyon TL<br />
1400<br />
1200<br />
1000<br />
800<br />
Milyon TL<br />
600<br />
400<br />
200<br />
0<br />
1400<br />
1200<br />
1000<br />
800<br />
600<br />
400<br />
20068<br />
0<br />
117<br />
68<br />
911<br />
117<br />
911<br />
76<br />
76<br />
Şekil 48: Bütçe Giderleri<br />
ekil 48 Bütçe<br />
ekil 48<br />
Giderleri<br />
Bütçe Giderleri<br />
Bütçe giderlerinin %2,56’sını (33 milyon TL) personel giderleri, %3,96’sını (51 milyon TL) mal <strong>ve</strong> hizmet<br />
giderleri, %0,16’sını (2 milyon TL) sermaye giderleri oluşturmaktadır. Gelirlerden geriye kalan 1201<br />
milyon TL (%93,32) ise evrensel hizmet fonuna <strong>ve</strong> hazineye aktarılmaktadır.<br />
51<br />
33<br />
51<br />
1201<br />
2008 Tahmini 2008 Gerçekleen<br />
2008 Tahmini 2008 Gerçekleen<br />
33<br />
1201<br />
2<br />
2<br />
Personel<br />
Personel<br />
Mal/Hizmet<br />
Mal/Hizmet<br />
Transfer<br />
Transfer<br />
Sermaye<br />
Sermaye<br />
BTK 2008 FAALİYET RAPORU<br />
1400<br />
1200<br />
1000<br />
1400<br />
1200<br />
1000<br />
958<br />
958<br />
1201<br />
1201<br />
Hazin<br />
Hazin<br />
Milyon TL<br />
800<br />
Milyon TL<br />
600<br />
800<br />
600<br />
400<br />
200<br />
400<br />
200<br />
243<br />
243<br />
0<br />
0<br />
Evrensel Hizmet Hazine Pay<br />
Evrensel Hizmet Hazine Pay<br />
Toplam<br />
Toplam<br />
Şekil 49: Bütçeden Aktarmalar<br />
85